৮. অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তং

৭২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসলেসু চারিকং চরতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. অদ্দসা খো ভগৰা অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো অঞ্ঞতরস্মিং পদেসে মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং [সঞ্জোতিভূতং (স্যা.)]. দিস্ৰান মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূত’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদেয্য ৰা উপনিপজ্জেয্য ৰা, যং ৰা খত্তিযকঞ্ঞং ৰা ব্রাহ্মণকঞ্ঞং ৰা গহপতিকঞ্ঞং ৰা মুদুতলুনহত্থপাদং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদেয্য ৰা উপনিপজ্জেয্য ৰা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযকঞ্ঞং ৰা ব্রাহ্মণকঞ্ঞং ৰা গহপতিকঞ্ঞং ৰা মুদুতলুনহত্থপাদং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদেয্য ৰা উপনিপজ্জেয্য ৰা, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদেয্য ৰা উপনিপজ্জেয্য ৰা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স পাপধম্মস্স অসুচিসঙ্কস্সরসমাচারস্স পটিচ্ছন্নকম্মন্তস্স অস্সমণস্স সমণপটিঞ্ঞস্স অব্রহ্মচারিস্স ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞস্স অন্তোপূতিকস্স অৰস্সুতস্স কসম্বুজাতস্স যং অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদেয্য ৰা উপনিপজ্জেয্য ৰা. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য.

