১০. সদ্দা

ননু চ অসতি সুত্তে দুতিযাগ্গহণে দুতিযন্তেহিচ্চাযং ৰিসেসো কুতো লব্ভতে যেন ‘সদ্দাদীহি দুতিযন্তেহী’তি ৰিৰরণং কতন্তি সচ্চং, তথাপি পচ্চযৰিধিম্হি যুত্তেপি পঞ্চমিযা নিদ্দেসে ‘সদ্দাদীনী’তি দুতিযাযোপাদানসামত্থিযা তথা ৰিৰরণং কতং.

সব্বত্থাতি ‘‘তমধীতে তং জানাতি কণিকাচা’’দো (৪-১৪) সব্বত্থ. কিরিযাৰাত্যৰধারণেন যং ব্যৰচ্ছিন্নং, তমুপদস্সেন্তো আহ- ‘ন কালে’চ্চাদি. যদীপি অধীতেচ্চাদীসু ৰত্তমানকালেন কত্তুনা একৰচনেন চ নিদ্দেসো, তথাপি তেসমপ্পধানত্তা অঞ্ঞস্মিম্পি ভূতাদিকে কালে কম্মাদো সাধনে বহুৰচনেন চ পচ্চযো সিযা এৰেতি ভাৰো.

ননু চ ‘‘ধাত্ৰত্থেনামস্মী’’তি (৫-১২) ইপ্পচ্চযে পত্তে-যমারব্ভতে অস্সপি ধাত্ৰত্থেযেৰ ৰিধানং, ততো চ সদ্দাদীহি ধাত্ৰত্থে ইপ্পচ্চযেন ন ভৰিতব্বং, দিস্সতে চ ইপ্পচ্চযপযোগোচ্চাসঙ্কিয ‘নাযমিপ্পচ্চযস্স বাধকো’তি পটিপাদেতুমাহ- ‘ধূৰং করোতি’চ্চাদি. নানাভিন্নং ৰাক্যং নানাৰাক্যং, তস্স ভাৰেন, তেন ভিন্নৰাক্যভাৰেনাযস্স ইপ্পচ্চযস্স চ সমুচ্চযতোতি অত্থো. ‘‘ধাত্ৰত্থেনামস্মী’’ত্যেকং ৰাক্যং, ‘‘সদ্দাদীনি করোত্য’’পরং. এতানি দ্ৰে ভিন্নৰাক্যানি- ‘ধাত্ৰত্থে নামস্মা ইপ্পচ্চযো ভৰতি, সদ্দাদীনি করোতিচ্চস্মিং অত্থে আযো ভৰতী’তি পচ্চেকমাখ্যাতাপেক্খায ৰাক্যপরিসমত্তিযা ভিন্নতা, অভিন্নে হি কিরিযাপদেকৰাক্যতা, ভিন্নেতু নানাৰাক্যতা, নানাৰাক্যে চ সতি সমুচ্চযো. ন হি সামঞ্ঞৰিসেসভাৰেন ৰিধানমেৰ বাধাহেতু, কিঞ্চরহি একৰাক্যতাপি, তং যথা-‘ব্রাহ্মণানং দধি দিয্যতং, তক্কং কোণ্ডঞ্ঞাযে’তি. নানাৰাক্যে তু সমুচ্চযো, তং যথা- ‘ব্রাহ্মণা ভোজীযন্তু, মাঢরায ৰত্থযুগলং দীযতূ’তি মাঢরো ব্রাহ্মণভাৰেন ভোজীযতে ৰত্থযুগলঞ্চ লভতে, তেনোজুকং ৰুত্তেন ৰত্থযুগলদানেন সামঞ্ঞৰুত্তং ভোজনং ন বাধীযতে, তথেহাপি উজুকং ৰিহিতেনাযেন সামঞ্ঞৰিহিতো ইপ্পচ্চযো ন বাধীযতে লক্খিযানুরোধেন সত্থকারস্স ৰাক্য ভেদাভেদোতি নানৰট্ঠিতিদোসোতি মঞ্ঞতে. তিম্হি লে চ সিদ্ধন্তি সম্বন্ধো.

যপ্পচ্চযো ন ৰিহিতো পাণিনীআদীহি ৰিযাতি অধিপ্পাযো. ‘জল দল- দিত্তিযং’. ‘‘মানো’’তি (৫-৬৫) মানো, ‘‘কত্তরি লো’’তি ‘‘পরোক্খাযং চে’’তি (৫-৭০) চগ্গহণেন ‘দল দল’ইতিদ্ৰিত্তং ‘‘লোপোনাদিব্যঞ্জনস্স’’ (৫-৭৫) ‘‘সরম্হা দ্ৰে’’তি (১-৩৪) দস্সলস্স চ দ্ৰিভাৰে দদ্দল্লমানা. জলমানাতি অট্ঠকথাৰচনতোতি ইমিনা কিরিযাসমভিহারে যপ্পচ্চযাভাৰং দস্সেতি. ইমিনা চ সক্কতে ৰিয ভুসাভিক্খঞ্ঞেপি কিরিযাসমভিহারো কিরিযাপরিৰত্তনং, তঞ্চ যদা কিরিযমঞ্ঞেন কত্তব্বমঞ্ঞো করোতি, তেন কত্তব্বঞ্চেতরো, তদা ভৰতীতি ৰিঞ্ঞেয্যং. ‘‘সামঞ্ঞৰিহিতা ৰিধযো পযোগমনুসরন্তী’’তি ইমিনা লক্খণেন ‘দল-দিত্তিয’ন্তি ইমস্মা ‘‘মানো’’তি সামঞ্ঞেন ৰিহিতো মানপ্পচ্চযো ভুসত্থে আভিক্খঞ্ঞে চ ভৰিস্সতি. দদ্দল্ল মানাতি এত্থ ভুসং জলমানা, পুনপ্পুন জলমানাতি চ অত্থো ৰেদিতব্বো.