২. ধুতঙ্গনিদ্দেসো

২২. ইদানি যেহি অপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠিতাদীহি গুণেহি ৰুত্তপ্পকারস্স সীলস্স ৰোদানং হোতি, তে গুণে সম্পাদেতুং যস্মা সমাদিন্নসীলেন যোগিনা ধুতঙ্গসমাদানং কাতব্বং. এৰঞ্হিস্স অপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠিতাসল্লেখপৰিৰেকাপচযৰীরিযারম্ভসুভরতাদিগুণসলিলৰিক্খালিতমলং সীলঞ্চেৰ সুপরিসুদ্ধং ভৰিস্সতি, ৰতানি চ সম্পজ্জিস্সন্তি. ইতি অনৰজ্জসীলব্বতগুণপরিসুদ্ধসব্বসমাচারো পোরাণে অরিযৰংসত্তযে পতিট্ঠায চতুত্থস্স ভাৰনারামতাসঙ্খাতস্স অরিযৰংসস্স অধিগমারহো ভৰিস্সতি. তস্মা ধুতঙ্গকথং আরভিস্সাম.

ভগৰতা হি পরিচ্চত্তলোকামিসানং কাযে চ জীৰিতে চ অনপেক্খানং অনুলোমপটিপদংযেৰ আরাধেতুকামানং কুলপুত্তানং তেরসধুতঙ্গানি অনুঞ্ঞাতানি. সেয্যথিদং – পংসুকূলিকঙ্গং, তেচীৰরিকঙ্গং, পিণ্ডপাতিকঙ্গং, সপদানচারিকঙ্গং, একাসনিকঙ্গং, পত্তপিণ্ডিকঙ্গং, খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং, আরঞ্ঞিকঙ্গং, রুক্খমূলিকঙ্গং, অব্ভোকাসিকঙ্গং, সোসানিকঙ্গং, যথাসন্থতিকঙ্গং, নেসজ্জিকঙ্গন্তি. তত্থ –

অত্থতো লক্খণাদীহি, সমাদানৰিধানতো;

পভেদতো ভেদতো চ, তস্স তস্সানিসংসতো.

কুসলত্তিকতো চেৰ, ধুতাদীনং ৰিভাগতো;

সমাসব্যাসতো চাপি, ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো.

২৩. তত্থ অত্থতোতি তাৰ রথিকসুসানসঙ্কারকূটাদীনং যত্থ কত্থচি পংসূনং উপরি ঠিতত্তা অব্ভুগ্গতট্ঠেন তেসু তেসু পংসুকূলমিৰাতি পংসুকূলং, অথ ৰা পংসু ৰিয কুচ্ছিতভাৰং উলতীতি পংসুকূলং, কুচ্ছিতভাৰং গচ্ছতীতি ৰুত্তং হোতি. এৰং লদ্ধনিব্বচনস্স পংসুকূলস্স ধারণং পংসুকূলং, তং সীলমস্সাতি পংসুকূলিকো. পংসুকূলিকস্স অঙ্গং পংসুকূলিকঙ্গং. অঙ্গন্তি কারণং ৰুচ্চতি. তস্মা যেন সমাদানেন সো পংসুকূলিকো হোতি, তস্সেতং অধিৰচনন্তি ৰেদিতব্বং.

এতেনেৰ নযেন সঙ্ঘাটিউত্তরাসঙ্গঅন্তরৰাসকসঙ্খাতং তিচীৰরং সীলমস্সাতি তেচীৰরিকো. তেচীৰরিকস্স অঙ্গং তেচীৰরিকঙ্গং.

ভিক্খাসঙ্খাতানং পন আমিসপিণ্ডানং পাতোতি পিণ্ডপাতো, পরেহি দিন্নানং পিণ্ডানং পত্তে নিপতনন্তি ৰুত্তং হোতি. তং পিণ্ডপাতং উঞ্ছতি তং তং কুলং উপসঙ্কমন্তো গৰেসতীতি পিণ্ডপাতিকো. পিণ্ডায ৰা পতিতুং ৰতমেতস্সাতি পিণ্ডপাতী, পতিতুন্তি চরিতুং, পিণ্ডপাতী এৰ পিণ্ডপাতিকো. পিণ্ডপাতিকস্স অঙ্গং পিণ্ডপাতিকঙ্গং.

দানং ৰুচ্চতি অৰখণ্ডনং, অপেতং দানতোতি অপদানং, অনৰখণ্ডনন্তি অত্থো. সহ অপদানেন সপদানং, অৰখণ্ডনরহিতং অনুঘরন্তি ৰুত্তং হোতি. সপদানং চরিতুং ইদমস্স সীলন্তি সপদানচারী, সপদানচারী এৰ সপদানচারিকো. তস্স অঙ্গং সপদানচারিকঙ্গং.

একাসনে ভোজনং একাসনং, তং সীলমস্সাতি একাসনিকো. তস্স অঙ্গং একাসনিকঙ্গং.

দুতিযভাজনস্স পটিক্খিত্তত্তা কেৰলং একস্মিংযেৰ পত্তে পিণ্ডো পত্তপিণ্ডো. ইদানি পত্তপিণ্ডগহণে পত্তপিণ্ডসঞ্ঞং কত্ৰা পত্তপিণ্ডো সীলমস্সাতি পত্তপিণ্ডিকো. তস্স অঙ্গং পত্তপিণ্ডিকঙ্গং.

খলূতি পটিসেধনত্থে নিপাতো. পৰারিতেন সতা পচ্ছা লদ্ধং ভত্তং পচ্ছাভত্তং নাম, তস্স পচ্ছাভত্তস্স ভোজনং পচ্ছাভত্তভোজনং, তস্মিং পচ্ছাভত্তভোজনে পচ্ছাভত্তসঞ্ঞং কত্ৰা পচ্ছাভত্তং সীলমস্সাতি পচ্ছাভত্তিকো. ন পচ্ছাভত্তিকো খলুপচ্ছাভত্তিকো. সমাদানৰসেন পটিক্খিত্তাতিরিত্তভোজনস্সেতং নামং. অট্ঠকথাযং পন ৰুত্তং খলূতি একো সকুণো. সো মুখেন ফলং গহেত্ৰা তস্মিং পতিতে পুন অঞ্ঞং ন খাদতি. তাদিসো অযন্তি খলুপচ্ছাভত্তিকো. তস্স অঙ্গং খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং.

