(১৪) ৪. রাজৰগ্গো
১. পঠমচক্কানুৰত্তনসুত্তং
১৩১. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রাজা চক্কৰত্তী ধম্মেনেৰ চক্কং ৰত্তেতি [পৰত্তেতি (স্যা. পী. ক.)]; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযং [অপ্পতিৰত্তিযং (সী.)] কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.
‘‘কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, রাজা চক্কৰত্তী অত্থঞ্ঞূ চ হোতি, ধম্মঞ্ঞূ চ, মত্তঞ্ঞূ চ, কালঞ্ঞূ চ, পরিসঞ্ঞূ চ. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রাজা চক্কৰত্তী ধম্মেনেৰ চক্কং পৰত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মেনেৰ অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযং সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মিং.
‘‘কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অত্থঞ্ঞূ, ধম্মঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ, পরিসঞ্ঞূ. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মেনেৰ অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তেতি; তং হোতি ধম্মচক্কং অপ্পটিৰত্তিযং সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মি’’ন্তি. পঠমং.
২. দুতিযচক্কানুৰত্তনসুত্তং
১৩২. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স জেট্ঠো পুত্তো পিতরা পৰত্তিতং চক্কং ধম্মেনেৰ অনুপ্পৰত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.
‘‘কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স জেট্ঠো পুত্তো অত্থঞ্ঞূ চ হোতি, ধম্মঞ্ঞূ চ, মত্তঞ্ঞূ চ, কালঞ্ঞূ চ, পরিসঞ্ঞূ চ. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স জেট্ঠো পুত্তো পিতরা পৰত্তিতং চক্কং ধম্মেনেৰ অনুপ্পৰত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সারিপুত্তো তথাগতেন অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং সম্মদেৰ অনুপ্পৰত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযং সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মিং.
‘‘কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো অত্থঞ্ঞূ, ধম্মঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ, পরিসঞ্ঞূ. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সারিপুত্তো তথাগতেন অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং সম্মদেৰ অনুপ্পৰত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযং সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মি’’ন্তি. দুতিযং.
৩. ধম্মরাজাসুত্তং
১৩৩. ‘‘যোপি সো [যোপি খো (সী. স্যা. পী.)], ভিক্খৰে, রাজা চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা, সোপি ন অরাজকং চক্কং ৰত্তেতী’’তি. এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো পন, ভন্তে, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স ধম্মিকস্স ধম্মরঞ্ঞো রাজা’’তি? ‘‘ধম্মো, ভিক্খূ’’তি ভগৰা অৰোচ.
‘‘ইধ, ভিক্খু, রাজা চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা ধম্মঞ্ঞেৰ নিস্সায ধম্মং সক্করোন্তো ধম্মং গরুং করোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহতি অন্তোজনস্মিং.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খু, রাজা চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা ধম্মঞ্ঞেৰ নিস্সায ধম্মং সক্করোন্তো ধম্মং গরুং করোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহতি খত্তিযেসু অনুযন্তেসু [অনুযুত্তেসু (সী.) অ. নি. ৩.১৪] …পে… বলকাযস্মিং ব্রাহ্মণগহপতিকেসু নেগমজানপদেসু সমণব্রাহ্মণেসু মিগপক্খীসু. স খো সো, ভিক্খু, রাজা চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা ধম্মঞ্ঞেৰ নিস্সায ধম্মং সক্করোন্তো ধম্মং গরুং করোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহিত্ৰা অন্তোজনস্মিং ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহিত্ৰা খত্তিযেসু অনুযন্তেসু বলকাযস্মিং ব্রাহ্মণগহপতিকেসু নেগমজানপদেসু সমণব্রাহ্মণেসু মিগপক্খীসু ধম্মেনেৰ চক্কং পৰত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খু, তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মরাজা ধম্মঞ্ঞেৰ নিস্সায ধম্মং সক্করোন্তো ধম্মং গরুং করোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহতি ভিক্খূসু – ‘এৰরূপং কাযকম্মং সেৰিতব্বং, এৰরূপং কাযকম্মং ন সেৰিতব্বং; এৰরূপং ৰচীকম্মং সেৰিতব্বং, এৰরূপং ৰচীকম্মং ন সেৰিতব্বং; এৰরূপং মনোকম্মং সেৰিতব্বং, এৰরূপং মনোকম্মং