(১৫) ৫. তিকণ্ডকীৰগ্গো

১. অৰজানাতিসুত্তং

১৪১. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে পঞ্চ? দত্ৰা অৰজানাতি, সংৰাসেন অৰজানাতি, আধেয্যমুখো [আদিয্যমুখো (সী.), আদেয্যমুখো (স্যা. কং.), আদিযমুখো (পী.) অট্ঠকথায পঠমসংৰণ্ণনানুরূপং. পু. প. ১৯৩ পস্সিতব্বং] হোতি, লোলো হোতি, মন্দো মোমূহো হোতি [মন্দো হোতি মোমূহো (সী.)].

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো দত্ৰা অৰজানাতি? ইধ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো পুগ্গলস্স দেতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং. তস্স এৰং হোতি – ‘অহং দেমি; অযং পটিগ্গণ্হাতী’তি. তমেনং দত্ৰা অৰজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, পুগ্গলো দত্ৰা অৰজানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো সংৰাসেন অৰজানাতি? ইধ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো পুগ্গলেন সদ্ধিং সংৰসতি দ্ৰে ৰা তীণি ৰা ৰস্সানি. তমেনং সংৰাসেন অৰজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, পুগ্গলো সংৰাসেন অৰজানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো আধেয্যমুখো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো পরস্স ৰণ্ণে ৰা অৰণ্ণে ৰা ভাসিযমানে তং খিপ্পঞ্ঞেৰ অধিমুচ্চিতা [অধিমুচ্চিতো (স্যা.)] হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, পুগ্গলো আধেয্যমুখো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো লোলো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো ইত্তরসদ্ধো হোতি ইত্তরভত্তী ইত্তরপেমো ইত্তরপ্পসাদো. এৰং খো, ভিক্খৰে, পুগ্গলো লোলো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো মন্দো মোমূহো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো কুসলাকুসলে ধম্মে ন জানাতি, সাৰজ্জানৰজ্জে ধম্মে ন জানাতি, হীনপ্পণীতে ধম্মে ন জানাতি, কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগে ধম্মে ন জানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, পুগ্গলো মন্দো মোমূহো হোতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. পঠমং.

২. আরভতিসুত্তং

১৪২. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো আরভতি চ ৰিপ্পটিসারী চ হোতি; তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি.

[পু. প. ১৯১] ‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো আরভতি, ন ৰিপ্পটিসারী হোতি; তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো ন আরভতি, ৰিপ্পটিসারী হোতি; তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো ন আরভতি ন ৰিপ্পটিসারী হোতি; তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো ন আরভতি ন ৰিপ্পটিসারী হোতি; তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি.

‘‘তত্র, ভিক্খৰে, য্ৰাযং পুগ্গলো আরভতি চ ৰিপ্পটিসারী চ হোতি, তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘আযস্মতো খো আরম্ভজা [আরব্ভজা (পী. ক.), আরভজা (স্যা. কং.)] আসৰা সংৰিজ্জন্তি, ৰিপ্পটিসারজা আসৰা পৰড্ঢন্তি [সংৰড্ঢন্তি (ক.)], সাধু ৰতাযস্মা আরম্ভজে আসৰে পহায ৰিপ্পটিসারজে আসৰে পটিৰিনোদেত্ৰা চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৰেতু [ভাৰেতুং (সী. পী.)]; এৰমাযস্মা অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেন সমসমো ভৰিস্সতী’’’তি.

‘‘তত্র, ভিক্খৰে, য্ৰাযং পুগ্গলো আরভতি ন ৰিপ্পটিসারী হোতি, তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘আযস্মতো খো আরম্ভজা আসৰা সংৰিজ্জন্তি, ৰিপ্পটিসারজা আসৰা ন পৰড্ঢন্তি, সাধু ৰতাযস্মা আরম্ভজে আসৰে পহায চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৰেতু; এৰমাযস্মা অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেন সমসমো ভৰিস্সতী’’’তি.

‘‘তত্র, ভিক্খৰে, য্ৰাযং পুগ্গলো ন আরভতি ৰিপ্পটিসারী হোতি, তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘আযস্মতো খো আরম্ভজা আসৰা ন সংৰিজ্জন্তি, ৰিপ্পটিসারজা আসৰা পৰড্ঢন্তি, সাধু ৰতাযস্মা ৰিপ্পটিসারজে আসৰে পটিৰিনোদেত্ৰা চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৰেতু; এৰমাযস্মা অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেন সমসমো ভৰিস্সতী’’’ তি.

