১. তিজ

খমাৰীমংসাসূতি পকতিৰিসেসনমেৰ কথমিচ্ছিতন্তি আহ- ‘সম্বন্ধস্সি’চ্চাদি, পদানমঞ্ঞমঞ্ঞসম্বন্ধস্স পুরিসাধীনত্তাতি অত্থো, পকতি ৰিসেসনন্তি তিজমাহ সদ্দানং ৰিসেসনং, কিম্পন পকতিৰিসেসনে ফল মিচ্চাহ- ‘পকতিৰিসেসনোপাদান’মিচ্চাদি. যজ্জত্র ‘খমাৰীমংসাসূ’তি পকতিৰিসেসনং, কস্মিং অত্থে চরতি খসা ৰিধীযন্তিচ্চাহ- ‘অত্থন্তরস্সা নিদ্দেসা’ইচ্চাদি. অত্থন্তরস্সাতি নিসানাদিঅত্থন্তরস্স. ‘‘সুতানুমিতেসু সুতসম্বন্ধোৰ বলৰা’’তি পরিভাসমুপলক্খেতি ‘সুতানুমিতান’মিচ্চাদিনা. তেনেৰাতি কিরিযারূপাসু খমাৰীমংসু খসানং ৰীধানেনেৰ, সকত্থে ৰিধানেনেতি ৰুত্তং হোতি. তিতিক্খকিরিযত্তাতি ইমিনা পরেসং ৰিয খাদ্যন্তানং ধাতুসঞ্ঞাৰিধান মনত্থকন্তি দস্সেতি.

তিতিক্খা খমা, তিতিক্খতি খমতি, ৰীমংসা উপপরিক্খা, ৰীমংসতি উপপরিক্খতীতি অত্থো. সুত্তে তিজইতি নিদ্দেসা ভূৰাদিকস্স গহণং. নিচ্চণ্যন্তস্স চুরাদিকস্স হি তাদিসে পযোজনে সতি বহুলং ৰিধীযমানেপি নিচ্চত্তমত্তনো নাতিৰত্ততি. অথৰা চুরাদিমানেনাব্যভিচারিনা সাহচরিযা তিজোপি চুরাদিকোৰ, তং যথা ‘গাৰস্স দুতিযেনাত্থো’তি. ৰুত্তেগোযেৰোপাদীযতে, নাস্সো, ন গদ্রভো. কদাচি পন অস্সাদিনোপি দুতিযস্স গহণং সিযা অত্থপ্পকরণা দিপ্পভাৰতো.

ননু চ ৰীমংসাযং সপ্পচ্চযৰিধান মনুপপন্নমিতরেতরনিস্সযদোস দুট্ঠত্তা, তথাহি সিদ্ধে ৰীমংসাসদ্দে সপ্পচ্চযো উপ্পজ্জতে, সতি চ তস্মিং ৰীমংসাতি রূপং সম্পজ্জতীতি ইতরেতরনিস্সযো, ইতরেতর নিস্সযানি চ কারিযানী নোপকপ্পন্তীতি তেনাহ- ‘অনুৰাদরূপান’মিচ্চাদি. অনাদিকালসংসিদ্ধসদ্দানুৰাতো নত্থি ইতরেতরনিস্সযো দোসোতি ভাৰো. পযোজকব্যাপারণিপ্পচ্চযাভাৰে তেজতেতি রূপং.