৭. মহাৰগ্গো

১. হিরীওত্তপ্পসুত্তং

৬৫. [অ. নি. ৫.২৪, ১৬৮; ২.৬.৫০] ‘‘হিরোত্তপ্পে, ভিক্খৰে, অসতি হিরোত্তপ্পৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি ইন্দ্রিযসংৰরো; ইন্দ্রিযসংৰরে অসতি ইন্দ্রিযসংৰরৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সীলং; সীলে অসতি সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে অসতি নিব্বিদাৰিরাগৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রুক্খো সাখাপলাসৰিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি ফেগ্গুপি সারোপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, হিরোত্তপ্পে অসতি হিরোত্তপ্পৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি ইন্দ্রিযসংৰরো; ইন্দ্রিযসংৰরে অসতি ইন্দ্রিযসংৰরৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সীলং; সীলে অসতি সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে অসতি নিব্বিদাৰিরাগৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং.

‘‘হিরোত্তপ্পে, ভিক্খৰে, সতি হিরোত্তপ্পসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি ইন্দ্রিযসংৰরো; ইন্দ্রিযসংৰরে সতি ইন্দ্রিযসংৰরসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি সীলং; সীলে সতি সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে সতি নিব্বিদাৰিরাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি ফেগ্গুপি সারোপি পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, হিরোত্তপ্পে সতি হিরোত্তপ্পসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. পঠমং.

২. সত্তসূরিযসুত্তং

৬৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি অম্বপালিৰনে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা; অধুৰা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা; অনস্সাসিকা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা. যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, অলমেৰ সব্বসঙ্খারেসু নিব্বিন্দিতুং অলং ৰিরজ্জিতুং অলং ৰিমুচ্চিতুং.

‘‘সিনেরু, ভিক্খৰে, পব্বতরাজা চতুরাসীতিযোজনসহস্সানি আযামেন, চতুরাসীতিযোজনসহস্সানি ৰিত্থারেন, চতুরাসীতিযোজনসহস্সানি মহাসমুদ্দে অজ্ঝোগাল়্হো, চতুরাসীতিযোজনসহস্সানি মহাসমুদ্দা অচ্চুগ্গতো. হোতি খো সো, ভিক্খৰে, সমযো যং কদাচি করহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন বহূনি ৰস্সানি বহূনি ৰস্সসতানি বহূনি ৰস্সসহস্সানি বহূনি ৰস্সসতসহস্সানি দেৰো ন ৰস্সতি. দেৰে খো পন, ভিক্খৰে, অৰস্সন্তে যে কেচিমে বীজগামভূতগামা ওসধিতিণৰনপ্পতযো তে উস্সুস্সন্তি ৰিসুস্সন্তি, ন ভৰন্তি. এৰং অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা; এৰং অধুৰা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা…পে… অলং ৰিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৰে, সমযো যং কদাচি করহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন দুতিযো সূরিযো পাতুভৰতি. দুতিযস্স, ভিক্খৰে, সূরিযস্স পাতুভাৰা যা কাচি কুন্নদিযো কুসোব্ভা [কুস্সুব্ভো (সী.), কুস্সোব্ভা (স্যা.)] তা উস্সুস্সন্তি ৰিসুস্সন্তি, ন ভৰন্তি. এৰং অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা…পে… অলং ৰিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৰে, সমযো যং কদাচি করহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন ততিযো সূরিযো পাতুভৰতি. ততিযস্স, ভিক্খৰে, সূরিযস্স পাতুভাৰা যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা, যমুনা, অচিরৰতী, সরভূ, মহী, তা উস্সুস্সন্তি ৰিসুস্সন্তি, ন ভৰন্তি. এৰং অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা…পে… অলং ৰিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৰে, সমযো যং কদাচি করহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন চতুত্থো সূরিযো পাতুভৰতি. চতুত্থস্স, ভিক্খৰে, সূরিযস্স পাতুভাৰা যে তে মহাসরা যতো ইমা মহানদিযো পৰত্তন্তি, সেয্যথিদং – অনোতত্তা, সীহপপাতা, রথকারা, কণ্ণমুণ্ডা, কুণালা, ছদ্দন্তা, মন্দাকিনিযা, তা উস্সুস্সন্তি ৰিসুস্সন্তি, ন ভৰন্তি. এৰং অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা…পে… অলং ৰিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৰে, সমযো যং কদাচি করহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন পঞ্চমো সূরিযো পাতুভৰতি. পঞ্চমস্স, ভিক্খৰে, সূরিযস্স পাতুভাৰা যোজনসতিকানিপি মহাসমুদ্দে উদকানি ওগচ্ছন্তি, দ্ৰিযোজনসতিকানিপি মহাসমুদ্দে উদকানি ওগচ্ছন্তি, তিযোজনসতিকানিপি, চতুযোজনসতিকানিপি, পঞ্চযোজনসতিকানিপি, ছযোজনসতিকানিপি, সত্তযোজনসতিকানিপি মহাসমুদ্দে উদকানি ওগচ্ছন্তি; সত্ততালম্পি মহাসমুদ্দে উদকং সণ্ঠাতি, ছতালম্পি, পঞ্চতালম্পি, চতুতালম্পি, তিতালম্পি, দ্ৰিতালম্পি, তালমত্তম্পি মহাসমুদ্দে উদকং সণ্ঠাতি; সত্তপোরিসম্পি মহাসমুদ্দে উদকং সণ্ঠাতি, ছপোরিসম্পি, পঞ্চপোরিসম্পি, চতুপোরিসম্পি, তিপোরিসম্পি, দ্ৰিপোরিসম্পি, পোরিসম্পি [পোরিসমত্তম্পি (স্যা.)], অড্ঢপোরিসম্পি, কটিমত্তম্পি, জণ্ণুকামত্তম্পি, গোপ্ফকমত্তম্পি মহাসমুদ্দে উদকং সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সরদসমযে থুল্লফুসিতকে দেৰে ৰস্সন্তে তত্থ তত্থ গোপদেসু [গোপ্ফকপদেসেসু (ক.)] উদকানি ঠিতানি হোন্তি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, তত্থ তত্থ গোপ্ফকমত্তানি [গোপদমত্তানি (সী. স্যা.)] মহাসমুদ্দে উদকানি ঠিতানি হোন্তি. পঞ্চমস্স, ভিক্খৰে, সূরিযস্স পাতুভাৰা অঙ্গুলিপব্বমত্তম্পি মহাসমুদ্দে উদকং ন হোতি. এৰং অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা…পে… অলং ৰিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৰে, সমযো যং কদাচি করহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন ছট্ঠো সূরিযো পাতুভৰতি. ছট্ঠস্স, ভিক্খৰে, সূরিযস্স পাতুভাৰা অযঞ্চ মহাপথৰী সিনেরু চ পব্বতরাজা ধূমাযন্তি সংধূমাযন্তি সম্পধূমাযন্তি [ধূপাযন্তি সন্ধূপাযন্তি সম্পধূপাযন্তি (সী. স্যা.)]. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কুম্ভকারপাকো আলেপিতো [আলিম্পিতো (সী. স্যা.)] পঠমং ধূমেতি সংধূমেতি সম্পধূমেতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ছট্ঠস্স সূরিযস্স পাতুভাৰা অযঞ্চ মহাপথৰী সিনেরু চ পব্বতরাজা ধূমাযন্তি সংধূমাযন্তি সম্পধূমাযন্তি. এৰং অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা…পে… অলং ৰিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৰে, সমযো যং কদাচি করহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন সত্তমো সূরিযো পাতুভৰতি. সত্তমস্স, ভিক্খৰে, সূরিযস্স পাতুভাৰা অযঞ্চ মহাপথৰী সিনেরু চ পব্বতরাজা আদিপ্পন্তি পজ্জলন্তি একজালা ভৰন্তি. ইমিস্সা চ, ভিক্খৰে, মহাপথৰিযা সিনেরুস্স চ পব্বতরাজস্স ঝাযমানানং দয্হমানানং অচ্চি ৰাতেন খিত্তা যাৰ ব্রহ্মলোকাপি গচ্ছতি. সিনেরুস্স, ভিক্খৰে, পব্বতরাজস্স ঝাযমানস্স দয্হমানস্স ৰিনস্সমানস্স মহতা তেজোখন্ধেন অভিভূতস্স যোজনসতিকানিপি কূটানি পলুজ্জন্তি দ্ৰিযোজনসতিকানিপি, তিযোজনসতিকানিপি, চতুযোজনসতিকানিপি, পঞ্চযোজনসতিকানিপি কূটানি পলুজ্জন্তি. ইমিস্সা চ, ভিক্খৰে, মহাপথৰিযা সিনেরুস্স চ পব্বতরাজস্স ঝাযমানানং দয্হমানানং নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযতি ন মসি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সপ্পিস্স ৰা তেলস্স ৰা ঝাযমানস্স দয্হমানস্স নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযতি ন মসি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ইমিস্সা চ মহাপথৰিযা সিনেরুস্স চ পব্বতরাজস্স ঝাযমানানং দয্হমানানং নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযতি ন মসি. এৰং অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা; এৰং অধুৰা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা; এৰং অনস্সাসিকা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা. যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, অলমেৰ সব্বসঙ্খারেসু নিব্বিন্দিতুং অলং ৰিরজ্জিতুং অলং ৰিমুচ্চিতুং.