‘‘যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো পাপধম্মো অসুচিসঙ্কস্সরসমাচারো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযকঞ্ঞং ৰা ব্রাহ্মণকঞ্ঞং ৰা গহপতিকঞ্ঞং ৰা মুদুতলুনহত্থপাদং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদতি ৰা উপনিপজ্জতি ৰা, তঞ্হি তস্স [তং হিস্স (ক.)], ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো দল়্হায ৰালরজ্জুযা উভো জঙ্ঘা ৰেঠেত্ৰা ঘংসেয্য – সা ছৰিং ছিন্দেয্য ছৰিং ছেত্ৰা চম্মং ছিন্দেয্য চম্মং ছেত্ৰা মংসং ছিন্দেয্য মংসং ছেত্ৰা ন্হারুং ছিন্দেয্য ন্হারুং ছেত্ৰা অট্ঠিং ছিন্দেয্য অট্ঠিং ছেত্ৰা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ তিট্ঠেয্য, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অভিৰাদনং সাদিযেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অভিৰাদনং সাদিযেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো দল়্হায ৰালরজ্জুযা…পে… অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ তিট্ঠেয্যা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো দল়্হায ৰালরজ্জুযা উভো জঙ্ঘা ৰেঠেত্ৰা…পে… অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ তিট্ঠেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অভিৰাদনং সাদিযতি, তঞ্হি তস্স, ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো তিণ্হায সত্তিযা তেলধোতায পচ্চোরস্মিং পহরেয্য, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অঞ্জলিকম্মং সাদিযেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অঞ্জলিকম্মং সাদিযেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো তিণ্হায সত্তিযা তেলধোতায পচ্চোরস্মিং পহরেয্যা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো তিণ্হায সত্তিযা তেলধোতায পচ্চোরস্মিং পহরেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অঞ্জলিকম্মং সাদিযতি, তঞ্হি তস্স, ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোপট্টেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন কাযং সম্পলিৰেঠেয্য, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং চীৰরং পরিভুঞ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা…পে… সদ্ধাদেয্যং চীৰরং পরিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোপট্টেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন কাযং সম্পলিৰেঠেয্যা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোপট্টেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন কাযং সম্পলিৰেঠেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং চীৰরং পরিভুঞ্জতি, তঞ্হি তস্স, ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোসঙ্কুনা মুখং ৰিৰরিত্ৰা তত্তং লোহগুল়ং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং মুখে পক্খিপেয্য – তং তস্স ওট্ঠম্পি দহেয্য [ডহেয্য (কত্থচি)] মুখম্পি দহেয্য জিৰ্হম্পি দহেয্য কণ্ঠম্পি দহেয্য উরম্পি [ম. নি. ৩.২৭০ দেৰদূতসুত্তে পন ‘‘উদরম্পি’’ ইতি ৰিদেসপাঠো দিস্সতি] দহেয্য অন্তম্পি অন্তগুণম্পি আদায অধোভাগা [অধোভাগং (ক.)] নিক্খমেয্য, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোসঙ্কুনা মুখং ৰিৰরিত্ৰা তত্তং লোহগুল়ং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং মুখে পক্খিপেয্য – তং তস্স ওট্ঠম্পি দহেয্য মুখম্পি দহেয্য জিৰ্হম্পি দহেয্য কণ্ঠম্পি দহেয্য উরম্পি দহেয্য অন্তম্পি অন্তগুণম্পি আদায অধোভাগং নিক্খমেয্যা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোসঙ্কুনা মুখং ৰিৰরিত্ৰা তত্তং লোহগুল়ং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং মুখে পক্খিপেয্য – তং তস্স ওট্ঠম্পি দহেয্য মুখম্পি দহেয্য জিৰ্হম্পি দহেয্য কণ্ঠম্পি দহেয্য উরম্পি দহেয্য অন্তম্পি অন্তগুণম্পি আদায অধোভাগং নিক্খমেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জতি, তঞ্হি তস্স হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো সীসে ৰা গহেত্ৰা খন্ধে ৰা গহেত্ৰা তত্তং অযোমঞ্চং ৰা অযোপীঠং ৰা অভিনিসীদাপেয্য ৰা অভিনিপজ্জাপেয্য ৰা, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং মঞ্চপীঠং [মঞ্চং ৰা পীঠং ৰা (ক.)] পরিভুজ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং মঞ্চপীঠং পরিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো সীসে ৰা গহেত্ৰা খন্ধে ৰা গহেত্ৰা তত্তং অযোমঞ্চং ৰা অযোপীঠং ৰা অভিনিসীদাপেয্য ৰা অভিনিপজ্জাপেয্য ৰা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো সীসে ৰা গহেত্ৰা খন্ধে ৰা গহেত্ৰা তত্তং অযোমঞ্চং ৰা অযোপীঠং ৰা অভিনিসীদাপেয্য ৰা অভিনিপজ্জাপেয্য ৰা. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং মঞ্চপীঠং পরিভুঞ্জতি. তঞ্হি তস্স, ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো উদ্ধংপাদং অধোসিরং গহেত্ৰা তত্তায লোহকুম্ভিযা পক্খিপেয্য আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায – সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানো সকিম্পি উদ্ধং গচ্ছেয্য সকিম্পি অধো গচ্ছেয্য সকিম্পি তিরিযং গচ্ছেয্য, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং ৰিহারং পরিভুঞ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং ৰিহারং পরিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো উদ্ধংপাদং অধোসিরং গহেত্ৰা তত্তায লোহকুম্ভিযা পক্খিপেয্য আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায – সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানো সকিম্পি উদ্ধং গচ্ছেয্য সকিম্পি অধো গচ্ছেয্য সকিম্পি তিরিযং গচ্ছেয্যা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স পাপধম্মস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো উদ্ধংপাদং অধোসিরং গহেত্ৰা…পে… সকিম্পি তিরিযং গচ্ছেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং ৰিহারং পরিভুঞ্জতি. তঞ্হি তস্স, ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘যেসঞ্চ [যেসং (?)] মযং পরিভুঞ্জাম চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং [… পরিক্খারানং (সী. স্যা. ক.)] তেসং তে কারা মহপ্ফলা ভৰিস্সন্তি মহানিসংসা, অম্হাকঞ্চেৰাযং পব্বজ্জা অৰঞ্ঝা ভৰিস্সতি সফলা সউদ্রযা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং – ‘অত্তত্থং ৰা, ভিক্খৰে, সম্পস্সমানেন অলমেৰ অপ্পমাদেন সম্পাদেতুং; পরত্থং ৰা, ভিক্খৰে, সম্পস্সমানেন অলমেৰ অপ্পমাদেন সম্পাদেতুং; উভযত্থং ৰা, ভিক্খৰে, সম্পস্সমানেন অলমেৰ অপ্পমাদেন সম্পাদেতু’’’ন্তি.

ইদমৰোচ ভগৰা [ইদমৰোচ ভগৰা…পে… (ক.)]. ইমস্মিঞ্চ পন ৰেয্যাকরণস্মিং ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি [উগ্গচ্ছি (ক.)]. সট্ঠিমত্তা ভিক্খূ সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিংসু – ‘‘সুদুক্করং ভগৰা, সুদুক্করং ভগৰা’’তি. সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসূতি. অট্ঠমং.