৬৪. তর

যজ্জপি সীধাতুস্স কেৰলস্স সুপনে পৰত্তি, তথাপ্যতিপুব্বস্স উক্কংসে পৰত্তীতি আহ- ‘অতিসযো উক্কংসো’তি. সো চ অতিসযো কস্স সম্ভৰতিচ্চাহ- ‘সো চ কিরিযাগুণান’ন্তি. কথং তেসমতিসযোচ্চাহ- ‘আধারভূতদব্বৰসা’তি. কুতোচ্চাহ- ‘অনপেক্খিতে’চ্চাদি. অনপেক্খিতো কিরিযাগুণানং নিস্সযো দব্বসঙ্খাতো যেসন্তি ৰিগ্গহো, দব্বস্স নিস্সযভূতস্সা-তিসযত্তং হোন্তম্পি নিস্সিতানং কিরিযা গুণানং ৰসেনেৰ সিযা নাঞ্ঞথাতি ৰত্তুমাহ-‘পচ্চধিকরণ’ন্তিআদি.

ননু চ যদি কিরিযাগুণানমেৰাতিসযো, তদা ন সিজ্ঝতি ‘গোতরো’তি নেস দোসো, নো চেত্থ জাতিযাতিসযো, কস্স চরহি গুণস্স গো অযং যো সকটং ৰহতি, গোতরো-যং যো সকটং ৰহতি সিরঞ্চাতি, জাতিযা হি নিচ্চাযেকরূপায নোক্কংসাপকংসযোগো সম্ভৰতীতি দব্বস্সাপি নাতিসযসম্ভৰো. তথাহি তুল্যপ্পমাণস্স গুণকতোৰ মূলতো উক্কংসো দিস্সতি সমানেপি হি আযামে ৰিত্থারে চ পটস্স কাসিকস্সাঞ্ঞোৰাগ্ঘো ভৰতি মাথুরস্সাঞ্ঞো ৰাতি. দব্বস্সাপি সাতিসযেহি যুত্ততামত্তেন সাতিসযত্তস্সুপট্ঠাপিতত্তা ৰুত্তং- ‘তেনেৰাহা’তিআদি. যদগ্গেন কিরিযাগুণানং নিস্সিতানমতিসযৰসেন নিস্সযভূতম্পি দব্বং কথঞ্চিদপ্যতিসযে ৰত্ততি নাম, তদগ্গে তব্বাচিকাপি পকতি অত্তনো ৰচনীযত্থৰসেন তত্থ ৰত্ততিযেৰ নামাতি ‘অতিযযে ৰত্তমানতো’তি পকতিৰিসেসনৰসেন ৰুত্তং, তেনেৰাহ- ‘ইমিনা পকতি ৰিসেসনত্তঞ্চাহা’তি. সকত্থিকানং পকতিঅত্থো জোতনীযো হোতীতি সম্বন্ধো.

সকত্থিকানন্তি কত্তরি ছট্ঠী সম্বন্ধৰচনিচ্ছায, সকত্থিকেহীতি অত্থো. হেতুমাহ- ‘পকতিৰিসেসনন্তী’তি. ইতিসদ্দো হেতুম্হি, যস্মা ‘অতিসযে ৰত্তমানতো’তি, পকতিৰিসেসনং, ততো পকত্যত্থভূতে-তিসযে জাতত্তা সকত্থিকেহি যথাৰুত্তনযেন পকত্যত্থভূতেতিসযো জোতনীযো হোতীতি অত্থো. তত্থ নাভিধেয্যোতি ব্যতিরেকমাহ, তথা চ ৰক্খতি- ‘অতিসযজোতকাতরাদযো’তি.