‘‘তত্র, ভিক্খৰে, কো মন্তা কো সদ্ধাতা – ‘অযঞ্চ পথৰী সিনেরু চ পব্বতরাজা দয্হিস্সন্তি ৰিনস্সিস্সন্তি, ন ভৰিস্সন্তী’তি অঞ্ঞত্র দিট্ঠপদেহি?

[অ. নি. ৬.৫৪; ৭.৭৩] ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, সুনেত্তো নাম সত্থা অহোসি তিত্থকরো কামেসু ৰীতরাগো. সুনেত্তস্স খো পন, ভিক্খৰে, সত্থুনো অনেকানি সাৰকসতানি অহেসুং. সুনেত্তো, ভিক্খৰে, সত্থা সাৰকানং ব্রহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেসি. যে খো পন, ভিক্খৰে, সুনেত্তস্স সত্থুনো ব্রহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেন্তস্স সব্বেন সব্বং সাসনং আজানিংসু তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং ব্রহ্মলোকং উপপজ্জিংসু. যে ন সব্বেন সব্বং সাসনং আজানিংসু তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপ্পেকচ্চে পরনিম্মিতৰসৰত্তীনং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে নিম্মানরতীনং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে তুসিতানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে যামানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে তাৰতিংসানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে চাতুমহারাজিকানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে খত্তিযমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে ব্রাহ্মণমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে গহপতিমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, সুনেত্তস্স সত্থুনো এতদহোসি – ‘ন খো মেতং পতিরূপং যোহং সাৰকানং সমসমগতিযো অস্সং অভিসম্পরাযং, যংনূনাহং উত্তরি মেত্তং [উত্তরি মগ্গং (ক.)] ভাৰেয্য’’’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, সুনেত্তো সত্থা সত্ত ৰস্সানি মেত্তং চিত্তং ভাৰেসি. সত্ত ৰস্সানি মেত্তং চিত্তং ভাৰেত্ৰা সত্ত সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে নযিমং লোকং পুনরাগমাসি. সংৰট্টমানে সুদং, ভিক্খৰে, লোকে আভস্সরূপগো হোতি. ৰিৰট্টমানে লোকে সুঞ্ঞং ব্রহ্মৰিমানং উপপজ্জতি. তত্র সুদং, ভিক্খৰে, ব্রহ্মা হোতি মহাব্রহ্মা অভিভূ অনভিভূতো অঞ্ঞদত্থুদসো ৰসৰত্তী. ছত্তিংসক্খত্তুং খো পন, ভিক্খৰে, সক্কো অহোসি দেৰানমিন্দো. অনেকসতক্খত্তুং রাজা অহোসি চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা চাতুরন্তো ৰিজিতাৰী জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো সত্তরতনসমন্নাগতো. পরোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা অহেসুং সূরা ৰীরঙ্গরূপা পরসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৰিং সাগরপরিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৰিজিয অজ্ঝাৰসি. সো হি নাম, ভিক্খৰে, সুনেত্তো সত্থা এৰং দীঘাযুকো সমানো এৰং চিরট্ঠিতিকো অপরিমুত্তো অহোসি – ‘জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, অপরিমুত্তো দুক্খস্মা’তি ৰদামি’’.

‘‘তং কিস্স হেতু? চতুন্নং ধম্মানং অননুবোধা অপ্পটিৰেধা. কতমেসং চতুন্নং? অরিযস্স, ভিক্খৰে, সীলস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা, অরিযস্স সমাধিস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা, অরিযায পঞ্ঞায অননুবোধা অপ্পটিৰেধা, অরিযায ৰিমুত্তিযা অননুবোধা অপ্পটিৰেধা. তযিদং, ভিক্খৰে, অরিযং সীলং অনুবুদ্ধং পটিৰিদ্ধং, অরিযো সমাধি অনুবোধো পটিৰিদ্ধো, অরিযা পঞ্ঞা অনুবোধা পটিৰিদ্ধা, অরিযা ৰিমুত্তি অনুবোধা পটিৰিদ্ধা, উচ্ছিন্না ভৰতণ্হা, খীণা ভৰনেত্তি, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

‘‘সীলং সমাধি পঞ্ঞা চ, ৰিমুত্তি চ অনুত্তরা;

অনুবুদ্ধা ইমে ধম্মা, গোতমেন যসস্সিনা.

‘‘ইতি বুদ্ধো অভিঞ্ঞায, ধম্মমক্খাসি ভিক্খুনং;

দুক্খস্সন্তকরো সত্থা, চক্খুমা পরিনিব্বুতো’’তি. দুতিযং;

৩. নগরোপমসুত্তং

৬৭. ‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং সত্তহি নগরপরিক্খারেহি সুপরিক্খতং [সুপরিক্খিত্তং (ক.)] হোতি, চতুন্নঞ্চ আহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং অকরণীযং বাহিরেহি পচ্চত্থিকেহি পচ্চামিত্তেহি.

‘‘কতমেহি সত্তহি নগরপরিক্খারেহি সুপরিক্খতং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে এসিকা হোতি গম্ভীরনেমা [গম্ভীরনেমি (ক.)] সুনিখাতা অচলা অসম্পৰেধী [অসম্পৰেধি (সী. স্যা.)]. ইমিনা পঠমেন নগরপরিক্খারেন সুপরিক্খতং হোতি রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে পরিখা হোতি গম্ভীরা চেৰ ৰিত্থতা চ. ইমিনা দুতিযেন নগরপরিক্খারেন সুপরিক্খতং হোতি রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে অনুপরিযাযপথো হোতি উচ্চো চেৰ ৰিত্থতো চ. ইমিনা ততিযেন নগরপরিক্খারেন সুপরিক্খতং হোতি রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুং আৰুধং সন্নিচিতং হোতি সলাকঞ্চেৰ জেৰনিকঞ্চ [জেৰনিযঞ্চ (সী. অট্ঠ.)]. ইমিনা চতুত্থেন নগরপরিক্খারেন সুপরিক্খতং হোতি রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুবলকাযো পটিৰসতি, সেয্যথিদং – হত্থারোহা অস্সারোহা রথিকা ধনুগ্গহা চেলকা চলকা পিণ্ডদাযকা উগ্গা রাজপুত্তা পক্খন্দিনো মহানাগা সূরা চম্মযোধিনো দাসকপুত্তা. ইমিনা পঞ্চমেন নগরপরিক্খারেন সুপরিক্খতং হোতি রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে দোৰারিকো হোতি পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৰী অঞ্ঞাতানং নিৰারেতা ঞাতানং পৰেসেতা. ইমিনা ছট্ঠেন নগরপরিক্খারেন সুপরিক্খতং হোতি রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে পাকারো হোতি উচ্চো চেৰ ৰিত্থতো চ ৰাসনলেপনসম্পন্নো চ. ইমিনা সত্তমেন নগরপরিক্খারেন সুপরিক্খতং হোতি রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায. ইমেহি সত্তহি নগরপরিক্খারেহি সুপরিক্খতং হোতি.

‘‘কতমেসং চতুন্নং আহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুং তিণকট্ঠোদকং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তরানং রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায বাহিরানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুং সালিযৰকং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তরানং রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায বাহিরানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুং তিলমুগ্গমাসাপরণ্ণং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তরানং রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায বাহিরানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুং ভেসজ্জং সন্নিচিতং হোতি, সেয্যথিদং – সপ্পি নৰনীতং তেলং মধু ফাণিতং লোণং অব্ভন্তরানং রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায বাহিরানং পটিঘাতায. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, চতুন্নং আহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী.

‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং ইমেহি সত্তহি নগরপরিক্খারেহি সুপরিক্খতং হোতি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং আহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং অকরণীযং বাহিরেহি পচ্চত্থিকেহি পচ্চামিত্তেহি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যতো অরিযসাৰকো সত্তহি সদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতি, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অকরণীযো মারস্স অকরণীযো পাপিমতো. কতমেহি সত্তহি সদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতি?

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে এসিকা হোতি গম্ভীরনেমা সুনিখাতা অচলা অসম্পৰেধী অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং ‘ইতিপি সো…পে… বুদ্ধো ভগৰা’তি. সদ্ধেসিকো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৰেতি; সাৰজ্জং পজহতি, অনৰজ্জং ভাৰেতি; সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইমিনা পঠমেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে পরিক্খা হোতি গম্ভীরা চেৰ ৰিত্থতা চ অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো হিরীমা হোতি, হিরীযতি কাযদুচ্চরিতেন ৰচীদুচ্চরিতেন মনোদুচ্চরিতেন, হিরীযতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. হিরীপরিক্খো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৰেতি; সাৰজ্জং পজহতি, অনৰজ্জং ভাৰেতি; সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইমিনা দুতিযেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে অনুপরিযাযপথো হোতি উচ্চো চেৰ ৰিত্থতো চ অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ওত্তপ্পী হোতি, ওত্তপ্পতি কাযদুচ্চরিতেন ৰচীদুচ্চরিতেন মনোদুচ্চরিতেন, ওত্তপ্পতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. ওত্তপ্পপরিযাযপথো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৰেতি; সাৰজ্জং পজহতি, অনৰজ্জং ভাৰেতি; সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইমিনা ততিযেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুং আৰুধং সন্নিচিতং হোতি সলাকঞ্চেৰ জেৰনিকঞ্চ অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. সুতাৰুধো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৰেতি; সাৰজ্জং পজহতি, অনৰজ্জং ভাৰেতি; সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইমিনা চতুত্থেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুবলকাযো পটিৰসতি, সেয্যথিদং – হত্থারোহা অস্সারোহা রথিকা ধনুগ্গহা চেলকা চলকা পিণ্ডদাযকা উগ্গা রাজপুত্তা পক্খন্দিনো মহানাগা সূরা চম্মযোধিনো দাসকপুত্তা অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. ৰীরিযবলকাযো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৰেতি; সাৰজ্জং পজহতি, অনৰজ্জং ভাৰেতি; সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইমিনা পঞ্চমেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে দোৰারিকো হোতি পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৰী অঞ্ঞাতানং নিৰারেতা ঞাতানং পৰেসেতা অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা. সতিদোৰারিকো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৰেতি; সাৰজ্জং পজহতি, অনৰজ্জং ভাৰেতি; সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইমিনা ছট্ঠেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে পাকারো হোতি উচ্চো চেৰ ৰিত্থতো চ ৰাসনলেপনসম্পন্নো চ অব্ভন্তরানং গুত্তিযা বাহিরানং পটিঘাতায. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. পঞ্ঞাৰাসনলেপনসম্পন্নো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৰেতি; সাৰজ্জং পজহতি, অনৰজ্জং ভাৰেতি; সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইমিনা সত্তমেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি. ইমেহি সত্তহি সদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতি.

‘‘কতমেসং চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী? সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুং তিণকট্ঠোদকং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তরানং রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায বাহিরানং পটিঘাতায. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি অত্তনো রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুং সালিযৰকং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তরানং রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায বাহিরানং পটিঘাতায. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি অত্তনো রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুং তিলমুগ্গমাসাপরণ্ণং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তরানং রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায বাহিরানং পটিঘাতায. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি অত্তনো রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগরে বহুং ভেসজ্জং সন্নিচিতং হোতি, সেয্যথিদং – সপ্পি নৰনীতং তেলং মধু ফাণিতং লোণং অব্ভন্তরানং রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায বাহিরানং পটিঘাতায. এৰমেৰং খো ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি অত্তনো রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায ওক্কমনায নিব্বানস্স. ইমেসং চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী.

‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইমেহি সত্তহি সদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অকরণীযো মারস্স অকরণীযো পাপিমতো’’তি. ততিযং.

৪. ধম্মঞ্ঞূসুত্তং

৬৮. ‘‘সত্তহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি …পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মঞ্ঞূ চ হোতি অত্থঞ্ঞূ চ অত্তঞ্ঞূ চ মত্তঞ্ঞূ চ কালঞ্ঞূ চ পরিসঞ্ঞূ চ পুগ্গলপরোপরঞ্ঞূ চ.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মঞ্ঞূ হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মং জানাতি – সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং গাথং উদানং ইতিৰুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মং জানেয্য – সুত্তং গেয্যং…পে… অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং, নযিধ ‘ধম্মঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মং জানাতি – সুত্তং গেয্যং…পে… অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং, তস্মা ‘ধম্মঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ.

‘‘অত্থঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু তস্স তস্সেৰ ভাসিতস্স অত্থং জানাতি – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু তস্স তস্সেৰ ভাসিতস্স অত্থং জানেয্য – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি, নযিধ ‘অত্থঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু তস্স তস্সেৰ ভাসিতস্স অত্থং জানাতি – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি, তস্মা ‘অত্থঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ.

‘‘অত্তঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্তানং জানাতি – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্তানং জানেয্য – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি, নযিধ ‘অত্তঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্তানং জানাতি – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি, তস্মা ‘অত্তঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ.

‘‘মত্তঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু মত্তং জানাতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং পটিগ্গহণায. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু মত্তং জানেয্য চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং পটিগ্গহণায, নযিধ ‘মত্তঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু মত্তং জানাতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং পটিগ্গহণায, তস্মা ‘মত্তঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ.

‘‘কালঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু, কালং জানাতি – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পরিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু কালং জানেয্য – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পরিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি, নযিধ ‘কালঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কালং জানাতি – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পরিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি, তস্মা ‘কালঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ.

‘‘পরিসঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরিসং জানাতি – ‘অযং খত্তিযপরিসা, অযং ব্রাহ্মণপরিসা, অযং গহপতিপরিসা, অযং সমণপরিসা. তত্থ এৰং উপসঙ্কমিতব্বং, এৰং ঠাতব্বং, এৰং কত্তব্বং, এৰং নিসীদিতব্বং, এৰং ভাসিতব্বং, এৰং তুণ্হী ভৰিতব্ব’ন্তি. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরিসং জানেয্য – ‘অযং খত্তিযপরিসা…পে… এৰং তুণ্হী ভৰিতব্ব’ন্তি, নযিধ ‘পরিসঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরিসং জানাতি – ‘অযং খত্তিযপরিসা, অযং ব্রাহ্মণপরিসা, অযং গহপতিপরিসা, অযং সমণপরিসা. তত্থ এৰং উপসঙ্কমিতব্বং, এৰং ঠাতব্বং, এৰং কত্তব্বং, এৰং নিসীদিতব্বং, এৰং ভাসিতব্বং, এৰং তুণ্হী ভৰিতব্ব’ন্তি, তস্মা ‘পরিসঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ, পরিসঞ্ঞূ.