অরঞ্ঞে নিৰাসো সীলমস্সাতি আরঞ্ঞিকো. তস্স অঙ্গং আরঞ্ঞিকঙ্গং.

রুক্খমূলে নিৰাসো রুক্খমূলং, তং সীলমস্সাতি রুক্খমূলিকো. রুক্খমূলিকস্স অঙ্গং রুক্খমূলিকঙ্গং. অব্ভোকাসিকসোসানিকঙ্গেসুপি এসেৰ নযো.

যদেৰ সন্থতং যথাসন্থতং, ইদং তুয্হং পাপুণাতীতি এৰং পঠমং উদ্দিট্ঠসেনাসনস্সেতং অধিৰচনং. তস্মিং যথাসন্থতে ৰিহরিতুং সীলমস্সাতি যথাসন্থতিকো. তস্স অঙ্গং যথাসন্থতিকঙ্গং.

সযনং পটিক্খিপিত্ৰা নিসজ্জায ৰিহরিতুং সীলমস্সাতি নেসজ্জিকো. তস্স অঙ্গং নেসজ্জিকঙ্গং.

সব্বানেৰ পনেতানি তেন তেন সমাদানেন ধুতকিলেসত্তা ধুতস্স ভিক্খুনো অঙ্গানি, কিলেসধুননতো ৰা ধুতন্তি লদ্ধৰোহারং ঞাণং অঙ্গং এতেসন্তি ধুতঙ্গানি. অথ ৰা ধুতানি চ তানি পটিপক্খনিদ্ধুননতো অঙ্গানি চ পটিপত্তিযাতিপি ধুতঙ্গানি. এৰং তাৰেত্থ অত্থতো ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো.

সব্বানেৰ পনেতানি সমাদানচেতনালক্খণানি. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘যো সমাদিযতি, সো পুগ্গলো. যেন সমাদিযতি, চিত্তচেতসিকা এতে ধম্মা. যা সমাদানচেতনা, তং ধুতঙ্গং. যং পটিক্খিপতি, তং ৰত্থূ’’তি. সব্বানেৰ চ লোলুপ্পৰিদ্ধংসনরসানি, নিল্লোলুপ্পভাৰপচ্চুপট্ঠানানি অপ্পিচ্ছতাদিঅরিযধম্মপদট্ঠানানি. এৰমেত্থ লক্খণাদীহি ৰেদিতব্বো ৰিনিচ্ছযো.

সমাদানৰিধানতোতিআদীসু পন পঞ্চসু সব্বানেৰ ধুতঙ্গানি ধরমানে ভগৰতি ভগৰতোৰ সন্তিকে সমাদাতব্বানি. পরিনিব্বুতে মহাসাৰকস্স সন্তিকে. তস্মিং অসতি খীণাসৰস্স, অনাগামিস্স, সকদাগামিস্স, সোতাপন্নস্স, তিপিটকস্স, দ্ৰিপিটকস্স, একপিটকস্স, একসঙ্গীতিকস্স, অট্ঠকথাচরিযস্স. তস্মিং অসতি ধুতঙ্গধরস্স, তস্মিম্পি অসতি চেতিযঙ্গণং সম্মজ্জিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে ৰদন্তেন ৰিয সমাদাতব্বানি, অপিচ সযম্পি সমাদাতুং ৰট্টতি এৰ. এত্থ চ চেতিযপব্বতে দ্ৰে ভাতিকত্থেরানং জেট্ঠকভাতু ধুতঙ্গপ্পিচ্ছতায ৰত্থু কথেতব্বং. অযং তাৰ সাধারণকথা.

১. পংসুকূলিকঙ্গকথা

২৪. ইদানি একেকস্স সমাদানৰিধানপ্পভেদভেদানিসংসে ৰণ্ণযিস্সাম. পংসুকূলিকঙ্গং তাৰ ‘‘গহপতিদানচীৰরং পটিক্খিপামি, পংসুকূলিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসু দ্ৰীসু ৰচনেসু অঞ্ঞতরেন সমাদিন্নং হোতি. ইদং তাৰেত্থ সমাদানং.

এৰং সমাদিন্নধুতঙ্গেন পন তেন সোসানিকং, পাপণিকং, রথিযচোল়ং, সঙ্কারচোল়ং, সোত্থিযং, ন্হানচোল়ং, তিত্থচোল়ং, গতপচ্চাগতং, অগ্গিডড্ঢং, গোখাযিতং, উপচিকাখাযিতং, উন্দূরখাযিতং, অন্তচ্ছিন্নং, দসাচ্ছিন্নং, ধজাহটং, থূপচীৰরং, সমণচীৰরং, আভিসেকিকং, ইদ্ধিমযং, পন্থিকং, ৰাতাহটং, দেৰদত্তিযং, সামুদ্দিযন্তিএতেসু অঞ্ঞতরং চীৰরং গহেত্ৰা ফালেত্ৰা দুব্বলট্ঠানং পহায থিরট্ঠানানি ধোৰিত্ৰা চীৰরং কত্ৰা পোরাণং গহপতিচীৰরং অপনেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং.

তত্থ সোসানিকন্তি সুসানে পতিতকং. পাপণিকন্তি আপণদ্ৰারে পতিতকং. রথিযচোল়ন্তি পুঞ্ঞত্থিকেহি ৰাতপানন্তরেন রথিকায ছড্ডিতচোল়কং. সঙ্কারচোল়ন্তি সঙ্কারট্ঠানে ছড্ডিতচোল়কং. সোত্থিযন্তি গব্ভমলং পুঞ্ছিত্ৰা ছড্ডিতৰত্থং. তিস্সামচ্চমাতা কির সতগ্ঘনকেন ৰত্থেন গব্ভমলং পুঞ্ছাপেত্ৰা পংসুকূলিকা গণ্হিস্সন্তীতি তালৰেল়িমগ্গে ছড্ডাপেসি. ভিক্খূ জিণ্ণকট্ঠানত্থমেৰ গণ্হন্তি. ন্হানচোল়ন্তি যং ভূতৰেজ্জেহি সসীসং ন্হাপিতা কাল়কণ্ণিচোল়ন্তি ছড্ডেত্ৰা গচ্ছন্তি.