অথ পকতিৰিসেসনত্তে কস্মা নাভিধেয্যো জোতনীযোচ্চাহ ‘পকতিযাযেৰ’চ্চাদি. উক্কংসো সমানগুণৰিসযেযেৰ লোকে দিট্ঠো [পৰিট্ঠো (পোত্থকে)] তেন সামঞ্ঞৰচনেপি তাদিথৰিসযেযেৰ [সোযেৰ] কারণ ৰসেন হোতীতি দস্সেতুমাহ- ‘অতিসযেনে’চ্চাদি. দ্ৰিন্নমেকস্সা-তিসযেচ্চাদিনা ‘দ্ৰিবহূসুক্কংসে তরতমা’’তি (চং ৪-৩-৪৫) সক্কতসুত্তত্থস্সাধিপ্পাযং ৰিৰরতি. তরইযাতি সকৰোহারেন ৰুত্তং, তেসন্তু ঈযপ্পচ্চযো. এৰমিহাৰিধানং সুখসানেত্তন্তি সম্বন্ধো.

অযমেত্থাধিপ্পাযো ‘যথাৰুত্তসুত্তত্থৰসেন দ্ৰিন্নমেকস্স উক্কংসাভাৰা ‘মাথুরা পাটলিপুত্তকেহি সুকুমারতরা’চ্চাদো তরপ্পচ্চযো ন হোতীতি একো মাথুরো দুতিযো পাটলিপুত্তকো ইমেসং সুকুমারানং দ্ৰিন্নমেকো মাথুরো-তিসযেন সুকুমারো সুকুমারতরো, একমঞ্ঞেসং দ্ৰিন্নমুক্কংসেতথাঞ্ঞেসং দ্ৰিন্নমেকস্সাতি এৰং দ্ৰিন্নংদ্ৰিন্নমেকেকস্স উক্কংসে তরপ্পচ্চযো ভৰতি, উভযত্র ত্ৰৰযৰাপেক্খম্বহুৰচনং, তথাহি সুকুমারত্তেনুক্কংসিযমানানং সমুদাযানমৰযৰা মাথুরা বহৰো পাটলিপুত্তকাপি নিক্কংসিযমানা তথেৰাৰযৰা বহৰো হোন্তি, এৰং মাথুরা পাটলি পুত্তকেহি সুকুমারতরা’তি তরপ্পচ্চযেন সিজ্ঝতি. ইমস্মিং গামে অড্ঢতরা ৰাণিজ্জাচ্চাদোপি কথিতেন ঞাযেন দ্ৰিন্নংদ্ৰিন্নমেকেকস্স উক্কংসে তরপ্পচ্চযো ভৰতি, বহুৰচনন্তু কত্থচি অৰযৰাপেক্খন্তি সব্বং সক্কতে কিচ্ছেন সাধেন্তি. ইহ তু তথাৰিধস্স সুত্তস্সা ৰিধানা ‘‘তরতমিস্সিকিযিট্ঠাতিসযে’’তি তরাদীনমতিসযে সামঞ্ঞেন ৰিধানা সব্বত্থ তরপ্পচ্চযেন সুখসাধনং হোতী’’তি.

অৰত্থাভেদেনাতি পটুতরাৰত্থাৰতো পটুঅৰত্থায ভিন্নত্তা ৰুত্তং, তথাহি তমেৰাৰত্থন্তরযুত্তং ৰত্তারো ভৰন্তি অঞ্ঞে ‘ভৰংসূঅৰত্থো’তি. পকারন্তরেনপি সাধনে হেতুমাহ- ‘অতিসযমত্তে ৰা ৰিধানতো’তি. অনৰট্ঠিতত্তমাহ- (‘অতিসযৰাপি’চ্চাদি). পঞ্চস্ৰেতেসূতি এতেসং যথাৰুত্তানং তরাদীনং পঞ্চন্নং মজ্ঝে, রূপানি গুণৰচনস্স ৰুত্তিযমুদাহরিতানি. কিরিযাৰচনস্স তু ‘অতিসযেন পাচকতরো পাচকতমো’তি. ইস্সিক ইযইট্ঠা সরাদী ততো (অঞ্ঞতো) ন হোন্তি বহুলাধিকারা.