‘‘পুগ্গলপরোপরঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো [সব্বত্থপি ইধ আরম্ভে ‘‘ভিক্খুনো’’ ত্ৰেৰ দিস্সতি] দ্ৰযেন পুগ্গলা ৰিদিতা হোন্তি. দ্ৰে পুগ্গলা – একো অরিযানং দস্সনকামো, একো অরিযানং ন দস্সনকামো. য্ৰাযং পুগ্গলো অরিযানং ন দস্সনকামো, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো অরিযানং দস্সনকামো, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৰে পুগ্গলা অরিযানং দস্সনকামা – একো সদ্ধম্মং সোতুকামো, একো সদ্ধম্মং ন সোতুকামো. য্ৰাযং পুগ্গলো সদ্ধম্মং ন সোতুকামো, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো সদ্ধম্মং সোতুকামো, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৰে পুগ্গলা সদ্ধম্মং সোতুকামা – একো ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, একো অনোহিতসোতো ধম্মং সুণাতি. য্ৰাযং পুগ্গলো অনোহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৰে পুগ্গলা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি [সুণন্তা (ক.)] – একো সুত্ৰা ধম্মং ধারেতি, একো সুত্ৰা ধম্মং ন ধারেতি. য্ৰাযং পুগ্গলো সুত্ৰা ন ধম্মং ধারেতি, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো সুত্ৰা ধম্মং ধারেতি, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৰে পুগ্গলা সুত্ৰা ধম্মং ধারেন্তি [ধারেন্তা (ক.)] – একো ধাতানং [ধতানং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধম্মানং অত্থং উপপরিক্খতি, একো ধাতানং ধম্মানং অত্থং ন উপপরিক্খতি. য্ৰাযং পুগ্গলো ধাতানং ধম্মানং অত্থং ন উপপরিক্খতি, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপরিক্খতি, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৰে পুগ্গলা ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপরিক্খন্তি [উপপরিক্খন্তা (ক.)] – একো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, একো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ন ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো. য্ৰাযং পুগ্গলো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ন ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৰে পুগ্গলা অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না – একো অত্তহিতায পটিপন্নো নো পরহিতায, একো অত্তহিতায চ পটিপন্নো পরহিতায চ. য্ৰাযং পুগ্গলো অত্তহিতায পটিপন্নো নো পরহিতায, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো অত্থহিতায চ পটিপন্নো পরহিতায চ, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো [ভিক্খুনা (সী. স্যা.)] দ্ৰযেন পুগ্গলা ৰিদিতা হোন্তি. এৰং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পুগ্গলপরোপরঞ্ঞূ হোতি. ‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. চতুত্থং.

৫. পারিচ্ছত্তকসুত্তং

৬৯. ‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে দেৰানং তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো পণ্ডুপলাসো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৰে, দেৰা তাৰতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘পণ্ডুপলাসো দানি পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো নচিরস্সেৰ দানি পন্নপলাসো ভৰিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে দেৰানং তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো পন্নপলাসো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৰে, দেৰা তাৰতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘পন্নপলাসো দানি পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো নচিরস্সেৰ দানি জালকজাতো ভৰিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে দেৰানং তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো জালকজাতো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৰে, দেৰা তাৰতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘জালকজাতো দানি পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো নচিরস্সেৰ দানি খারকজাতো ভৰিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে দেৰানং তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো খারকজাতো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৰে, দেৰা তাৰতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘খারকজাতো দানি পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো নচিরস্সেৰ দানি কুটুমলকজাতো [কুডুমলকজাতো (সী. স্যা. পী.)] ভৰিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে দেৰানং তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো কুটুমলকজাতো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৰে, দেৰা তাৰতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘কুটুমলকজাতো দানি পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো নচিরস্সেৰ দানি কোরকজাতো [কোকাসকজাতো (সী. স্যা.), কোসকজাতো (ক.)] ভৰিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে দেৰানং তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো কোরকজাতো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৰে, দেৰা তাৰতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘কোরকজাতো দানি পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো নচিরস্সেৰ দানি সব্বফালিফুল্লো [সব্বপালিফুল্লো (সী. পী.)] ভৰিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে দেৰানং তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো সব্বফালিফুল্লো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৰে, দেৰা তাৰতিংসা পারিচ্ছত্তকস্স কোৰিল়ারস্স মূলে দিব্বে চত্তারো মাসে পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পরিচারেন্তি.

‘‘সব্বফালিফুল্লস্স খো পন, ভিক্খৰে, পারিচ্ছত্তকস্স কোৰিল়ারস্স সমন্তা পঞ্ঞাসযোজনানি আভায ফুটং হোতি, অনুৰাতং যোজনসতং গন্ধো গচ্ছতি, অযমানুভাৰো পারিচ্ছত্তকস্স কোৰিল়ারস্স.

‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যস্মিং সমযে অরিযসাৰকো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জায চেতেতি, পণ্ডুপলাসো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো তস্মিং সমযে হোতি দেৰানংৰ তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে অরিযসাৰকো কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি, পন্নপলাসো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো তস্মিং সমযে হোতি দেৰানংৰ তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে অরিযসাৰকো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, জালকজাতো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো তস্মিং সমযে হোতি দেৰানংৰ তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে অরিযসাৰকো ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, খারকজাতো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো তস্মিং সমযে হোতি দেৰানংৰ তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে অরিযসাৰকো পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, কুটুমলকজাতো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো তস্মিং সমযে হোতি দেৰানংৰ তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে অরিযসাৰকো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, কোরকজাতো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো তস্মিং সমযে হোতি দেৰানংৰ তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে অরিযসাৰকো আসৰানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, সব্বফালিফুল্লো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো তস্মিং সমযে হোতি দেৰানংৰ তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো.

‘‘তস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে ভুম্মা দেৰা সদ্দমনুস্সাৰেন্তি – ‘এসো ইত্থন্নামো আযস্মা ইত্থন্নামস্স আযস্মতো সদ্ধিৰিহারিকো অমুকম্হা গামা ৰা নিগমা ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’তি. ভুম্মানং দেৰানং সদ্দং সুত্ৰা চাতুমহারাজিকা দেৰা…পে… তাৰতিংসা দেৰা… যামা দেৰা… তুসিতা দেৰা… নিম্মানরতী দেৰা… পরনিম্মিতৰসৰত্তী দেৰা… ব্রহ্মকাযিকা দেৰা সদ্দমনুস্সাৰেন্তি – ‘এসো ইত্থন্নামো আযস্মা ইত্থন্নামস্স আযস্মতো সদ্ধিৰিহারিকো অমুকম্হা গামা ৰা নিগমা ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’তি. ইতিহ তেন খণেন তেন মুহুত্তেন যাৰ ব্রহ্মলোকা সদ্দো [সাধুকারসদ্দো (সী. অট্ঠ., ক. অট্ঠ.)] অব্ভুগ্গচ্ছতি, অযমানুভাৰো খীণাসৰস্স ভিক্খুনো’’তি. পঞ্চমং.

৬. সক্কচ্চসুত্তং

৭০. অথ খো আযস্মতো সারিপুত্তস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘কিং নু খো, ভিক্খু, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৰেয্যা’’তি? অথ খো আযস্মতো সারিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘সত্থারং খো, ভিক্খু, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৰেয্য. ধম্মং খো, ভিক্খু…পে… সঙ্ঘং খো, ভিক্খু…পে… সিক্খং খো, ভিক্খু…পে… সমাধিং খো, ভিক্খু…পে… অপ্পমাদং খো, ভিক্খু…পে… পটিসন্থারং খো, ভিক্খু সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৰেয্যা’’তি.

অথ খো আযস্মতো সারিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে খো মে ধম্মা পরিসুদ্ধা পরিযোদাতা, যংনূনাহং ইমে ধম্মে গন্ত্ৰা [গহেত্ৰা (ক.)] ভগৰতো আরোচেয্যং. এৰং মে ইমে ধম্মা পরিসুদ্ধা চেৰ ভৰিস্সন্তি পরিসুদ্ধসঙ্খাততরা চ. সেয্যথাপি নাম পুরিসো সুৰণ্ণনিক্খং অধিগচ্ছেয্য পরিসুদ্ধং পরিযোদাতং. তস্স এৰমস্স – ‘অযং খো মে সুৰণ্ণনিক্খো পরিসুদ্ধো পরিযোদাতো, যংনূনাহং ইমং সুৰণ্ণনিক্খং গন্ত্ৰা [গহেত্ৰা (ক.)] কম্মারানং দস্সেয্যং. এৰং মে অযং সুৰণ্ণনিক্খো সকম্মারগতো পরিসুদ্ধো চেৰ ভৰিস্সতি পরিসুদ্ধসঙ্খাততরো চ. এৰমেৰং [খো (ক.)] মে ইমে ধম্মা পরিসুদ্ধা পরিযোদাতা, যংনূনাহং ইমে ধম্মে গন্ত্ৰা [গহেত্ৰা (ক.)] ভগৰতো আরোচেয্যং. এৰং মে ইমে ধম্মা পরিসুদ্ধা চেৰ ভৰিস্সন্তি পরিসুদ্ধসঙ্খাততরা চা’’’তি.

অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘কিং নু খো, ভিক্খু, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৰেয্যা’তি? অথ খো তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘সত্থারং খো, ভিক্খু, সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৰেয্য. ধম্মং খো, ভিক্খু …পে… পটিসন্থারং খো, ভিক্খু সক্কত্ৰা…পে… কুসলং ভাৰেয্যা’তি. অথ খো তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘ইমে খো মে ধম্মা পরিসুদ্ধা পরিযোদাতা, যংনূনাহং ইমে ধম্মে গন্ত্ৰা ভগৰতো আরোচেয্যং. এৰং মে ইমে ধম্মা পরিসুদ্ধা চেৰ ভৰিস্সন্তি পরিসুদ্ধসঙ্খাততরা চ. সেয্যথাপি নাম পুরিসো সুৰণ্ণনিক্খং অধিগচ্ছেয্য পরিসুদ্ধং পরিযোদাতং. তস্স এৰমস্স – অযং খো মে সুৰণ্ণনিক্খো পরিসুদ্ধো পরিযোদাতো, যংনূনাহং ইমং সুৰণ্ণনিক্খং গন্ত্ৰা কম্মারানং দস্সেয্যং. এৰং মে অযং সুৰণ্ণনিক্খো সকম্মারগতো পরিসুদ্ধো চেৰ ভৰিস্সতি পরিসুদ্ধসঙ্খাততরো চ. এৰমেৰং মে ইমে ধম্মা পরিসুদ্ধা পরিযোদাতা, যংনূনাহং ইমে ধম্মে গন্ত্ৰা ভগৰতো আরোচেয্যং. এৰং মে ইমে ধম্মা পরিসুদ্ধা চেৰ ভৰিস্সন্তি পরিসুদ্ধসঙ্খাততরা চা’’’তি.

‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত! সত্থারং খো, সারিপুত্ত, ভিক্খু সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৰেয্য. ধম্মং খো, সারিপুত্ত, ভিক্খু সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৰেয্য. সঙ্ঘং খো…পে… সিক্খং খো… সমাধিং খো… অপ্পমাদং খো… পটিসন্থারং খো, সারিপুত্ত, ভিক্খু সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৰেয্যা’’তি.

এৰং ৰুত্তে আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. সো ৰত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে সগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মেপি সো অগারৰো’’.

‘‘সো ৰত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘে সগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘেপি সো অগারৰো.

‘‘সো ৰত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘে অগারৰো সিক্খায সগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘে অগারৰো সিক্খাযপি সো অগারৰো.

‘‘সো ৰত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘে অগারৰো সিক্খায অগারৰো সমাধিস্মিং সগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘে অগারৰো সিক্খায অগারৰো সমাধিস্মিম্পি সো অগারৰো.

‘‘সো ৰত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘে অগারৰো সিক্খায অগারৰো সমাধিস্মিং অগারৰো অপ্পমাদে সগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘে অগারৰো সিক্খায অগারৰো সমাধিস্মিং অগারৰো অপ্পমাদেপি সো অগারৰো.

‘‘সো ৰত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘে অগারৰো সিক্খায অগারৰো সমাধিস্মিং অগারৰো অপ্পমাদে অগারৰো পটিসন্থারে সগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো…পে… অপ্পমাদে অগারৰো পটিসন্থারেপি সো অগারৰো.

‘‘সো ৰত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো ধম্মে অগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো ধম্মেপি সো সগারৰো…পে….

‘‘সো ৰত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো…পে. … অপ্পমাদে সগারৰো পটিসন্থারে অগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো…পে… অপ্পমাদে সগারৰো পটিসন্থারেপি সো সগারৰো.

‘‘সো ৰত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো ধম্মেপি সগারৰো ভৰিস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো ধম্মেপি সো সগারৰো…পে….

‘‘সো ৰত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো…পে… অপ্পমাদে সগারৰো পটিসন্থারেপি সগারৰো ভৰিস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো ধম্মে সগারৰো সঙ্ঘে সগারৰো সিক্খায সগারৰো সমাধিস্মিং সগারৰো অপ্পমাদে সগারৰো পটিসন্থারেপি সো সগারৰো’’তি.

‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত! সাধু খো ত্ৰং, সারিপুত্ত, ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. সো ৰত, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে সগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি…পে… যো সো, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘে অগারৰো সিক্খায অগারৰো সমাধিস্মিং অগারৰো অপ্পমাদেপি সো অগারৰো.

‘‘সো ৰত, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘে অগারৰো সিক্খায অগারৰো সমাধিস্মিং অগারৰো অপ্পমাদে অগারৰো পটিসন্থারে সগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো সো, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি অগারৰো ধম্মে অগারৰো সঙ্ঘে অগারৰো সিক্খায অগারৰো সমাধিস্মিং অগারৰো অপ্পমাদে অগারৰো পটিসন্থারেপি সো অগারৰো.

‘‘সো ৰত, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো ধম্মে অগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি…পে… যো সো, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো ধম্মেপি সো সগারৰো …পে….

‘‘সো ৰত, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো ধম্মে সগারৰো…পে… অপ্পমাদে সগারৰো পটিসন্থারে অগারৰো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো সো, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো…পে… অপ্পমাদে সগারৰো পটিসন্থারেপি সো সগারৰো.

‘‘সো ৰত, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো ধম্মেপি সগারৰো ভৰিস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. যো সো, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো ধম্মেপি সো সগারৰো…পে….

‘‘সো ৰত, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো…পে… অপ্পমাদে সগারৰো পটিসন্থারেপি সো সগারৰো ভৰিস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. যো সো, সারিপুত্ত, ভিক্খু সত্থরি সগারৰো…পে… অপ্পমাদে সগারৰো পটিসন্থারেপি সো সগারৰো’’তি.

‘‘ইমস্স খো, সারিপুত্ত, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি. ছট্ঠং.

৭. ভাৰনাসুত্তং

৭১. ‘‘ভাৰনং অননুযুত্তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ৰিহরতো কিঞ্চাপি এৰং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৰত মে অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চেয্যা’তি, অথ খ্ৰস্স নেৰ অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. তং কিস্স হেতু? ‘অভাৰিতত্তা’তিস্স ৰচনীযং. কিস্স অভাৰিতত্তা? চতুন্নং সতিপট্ঠানানং, চতুন্নং সম্মপ্পধানানং, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং, পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং, পঞ্চন্নং বলানং, সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং, অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কুক্কুটিযা অণ্ডানি অট্ঠ ৰা দস ৰা দ্ৰাদস ৰা. তানস্সু কুক্কুটিযা ন সম্মা অধিসযিতানি, ন সম্মা পরিসেদিতানি, ন সম্মা পরিভাৰিতানি. কিঞ্চাপি তস্সা কুক্কুটিযা এৰং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৰত মে কুক্কুটপোতকা পাদনখসিখায ৰা মুখতুণ্ডকেন ৰা অণ্ডকোসং পদালেত্ৰা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জেয্যু’ন্তি, অথ খো অভব্বাৰ তে কুক্কুটপোতকা পাদনখসিখায ৰা মুখতুণ্ডকেন ৰা অণ্ডকোসং পদালেত্ৰা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জিতুং. তং কিস্স হেতু? তথা হি, ভিক্খৰে, কুক্কুটিযা অণ্ডানি ন সম্মা অধিসযিতানি, ন সম্মা পরিসেদিতানি, ন সম্মা পরিভাৰিতানি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভাৰনং অননুযুত্তস্স ভিক্খুনো ৰিহরতো কিঞ্চাপি এৰং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৰত মে অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চেয্যা’তি, অথ খ্ৰস্স নেৰ অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. তং কিস্স হেতু? ‘অভাৰিতত্তা’তিস্স ৰচনীযং. কিস্স অভাৰিতত্তা? চতুন্নং সতিপট্ঠানানং, চতুন্নং সম্মপ্পধানানং, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং, পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং, পঞ্চন্নং বলানং, সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং, অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স.

