২. সংকিণ্ণৰগ্গৰণ্ণনা
৭৫৮. পুব্বস্মিং কণ্ডদ্ৰযে বুদ্ধাদীনি নামানি সমানত্থানি পকরণেন নিবদ্ধানি, অস্মিম্পি কণ্ডে সোভনাদীনি ৰিসেসননামানি, সমযাদীন্যনেকত্থানি, চিরস্সমাদীনি চ অব্যযানি পকরণেনেৰ নিবদ্ধানি, ইদানি পন পুব্বৰগ্গেসু ৰিত্থারভযা যে ন নিবদ্ধা, তংসঙ্গহত্থং, তংসমযানুপালনত্থঞ্চ সংকিণ্ণমারভতে ‘‘ঞে য্য’’মিচ্চাদিনা. তস্সত্থো – ইহাপি সংকিণ্ণৰগ্গেপি ক্ৰাপি কত্থচি ক্রিযাদীসু পচ্চযত্থৰসেন আপচ্চযাদীনং ইত্থিলিঙ্গাদিভাৰজোতকস্স সভাৰস্স ৰসেন লিঙ্গং ইত্থিলিঙ্গাদিকং ঞেয্যন্তি. চকারেন ভিয্যো রূপন্তরাদিপরিগ্গহোপি. ইহাতি চ উপলক্খণং, ৰগ্গন্তরেসুপি পচ্চযত্থৰসেন লিঙ্গাদিনিচ্ছযসম্ভৰতো.
কত্তব্বতো ক্রিযা, কর করণে, ণ্যো, ইকারাগমো, অস্সি, ৰণ্ণৰিপরিযযে ক্রিযা, ক্রিযম্পি, রিরিযপচ্চযে কিরিযং, কিরিযাপি. রম্মপচ্চযে কম্মং.
তিকং চিত্তোপসমে. সমু উপসমে,তি, সন্তি. থম্হি সমথো.অম্হি সমো.
তিকং কাযোপসমে. দমু উপসমে. থম্হি দমথো. তিম্হি দন্তি. চিত্তোপসমেপ্যেতে.
সুদ্ধকম্মনি ৰত্তং ভৰতি. ৰত্ত ৰত্তনে, ৰত্ত সমাদানে ৰা ৰত্তং, অসীতিমহাৰত্তাদি.
আসঙ্গৰচনং আসত্তৰচনং সদ্দসরূপং পরাযণং নাম ৰুত্তং, তঞ্চ তীসু. পরং আযনং আযত্তো তাণং পরাযণং, কম্মাসত্তো ইচ্চত্থো, সাকল্যৰচনে তু পারাযণং, পারং পরিযন্তং অযন্তি গচ্ছন্তি কস্সচি অনেনাতি পারাযণং, যু, ণত্তং, যথা – নামপারাযণং, ধাতুপারাযণং.
৭৫৯. তিকং দ্ৰিধাভাৰে. ভিদি দ্ৰিধাকরণে, ণো. দর ৰিদারণে. ফুট ৰিকসনে, ফুট ভেদনে ৰা, যু.
দ্ৰযং তপ্পনে. তপ পীণনে, যু. পী তপ্পনে, যু, কিযাদি, নস্স ণত্তং. অৰনম্পি, অৰ পালনে, দিত্তিযঞ্চ অনেকত্থত্তা.
দ্ৰযং সাপে. কুস অৰ্হানে, ভেদনে চ, যু. সন্জ সঙ্গে, অভিসঙ্গো.
তিকং যাচনাযং. ভিক্খ যাচনে, যু. যাচ যাচনে. অত্থ যাচনে. অদ্দনোপ্যত্র, অদ্দ গতিম্হি, যাচনে চ.
৭৬০. নিমিত্তরহিতং যদিচ্ছা নাম, যা যা ইচ্ছা অধিপ্পাযো যদিচ্ছা নাম. সেরিতাপি.