তিত্থচোল়ন্তি ন্হানতিত্থে ছড্ডিতপিলোতিকা. গতপচ্চাগতন্তি যং মনুস্সা সুসানং গন্ত্ৰা পচ্চাগতা ন্হত্ৰা ছড্ডেন্তি. অগ্গিডড্ঢন্তি অগ্গিনা ডড্ঢপ্পদেসং. তঞ্হি মনুস্সা ছড্ডেন্তি. গোখাযিতাদীনি পাকটানেৰ. তাদিসানিপি হি মনুস্সা ছড্ডেন্তি. ধজাহটন্তি নাৰং আরোহন্তা ধজং বন্ধিত্ৰা আরূহন্তি. তং তেসং দস্সনাতিক্কমে গহেতুং ৰট্টতি. যম্পি যুদ্ধভূমিযং ধজং বন্ধিত্ৰা ঠপিতং, তং দ্ৰিন্নম্পি সেনানং গতকালে গহেতুং ৰট্টতি.

থূপচীৰরন্তি ৰম্মিকং পরিক্খিপিত্ৰা বলিকম্মং কতং. সমণচীৰরন্তি ভিক্খুসন্তকং. আভিসেকিকন্তি রঞ্ঞো অভিসেকট্ঠানে ছড্ডিতচীৰরং. ইদ্ধিমযন্তি এহিভিক্খুচীৰরং. পন্থিকন্তি অন্তরামগ্গে পতিতকং. যং পন সামিকানং সতিসম্মোসেন পতিতং, তং থোকং রক্খিত্ৰা গহেতব্বং. ৰাতাহটন্তি ৰাতেন পহরিত্ৰা দূরে পাতিতং, তং পন সামিকে অপস্সন্তেন গহেতুং ৰট্টতি. দেৰদত্তিযন্তি অনুরুদ্ধত্থেরস্স ৰিয দেৰতাহি দিন্নকং. সামুদ্দিযন্তি সমুদ্দৰীচীহি থলে উস্সারিতং.

যং পন সঙ্ঘস্স দেমাতি দিন্নং, চোল়কভিক্খায ৰা চরমানেহি লদ্ধং, ন তং পংসুকূলং. ভিক্খুদত্তিযেপি যং ৰস্সগ্গেন গাহেত্ৰা ৰা দীযতি, সেনাসনচীৰরং ৰা হোতি, ন তং পংসুকূলং. নো গাহাপেত্ৰা দিন্নমেৰ পংসুকূলং. তত্রপি যং দাযকেহি ভিক্খুস্স পাদমূলে নিক্খিত্তং, তেন পন ভিক্খুনা পংসুকূলিকস্স হত্থে ঠপেত্ৰা দিন্নং, তং একতোসুদ্ধিকং নাম. যং ভিক্খুনো হত্থে ঠপেত্ৰা দিন্নং, তেন পন পাদমূলে ঠপিতং, তম্পি একতোসুদ্ধিকং. যং ভিক্খুনোপি পাদমূলে ঠপিতং, তেনাপি তথেৰ দিন্নং, তং উভতোসুদ্ধিকং. যং হত্থে ঠপেত্ৰা লদ্ধং, হত্থেযেৰ ঠপিতং, তং অনুক্কট্ঠচীৰরং নাম. ইতি ইমং পংসুকূলভেদং ঞত্ৰা পংসুকূলিকেন চীৰরং পরিভুঞ্জিতব্বন্তি ইদমেত্থ ৰিধানং.

অযং পন পভেদো, তযো পংসুকূলিকা উক্কট্ঠো মজ্ঝিমো মুদূতি. তত্থ সোসানিকংযেৰ গণ্হন্তো উক্কট্ঠো হোতি. পব্বজিতা গণ্হিস্সন্তীতি ঠপিতকং গণ্হন্তো মজ্ঝিমো. পাদমূলে ঠপেত্ৰা দিন্নকং গণ্হন্তো মুদূতি.

তেসু যস্স কস্সচি অত্তনো রুচিযা গিহিদিন্নকং সাদিতক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.

অযং পনানিসংসো, ‘‘পংসুকূলচীৰরং নিস্সায পব্বজ্জা’’তি (মহাৰ. ১২৮) ৰচনতো নিস্সযানুরূপপটিপত্তিসব্ভাৰো, পঠমে অরিযৰংসে পতিট্ঠানং, আরক্খদুক্খাভাৰো, অপরাযত্তৰুত্তিতা, চোরভযেন অভযতা, পরিভোগতণ্হায অভাৰো, সমণসারুপ্পপরিক্খারতা, ‘‘অপ্পানি চেৰ সুলভানি চ তানি চ অনৰজ্জানী’’তি (অ. নি. ৪.২৭; ইতিৰু. ১০১) ভগৰতা সংৰণ্ণিতপচ্চযতা, পাসাদিকতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং ফলনিপ্ফত্তি, সম্মাপটিপত্তিযা অনুব্রূহনং, পচ্ছিমায জনতায দিট্ঠানুগতিআপাদনন্তি.

মারসেনৰিঘাতায, পংসুকূলধরো যতি;

সন্নদ্ধকৰচো যুদ্ধে, খত্তিযো ৰিয সোভতি.

পহায কাসিকাদীনি, ৰরৰত্থানি ধারিতং;

যং লোকগরুনা কো তং, পংসুকূলং ন ধারযে.

তস্মা হি অত্তনো ভিক্খু, পটিঞ্ঞং সমনুস্সরং;

যোগাচারানুকূলম্হি, পংসুকূলে রতো সিযাতি.

অযং তাৰ পংসুকূলিকঙ্গে সমাদানৰিধানপ্পভেদভেদানিসংসৰণ্ণনা.

২. তেচীৰরিকঙ্গকথা

২৫. তদনন্তরং পন তেচীৰরিকঙ্গং ‘‘চতুত্থকচীৰরং পটিক্খিপামি, তেচীৰরিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতরৰচনেন সমাদিন্নং হোতি.

তেন পন তেচীৰরিকেন চীৰরদুস্সং লভিত্ৰা যাৰ অফাসুকভাৰেন কাতুং ৰা ন সক্কোতি, ৰিচারকং ৰা ন লভতি, সূচিআদীসু ৰাস্স কিঞ্চি ন সম্পজ্জতি, তাৰ নিক্খিপিতব্বং. নিক্খিত্তপচ্চযা দোসো নত্থি. রজিতকালতো পন পট্ঠায নিক্খিপিতুং ন ৰট্টতি, ধুতঙ্গচোরো নাম হোতি. ইদমস্স ৰিধানং.