‘‘ভাৰনং অনুযুত্তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ৰিহরতো কিঞ্চাপি ন এৰং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৰত মে অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চেয্যা’তি, অথ খ্ৰস্স অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. তং কিস্স হেতু? ‘ভাৰিতত্তা’তিস্স ৰচনীযং. কিস্স ভাৰিতত্তা? চতুন্নং সতিপট্ঠানানং, চতুন্নং সম্মপ্পধানানং, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং, পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং, পঞ্চন্নং বলানং, সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং, অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কুক্কুটিযা অণ্ডানি অট্ঠ ৰা দস ৰা দ্ৰাদস ৰা. তানস্সু কুক্কুটিযা সম্মা অধিসযিতানি, সম্মা পরিসেদিতানি, সম্মা পরিভাৰিতানি. কিঞ্চাপি তস্সা কুক্কুটিযা ন এৰং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৰত মে কুক্কুটপোতকা পাদনখসিখায ৰা মুখতুণ্ডকেন ৰা অণ্ডকোসং পদালেত্ৰা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জেয্যু’ন্তি, অথ খো ভব্বাৰ তে কুক্কুটপোতকা পাদনখসিখায ৰা মুখতুণ্ডকেন ৰা অণ্ডকোসং পদালেত্ৰা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জিতুং. তং কিস্স হেতু? তথা হি, ভিক্খৰে, কুক্কুটিযা অণ্ডানি সম্মা অধিসযিতানি, সম্মা পরিসেদিতানি, সম্মা পরিভাৰিতানি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভাৰনং অনুযুত্তস্স ভিক্খুনো ৰিহরতো কিঞ্চাপি ন এৰং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৰত মে অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চেয্যা’তি, অথ খ্ৰস্স অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. তং কিস্স হেতু? ‘ভাৰিতত্তা’তিস্স ৰচনীযং. কিস্স ভাৰিতত্তা? চতুন্নং সতিপট্ঠানানং…পে… অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ফলগণ্ডস্স [পলগণ্ডস্স (?)] ৰা ফলগণ্ডন্তেৰাসিকস্স ৰা দিস্সন্তেৰ [খীযন্তে (ক.)] ৰাসিজটে [দিস্সন্তি অঙ্গুলিপদানি (সী.), অঙ্গুলপদানি দিস্সন্তি অঙ্গুলপদং (ক.)] অঙ্গুলিপদানি দিস্সতি [দিস্সন্তি (স্যা.)] অঙ্গুট্ঠপদং [দিস্সন্তি অঙ্গুলিপদানি (সী.), অঙ্গুলপদানি দিস্সন্তি অঙ্গুলপদং (ক.)]. নো চ খ্ৰস্স এৰং ঞাণং হোতি – ‘এত্তকং মে অজ্জ ৰাসিজটস্স খীণং, এত্তকং হিয্যো, এত্তকং পরে’তি, অথ খ্ৰস্স খীণে ‘খীণ’ন্তেৰ ঞাণং হোতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভাৰনং অনুযুত্তস্স ভিক্খুনো ৰিহরতো কিঞ্চাপি ন এৰং ঞাণং হোতি – ‘এত্তকং মে অজ্জ আসৰানং খীণং, এত্তকং হিয্যো, এত্তকং পরে’তি, অথ খ্ৰস্স খীণে ‘খীণ’ন্তেৰ ঞাণং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সামুদ্দিকায নাৰায ৰেত্তবন্ধনবদ্ধায [ৰেত্তবন্ধায (ক.)] ছ মাসানি উদকে পরিযাদায হেমন্তিকেন থলে উক্খিত্তায ৰাতাতপপরেতানি বন্ধনানি, তানি পাৰুস্সকেন মেঘেন অভিপ্পৰুট্ঠানি অপ্পকসিরেনেৰ পরিহাযন্তি [পটিপ্পস্সম্ভন্তি (সী. স্যা.)], পূতিকানি ভৰন্তি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভাৰনং অনুযুত্তস্স ভিক্খুনো ৰিহরতো অপ্পকসিরেনেৰ সংযোজনানি পটিপ্পস্সম্ভন্তি, পূতিকানি ভৰন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তং

৭২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসলেসু চারিকং চরতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. অদ্দসা খো ভগৰা অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো অঞ্ঞতরস্মিং পদেসে মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং [সঞ্জোতিভূতং (স্যা.)]. দিস্ৰান মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূত’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদেয্য ৰা উপনিপজ্জেয্য ৰা, যং ৰা খত্তিযকঞ্ঞং ৰা ব্রাহ্মণকঞ্ঞং ৰা গহপতিকঞ্ঞং ৰা মুদুতলুনহত্থপাদং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদেয্য ৰা উপনিপজ্জেয্য ৰা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযকঞ্ঞং ৰা ব্রাহ্মণকঞ্ঞং ৰা গহপতিকঞ্ঞং ৰা মুদুতলুনহত্থপাদং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদেয্য ৰা উপনিপজ্জেয্য ৰা, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদেয্য ৰা উপনিপজ্জেয্য ৰা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স পাপধম্মস্স অসুচিসঙ্কস্সরসমাচারস্স পটিচ্ছন্নকম্মন্তস্স অস্সমণস্স সমণপটিঞ্ঞস্স অব্রহ্মচারিস্স ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞস্স অন্তোপূতিকস্স অৰস্সুতস্স কসম্বুজাতস্স যং অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদেয্য ৰা উপনিপজ্জেয্য ৰা. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য.

‘‘যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো পাপধম্মো অসুচিসঙ্কস্সরসমাচারো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযকঞ্ঞং ৰা ব্রাহ্মণকঞ্ঞং ৰা গহপতিকঞ্ঞং ৰা মুদুতলুনহত্থপাদং আলিঙ্গেত্ৰা উপনিসীদতি ৰা উপনিপজ্জতি ৰা, তঞ্হি তস্স [তং হিস্স (ক.)], ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো দল়্হায ৰালরজ্জুযা উভো জঙ্ঘা ৰেঠেত্ৰা ঘংসেয্য – সা ছৰিং ছিন্দেয্য ছৰিং ছেত্ৰা চম্মং ছিন্দেয্য চম্মং ছেত্ৰা মংসং ছিন্দেয্য মংসং ছেত্ৰা ন্হারুং ছিন্দেয্য ন্হারুং ছেত্ৰা অট্ঠিং ছিন্দেয্য অট্ঠিং ছেত্ৰা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ তিট্ঠেয্য, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অভিৰাদনং সাদিযেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অভিৰাদনং সাদিযেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো দল়্হায ৰালরজ্জুযা…পে… অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ তিট্ঠেয্যা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো দল়্হায ৰালরজ্জুযা উভো জঙ্ঘা ৰেঠেত্ৰা…পে… অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ তিট্ঠেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অভিৰাদনং সাদিযতি, তঞ্হি তস্স, ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো তিণ্হায সত্তিযা তেলধোতায পচ্চোরস্মিং পহরেয্য, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অঞ্জলিকম্মং সাদিযেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অঞ্জলিকম্মং সাদিযেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো তিণ্হায সত্তিযা তেলধোতায পচ্চোরস্মিং পহরেয্যা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো তিণ্হায সত্তিযা তেলধোতায পচ্চোরস্মিং পহরেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা অঞ্জলিকম্মং সাদিযতি, তঞ্হি তস্স, ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোপট্টেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন কাযং সম্পলিৰেঠেয্য, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং চীৰরং পরিভুঞ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা…পে… সদ্ধাদেয্যং চীৰরং পরিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোপট্টেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন কাযং সম্পলিৰেঠেয্যা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোপট্টেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন কাযং সম্পলিৰেঠেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং চীৰরং পরিভুঞ্জতি, তঞ্হি তস্স, ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোসঙ্কুনা মুখং ৰিৰরিত্ৰা তত্তং লোহগুল়ং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং মুখে পক্খিপেয্য – তং তস্স ওট্ঠম্পি দহেয্য [ডহেয্য (কত্থচি)] মুখম্পি দহেয্য জিৰ্হম্পি দহেয্য কণ্ঠম্পি দহেয্য উরম্পি [ম. নি. ৩.২৭০ দেৰদূতসুত্তে পন ‘‘উদরম্পি’’ ইতি ৰিদেসপাঠো দিস্সতি] দহেয্য অন্তম্পি অন্তগুণম্পি আদায অধোভাগা [অধোভাগং (ক.)] নিক্খমেয্য, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোসঙ্কুনা মুখং ৰিৰরিত্ৰা তত্তং লোহগুল়ং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং মুখে পক্খিপেয্য – তং তস্স ওট্ঠম্পি দহেয্য মুখম্পি দহেয্য জিৰ্হম্পি দহেয্য কণ্ঠম্পি দহেয্য উরম্পি দহেয্য অন্তম্পি অন্তগুণম্পি আদায অধোভাগং নিক্খমেয্যা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো তত্তেন অযোসঙ্কুনা মুখং ৰিৰরিত্ৰা তত্তং লোহগুল়ং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং মুখে পক্খিপেয্য – তং তস্স ওট্ঠম্পি দহেয্য মুখম্পি দহেয্য জিৰ্হম্পি দহেয্য কণ্ঠম্পি দহেয্য উরম্পি দহেয্য অন্তম্পি অন্তগুণম্পি আদায অধোভাগং নিক্খমেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জতি, তঞ্হি তস্স হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো সীসে ৰা গহেত্ৰা খন্ধে ৰা গহেত্ৰা তত্তং অযোমঞ্চং ৰা অযোপীঠং ৰা অভিনিসীদাপেয্য ৰা অভিনিপজ্জাপেয্য ৰা, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং মঞ্চপীঠং [মঞ্চং ৰা পীঠং ৰা (ক.)] পরিভুজ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং মঞ্চপীঠং পরিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো সীসে ৰা গহেত্ৰা খন্ধে ৰা গহেত্ৰা তত্তং অযোমঞ্চং ৰা অযোপীঠং ৰা অভিনিসীদাপেয্য ৰা অভিনিপজ্জাপেয্য ৰা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো সীসে ৰা গহেত্ৰা খন্ধে ৰা গহেত্ৰা তত্তং অযোমঞ্চং ৰা অযোপীঠং ৰা অভিনিসীদাপেয্য ৰা অভিনিপজ্জাপেয্য ৰা. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং মঞ্চপীঠং পরিভুঞ্জতি. তঞ্হি তস্স, ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো ৰরং – যং বলৰা পুরিসো উদ্ধংপাদং অধোসিরং গহেত্ৰা তত্তায লোহকুম্ভিযা পক্খিপেয্য আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায – সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানো সকিম্পি উদ্ধং গচ্ছেয্য সকিম্পি অধো গচ্ছেয্য সকিম্পি তিরিযং গচ্ছেয্য, যং ৰা খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং ৰিহারং পরিভুঞ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, ৰরং – যং খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং ৰিহারং পরিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৰা পুরিসো উদ্ধংপাদং অধোসিরং গহেত্ৰা তত্তায লোহকুম্ভিযা পক্খিপেয্য আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায – সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানো সকিম্পি উদ্ধং গচ্ছেয্য সকিম্পি অধো গচ্ছেয্য সকিম্পি তিরিযং গচ্ছেয্যা’’তি.