তিকং আপুচ্ছনে, আপুচ্ছনঞ্চ গমনাগমনাদিসমযে সুহজ্জ বন্ধৰাদীনমালিঙ্গন চুম্বনস্ৰাগতপিযৰচনারোগ্যপুচ্ছনগমনানুঞ্ঞাদিনা আনন্দনং. পুচ্ছ পুচ্ছনে, আপুচ্ছনং. নন্দ সমিদ্ধিযং, আনন্দনং. সভাজ পীতিদস্সনেসু, সভাজ পীতিৰচনেসু ৰা, চুরাদি, যু, সভাজনং.
দ্ৰযং নযে. ঞাযন্তি যেনাতি ঞাযো, আকারন্তানমাযো. ন্যাযোপি, নিস্সেসতো অযতি যেন ন্যাযো. নী নযে, অযাদেসো, নযো.
দ্ৰযং ৰুদ্ধিম্হি. ফা ৰুদ্ধিম্হি, ফায ৰুদ্ধিযং ৰা, যলোপো,তি, ফাতি, নারিযং. ৰদ্ধ ৰদ্ধনে,তি, দলোপো, ধঢভহেহি ধঢা চ, অস্সু, ৰুদ্ধি, ৰুড্ঢিপি.
৭৬১. কিলম হাসক্খযে, থো, কিলমথো. যুম্হি কিলমনং. সূ পাণিপসৰে, পসৰনং পসৰো, তিম্হি পসূতি.
কস গতিযং হিংসাযঞ্চ, নিগ্গহীতাগমো, উক্কংসো, কস ৰিলেখনে ৰা. অতিসযো ৰুত্তো. ভুসাদযো পমাণাতিসযৰসেন ৰুত্তা, উক্কংসো গুণাতিসযৰসেন ৰুত্তো, অতিসযো পন উভযৰসেনাতি উভযত্র নিদ্দিট্ঠানং ভেদো. তিকং জযনে. জযনং জযো, যু, জযনং. তিম্হি জিতি, নারী.
৭৬২. বন্ধনন্তানি দ্ৰে দ্ৰে নামানি. ৰস কন্তিযং. কমু কন্তিযং,তি. ৰিধ ৰেধনে, ব্যথনে চ অনেকত্থত্তা, অ, ইকারস্স যাদেসো, ব্যধো, ৰেধো. গহ উপাদানে নিবন্ধনে চ, গহো, গাহো চ. ৰর আৰরণে, ৰরো. ৰু সংৰরণে,তি, ৰুতি. পচ পাকে, ইত্থিযমতিযৰো ৰা, অ. পচনং পাকো, ণো.
দ্ৰযং আহ্ৰানে. হু দানাদনহব্যপ্পদানেসু, ণো, হৰো. তিম্হি হুতি. দ্ৰযং অনুভৰনে. ৰিদ ঞাণে, ণো, ৰেদো. ৰিদ ৰেদনাখ্যাননিৰাসেসু, চুরাদি, যু, ৰেদনং, ৰাকারো ৰেদনাসদ্দস্স নপুংসকত্তাপেক্খো.
৭৬৩. দ্ৰযং ধনাদিজানিযং. জর ৰযোহানিম্হি, যু, জীরণং, অস্সী. হা চাগে, যু, নদাদি, রস্সো, হস্স জো, জানি. তা পালনে, যু, ণত্তং. দ্ৰযং পমাণে. মা মানে,তি, পমিতি. অম্হি পমা.
দ্ৰযং সংযোগে. সিলিস আলিঙ্গনে. সংপুব্বো ধা ধারণে, ই, সন্ধনং সন্ধি. দ্ৰযং খযে. খি খযে, ণো, ইস্সে, এ অয, খযো. চি চযে, অপপুব্বো খযে. দ্ৰযং সদ্দে. রু সদ্দে, ণো, ৰুদ্ধ্যাদেসো. রণ সদ্দে. অ, রণো.