পভেদতো পন অযম্পি তিৰিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠেন রজনকালে পঠমং অন্তরৰাসকং ৰা উত্তরাসঙ্গং ৰা রজিত্ৰা তং নিৰাসেত্ৰা ইতরং রজিতব্বং. তং পারুপিত্ৰা সঙ্ঘাটি রজিতব্বা. সঙ্ঘাটিং পন নিৰাসেতুং ন ৰট্টতি. ইদমস্স গামন্তসেনাসনে ৰত্তং. আরঞ্ঞকে পন দ্ৰে একতো ধোৰিত্ৰা রজিতুং ৰট্টতি. যথা পন কঞ্চি দিস্ৰা সক্কোতি কাসাৰং আকড্ঢিত্ৰা উপরিকাতুং, এৰং আসন্নে ঠানে নিসীদিতব্বং. মজ্ঝিমস্স রজনসালাযং রজনকাসাৰং নাম হোতি, তং নিৰাসেত্ৰা ৰা পারুপিত্ৰা ৰা রজনকম্মং কাতুং ৰট্টতি. মুদুকস্স সভাগভিক্খূনং চীৰরানি নিৰাসেত্ৰা ৰা পারুপিত্ৰা ৰা রজনকম্মং কাতুং ৰট্টতি. তত্রট্ঠকপচ্চত্থরণম্পি তস্স ৰট্টতি. পরিহরিতুং পন ন ৰট্টতি. সভাগভিক্খূনং চীৰরম্পি অন্তরন্তরা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. ধুতঙ্গতেচীৰরিকস্স পন চতুত্থং ৰত্তমানং অংসকাসাৰমেৰ ৰট্টতি. তঞ্চ খো ৰিত্থারতো ৰিদত্থি, দীঘতো তিহত্থমেৰ ৰট্টতি.

ইমেসং পন তিণ্ণম্পি চতুত্থকচীৰরং সাদিতক্খণেযেৰ ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.

অযং পনানিসংসো, তেচীৰরিকো ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপরিহারিকেন চীৰরেন. তেনস্স পক্খিনো ৰিয সমাদাযেৰ গমনং, অপ্পসমারম্ভতা, ৰত্থসন্নিধিপরিৰজ্জনং, সল্লহুকৰুত্তিতা, অতিরেকচীৰরলোলুপ্পপ্পহানং, কপ্পিযে মত্তকারিতায সল্লেখৰুত্তিতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং ফলনিপ্ফত্তীতি এৰমাদযো গুণা সম্পজ্জন্তীতি.

অতিরেকৰত্থতণ্হং, পহায সন্নিধিৰিৰজ্জিতো ধীরো;

সন্তোসসুখরসঞ্ঞূ, তিচীৰরধরো ভৰতি যোগী.

তস্মা সপত্তচরণো, পক্খীৰ সচীৰরোৰ যোগিৰরো;

সুখমনুৰিচরিতুকামো, চীৰরনিযমে রতিং কযিরাতি.

অযং তেচীৰরিকঙ্গে সমাদানৰিধানপ্পভেদভেদানিসংসৰণ্ণনা.

৩. পিণ্ডপাতিকঙ্গকথা

২৬. পিণ্ডপাতিকঙ্গম্পি ‘‘অতিরেকলাভং পটিক্খিপামি, পিণ্ডপাতিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতরৰচনেন সমাদিন্নং হোতি.

তেন পন পিণ্ডপাতিকেন ‘‘সঙ্ঘভত্তং, উদ্দেসভত্তং, নিমন্তনভত্তং, সলাকভত্তং, পক্খিকং, উপোসথিকং, পাটিপদিকং, আগন্তুকভত্তং, গমিকভত্তং, গিলানভত্তং, গিলানুপট্ঠাকভত্তং, ৰিহারভত্তং, ধুরভত্তং, ৰারকভত্ত’’ন্তি এতানি চুদ্দস ভত্তানি ন সাদিতব্বানি. সচে পন ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তিআদিনা নযেন অৰত্ৰা ‘‘অম্হাকং গেহে সঙ্ঘো ভিক্খং গণ্হাতু, তুম্হেপি ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৰত্ৰা দিন্নানি হোন্তি, তানি সাদিতুং ৰট্টন্তি. সঙ্ঘতো নিরামিসসলাকাপি ৰিহারে পক্কভত্তম্পি ৰট্টতিযেৰাতি ইদমস্স ৰিধানং.

পভেদতো পন অযম্পি তিৰিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠো পুরতোপি পচ্ছতোপি আহটভিক্খং গণ্হতি, পত্তদ্ৰারে ঠত্ৰা পত্তং গণ্হন্তানম্পি দেতি, পটিক্কমনং আহরিত্ৰা দিন্নভিক্খম্পি গণ্হতি, তং দিৰসং পন নিসীদিত্ৰা ভিক্খং ন গণ্হতি. মজ্ঝিমো তং দিৰসং নিসীদিত্ৰাপি গণ্হতি, স্ৰাতনায পন নাধিৰাসেতি. মুদুকোস্ৰাতনাযপি পুনদিৰসাযপি ভিক্খং অধিৰাসেতি. তে উভোপি সেরিৰিহারসুখং ন লভন্তি, উক্কট্ঠোৰ লভতি. একস্মিং কির গামে অরিযৰংসো হোতি, উক্কট্ঠো ইতরে আহ – ‘‘আযামাৰুসো, ধম্মসৰনাযা’’তি. তেসু একো একেনম্হি, ভন্তে, মনুস্সেন নিসীদাপিতোতি আহ. অপরো মযা, ভন্তে, স্ৰাতনায একস্স ভিক্খা অধিৰাসিতাতি. এৰং তে উভো পরিহীনা. ইতরো পাতোৰ পিণ্ডায চরিত্ৰা গন্ত্ৰা ধম্মরসং পটিসংৰেদেসি.

ইমেসং পন তিণ্ণম্পি সঙ্ঘভত্তাদিঅতিরেকলাভং সাদিতক্খণেৰ ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.