ন সেৰিতব্বং; এৰরূপো আজীৰো সেৰিতব্বো, এৰরূপো আজীৰো ন সেৰিতব্বো; এৰরূপো গামনিগমো সেৰিতব্বো, এৰরূপো গামনিগমো ন সেৰিতব্বো’তি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খু, তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মরাজা ধম্মঞ্ঞেৰ নিস্সায ধম্মং সক্করোন্তো ধম্মং গরুং করোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহতি ভিক্খুনীসু [ভিক্খূসু ভিক্খুনীসু (সী. পী.)] …পে… উপাসকেসু…পে… উপাসিকাসু – ‘এৰরূপং কাযকম্মং সেৰিতব্বং, এৰরূপং কাযকম্মং ন সেৰিতব্বং; এৰরূপং ৰচীকম্মং সেৰিতব্বং, এৰরূপং ৰচীকম্মং ন সেৰিতব্বং; এৰরূপং মনোকম্মং সেৰিতব্বং, এৰরূপং মনোকম্মং ন সেৰিতব্বং; এৰরূপো আজীৰো সেৰিতব্বো, এৰরূপো আজীৰো ন সেৰিতব্বো; এৰরূপো গামনিগমো সেৰিতব্বো, এৰরূপো গামনিগমো ন সেৰিতব্বো’’’তি.
‘‘স খো সো, ভিক্খু, তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মরাজা ধম্মঞ্ঞেৰ নিস্সায ধম্মং সক্করোন্তো ধম্মং গরুং করোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহিত্ৰা ভিক্খূসু, ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহিত্ৰা ভিক্খুনীসু, ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহিত্ৰা উপাসকেসু, ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহিত্ৰা উপাসিকাসু ধম্মেনেৰ অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযং সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মি’’ন্তি. ততিযং.
৪. যস্সংদিসংসুত্তং
১৩৪. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রাজা খত্তিযো মুদ্ধাৰসিত্তো যস্সং যস্সং দিসাযং ৰিহরতি, সকস্মিংযেৰ ৰিজিতে ৰিহরতি.
‘‘কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, রাজা খত্তিযো মুদ্ধাৰসিত্তো উভতো সুজাতো হোতি মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন; অড্ঢো হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারো; বলৰা খো পন হোতি চতুরঙ্গিনিযা সেনায সমন্নাগতো অস্সৰায ওৰাদপটিকরায; পরিণাযকো খো পনস্স হোতি পণ্ডিতো ৰিযত্তো মেধাৰী পটিবলো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে অত্থে চিন্তেতুং; তস্সিমে চত্তারো ধম্মা যসং পরিপাচেন্তি. সো ইমিনা যসপঞ্চমেন [যসেন পঞ্চমেন (ক.), পঞ্চমেন (সী.)] ধম্মেন সমন্নাগতো যস্সং যস্সং দিসাযং ৰিহরতি, সকস্মিংযেৰ ৰিজিতে ৰিহরতি. তং কিস্স হেতু? এৰঞ্হেতং, ভিক্খৰে, হোতি ৰিজিতাৰীনং.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু যস্সং যস্সং দিসাযং ৰিহরতি, ৰিমুত্তচিত্তোৰ [ৰিমুত্তচিত্তো (সী. পী.), ৰিমুত্তচিত্তো চ (ক.)] ৰিহরতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু – রাজাৰ খত্তিযো মুদ্ধাৰসিত্তো জাতিসম্পন্নো; বহুস্সুতো হোতি সুতধরো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা – রাজাৰ খত্তিযো মুদ্ধাৰসিত্তো অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারো; আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু – রাজাৰ খত্তিযো মুদ্ধাৰসিত্তো বলসম্পন্নো; পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা – রাজাৰ খত্তিযো মুদ্ধাৰসিত্তো পরিণাযকসম্পন্নো; তস্সিমে চত্তারো ধম্মা ৰিমুত্তিং পরিপাচেন্তি. সো ইমিনা ৰিমুত্তিপঞ্চমেন ধম্মেন সমন্নাগতো যস্সং যস্সং দিসাযং ৰিহরতি ৰিমুত্তচিত্তোৰ ৰিহরতি. তং কিস্স হেতু? এৰঞ্হেতং, ভিক্খৰে, হোতি ৰিমুত্তচিত্তান’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. পঠমপত্থনাসুত্তং
১৩৫. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৰসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো রজ্জং পত্থেতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৰসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো উভতো সুজাতো হোতি মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন; অভিরূপো হোতি দস্সনীযো পাসাদিকো পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতো; মাতাপিতূনং পিযো হোতি মনাপো; নেগমজানপদস্স পিযো হোতি মনাপো; যানি তানি রঞ্ঞং খত্তিযানং মুদ্ধাৰসিত্তানং সিপ্পট্ঠানানি হত্থিস্মিং ৰা অস্সস্মিং ৰা রথস্মিং ৰা ধনুস্মিং ৰা থরুস্মিং ৰা তত্থ সিক্খিতো হোতি অনৰযো.