‘‘আরোচযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে, যথা এতদেৰ তস্স ৰরং দুস্সীলস্স পাপধম্মস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৰা পুরিসো উদ্ধংপাদং অধোসিরং গহেত্ৰা…পে… সকিম্পি তিরিযং গচ্ছেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৰে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৰা ব্রাহ্মণমহাসালানং ৰা গহপতিমহাসালানং ৰা সদ্ধাদেয্যং ৰিহারং পরিভুঞ্জতি. তঞ্হি তস্স, ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘যেসঞ্চ [যেসং (?)] মযং পরিভুঞ্জাম চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং [… পরিক্খারানং (সী. স্যা. ক.)] তেসং তে কারা মহপ্ফলা ভৰিস্সন্তি মহানিসংসা, অম্হাকঞ্চেৰাযং পব্বজ্জা অৰঞ্ঝা ভৰিস্সতি সফলা সউদ্রযা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং – ‘অত্তত্থং ৰা, ভিক্খৰে, সম্পস্সমানেন অলমেৰ অপ্পমাদেন সম্পাদেতুং; পরত্থং ৰা, ভিক্খৰে, সম্পস্সমানেন অলমেৰ অপ্পমাদেন সম্পাদেতুং; উভযত্থং ৰা, ভিক্খৰে, সম্পস্সমানেন অলমেৰ অপ্পমাদেন সম্পাদেতু’’’ন্তি.

ইদমৰোচ ভগৰা [ইদমৰোচ ভগৰা…পে… (ক.)]. ইমস্মিঞ্চ পন ৰেয্যাকরণস্মিং ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি [উগ্গচ্ছি (ক.)]. সট্ঠিমত্তা ভিক্খূ সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিংসু – ‘‘সুদুক্করং ভগৰা, সুদুক্করং ভগৰা’’তি. সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসূতি. অট্ঠমং.

৯. সুনেত্তসুত্তং

৭৩. [অ. নি. ৬.৫৪; ৭.৬৬] ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, সুনেত্তো নাম সত্থা অহোসি তিত্থকরো কামেসু ৰীতরাগো. সুনেত্তস্স খো পন, ভিক্খৰে, সত্থুনো অনেকানি সাৰকসতানি অহেসুং. সুনেত্তো সত্থা সাৰকানং ব্রহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেসি. যে খো পন, ভিক্খৰে [যে খো ভিক্খৰে (সী. স্যা.)], সুনেত্তস্স সত্থুনো ব্রহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেন্তস্স চিত্তানি নপ্পসাদেসুং তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জিংসু. যে খো পন, ভিক্খৰে, সুনেত্তস্স সত্থুনো ব্রহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেন্তস্স চিত্তানি পসাদেসুং তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিংসু.

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, মূগপক্খো নাম সত্থা অহোসি…পে… অরনেমি নাম সত্থা অহোসি…পে… কুদ্দালকো [কুদ্দালো (সী. স্যা.)] নাম সত্থা অহোসি…পে… হত্থিপালো নাম সত্থা অহোসি…পে… জোতিপালো নাম সত্থা অহোসি…পে… অরকো নাম সত্থা অহোসি তিত্থকরো কামেসু ৰীতরাগো. অরকস্স খো পন, ভিক্খৰে, সত্থুনো অনেকানি সাৰকসতানি অহেসুং. অরকো নাম সত্থা সাৰকানং ব্রহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেসি. যে খো পন, ভিক্খৰে, অরকস্স সত্থুনো ব্রহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেন্তস্স চিত্তানি নপ্পসাদেসুং, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জিংসু. যে খো পন, ভিক্খৰে, অরকস্স সত্থুনো ব্রহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেন্তস্স চিত্তানি পসাদেসুং, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিংসু.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, যো ইমে সত্ত সত্থারে তিত্থকরে কামেসু ৰীতরাগে অনেকসতপরিৰারে সসাৰকসঙ্ঘে পদুট্ঠচিত্তো অক্কোসেয্য পরিভাসেয্য, বহুং সো অপুঞ্ঞং পসৰেয্যা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘যো, ভিক্খৰে, ইমে সত্ত সত্থারে তিত্থকরে কামেসু ৰীতরাগে অনেকসতপরিৰারে সসাৰকসঙ্ঘে পদুট্ঠচিত্তো অক্কোসেয্য পরিভাসেয্য, বহুং সো অপুঞ্ঞং পসৰেয্য. যো একং দিট্ঠিসম্পন্নং পুগ্গলং পদুট্ঠচিত্তো অক্কোসতি পরিভাসতি, অযং ততো বহুতরং অপুঞ্ঞং পসৰতি. তং কিস্স হেতু? নাহং, ভিক্খৰে, ইতো বহিদ্ধা এৰরূপিং খন্তিং ৰদামি যথামং সব্রহ্মচারীসু’’.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন নো সব্রহ্মচারীসু [ন ত্ৰেৰ অম্হং সব্রহ্মচারীসু (স্যা.) অঙ্গুত্তরনিকাযে অঞ্ঞথা দিস্সতি] চিত্তানি পদুট্ঠানি ভৰিস্সন্তী’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. নৰমং.