৭৬৪. গদ ব্যত্তিযং ৰাচাযং, ণো, অ চ, নিগাদো, নিগদো চ. দ্ৰযং মদে. মদ উম্মাদে, মাদো, মদো চ. সি বন্ধনে,তি, সিতি.
তিকং আকারে. আকরণং আকারো, অনেকত্থত্তা মুখৰঙ্কাদ্যঙ্গৰিকারো ৰা, ইঙ্গতি জানাতীতি ৰা যেন আকারো. ইঙ্গ গমনত্থো, তো, অ চ, ইঙ্গিতং, ইঙ্গো চ. অত্থস্স ধনস্স অপগমো ৰিনাসো ব্যযো নাম. ব্যয চিত্তসমুস্সগ্গে.
৭৬৫. দ্ৰযং অন্তরাযে. চুতিপটিসন্ধীনমন্তরে অযতীতি অন্তরাযো. পটিপক্খৰসেন ঊহতি পৰত্ততীতি পচ্চূহো, অথ ৰা কারিযসিদ্ধি অন্তরং ব্যৰধানং অযতি গমযতীতি অন্তরাযো. পচ্চূহন্তি ৰিনিহন্তীতি পচ্চূহো.
ৰিকরণং অঞ্ঞথা ভৰনন্তি ৰিকারো, ৰিকতি চ, কর করণে, ণো,তি চ.
দ্ৰযং সভাৰৰিগমে. সিলিস আলিঙ্গনে, পৰিপুব্বো তংসভাৰৰিগমে, ৰিগতো ধুরো সদিসভাৰো যস্মাতি ৰিধুরো, ‘‘ৰিধুরং পৰিসিলেসে, ক্লিৰঞ্চ ৰিকলে তিসূ’’তি [চিন্তামণিটীকা ২২.২০] রভসো. ৰিধ ৰিধানে ৰা, উরো. দ্ৰযং আসনে. ৰিস পৰেসনে, উপৰেসনং. আস উপৰেসনে, আসনং.
৭৬৬. তিপাদং অধিপ্পাযে. চিত্তমধ্যাগন্ত্ৰা সযতীতি অজ্ঝাসযো. অনমিপুব্বে আসযো. অধিপযতি চিত্তেতি অধিপ্পাযো, ণো, পয গমনে. চিত্তে অভিসন্ধাযতীতি অভিসন্ধি, দ্ৰীসু. ভৰতি চিত্তেতি ভাৰো, ণো. অধিমুচ্চনং চিত্তে অধিট্ঠানং অধিমুত্তি, নারী. ছন্দো তণ্হাযম্পি ৰুত্তো.
দ্ৰযং আদীনৰে. দোসো পটিঘে ৰুত্তো. আ ভুসো দীনং ৰাযতি গমযতীতি আদীনৰো, দীন দুগ্গতভাৰে, ৰো, ৰী গমনে চ.
৭৬৭. দ্ৰযং আনিসংসে. সংস হিংসাথুতীসু, আনিসংসো অমুখ্যফলে, মুখ্যফলে চ, তথা গুণো. গুণ পকাসনে, পকাসেতি কারণন্তি গুণো, গণ সঙ্খ্যানে ৰা, অস্সু, গুণো. দ্ৰযং মজ্ঝে. মজ সুদ্ধিযং, ঝো. ৰিপুব্বে ৰেমজ্ঝং.
দ্ৰযং তরুণসূরিযট্ঠানে. অহস্স মজ্ঝো মজ্ঝহো, সো এৰ মজ্ঝন্হিকো, হস্স ন্হো [মোগ্গল্লান ৩.১১০ সুত্তং পস্সিতব্বং]. অহস্স মজ্ঝো মজ্ঝন্হো, মজ্ঝন্তোপি. দ্ৰযং নানত্তাযং. ৰিগতা মত্তা সদিসপ্পমাণং এতেন হেতুভূতেন ৰেমত্তং. নানমেৰ নানতা, নানসদ্দো পুন্নপুংসকে, অব্যযে তু নানা.
