১. ণো ৰাপচ্চে

ননু চ ‘ণো ৰাপচ্চে’তি ৰচনতো কথং পকতিৰিসযাৰগমো সিযা. যথাকথঞ্চি পকতিৰিসযাৰগমেপি সামঞ্ঞৰচনতো পন ধম্মেনাপচ্চন্ত্যাদো যতো কুতোচি ধম্মেনিচ্চাদিতোপি সিযা ণা দিপচ্চযোত্যাসঙ্কিযাহ ‘অপচ্চৰতা’চ্চাদি. অপচ্চস্সাতি অপচ্চত্থস্স, অপচ্চৰতাতি ‘‘ণো ৰাপচ্চে’’তি ৰসিট্ঠাদ্যত্থস্সেৰ পরিগ্গহণায সামঞ্ঞৰচনতো যো অপচ্চৰা ততো, অত্থতো পন অসম্ভৰা দব্বাচকসদ্দাৰ সামত্থিযেন ছট্ঠিযন্তা সব্বলিঙ্গৰচনা জাযতেতি ৰিঞ্ঞাতব্বং. ধম্মস্মাপচ্চংত্যাদীসু ণাদিপ্পচ্চযো (ন জাযতে) তি সম্বন্ধো.

ধম্মেনাতি ধম্মেন করণভূতেন. ধম্মাযাতি ধম্মত্থং, ধম্মস্মাতি ধম্মহেতুনা, ততো অসম্ভৰে কারণমাহ ‘সাপেক্খত্তা’তি. সাপেক্খত্তমেৰ সমত্থেতি ‘অপচ্চৰাহি’চ্চাদিনা, ধম্মেনাপচ্চং কস্সাতি পুচ্ছিত্ৰা দেৰদত্তস্সাতি অপেক্খিযমানং ৰদতি. দেৰদত্তস্সাতি অপচ্চৰা দেৰদত্তাদি অপেক্খীযতেতি সম্বন্ধো, হিসদ্দো হেতুম্হি. ন হেত্থ ণাদিৰুত্তি অঞ্ঞত্থ [নহেতকামন্তত্থ (পোত্থকে)] সাপেক্খত্তা কম্বলো ৰসিট্ঠস্সাপচ্চং দেৰদত্তস্সাতি এত্থ পন ৰসিট্ঠো-পচ্চৰাতি ততো ছট্ঠিযন্তা হোতিচ্চাসঙ্কিযাহ- ‘ন চে’চ্চাদি. ন চ হোতীতি সম্বন্ধো.

কারণমাহ- ‘অসম্বন্ধা’তি. ন হেত্থ সম্বন্ধো ৰসিট্ঠস্স কম্বলাপেক্খত্তেন অপচ্চস্স চ দেৰদত্তাপেক্খত্তেনাত্থন্তরাপেক্খায ৰসিট্ঠস্সাপচ্চেন সম্বন্ধাভাৰাযেৰ ৰসিট্ঠস্স অপচ্চং ৰাসিট্ঠোতি ণাদিৰুত্তিযা ভাৰে সামত্থিযং নত্থি, সমত্থঞ্হি ৰসিট্ঠং রাজপুরিসাদি সমাসৰুত্তিযমেকত্থত্তমিৰ ৰাসিট্ঠাদিণাদিৰুত্তিযং ণাদিপ্পচ্চযমুপজনযতি, নাসমত্থং, ততো সব্বমেৰেতম্মনসি নিধায ৰুত্তং- ‘অসম্বন্ধা’তি.

যদি পনেত্থ ণাদিপ্পচ্চযো সব্বথা সম্বন্ধমপেক্খতে, তদা ৰিসেসতো যস্সাপচ্চেন সম্বন্ধো ততোৰ জনকতো সো সিযাতি দস্সেতুমাহ- ‘যজ্জেৰ’মিচ্চাদি.