অযং পনানিসংসো, ‘‘পিণ্ডিযালোপভোজনং নিস্সায পব্বজ্জা’’তি (অ. নি. ৪.২৭; ইতিৰু. ১০১) ৰচনতো নিস্সযানুরূপপটিপত্তিসব্ভাৰো, দুতিযে অরিযৰংসে পতিট্ঠানং, অপরাযত্তৰুত্তিতা, ‘‘অপ্পানি চেৰ সুলভানি চ তানি চ অনৰজ্জানী’’তি ভগৰতা সংৰণ্ণিতপচ্চযতা, কোসজ্জনিম্মদ্দনতা, পরিসুদ্ধাজীৰতা, সেখিযপটিপত্তিপূরণং, অপরপোসিতা, পরানুগ্গহকিরিযা, মানপ্পহানং, রসতণ্হানিৰারণং, গণভোজনপরম্পরভোজনচারিত্তসিক্খাপদেহি অনাপত্তিতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৰুত্তিতা, সম্মাপটিপত্তিব্রূহনং, পচ্ছিমজনতানুকম্পনন্তি.

পিণ্ডিযালোপসন্তুট্ঠো, অপরাযত্তজীৰিকো;

পহীনাহারলোলুপ্পো, হোতি চাতুদ্দিসো যতি.

ৰিনোদযতি কোসজ্জং, আজীৰস্স ৰিসুজ্ঝতি;

তস্মা হি নাতিমঞ্ঞেয্য, ভিক্খাচরিযায সুমেধসো.

এৰরূপস্স হি –

‘‘পিণ্ডপাতিকস্স ভিক্খুনো,

অত্তভরস্স অনঞ্ঞপোসিনো;

দেৰাপি পিহযন্তি তাদিনো,

নো চে লাভসিলোকনিস্সিতো’’তি.

অযং পিণ্ডপাতিকঙ্গে সমাদানৰিধানপ্পভেদভেদানিসংসৰণ্ণনা.

৪. সপদানচারিকঙ্গকথা

২৭. সপদানচারিকঙ্গম্পি ‘‘লোলুপ্পচারং পটিক্খিপামি, সপদানচারিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতরৰচনেন সমাদিন্নং হোতি.

তেন পন সপদানচারিকেন গামদ্ৰারে ঠত্ৰা পরিস্সযাভাৰো সল্লক্খেতব্বো. যস্সা রচ্ছায ৰা গামে ৰা পরিস্সযো হোতি, তং পহায অঞ্ঞত্থ চরিতুং ৰট্টতি. যস্মিং ঘরদ্ৰারে ৰা রচ্ছায ৰা গামে ৰা কিঞ্চি ন লভতি, অগামসঞ্ঞং কত্ৰা গন্তব্বং. যত্থ কিঞ্চি লভতি, তং পহায গন্তুং ন ৰট্টতি. ইমিনা চ ভিক্খুনা কালতরং পৰিসিতব্বং, এৰঞ্হি অফাসুকট্ঠানং পহায অঞ্ঞত্থ গন্তুং সক্খিস্সতি. সচে পনস্স ৰিহারে দানং দেন্তা অন্তরামগ্গে ৰা আগচ্ছন্তা মনুস্সা পত্তং গহেত্ৰা পিণ্ডপাতং দেন্তি ৰট্টতি. ইমিনা চ মগ্গং গচ্ছন্তেনাপি ভিক্খাচারৰেলাযং সম্পত্তগামং অনতিক্কমিত্ৰা চরিতব্বমেৰ. তত্থ অলভিত্ৰা ৰা থোকং লভিত্ৰা ৰা গামপটিপাটিযা চরিতব্বন্তি ইদমস্স ৰিধানং.

পভেদতো পন অযম্পি তিৰিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠো পুরতো আহটভিক্খম্পি পচ্ছতো আহটভিক্খম্পি পটিক্কমনং আহরিত্ৰা দিয্যমানম্পি ন গণ্হতি, পত্তদ্ৰারে পন পত্তং ৰিস্সজ্জেতি. ইমস্মিঞ্হি ধুতঙ্গে মহাকস্সপত্থেরেন সদিসো নাম নত্থি. তস্সপি পত্তৰিস্সট্ঠট্ঠানমেৰ পঞ্ঞাযতি. মজ্ঝিমো পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা আহটম্পি পটিক্কমনং আহটম্পি গণ্হতি, পত্তদ্ৰারেপি পত্তং ৰিস্সজ্জেতি, ন পন ভিক্খং আগমযমানো নিসীদতি. এৰং সো উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকস্স অনুলোমেতি. মুদুকো তং দিৰসং নিসীদিত্ৰা আগমেতি.

ইমেসং পন তিণ্ণম্পি লোলুপ্পচারে উপ্পন্নমত্তে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.

অযং পনানিসংসো, কুলেসু নিচ্চনৰকতা, চন্দূপমতা, কুলমচ্ছেরপ্পহানং, সমানুকম্পিতা, কুলূপকাদীনৰাভাৰো, অৰ্হানানভিনন্দনা, অভিহারেন অনত্থিকতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৰুত্তিতাতি.

চন্দূপমো নিচ্চনৰো কুলেসু,

অমচ্ছরী সব্বসমানুকম্পো;

কুলূপকাদীনৰৰিপ্পমুত্তো,

হোতীধ ভিক্খু সপদানচারী.

লোলুপ্পচারঞ্চ পহায তস্মা,

ওক্খিত্তচক্খু যুগমত্তদস্সী;

আকঙ্খমানো ভুৰি সেরিচারং,

চরেয্য ধীরো সপদানচারন্তি.

অযং সপদানচারিকঙ্গে সমাদানৰিধানপ্পভেদভেদানিসংসৰণ্ণনা.

৫. একাসনিকঙ্গকথা

২৮. একাসনিকঙ্গম্পি ‘‘নানাসনভোজনং পটিক্খিপামি, একাসনিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতরৰচনেন সমাদিন্নং হোতি.

তেন পন একাসনিকেন আসনসালাযং নিসীদন্তেন থেরাসনে অনিসীদিত্ৰা ‘‘ইদং ময্হং পাপুণিস্সতী’’তি পতিরূপং আসনং সল্লক্খেত্ৰা নিসীদিতব্বং. সচস্স ৰিপ্পকতে ভোজনে আচরিযো ৰা উপজ্ঝাযো ৰা আগচ্ছতি, উট্ঠায ৰত্তং কাতুং ৰট্টতি. তিপিটকচূল়াভযত্থেরো পনাহ ‘‘আসনং ৰা রক্খেয্য ভোজনং ৰা, অযঞ্চ ৰিপ্পকতভোজনো, তস্মা ৰত্তং করোতু, ভোজনং পন মা ভুঞ্জতূ’’তি. ইদমস্স ৰিধানং.