১০. অরকসুত্তং

৭৪. ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, অরকো নাম সত্থা অহোসি তিত্থকরো কামেসু ৰীতরাগো. অরকস্স খো পন, ভিক্খৰে, সত্থুনো অনেকানি সাৰকসতানি অহেসুং. অরকো সত্থা সাৰকানং এৰং ধম্মং দেসেতি – অপ্পকং, ব্রাহ্মণ, জীৰিতং মনুস্সানং পরিত্তং লহুকং [লহুসং (টীকা)] বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং [মন্তায (সব্বত্থ) টীকা পস্সিতব্বা] বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চরিতব্বং ব্রহ্মচরিযং, নত্থি জাতস্স অমরণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, তিণগ্গে উস্সাৰবিন্দু সূরিযে উগ্গচ্ছন্তে খিপ্পংযেৰ পটিৰিগচ্ছতি, ন চিরট্ঠিতিকং হোতি; এৰমেৰং খো, ব্রাহ্মণ, উস্সাৰবিন্দূপমং জীৰিতং মনুস্সানং পরিত্তং লহুকং বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চরিতব্বং ব্রহ্মচরিযং, নত্থি জাতস্স অমরণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, থুল্লফুসিতকে দেৰে ৰস্সন্তে উদকবুব্বুল়ং [উদকপুপ্ফুল়ং (ক.)] খিপ্পংযেৰ পটিৰিগচ্ছতি, ন চিরট্ঠিতিকং হোতি; এৰমেৰং খো, ব্রাহ্মণ, উদকবুব্বুল়ূপমং জীৰিতং মনুস্সানং পরিত্তং লহুকং বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চরিতব্বং ব্রহ্মচরিযং, নত্থি জাতস্স অমরণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, উদকে দণ্ডরাজি খিপ্পংযেৰ পটিৰিগচ্ছতি, ন চিরট্ঠিতিকা হোতি; এৰমেৰং খো, ব্রাহ্মণ, উদকে দণ্ডরাজূপমং জীৰিতং মনুস্সানং পরিত্তং…পে… নত্থি জাতস্স অমরণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, নদী পব্বতেয্যা দূরঙ্গমা সীঘসোতা হারহারিনী, নত্থি সো খণো ৰা লযো ৰা মুহুত্তো ৰা যং সা [যায (ক.)] আৰত্ততি [থরতি (সী.), ধরতি (স্যা.), অৰতিট্ঠেয্য (?)], অথ খো সা গচ্ছতেৰ ৰত্ততেৰ সন্দতেৰ; এৰমেৰং খো, ব্রাহ্মণ, নদীপব্বতেয্যূপমং জীৰিতং মনুস্সানং পরিত্তং লহুকং…পে… নত্থি জাতস্স অমরণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, বলৰা পুরিসো জিৰ্হগ্গে খেল়পিণ্ডং সংযূহিত্ৰা অকসিরেনেৰ ৰমেয্য [পতাপেয্য (ক.)]; এৰমেৰং খো, ব্রাহ্মণ, খেল়পিণ্ডূপমং জীৰিতং মনুস্সানং পরিত্তং…পে… নত্থি জাতস্স অমরণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, দিৰসংসন্তত্তে অযোকটাহে মংসপেসি [মংসপেসী (সী. স্যা.)] পক্খিত্তা খিপ্পংযেৰ পটিৰিগচ্ছতি, ন চিরট্ঠিতিকা হোতি; এৰমেৰং খো, ব্রাহ্মণ, মংসপেসূপমং জীৰিতং মনুস্সানং পরিত্তং…পে… নত্থি জাতস্স অমরণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, গাৰী ৰজ্ঝা আঘাতনং নীযমানা যং যদেৰ পাদং উদ্ধরতি, সন্তিকেৰ হোতি ৰধস্স সন্তিকেৰ মরণস্স; এৰমেৰং খো, ব্রাহ্মণ, গোৰজ্ঝূপমং [গাৰীৰজ্ঝূপমং (সী. স্যা.)] জীৰিতং মনুস্সানং পরিত্তং লহুকং বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চরিতব্বং ব্রহ্মচরিযং, নত্থি জাতস্স অমরণ’’ন্তি.

‘‘তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন মনুস্সানং সট্ঠিৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি, পঞ্চৰস্সসতিকা কুমারিকা অলংপতেয্যা অহোসি. তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন মনুস্সানং ছল়েৰ আবাধা অহেসুং – সীতং, উণ্হং, জিঘচ্ছা, পিপাসা, উচ্চারো, পস্সাৰো. সো হি নাম, ভিক্খৰে, অরকো সত্থা এৰং দীঘাযুকেসু মনুস্সেসু এৰং চিরট্ঠিতিকেসু এৰং অপ্পাবাধেসু সাৰকানং এৰং ধম্মং দেসেস্সতি – ‘অপ্পকং, ব্রাহ্মণ, জীৰিতং মনুস্সানং পরিত্তং লহুকং বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চরিতব্বং ব্রহ্মচরিযং, নত্থি জাতস্স অমরণ’’’ন্তি.

‘‘এতরহি তং, ভিক্খৰে, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অপ্পকং জীৰিতং মনুস্সানং পরিত্তং লহুকং বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চরিতব্বং ব্রহ্মচরিযং, নত্থি জাতস্স অমরণ’ন্তি. এতরহি, ভিক্খৰে, যো চিরং জীৰতি সো ৰস্সসতং অপ্পং ৰা ভিয্যো. ৰস্সসতং খো পন, ভিক্খৰে, জীৰন্তো তীণিযেৰ উতুসতানি জীৰতি – উতুসতং হেমন্তানং, উতুসতং গিম্হানং, উতুসতং ৰস্সানং. তীণি খো পন, ভিক্খৰে, উতুসতানি জীৰন্তো দ্ৰাদস [দ্ৰাদসং (সী. ক.)] যেৰ মাসসতানি জীৰতি – চত্তারি মাসসতানি হেমন্তানং, চত্তারি মাসসতানি গিম্হানং, চত্তারি মাসসতানি ৰস্সানং. দ্ৰাদস খো পন, ভিক্খৰে, মাসসতানি জীৰন্তো চতুৰীসতিযেৰ অদ্ধমাসসতানি জীৰতি – অট্ঠদ্ধমাসসতানি হেমন্তানং, অট্ঠদ্ধমাসসতানি গিম্হানং, অট্ঠদ্ধমাসসতানি ৰস্সানং. চতুৰীসতি খো পন, ভিক্খৰে, অদ্ধমাসসতানি জীৰন্তো ছত্তিংসংযেৰ রত্তিসহস্সানি জীৰতি – দ্ৰাদস রত্তিসহস্সানি হেমন্তানং, দ্ৰাদস রত্তিসহস্সানি গিম্হানং, দ্ৰাদস রত্তিসহস্সানি ৰস্সানং. ছত্তিংসং খো পন, ভিক্খৰে, রত্তিসহস্সানি জীৰন্তো দ্ৰেসত্ততিযেৰ [দ্ৰেসত্ততিঞ্ঞেৰ (স্যা.), দ্ৰেসত্ততিঞ্চেৰ (ক.)] ভত্তসহস্সানি ভুঞ্জতি – চতুৰীসতি ভত্তসহস্সানি হেমন্তানং, চতুৰীসতি ভত্তসহস্সানি গিম্হানং, চতুৰীসতি ভত্তসহস্সানি ৰস্সানং সদ্ধিং মাতুথঞ্ঞায সদ্ধিং ভত্তন্তরাযেন.

‘‘তত্রিমে ভত্তন্তরাযা কপিমিদ্ধোপি ভত্তং ন ভুঞ্জতি, দুক্খিতোপি ভত্তং ন ভুঞ্জতি, ব্যাধিতোপি ভত্তং ন ভুঞ্জতি, উপোসথিকোপি ভত্তং ন ভুঞ্জতি, অলাভকেনপি ভত্তং ন ভুঞ্জতি. ইতি খো, ভিক্খৰে, মযা ৰস্সসতাযুকস্স মনুস্সস্স আযুপি সঙ্খাতো [সঙ্খাতং (?)], আযুপ্পমাণম্পি সঙ্খাতং, উতূপি সঙ্খাতা, সংৰচ্ছরাপি সঙ্খাতা, মাসাপি সঙ্খাতা, অদ্ধমাসাপি সঙ্খাতা, রত্তিপি সঙ্খাতা, দিৰাপি সঙ্খাতা, ভত্তাপি সঙ্খাতা, ভত্তন্তরাযাপি সঙ্খাতা. যং, ভিক্খৰে, সত্থারা করণীযং সাৰকানং হিতেসিনা অনুকম্পকেন অনুকম্পং উপাদায; কতং ৰো তং মযা এতানি, ভিক্খৰে, রুক্খমূলানি এতানি সুঞ্ঞাগারানি. ঝাযথ, ভিক্খৰে, মা পমাদত্থ; মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারিনো অহুৰত্থ. অযং ৰো অম্হাকং অনুসাসনী’’তি. দসমং.

মহাৰগ্গো সত্তমো.