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘অহং খোম্হি উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন. কস্মাহং রজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি অভিরূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতো. কস্মাহং রজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি মাতাপিতূনং পিযো মনাপো. কস্মাহং রজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি নেগমজানপদস্স পিযো মনাপো. কস্মাহং রজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি যানি তানি রঞ্ঞং খত্তিযানং মুদ্ধাৰসিত্তানং সিপ্পট্ঠানানি হত্থিস্মিং ৰা অস্সস্মিং ৰা রথস্মিং ৰা ধনুস্মিং ৰা থরুস্মিং ৰা, তত্থ [তত্থম্হি (সী.), তত্থপি (ক.)] সিক্খিতো অনৰযো. কস্মাহং রজ্জং ন পত্থেয্য’ন্তি! ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৰসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো রজ্জং পত্থেতি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আসৰানং খযং পত্থেতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি. অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো, সমৰেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায; অসঠো হোতি অমাযাৰী, যথাভূতং অত্তানং আৰিকত্তা সত্থরি ৰা ৰিঞ্ঞূসু ৰা সব্রহ্মচারীসু; আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু; পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘অহং খোম্হি সদ্ধো, সদ্দহামি তথাগতস্স বোধিং – ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি. ‘কস্মাহং আসৰানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি অপ্পাবাধো অপ্পাতঙ্কো সমৰেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায. কস্মাহং আসৰানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি অসঠো অমাযাৰী যথাভূতং অত্তানং আৰিকত্তা সত্থরি ৰা ৰিঞ্ঞূসু ৰা সব্রহ্মচারীসু. কস্মাহং আসৰানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরামি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. কস্মাহং আসৰানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি পঞ্ঞৰা উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. কস্মাহং আসৰানং খযং ন পত্থেয্য’ন্তি! ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আসৰানং খযং পত্থেতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযপত্থনাসুত্তং
১৩৬. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৰসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো ওপরজ্জং [উপরজ্জং (স্যা. পী. ক.)] পত্থেতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৰসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো উভতো সুজাতো হোতি মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন; অভিরূপো হোতি দস্সনীযো পাসাদিকো পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতো; মাতাপিতূনং পিযো হোতি মনাপো, বলকাযস্স পিযো হোতি মনাপো; পণ্ডিতো হোতি ৰিযত্তো মেধাৰী পটিবলো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে অত্থে চিন্তেতুং.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘অহং খোম্হি উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন. কস্মাহং ওপরজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি অভিরূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতো. কস্মাহং ওপরজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি মাতাপিতূনং পিযো মনাপো. কস্মাহং ওপরজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি বলকাযস্স পিযো মনাপো. কস্মাহং ওপরজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি পণ্ডিতো ৰিযত্তো মেধাৰী পটিবলো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে অত্থে চিন্তেতুং. কস্মাহং ওপরজ্জং ন পত্থেয্য’ন্তি! ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৰসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো ওপরজ্জং পত্থেতি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আসৰানং খযং পত্থেতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা; চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তো [সুপট্ঠিতচিত্তো (সী. স্যা.), সূপট্ঠিতচিত্তো (ক.)] হোতি; আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু; পঞ্ঞৰা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘অহং খোম্হি সীলৰা, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরামি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খামি সিক্খাপদেসু. কস্মাহং আসৰানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি বহুস্সুতো সুতধরো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং [সত্থা ব্যঞ্জনা (সী.)] কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপা মে ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. কস্মাহং আসৰানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তো. কস্মাহং আসৰানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরামি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. কস্মাহং আসৰানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি পঞ্ঞৰা উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. কস্মাহং আসৰানং খযং ন পত্থেয্য’ন্তি! ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আসৰানং খযং পত্থেতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. অপ্পংসুপতিসুত্তং
১৩৭. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, অপ্পং রত্তিযা সুপন্তি, বহুং জগ্গন্তি. কতমে পঞ্চ? ইত্থী, ভিক্খৰে, পুরিসাধিপ্পাযা অপ্পং রত্তিযা সুপতি, বহুং জগ্গতি. পুরিসো, ভিক্খৰে, ইত্থাধিপ্পাযো অপ্পং রত্তিযা সুপতি, বহুং জগ্গতি. চোরো, ভিক্খৰে, আদানাধিপ্পাযো অপ্পং রত্তিযা সুপতি, বহুং জগ্গতি. রাজা [রাজযুত্তো (পী. ক.)], ভিক্খৰে, রাজকরণীযেসু যুত্তো অপ্পং রত্তিযা সুপতি, বহুং জগ্গতি. ভিক্খু, ভিক্খৰে, ৰিসংযোগাধিপ্পাযো অপ্পং রত্তিযা সুপতি, বহুং জগ্গতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ অপ্পং রত্তিযা সুপন্তি, বহুং জগ্গন্তী’’তি. সত্তমং.
৮. ভত্তাদকসুত্তং
১৩৮. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো নাগো ভত্তাদকো চ হোতি ওকাসফরণো চ লণ্ডসারণো চ সলাকগ্গাহী চ রঞ্ঞো নাগোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি রূপানং, অক্খমো সদ্দানং, অক্খমো গন্ধানং, অক্খমো রসানং, অক্খমো ফোট্ঠব্বানং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো নাগো ভত্তাদকো চ ওকাসফরণো চ লণ্ডসারণো চ সলাকগ্গাহী চ, রঞ্ঞো নাগোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভত্তাদকো চ হোতি, ওকাসফরণো চ মঞ্চপীঠমদ্দনো [পীঠমদ্দনো (সী. স্যা. কং. পী.)] চ সলাকগ্গাহী চ, ভিক্খুত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি রূপানং, অক্খমো সদ্দানং, অক্খমো গন্ধানং, অক্খমো রসানং, অক্খমো ফোট্ঠব্বানং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভত্তাদকো চ হোতি ওকাসফরণো চ মঞ্চপীঠমদ্দনো চ সলাকগ্গাহী চ, ভিক্খুত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. অক্খমসুত্তং
১৩৯. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো নাগো ন রাজারহো হোতি ন রাজভোগ্গো, ন রঞ্ঞো অঙ্গংত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি রূপানং, অক্খমো সদ্দানং, অক্খমো গন্ধানং, অক্খমো রসানং, অক্খমো ফোট্ঠব্বানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি রূপানং? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো হত্থিকাযং ৰা দিস্ৰা অস্সকাযং ৰা দিস্ৰা রথকাযং ৰা দিস্ৰা পত্তিকাযং ৰা দিস্ৰা সংসীদতি ৰিসীদতি, ন সন্থম্ভতি ন সক্কোতি সঙ্গামং ওতরিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি রূপানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি সদ্দানং? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো হত্থিসদ্দং ৰা সুত্ৰা অস্সসদ্দং ৰা সুত্ৰা রথসদ্দং ৰা সুত্ৰা পত্তিসদ্দং ৰা সুত্ৰা ভেরিপণৰসঙ্খতিণৰনিন্নাদসদ্দং ৰা সুত্ৰা সংসীদতি ৰিসীদতি, ন সন্থম্ভতি ন সক্কোতি সঙ্গামং ওতরিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি সদ্দানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি গন্ধানং? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো যে তে রঞ্ঞো নাগা অভিজাতা সঙ্গামাৰচরা তেসং মুত্তকরীসস্স গন্ধং ঘাযিত্ৰা সংসীদতি ৰিসীদতি, ন সন্থম্ভতি ন সক্কোতি সঙ্গামং ওতরিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি গন্ধানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি রসানং? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো একিস্সা ৰা তিণোদকদত্তিযা ৰিমানিতো [ৰিহনীতো (স্যা.), ৰিহানিতো (কত্থচি)] দ্ৰীহি ৰা তীহি ৰা চতূহি ৰা পঞ্চহি ৰা তিণোদকদত্তীহি ৰিমানিতো সংসীদতি ৰিসীদতি, ন সন্থম্ভতি ন সক্কোতি সঙ্গামং ওতরিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি রসানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো একেন ৰা সরৰেগেন ৰিদ্ধো, দ্ৰীহি ৰা তীহি ৰা চতূহি ৰা পঞ্চহি ৰা সরৰেগেহি ৰিদ্ধো সংসীদতি ৰিসীদতি, ন সন্থম্ভতি ন সক্কোতি সঙ্গামং ওতরিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং.
‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো নাগো ন রাজারহো হোতি ন রাজভোগ্গো ন রঞ্ঞো অঙ্গংত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ন আহুনেয্যো হোতি ন পাহুনেয্যো ন দক্খিণেয্যো ন অঞ্জলিকরণীযো ন অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি রূপানং, অক্খমো সদ্দানং, অক্খমো গন্ধানং, অক্খমো রসানং, অক্খমো ফোট্ঠব্বানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি রূপানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা রজনীযে রূপে সারজ্জতি, ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি রূপানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি সদ্দানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সোতেন সদ্দং সুত্ৰা রজনীযে সদ্দে সারজ্জতি, ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি সদ্দানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি গন্ধানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা রজনীযে গন্ধে সারজ্জতি, ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি গন্ধানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি রসানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা রজনীযে রসে সারজ্জতি, ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি রসানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা রজনীযে ফোট্ঠব্বে সারজ্জতি, ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অক্খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং.
‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ন আহুনেয্যো হোতি ন পাহুনেয্যো ন দক্খিণেয্যো ন অঞ্জলিকরণীযো ন অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.
‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো নাগো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গংত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খমো হোতি রূপানং, খমো সদ্দানং, খমো গন্ধানং, খমো রসানং, খমো ফোট্ঠব্বানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খমো হোতি রূপানং? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো হত্থিকাযং ৰা দিস্ৰা অস্সকাযং ৰা দিস্ৰা রথকাযং ৰা দিস্ৰা পত্তিকাযং ৰা দিস্ৰা ন সংসীদতি ন ৰিসীদতি, সন্থম্ভতি সক্কোতি সঙ্গামং ওতরিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খমো হোতি রূপানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খমো হোতি সদ্দানং? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো হত্থিসদ্দং ৰা সুত্ৰা অস্সসদ্দং ৰা সুত্ৰা রথসদ্দং ৰা সুত্ৰা পত্তিসদ্দং ৰা সুত্ৰা ভেরিপণৰসঙ্খতিণৰনিন্নাদসদ্দং ৰা সুত্ৰা ন সংসীদতি ন ৰিসীদতি, সন্থম্ভতি সক্কোতি সঙ্গামং ওতরিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খমো হোতি সদ্দানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খমো হোতি গন্ধানং? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো যে তে রঞ্ঞো নাগা অভিজাতা সঙ্গামাৰচরা তেসং মুত্তকরীসস্স গন্ধং ঘাযিত্ৰা ন সংসীদতি ন ৰিসীদতি, সন্থম্ভতি সক্কোতি সঙ্গামং ওতরিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খমো হোতি গন্ধানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খমো হোতি রসানং? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো একিস্সা ৰা তিণোদকদত্তিযা ৰিমানিতো দ্ৰীহি ৰা তীহি ৰা চতূহি ৰা পঞ্চহি ৰা তিণোদকদত্তীহি ৰিমানিতো ন সংসীদতি ন ৰিসীদতি, সন্থম্ভতি সক্কোতি সঙ্গামং ওতরিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খমো হোতি রসানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো একেন ৰা সরৰেগেন ৰিদ্ধো, দ্ৰীহি ৰা তীহি ৰা চতূহি ৰা পঞ্চহি ৰা সরৰেগেহি ৰিদ্ধো ন সংসীদতি ন ৰিসীদতি, সন্থম্ভতি সক্কোতি সঙ্গামং ওতরিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং.
‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো নাগো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গংত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি রূপানং, খমো সদ্দানং, খমো গন্ধানং, খমো রসানং, খমো ফোট্ঠব্বানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি রূপানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা রজনীযে রূপে ন সারজ্জতি, সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি রূপানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি সদ্দানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সোতেন সদ্দং সুত্ৰা রজনীযে সদ্দে ন সারজ্জতি, সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি সদ্দানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি গন্ধানং. ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা রজনীযে গন্ধে ন সারজ্জতি, সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি গন্ধানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি রসানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা রজনীযে রসে ন সারজ্জতি, সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি রসানং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা রজনীযে ফোট্ঠব্বে ন সারজ্জতি, সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং.
‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. নৰমং.
১০. সোতসুত্তং
১৪০. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো নাগো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গংত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সোতা চ হোতি, হন্তা চ, রক্খিতা চ, খন্তা চ, গন্তা চ.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সোতা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো যমেনং হত্থিদম্মসারথি [হত্থিদম্মসারথী (সী.)] কারণং কারেতি – যদি ৰা কতপুব্বং যদি ৰা অকতপুব্বং – তং অট্ঠিং কত্ৰা [অট্ঠিকত্ৰা (সী. স্যা. কং. পী.) অ. নি. ৪.১১৪] মনসি কত্ৰা সব্বং চেতসা [সব্বচেতসা (?)] সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতো সুণাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সোতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো হন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো হত্থিম্পি হনতি [হন্তি (সী. পী.)], হত্থারুহম্পি হনতি, অস্সম্পি হনতি, অস্সারুহম্পি হনতি, রথম্পি হনতি, রথিকম্পি [রথারুহম্পি (পী.)] হনতি, পত্তিকম্পি হনতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো হন্তা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো রক্খিতা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো রক্খতি পুরিমং কাযং, রক্খতি পচ্ছিমং কাযং, রক্খতি পুরিমে পাদে, রক্খতি পচ্ছিমে পাদে, রক্খতি সীসং, রক্খতি কণ্ণে, রক্খতি দন্তে, রক্খতি সোণ্ডং, রক্খতি ৰালধিং, রক্খতি হত্থারুহং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো রক্খিতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো খমো হোতি সত্তিপ্পহারানং অসিপ্পহারানং উসুপ্পহারানং ফরসুপ্পহারানং ভেরিপণৰসঙ্খতিণৰনিন্নাদসদ্দানং. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো খন্তা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো গন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো যমেনং হত্থিদম্মসারথি দিসং পেসেতি – যদি ৰা গতপুব্বং যদি ৰা অগতপুব্বং – তং খিপ্পমেৰ গন্তা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো নাগো গন্তা হোতি.
‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো নাগো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গংত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সোতা চ হোতি, হন্তা চ, রক্খিতা চ, খন্তা চ, গন্তা চ.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সোতা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে দেসিযমানে অট্ঠিংকত্ৰা মনসি কত্ৰা সব্বং চেতসা সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সোতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু হন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতি, পজহতি ৰিনোদেতি (হনতি) [( ) নত্থি সী. পী. পোত্থকেসু অ. নি. ৪.১১৪] ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি; উপ্পন্নং ব্যাপাদৰিতক্কং…পে… উপ্পন্নং ৰিহিংসাৰিতক্কং…পে… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৰাসেতি, পজহতি ৰিনোদেতি (হনতি) [( ) নত্থি সী. পী. পোত্থকেসু অ. নি. ৪.১১৪] ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু হন্তা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু রক্খিতা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি; রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং; চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি; রক্খতি মনিন্দ্রিযং; মনিন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু রক্খিতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু খন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্স জিঘচ্ছায পিপাসায ডংসমকসৰাতাতপসরীস [… সিরিংসপ (সী. স্যা. কং. পী.)] পসম্ফস্সানং; দুরুত্তানং দুরাগতানং ৰচনপথানং উপ্পন্নানং সারীরিকানং ৰেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খরানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহরানং অধিৰাসকজাতিকো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু খন্তা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু গন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যা সা দিসা অগতপুব্বা ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা, যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং, তং খিপ্পঞ্ঞেৰ গন্তা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু গন্তা হোতি.
‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. দসমং.
রাজৰগ্গো চতুত্থো.