পভেদতো পন অযম্পি তিৰিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠো অপ্পং ৰা হোতু বহু ৰা, যম্হি ভোজনে হত্থং ওতারেতি, ততো অঞ্ঞং গণ্হিতুং ন লভতি. সচেপি মনুস্সা ‘‘থেরেন ন কিঞ্চি ভুত্ত’’ন্তি সপ্পিআদীনি আহরন্তি, ভেসজ্জত্থমেৰ ৰট্টন্তি, ন আহারত্থং. মজ্ঝিমো যাৰ পত্তে ভত্তং ন খীযতি, তাৰ অঞ্ঞং গণ্হিতুং লভতি. অযঞ্হি ভোজনপরিযন্তিকো নাম হোতি. মুদুকো যাৰ আসনা ন ৰুট্ঠাতি তাৰ ভুঞ্জিতুং লভতি. সো হি উদকপরিযন্তিকো ৰা হোতি যাৰ পত্তধোৰনং ন গণ্হাতি তাৰ ভুঞ্জনতো, আসনপরিযন্তিকো ৰা যাৰ ন ৰুট্ঠাতি তাৰ ভুঞ্জনতো.

ইমেসং পন তিণ্ণম্পি নানাসনভোজনং ভুত্তক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.

অযং পনানিসংসো, অপ্পাবাধতা, অপ্পাতঙ্কতা, লহুট্ঠানং, বলং, ফাসুৰিহারো, অনতিরিত্তপচ্চযা অনাপত্তি, রসতণ্হাৰিনোদনং অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৰুত্তিতাতি.

একাসনভোজনে রতং,

ন যতিং ভোজনপচ্চযা রুজা;

ৰিসহন্তি রসে অলোলুপো,

পরিহাপেতি ন কম্মমত্তনো.

ইতি ফাসুৰিহারকারণে,

সুচিসল্লেখরতূপসেৰিতে;

জনযেথ ৰিসুদ্ধমানসো,

রতিমেকাসনভোজনে যতীতি.

অযং একাসনিকঙ্গে সমাদানৰিধানপ্পভেদভেদানিসংসৰণ্ণনা.

৬. পত্তপিণ্ডিকঙ্গকথা

২৯. পত্তপিণ্ডিকঙ্গম্পি ‘‘দুতিযকভাজনং পটিক্খিপামি, পত্তপিণ্ডিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতরৰচনেন সমাদিন্নং হোতি.

তেন পন পত্তপিণ্ডিকেন যাগুপানকালে ভাজনে ঠপেত্ৰা ব্যঞ্জনে লদ্ধে ব্যঞ্জনং ৰা পঠমং খাদিতব্বং, যাগু ৰা পাতব্বা. সচে পন যাগুযং পক্খিপতি, পূতিমচ্ছকাদিম্হি ব্যঞ্জনে পক্খিত্তে যাগু পটিকূলা হোতি, অপ্পটিকূলমেৰ চ কত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. তস্মা তথারূপং ব্যঞ্জনং সন্ধায ইদং ৰুত্তং. যং পন মধুসক্করাদিকং অপ্পটিকূলং হোতি, তং পক্খিপিতব্বং. গণ্হন্তেন চ পমাণযুত্তমেৰ গণ্হিতব্বং. আমকসাকং হত্থেন গহেত্ৰা খাদিতুং ৰট্টতি. তথা পন অকত্ৰা পত্তেযেৰ পক্খিপিতব্বং. দুতিযকভাজনস্স পন পটিক্খিত্তত্তা অঞ্ঞং রুক্খপণ্ণম্পি ন ৰট্টতীতি ইদমস্স ৰিধানং.

পভেদতো পন অযম্পি তিৰিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠস্স অঞ্ঞত্র উচ্ছুখাদনকালা কচৰরম্পি ছড্ডেতুং ন ৰট্টতি. ওদনপিণ্ডমচ্ছমংসপূৰেপি ভিন্দিত্ৰা খাদিতুং ন ৰট্টতি. মজ্ঝিমস্স একেন হত্থেন ভিন্দিত্ৰা খাদিতুং ৰট্টতি, হত্থযোগী নামেস. মুদুকো পন পত্তযোগী নাম হোতি, তস্স যং সক্কা হোতি পত্তে পক্খিপিতুং, তং সব্বং হত্থেন ৰা দন্তেহি ৰা ভিন্দিত্ৰা খাদিতুং ৰট্টতি.

ইমেসং পন তিণ্ণম্পি দুতিযকভাজনং সাদিতক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.

অযং পনানিসংসো, নানারসতণ্হাৰিনোদনং. অত্রিচ্ছতায পহানং, আহারে পযোজনমত্তদস্সিতা, থালকাদিপরিহরণখেদাভাৰো, অৰিক্খিত্তভোজিতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৰুত্তিতাতি.

নানাভাজনৰিক্খেপং, হিত্ৰা ওক্খিত্তলোচনো;

খণন্তো ৰিয মূলানি, রসতণ্হায সুব্বতো.

সরূপং ৰিয সন্তুট্ঠিং, ধারযন্তো সুমানসো;

পরিভুঞ্জেয্য আহারং, কো অঞ্ঞো পত্তপিণ্ডিকোতি.

অযং পত্তপিণ্ডিকঙ্গে সমাদানৰিধানপ্পভেদভেদানিসংসৰণ্ণনা.

৭. খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গকথা

৩০. খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গম্পি ‘‘অতিরিত্তভোজনং পটিক্খিপামি, খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতরৰচনেন সমাদিন্নং হোতি.

তেন পন খলুপচ্ছাভত্তিকেন পৰারেত্ৰা পুন ভোজনং কপ্পিযং কারেত্ৰা ন ভুঞ্জিতব্বং. ইদমস্স ৰিধানং.