যো জনকোতি যোযো যস্স যস্স অপচ্চস্স জনকো. ততোযেৰাতি তস্মাতস্মা জনকতোযেৰ. সিযাতি তস্মিং তস্মিং অপচ্চত্থে ণাদিপ্পচ্চযো সিযা. তত্থ হেতুমাহ- ‘তস্সেৰাপচ্চেন যোগা’তি. যোগাতি অপচ্চসম্বন্ধতো, ন মূলপ্পকতিতোতি পরমপ্পকতিতো ন হোতীতি ৰুত্তং হোতি. হেতুমাহ- ‘অযোগা,তি, ৰচনাভাৰম্পেত্থ দস্সেতুং চে’ত্যাদি ৰুত্তং.

ৰচনন্তি সুত্তং, সম্বন্ধাভাৰা (তাদিসৰচনাভাৰা) চ মূলপ্পকতিতো ণাদিপ্পচ্চযস্সাভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি মূলপ্পকতিতোৰাস্সাভিমতভাৰং দস্সেতুং ‘মূলপ্পকতিতো’চ্চাদি ৰুত্তং.

কথম্পনিদং ৰিঞ্ঞাযতিচ্চাদিনা জনকস্সেৰাব্যাহিতস্সাপচ্চেন মুখ্য সম্বন্ধমানীয ইদমযুত্তন্ত্যাদিনা ব্যৰহিতজনিতস্সাপ্যপচ্চযস্স পরমপ্পকতিযাভিসম্বন্ধসব্ভাৰং ৰত্ৰা তং সাধযিতুমারভতে ‘কথ’মিচ্চাদি, এৰং হিচ্চাদি কথংপনিদমিচ্চাদিনা যথাৰুত্তস্স সমত্থ নৰাক্যং, হিযস্মা তং দিস্ৰা তথা পুচ্ছিতো দেৰদত্তস্সৰাতিআদিনা উপ্পাদেতারমেৰ নিদ্দিসতি, নাত্তানং পিতামহো, তস্মা উপ্পাদেতাযেৰাপচ্চেন সম্বজ্ঝতি ন পিতামহোতি যোজেত্ৰা অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. ইদং যথাৰুত্তমুপ্পাদেতুনিদ্দিসনং, তেন অপচ্চেন সদ্ধিং উপ্পাদেতুযেৰ জনকস্সেৰ যোগো সম্বন্ধো পটিপাদেতুং ন সক্কাতি সম্বন্ধো.

তন্তিতং [তত্থ-ইতি (পঞ্চিকাযং)] পুচ্ছানিমিত্তং, তেনাতি অপচ্চেন. অপতনন্তি নরকে অপতনং ভৰতি, সোতি যোসো যস্সাত্যনিযমনিদ্দিট্ঠো সো ঞাতুং ন ইচ্ছিতোতি সম্বন্ধো. ইমিনা ইদং দীপেতি- ‘‘নপতত্যনেন নরকেত্যপচ্চন্তি ৰুচ্চতি অপচ্চেনানেন যস্সকস্সচি অৰিসেসেনাপতনম্ভৰতি নরকে সোসো তায পুচ্ছায ঞাতুং ন ইচ্ছিতো’’তি. সো ৰাতি কস্সাযং পুত্তোতি পুচ্ছাযানুরোধনে সো উপ্পাদেতাযেৰ ঞাতুমিচ্ছিতোতি সম্বন্ধো. তুসদ্দো চেত্থাপচ্চেন নরকাপাতসব্ব জনজাননিচ্ছাৰিসেসজোতকো, যদি সিযাতি সম্বন্ধো, অত্তানম্পি নিদ্দিসেয্য ন কেৰলমুপ্পাদেতারং, অত্থিচ্চাদি পিতামহস্স অত্তনোপি নিদ্দেসে কারণৰচনং, তং অপচ্চং নিমিত্তং কারণং, যস্স তং তংনিমিত্তং তস্মা [কত্ৰা (পোত্থকে)] এৰং দিট্ঠিকো হিচ্চাদিনা যথাৰুত্তং সমত্থেতি.