৭৬৮. দ্ৰযং নিদ্দাপটিক্খেপে. জাগর নিদ্দক্খযে, জাগরমেৰ জাগরিযো. দ্ৰযং জলাদীনমৰিচ্ছন্নাযং সন্ততিযং. ৰহতিস্মা ণো, পৰাহো. ৰতু আৰত্তনে,তি, পৰত্তি.
তিকং ৰিত্থারে. অসু খেপনে, ণো, ব্যাসো. পপুব্বো পঞ্চ ৰিত্থারে. থর সন্থরণে, পাদিপুব্বো চ ৰিত্থারে. তিকং সংযমে. যমু উপরমে, ণো, যামো. ইতরেসু অ.
৭৬৯. দ্ৰযং গত্তানং মদ্দনে. ‘‘সম্বাহনো’ঙ্গমদ্দকো’’তি ৰোপালিতো, সংপুব্বো ৰাহ পযতনে, মদ্দনে ৰা, যু. মদ্দ মদ্দনে. দ্ৰযং নানারম্মণাদীসু ৰিসপ্পনে. সর গমনে, ণ. সপ্প গমনে, যু, ৰিসপ্পনং.
দ্ৰযং পরিচযে. থু অভিত্থৰে. চি চযে. তিকং সঙ্গমে. মিল সিলেসনে, ণো, সকত্থে কো, মেলকো. সন্জ সঙ্গে, ণো. সংপুব্বা গমিতো অ.
৭৭০. সন্নিকট্ঠম্হি সমীপে সন্নিধিসদ্দো, সন্নিধানং সন্নিধি, পুমে, ঠপনেপ্যযং. নস অদস্সনে, ণো. দিস পেক্খনে, যু, দিস্সাদেসো, ইস্সত্তং.
তিকং ধঞ্ঞাদীনং লৰনে. লূ ছেদনে, অ. ণম্হি অভিলাৰো. যুম্হি লৰনং. দ্ৰযং খণপ্পত্তিযং. পপুব্বো থু অভিত্থৰে. সর গমনে, অৰসরো. সমাতি দ্ৰে তুল্যত্থা.
৭৭১. চতুক্কং পরিযোসানে. সা তনুকরণে, যু, ওসানং. পরিপুব্বো পরিযোসানং. উক্কংসাতিসযা পকট্ঠেপ্যুত্তা.
দ্ৰযং সণ্ঠানে. ৰিস পৰেসনে, সন্নিৰেসো. ঠা গতিনিৰত্তিযং, যু, সণ্ঠানং. দ্ৰযং অব্ভন্তরৰাচকং পাটিপদিকং. অথ ৰা অভি বন্ধনে, অরো, ধাত্ৰত্থানুৰত্তকো অভি, অব্ভন্তরং. অব্ভাভাৰে অন্তরং.
৭৭২. তিকং পাটিহারিযে. হি গতিম্হি, পটিতো হিস্স হেরণ হীরণ, পাটিহেরং, পাটিহীরং. যদাদিনা হারিযঞ্চ, পাটিহারিযং, অথ ৰা পটিপক্খে হরতীতি পাটিহীরং, ণো, অস্সী. একারাদেসে পাটিহেরং. ণ্যম্হি পাটিহারিযং, ৰিহতুপক্কিলেসেন পচ্চাহরিতব্বং পৰত্তেতব্বন্তি পাটিহীরন্তিআদিপি কাতব্বং.
দ্ৰযং কত্তব্বমত্তে. করম্হা রিচ্চ, কিচ্চং, অৰস্সং কাতব্বেপি. অনীযপচ্চযে করণীযং.