পভেদতো পন অযম্পি তিৰিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠো যস্মা পঠমপিণ্ডে পৰারণা নাম নত্থি, তস্মিং পন অজ্ঝোহরিযমানে অঞ্ঞং পটিক্খিপতো হোতি, তস্মা এৰং পৰারিতো পঠমপিণ্ডং অজ্ঝোহরিত্ৰা দুতিযপিণ্ডং ন ভুঞ্জতি. মজ্ঝিমো যস্মিং ভোজনে পৰারিতো, তদেৰ ভুঞ্জতি. মুদুকো পন যাৰ আসনা ন ৰুট্ঠাতি তাৰ ভুঞ্জতি.

ইমেসং পন তিণ্ণম্পি পৰারিতানং কপ্পিযং কারাপেত্ৰা ভুত্তক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.

অযং পনানিসংসো, অনতিরিত্তভোজনাপত্তিযা দূরভাৰো, ওদরিকত্তাভাৰো, নিরামিসসন্নিধিতা, পুন পরিযেসনায অভাৰো, অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৰুত্তিতাতি.

পরিযেসনায খেদং, ন যাতি ন করোতি সন্নিধিং ধীরো;

ওদরিকত্তং পজহতি, খলুপচ্ছাভত্তিকো যোগী.

তস্মা সুগতপসত্থং, সন্তোসগুণাদিৰুড্ঢিসঞ্জননং;

দোসে ৰিধুনিতুকামো, ভজেয্য যোগী ধুতঙ্গমিদন্তি.

অযং খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গে সমাদানৰিধানপ্পভেদভেদানিসংসৰণ্ণনা.

৮. আরঞ্ঞিকঙ্গকথা

৩১. আরঞ্ঞিকঙ্গম্পি ‘‘গামন্তসেনাসনং পটিক্খিপামি, আরঞ্ঞিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতরৰচনেন সমাদিন্নং হোতি.

তেন পন আরঞ্ঞিকেন গামন্তসেনাসনং পহায অরঞ্ঞে অরুণং উট্ঠাপেতব্বং. তত্থ সদ্ধিং উপচারেন গামোযেৰ গামন্তসেনাসনং.

গামো নাম যো কোচি এককুটিকো ৰা অনেককুটিকো ৰা পরিক্খিত্তো ৰা অপরিক্খিত্তো ৰা সমনুস্সো ৰা অমনুস্সো ৰা অন্তমসো অতিরেকচাতুমাসনিৰিট্ঠো যো কোচি সত্থোপি.

গামূপচারো নাম পরিক্খিত্তস্স গামস্স সচে অনুরাধপুরস্সেৰ দ্ৰে ইন্দখীলা হোন্তি, অব্ভন্তরিমে ইন্দখীলে ঠিতস্স থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো. তস্স লক্খণং যথা তরুণমনুস্সা অত্তনো বলং দস্সেন্তা বাহং পসারেত্ৰা লেড্ডুং খিপন্তি, এৰং খিত্তস্স লেড্ডুস্স পতনট্ঠানব্ভন্তরন্তি ৰিনযধরা. সুত্তন্তিকা পন কাকনিৰারণনিযমেন খিত্তস্সাতি ৰদন্তি. অপরিক্খিত্তগামে যং সব্বপচ্চন্তিমস্স ঘরস্স দ্ৰারে ঠিতো মাতুগামো ভাজনেন উদকং ছড্ডেতি, তস্স পতনট্ঠানং ঘরূপচারো. ততো ৰুত্তনযেন একো লেড্ডুপাতো গামো, দুতিযো গামূপচারো.

অরঞ্ঞং পন ৰিনযপরিযাযে তাৰ ‘‘ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চ সব্বমেতং অরঞ্ঞ’’ন্তি (পারা. ৯২) ৰুত্তং. অভিধম্মপরিযাযে ‘‘নিক্খমিত্ৰা বহি ইন্দখীলা, সব্বমেতং অরঞ্ঞ’’ন্তি (ৰিভ. ৫২৯) ৰুত্তং. ইমস্মিং পন সুত্তন্তিকপরিযাযে ‘‘আরঞ্ঞকং নাম সেনাসনং পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি ইদং লক্খণং. তং আরোপিতেন আচরিযধনুনা পরিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলতো অপরিক্খিত্তস্স পঠমলেড্ডুপাততো পট্ঠায যাৰ ৰিহারপরিক্খেপা মিনিত্ৰা ৰৰত্থপেতব্বং.

সচে পন ৰিহারো অপরিক্খিত্তো হোতি, যং সব্বপঠমং সেনাসনং ৰা ভত্তসালা ৰা ধুৰসন্নিপাতট্ঠানং ৰা বোধি ৰা চেতিযং ৰা দূরে চেপি সেনাসনতো হোতি, তং পরিচ্ছেদং কত্ৰা মিনিতব্বন্তি ৰিনযট্ঠকথাসু ৰুত্তং. মজ্ঝিমট্ঠকথাযং পন ৰিহারস্সপি গামস্সেৰ উপচারং নীহরিত্ৰা উভিন্নং লেড্ডুপাতানং অন্তরা মিনিতব্বন্তি ৰুত্তং. ইদমেত্থ পমাণং.

সচেপি আসন্নে গামো হোতি, ৰিহারে ঠিতেহি মানুসকানং সদ্দো সুয্যতি, পব্বতনদীআদীহি পন অন্তরিতত্তা ন সক্কা উজুং গন্তুং. যো তস্স পকতিমগ্গো হোতি, সচেপি নাৰায সঞ্চরিতব্বো, তেন মগ্গেন পঞ্চধনুসতিকং গহেতব্বং. যো পন আসন্নগামস্স অঙ্গসম্পাদনত্থং ততো ততো মগ্গং পিদহতি, অযং ধুতঙ্গচোরো হোতি.

সচে পন আরঞ্ঞিকস্স ভিক্খুনো উপজ্ঝাযো ৰা আচরিযো ৰা গিলানো হোতি, তেন অরঞ্ঞে সপ্পাযং অলভন্তেন গামন্তসেনাসনং নেত্ৰা উপট্ঠাতব্বো. কালস্সেৰ পন নিক্খমিত্ৰা অঙ্গযুত্তট্ঠানে অরুণং উট্ঠাপেতব্বং. সচে অরুণুট্ঠানৰেলাযং তেসং আবাধো ৰড্ঢতি, তেসংযেৰ কিচ্চং কাতব্বং. ন ধুতঙ্গসুদ্ধিকেন ভৰিতব্বন্তি ইদমস্স ৰিধানং.