ব্যৰহিতজনিতেনাপীতি ব্যৰহিতেন কত্তুনা জনিতেনাপি, করণে চাযং ততিযা, হেতুম্হি ৰা. কস্মা এৰং দিট্ঠিকোতি আহ ‘যং নিমিত্তং হি’চ্চাদি. হিসদ্দো যস্মাদত্থে. যস্সাতি পুব্বজস্স, তেন অপচ্চেন অপতনং তদপতনং ততো, ইদং ৰুত্তং হোতি ‘‘তেন ব্যৰহিতজনিতেনাপি পুমুনা পুব্বজোপি নরকং ন পততি সো পুব্বজস্সাপ্য পচ্চং ভৰতি যথাৰুত্তেন নিব্বচনেনা’’তি. তস্মাচ্চস্স পুব্বে ৰুত্তযস্মাত্যনেনাভিসম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. উপপত্যন্তরমাহ-‘উপচারতোৰে’চ্চাদি. পুব্ব পুব্বভাৰে সতীতি পুব্বস্স পুব্বস্স ৰিজ্জমানত্তে সতি. ব্যৰহিতেন জনিতে অপচ্চেপি নিমিত্তং অপাযাপতকারণভাৰো অত্থিযে ৰাতি সম্বন্ধো. কেসন্তি আহ-‘পুব্বেসন্তি পুব্বজানন্তি অত্থো, কে নাতি আহ- ‘পারম্পরিযেনা’তি. অভেদোপচারেনাতি পুব্বপুব্বভাৰে সতিচ্চাদিনা ৰুত্তনযেন জনকস্স ৰিয পারম্পরিযেনপুব্বেসম্পিনিমিত্ততা ৰতো জনকসদিসত্তা জনকাৰ নাম তে সিযুন্তি এৰমভেদেন উপচরণতো চিন্তনতোতি অত্থো. উভযথাতি ঞাযেন উপচারেনচাতি উভযেন পকারেন, এৰমুভযথাপি মূলপ্পকতিযা পচ্চেনাভিসম্বন্ধা কথমনন্তর [মনন্তরাদি (পোত্থকে) (তত্থ) পোত্থকে] জনিতেনাপচ্চেনাদিপুরিসসম্বন্ধোযেন ততো ণাদিপ্পচ্চযো সিযাতি নাসঙ্ক্নীযং.

ততো চাতি মূলপ্পকতিতো চ, অপচ্চসামঞ্ঞৰচনিচ্ছাযন্তি ইত্থি পুন্নপুংসকত্তৰিসেসোপগ্গাহি অপচ্চসামঞ্ঞস্স ৰচনিচ্ছাযং.

এৰম্মূলকতিতো- পচ্চসামঞ্ঞেন ণাদিপ্পচ্চযং ৰৰত্থপেত্ৰা ইদানি অপচ্চাদিতোপি হোতেৰ ণাদি সামঞ্ঞৰিধানা. সো চ বহুলাধিকারতো গুরুজনাযত্তত্তা তন্নিযোগাচরণেন পসত্থে যেৰাপচ্চে ব্যৰহিতজনিতেপি ইত্থিৰজ্জিতে সিযাতি দস্সেতুমাহ ‘নত্তাদীহি’চ্চাদি. সতিযেৰ গুরুজনে সপ্পধানভাৰেন কুচ্ছিতে-পচ্চেতু নত্তাদীৰুত্তীহি ৰসিট্ঠাদীহি ণাদিপ্পচ্চযো হোতি ৰাসিট্ঠোতিআদি, ইত্থিযঞ্চ ন হোতি ৰাসিট্ঠীতিআদি.