দ্ৰযং পুপ্ফাদিনা উদকাদীনং পরিভাৰনে. সুন্দরং করীযতে যেনাতি সঙ্খারো, ণো, খরাদেসো. ৰস নিৰাসে, যু, ৰাসনা, কিলেসাদীনং সত্তিৰিসেসেপি. সা হি কুসলাপি অত্থি অকুসলাপি অব্যাকতাপি, তথা পহাতব্বাপি অত্থি অপ্পহাতব্বাপি. তত্থ যা কুসলাব্যাকতা, ন সা পহাতব্বা. যা পন অকুসলা, সা সুখুমতরতায ভগৰতোযেৰ অরিযমগ্গেন পহাতব্বা, নাঞ্ঞেসং. এৰং সন্তে অরিযানম্পি অপাযূপপত্তি সিযাতি? ন সিযা, সব্বেসমেৰ অরিযানং অপাযূপপত্তিহেতুকায ৰাসনায পহীনত্তা. দুৰিধা হি অকুসলা ৰাসনা কাযৰচীপযোগহেতুভূতা চ অপাযূপপত্তিহেতুভূতা চ. তত্থ পুরিমা ভগৰতোযেৰ অরিযমগ্গেন পহাতব্বা, ইতরা সব্বেসম্পি অরিযমগ্গেনাতি, তস্মা যং ৰুত্তং ‘‘বুদ্ধাৰ সৰাসনে কিলেসে পজহিতুং সক্কোন্তি, নাঞ্ঞে’’তি, তং কাযৰচীপযোগহেতুভূতং ৰাসনং সন্ধায ৰুত্তং, নেতরন্তি নিট্ঠমেত্থাৰগন্তব্বং.
৭৭৩. তিকং ধঞ্ঞাদীনং পূতকরণে. পূ পৰনে, যু. অপচ্চযে পৰো. ণম্হি নিপ্পাৰো. দ্ৰযং তসরে. তস উব্বেগে, অরো. সুত্তেন ৰেঠনং সুত্তৰেঠনং.
দ্ৰযং দুগ্গসঞ্চারে. সঙ্কম্যতে যেনাতি সঙ্কমো. সঞ্চরন্তি অনেনাতি সঞ্চারো, দুগ্গস্স সঞ্চারো দুগ্গসঞ্চারো. দ্ৰযং পঠমারম্ভে. পঠমং কমো পক্কমো, উপক্কমো চ.
৭৭৪. তিকং পাঠে. পঠ ৰিযত্তিযং ৰাচাযং, ণো, পাঠো. নিপুব্বে নিপাঠো, অম্হি নিপঠো. দ্ৰযং অপহরিতাদিনো ৰত্থুনো অন্ৰেসনে. চি চযে, চযনমত্র অন্ৰেসনং. মগ্গ অন্ৰেসনে, চুরাদি, যু, এতে দ্ৰে অপুমে, সংৰিক্খনংপ্যত্র.
চতুক্কং আলিঙ্গনে. লিঙ্গ গত্যত্থো. সন্জ সঙ্গে. সিলিস আলিঙ্গনে. গুহ সংৰরণে, যু, পরিরম্ভোপ্যত্র. রম্ভ সদ্দে.
৭৭৫. চতুক্কং আলোকনে. লোক দস্সনে. ঝে চিন্তাযং. ইক্খ দস্সনঙ্কেসু. দিস পেক্খনে, সব্বত্র ভাৰে যু.
চতুক্কং নিরাকরণে. দিস পেক্খনে. অসু খেপনে, নিরসনং. পতি আপুব্বো খাকথনে. কর করণে, ইত্থিযমতিযৰো ৰা,তি.
৭৭৬. পঞ্চকং ৰিপরিযযে. ৰিপরিপুব্বো অসু খেপনে, ণো, ৰিপল্লাসো. অঞ্ঞেন পকারেন ভৰনং অঞ্ঞথাভাৰো. ৰিপরিপুব্বো অয গমনে, ৰিপরিযযো. অসু খেপনে, ৰিপরিযাসো.
তিকং অতিক্কমে. অতিক্কমনং অতিক্কমো. অতিক্কম্ম পতনং অতিপাতো. অয গমনে, উপচ্চযো.
সংকিণ্ণৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.