পভেদতো পন অযম্পি তিৰিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠেন সব্বকালং অরঞ্ঞে অরুণং উট্ঠাপেতব্বং. মজ্ঝিমো চত্তারো ৰস্সিকে মাসে গামন্তে ৰসিতুং লভতি. মুদুকো হেমন্তিকেপি.

ইমেসং পন তিণ্ণম্পি যথা পরিচ্ছিন্নে কালে অরঞ্ঞতো আগন্ত্ৰা গামন্তসেনাসনে ধম্মস্সৰনং সুণন্তানং অরুণে উট্ঠিতেপি ধুতঙ্গং ন ভিজ্জতি. সুত্ৰা গচ্ছন্তানং অন্তরামগ্গে উট্ঠিতেপি ন ভিজ্জতি. সচে পন উট্ঠিতেপি ধম্মকথিকে মুহুত্তং নিপজ্জিত্ৰা গমিস্সামাতি নিদ্দাযন্তানং অরুণং উট্ঠহতি, অত্তনো ৰা রুচিযা গামন্তসেনাসনে অরুণং উট্ঠপেন্তি, ধুতঙ্গং ভিজ্জতীতি অযমেত্থ ভেদো.

অযং পনানিসংসো, আরঞ্ঞিকো ভিক্খু অরঞ্ঞসঞ্ঞং মনসিকরোন্তো ভব্বো অলদ্ধং ৰা সমাধিং পটিলদ্ধুং লদ্ধং ৰা রক্খিতুং, সত্থাপিস্স অত্তমনো হোতি. যথাহ – ‘‘তেনাহং, নাগিত, তস্স ভিক্খুনো অত্তমনো হোমি অরঞ্ঞৰিহারেনা’’তি (অ. নি. ৬.৪২; ৮.৮৬). পন্তসেনাসনৰাসিনো চস্স অসপ্পাযরূপাদযো চিত্তং ন ৰিক্খিপন্তি, ৰিগতসন্তাসো হোতি, জীৰিতনিকন্তিং জহতি, পৰিৰেকসুখরসং অস্সাদেতি, পংসুকূলিকাদিভাৰোপি চস্স পতিরূপো হোতীতি.

পৰিৰিত্তো অসংসট্ঠো, পন্তসেনাসনে রতো;

আরাধযন্তো নাথস্স, ৰনৰাসেন মানসং.

একো অরঞ্ঞে নিৰসং, যং সুখং লভতে যতি;

রসং তস্স ন ৰিন্দন্তি, অপি দেৰা সইন্দকা.

পংসুকূলঞ্চ এসোৰ, কৰচং ৰিয ধারযং;

অরঞ্ঞসঙ্গামগতো, অৰসেসধুতাযুধো.

সমত্থো নচিরস্সেৰ, জেতুং মারং সৰাহিনিং;

তস্মা অরঞ্ঞৰাসম্হি, রতিং কযিরাথ পণ্ডিতোতি.

অযং আরঞ্ঞিকঙ্গে সমাদানৰিধানপ্পভেদভেদানিসংসৰণ্ণনা.

৯. রুক্খমূলিকঙ্গকথা

৩২. রুক্খমূলিকঙ্গম্পি ‘‘ছন্নং পটিক্খিপামি, রুক্খমূলিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতরৰচনেন সমাদিন্নং হোতি.

তেন পন রুক্খমূলিকেন সীমন্তরিকরুক্খং, চেতিযরুক্খং, নিয্যাসরুক্খং, ফলরুক্খং, ৰগ্গুলিরুক্খং, সুসিররুক্খং, ৰিহারমজ্ঝে ঠিতরুক্খন্তি ইমে রুক্খে ৰিৰজ্জেত্ৰা ৰিহারপচ্চন্তে ঠিতরুক্খো গহেতব্বোতি ইদমস্স ৰিধানং.

পভেদতো পন অযম্পি তিৰিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠো যথারুচিতং রুক্খং গহেত্ৰা পটিজগ্গাপেতুং ন লভতি. পাদেন পণ্ণসটং অপনেত্ৰা ৰসিতব্বং. মজ্ঝিমো তং ঠানং সম্পত্তেহিযেৰ পটিজগ্গাপেতুং লভতি. মুদুকেন আরামিকসমণুদ্দেসে পক্কোসিত্ৰা সোধাপেত্ৰা সমং কারাপেত্ৰা ৰালুকং ওকিরাপেত্ৰা পাকারপরিক্খেপং কারাপেত্ৰা দ্ৰারং যোজাপেত্ৰা ৰসিতব্বং. মহদিৰসে পন রুক্খমূলিকেন তত্থ অনিসীদিত্ৰা অঞ্ঞত্থ পটিচ্ছন্নে ঠানে নিসীদিতব্বং.

ইমেসং পন তিণ্ণম্পি ছন্নে ৰাসং কপ্পিতক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. জানিত্ৰা ছন্নে অরুণং উট্ঠাপিতমত্তেতি অঙ্গুত্তরভাণকা. অযমেত্থ ভেদো.

অযং পনানিসংসো, রুক্খমূলসেনাসনং নিস্সায পব্বজ্জাতি (মহাৰ. ১২৮) ৰচনতো নিস্সযানুরূপপটিপত্তিসব্ভাৰো, অপ্পানি চেৰ সুলভানি চ তানি চ অনৰজ্জানীতি (অ. নি. ৪.২৭; ইতিৰু. ১০১) ভগৰতা সংৰণ্ণিতপচ্চযতা, অভিণ্হং তরুপণ্ণৰিকারদস্সনেন অনিচ্চসঞ্ঞাসমুট্ঠাপনতা, সেনাসনমচ্ছেরকম্মারামতানং অভাৰো, দেৰতাহি সহৰাসিতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৰুত্তিতাতি.

ৰণ্ণিতো বুদ্ধসেট্ঠেন, নিস্সযোতি চ ভাসিতো;

নিৰাসো পৰিৰিত্তস্স, রুক্খমূলসমো কুতো.

আৰাসমচ্ছেরহরে, দেৰতা পরিপালিতে;

পৰিৰিত্তে ৰসন্তো হি, রুক্খমূলম্হি সুব্বতো.

অভিরত্তানি নীলানি, পণ্ডূনি পতিতানি চ;

পস্সন্তো তরুপণ্ণানি, নিচ্চসঞ্ঞং পনূদতি.