অত্থতোতি সামত্থিযতো. অপচ্চে ৰিধীযমানো পচ্চযো অপচ্চৰতা জাযমানো তস্সাপচ্চন্তি অত্থে জাযতি. সোচায মত্থৰিসেসো ছ(ট্ঠিযন্ত) তাভাৰে কথং সিযাতি ইদমেত্থ সামত্থিযং. অনন্তরে ৰাপচ্চে পুত্তে-ভিধেয্য নত্তাদো ৰাপচ্চে-ভিধেয্যাতি সসম্বন্ধো. কুতোচি অপচ্চৰতা নত্তাদো এৰ. ইদঞ্চ সব্বম্বহুলৰচনেৰ সম্পজ্জতীতি আহ- ‘বহুলাধিকারা’তি. অপচ্চেতি একৰচনেন নিদ্দেসে পুমুনা নপুংসকেন করিযতি, তেনে কস্মিং যেৰাপচ্চে সিযা, ন বহূসু ৰসিট্ঠস্সাপচ্চানি ৰাসিট্ঠানি, ন চিত্থি ৰাসিট্ঠানি, ন চিত্থিযং ৰাসিট্ঠীত্যাসঙ্কিযাহ-‘ইদঞ্চে’চ্চাদি. ইদঞ্চ অপচ্চৰচনঞ্চ. ইমিনা চেত্থ তথা নিস্সযকরণং দস্সেতি. তস্স ৰচনিচ্ছাভাৰতোতি তস্স লিঙ্গৰচনস্স সুত্তে ৰত্তুমিচ্ছাযাভাৰতোতি অত্থো.

কিং পন কারণং সুত্তে লিঙ্গৰচনাৰচনিচ্ছাযং তস্সাপ্পধানত্তা যেনকেনচি লিঙ্গাদিনা নিদ্দেসো-ৰস্সং কত্তব্বোতি নানন্তরিযকত্তা তস্সেহোপাদানং, যথাধঞ্ঞত্থিনোপলালাদিনোপ্যপ্পধানস্সোপাদানন্তি. ততোযেৰাহ-‘উপলক্খীযস্সেত্থ পধানত্তা’চ্চাদি. ইত্থিপুমত্তযুত্তজঞ্ঞৰিসেসো উপলক্খীযো, অপচ্চেতীদমুপলক্খণং, সযন্তি যথাৰুত্তমুপলক্খণং সযং. কারিযপ্পটিপত্তিযাতি পুমে নপুংসকেপচ্চে-ভিধেয্যে ৰিধি হোতিচ্চেৰং কারিযপ্পটিপত্তিযা ৰত্তুং ন ইট্ঠং.

ৰচনন্তরেপি অঞ্ঞস্মিং ৰচনে. আণীতি ণিপ্পচ্চযসুত্তং ৰদতি. অগোত্তাদিতোতি যোগোত্তস্সাদিভূতো ন হোতি, ততো, তেনেৰ ‘‘আণী’’তি সুত্তে (৪-৫) ৰক্খতি-‘অকারন্তমত্ততোৰাযংণিন গোত্তাদিভূততো’তি. ৰাক্যসমাসাপীতি যথাসঙ্খ্যেনাহ. তস্মিং অত্থেতি তস্মিং ৰাক্যোপদস্সিতে অত্থে, তন্তি ৰাক্যং. সমাসৰুত্তিঞ্চ নিৰত্তেয্যুন্তি সম্বন্ধো.

সতিপনাতি ৰাকারে সতি তু অনিচ্চত্তা ণপ্পচ্চযস্স. সোপীতি সমাসোপি, সমাসোতিআদিনা পক্খন্তরমাহ. তেন ৰাক্যসিজ্ঝনেন. পক্খে ৰাক্যসমাসাপি সিযুন্তি পক্খে সমাসৰুত্তিযা এৰ বাধিতত্তা পক্খন্তরে ণাদিৰুত্তি ন বাধীযতীতি ৰাক্যৰুত্তিযোপি সিযুন্তি অত্থো.