৪. ধম্মঞ্ঞূসুত্তং
৬৮. ‘‘সত্তহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি …পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মঞ্ঞূ চ হোতি অত্থঞ্ঞূ চ অত্তঞ্ঞূ চ মত্তঞ্ঞূ চ কালঞ্ঞূ চ পরিসঞ্ঞূ চ পুগ্গলপরোপরঞ্ঞূ চ.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মঞ্ঞূ হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মং জানাতি – সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং গাথং উদানং ইতিৰুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মং জানেয্য – সুত্তং গেয্যং…পে… অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং, নযিধ ‘ধম্মঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মং জানাতি – সুত্তং গেয্যং…পে… অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং, তস্মা ‘ধম্মঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ.
‘‘অত্থঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু তস্স তস্সেৰ ভাসিতস্স অত্থং জানাতি – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু তস্স তস্সেৰ ভাসিতস্স অত্থং জানেয্য – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি, নযিধ ‘অত্থঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু তস্স তস্সেৰ ভাসিতস্স অত্থং জানাতি – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি, তস্মা ‘অত্থঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ.
‘‘অত্তঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্তানং জানাতি – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্তানং জানেয্য – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি, নযিধ ‘অত্তঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্তানং জানাতি – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি, তস্মা ‘অত্তঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ.
‘‘মত্তঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু মত্তং জানাতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং পটিগ্গহণায. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু মত্তং জানেয্য চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং পটিগ্গহণায, নযিধ ‘মত্তঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু মত্তং জানাতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং পটিগ্গহণায, তস্মা ‘মত্তঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ.
‘‘কালঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু, কালং জানাতি – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পরিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু কালং জানেয্য – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পরিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি, নযিধ ‘কালঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কালং জানাতি – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পরিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি, তস্মা ‘কালঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ.
‘‘পরিসঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরিসং জানাতি – ‘অযং খত্তিযপরিসা, অযং ব্রাহ্মণপরিসা, অযং গহপতিপরিসা, অযং সমণপরিসা. তত্থ এৰং উপসঙ্কমিতব্বং, এৰং ঠাতব্বং, এৰং কত্তব্বং, এৰং নিসীদিতব্বং, এৰং ভাসিতব্বং, এৰং তুণ্হী ভৰিতব্ব’ন্তি. নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরিসং জানেয্য – ‘অযং খত্তিযপরিসা…পে… এৰং তুণ্হী ভৰিতব্ব’ন্তি, নযিধ ‘পরিসঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরিসং জানাতি – ‘অযং খত্তিযপরিসা, অযং ব্রাহ্মণপরিসা, অযং গহপতিপরিসা, অযং সমণপরিসা. তত্থ এৰং উপসঙ্কমিতব্বং, এৰং ঠাতব্বং, এৰং কত্তব্বং, এৰং নিসীদিতব্বং, এৰং ভাসিতব্বং, এৰং তুণ্হী ভৰিতব্ব’ন্তি, তস্মা ‘পরিসঞ্ঞূ’তি ৰুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ, পরিসঞ্ঞূ.
‘‘পুগ্গলপরোপরঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো [সব্বত্থপি ইধ আরম্ভে ‘‘ভিক্খুনো’’ ত্ৰেৰ দিস্সতি] দ্ৰযেন পুগ্গলা ৰিদিতা হোন্তি. দ্ৰে পুগ্গলা – একো অরিযানং দস্সনকামো, একো অরিযানং ন দস্সনকামো. য্ৰাযং পুগ্গলো অরিযানং ন দস্সনকামো, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো অরিযানং দস্সনকামো, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.
‘‘দ্ৰে পুগ্গলা অরিযানং দস্সনকামা – একো সদ্ধম্মং সোতুকামো, একো সদ্ধম্মং ন সোতুকামো. য্ৰাযং পুগ্গলো সদ্ধম্মং ন সোতুকামো, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো সদ্ধম্মং সোতুকামো, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.
‘‘দ্ৰে পুগ্গলা সদ্ধম্মং সোতুকামা – একো ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, একো অনোহিতসোতো ধম্মং সুণাতি. য্ৰাযং পুগ্গলো অনোহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.
‘‘দ্ৰে পুগ্গলা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি [সুণন্তা (ক.)] – একো সুত্ৰা ধম্মং ধারেতি, একো সুত্ৰা ধম্মং ন ধারেতি. য্ৰাযং পুগ্গলো সুত্ৰা ন ধম্মং ধারেতি, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো সুত্ৰা ধম্মং ধারেতি, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.
‘‘দ্ৰে পুগ্গলা সুত্ৰা ধম্মং ধারেন্তি [ধারেন্তা (ক.)] – একো ধাতানং [ধতানং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধম্মানং অত্থং উপপরিক্খতি, একো ধাতানং ধম্মানং অত্থং ন উপপরিক্খতি. য্ৰাযং পুগ্গলো ধাতানং ধম্মানং অত্থং ন উপপরিক্খতি, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপরিক্খতি, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.
‘‘দ্ৰে পুগ্গলা ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপরিক্খন্তি [উপপরিক্খন্তা (ক.)] – একো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, একো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ন ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো. য্ৰাযং পুগ্গলো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ন ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.
‘‘দ্ৰে পুগ্গলা অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না – একো অত্তহিতায পটিপন্নো নো পরহিতায, একো অত্তহিতায চ পটিপন্নো পরহিতায চ. য্ৰাযং পুগ্গলো অত্তহিতায পটিপন্নো নো পরহিতায, এৰং সো তেনঙ্গেন গারয্হো. য্ৰাযং পুগ্গলো অত্থহিতায চ পটিপন্নো পরহিতায চ, এৰং সো তেনঙ্গেন পাসংসো. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো [ভিক্খুনা (সী. স্যা.)] দ্ৰযেন পুগ্গলা ৰিদিতা হোন্তি. এৰং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পুগ্গলপরোপরঞ্ঞূ হোতি. ‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. চতুত্থং.