‘‘তত্র, ভিক্খৰে, য্ৰাযং পুগ্গলো ন আরভতি ন ৰিপ্পটিসারী হোতি, তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘আযস্মতো খো আরম্ভজা আসৰা ন সংৰিজ্জন্তি, ৰিপ্পটিসারজা আসৰা ন পৰড্ঢন্তি, সাধু ৰতাযস্মা চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৰেতু; এৰমাযস্মা অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেন সমসমো ভৰিস্সতী’’’তি.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, ইমে চত্তারো পুগ্গলা অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেন এৰং ওৰদিযমানা এৰং অনুসাসিযমানা অনুপুব্বেন আসৰানং খযং পাপুণন্তী’’তি [পু. প. ১৯১]. দুতিযং.

৩. সারন্দদসুত্তং

১৪৩. একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ৰেসালিং পিণ্ডায পাৰিসি. তেন খো পন সমযেন পঞ্চমত্তানং লিচ্ছৰিসতানং সারন্দদে চেতিযে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘‘পঞ্চন্নং রতনানং পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং. কতমেসং পঞ্চন্নং? হত্থিরতনস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং, অস্সরতনস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং, মণিরতনস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং, ইত্থিরতনস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং, গহপতিরতনস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং. ইমেসং পঞ্চন্নং রতনানং পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মি’’ন্তি.

অথ খো তে লিচ্ছৰী মগ্গে পুরিসং ঠপেসুং [পেসেসুং (স্যা. ক.)] – ‘‘যদা ত্ৰং [যথা ত্ৰং (সী. পী.)], অম্ভো পুরিস, পস্সেয্যাসি ভগৰন্তং, অথ অম্হাকং আরোচেয্যাসী’’তি. অদ্দসা খো সো পুরিসো ভগৰন্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং; দিস্ৰান যেন তে লিচ্ছৰী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে লিচ্ছৰী এতদৰোচ – ‘‘অযং সো, ভন্তে, ভগৰা গচ্ছতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো; যস্সদানি কালং মঞ্ঞথা’’তি.

অথ খো তে লিচ্ছৰী যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তে লিচ্ছৰী ভগৰন্তং এতদৰোচুং –

‘‘সাধু, ভন্তে, যেন সারন্দদং চেতিযং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. অথ খো ভগৰা যেন সারন্দদং চেতিযং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা তে লিচ্ছৰী এতদৰোচ – ‘‘কায নুত্থ, লিচ্ছৰী, এতরহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘পঞ্চন্নং রতনানং পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং. কতমেসং পঞ্চন্নং? হত্থিরতনস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং, অস্সরতনস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং, মণিরতনস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং, ইত্থিরতনস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং, গহপতিরতনস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং. ইমেসং পঞ্চন্নং রতনানং পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মি’’’ন্তি.

‘‘কামাধিমুত্তানং ৰত, ভো, লিচ্ছৰীনং [কামাধিমুত্তানং ৰত ৰো লিচ্ছৰীনং (সী.), কামাধিমুত্তানং ৰত ৰো লিচ্ছৰী (স্যা.), কামাধিমুত্তানংৰ ৰো লিচ্ছৰী (?)] কামংযেৰ আরব্ভ অন্তরাকথা উদপাদি. পঞ্চন্নং, লিচ্ছৰী, রতনানং পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং. কতমেসং পঞ্চন্নং? তথাগতস্স অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং, তথাগতপ্পৰেদিতস্স ধম্মৰিনযস্স দেসেতা পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং, তথাগতপ্পৰেদিতস্স ধম্মৰিনযস্স দেসিতস্স ৰিঞ্ঞাতা পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং, তথাগতপ্পৰেদিতস্স ধম্মৰিনযস্স দেসিতস্স ৰিঞ্ঞাতা [ৰিঞ্ঞাতস্স (সী. পী.) অ. নি. ৫.১৯৫] ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং, কতঞ্ঞূ কতৰেদী পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং. ইমেসং খো, লিচ্ছৰী, পঞ্চন্নং রতনানং পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মি’’ন্তি. ততিযং.

৪. তিকণ্ডকীসুত্তং

১৪৪. একং সমযং ভগৰা সাকেতে ৰিহরতি তিকণ্ডকীৰনে [কণ্ডকীৰনে (সং. নি. ৫.৯০২)]. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সাধু, ভিক্খৰে, ভিক্খু কালেন কালং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী [অপ্পটিক্কূলে পটিক্কূলসঞ্ঞী (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰিহরেয্য. সাধু, ভিক্খৰে, ভিক্খু কালেন কালং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য. সাধু, ভিক্খৰে, ভিক্খু কালেন কালং অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য. সাধু, ভিক্খৰে, ভিক্খু কালেন কালং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য. সাধু, ভিক্খৰে, ভিক্খু কালেন কালং পটিকূলঞ্চ অপ্পটিকূলঞ্চ তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰা উপেক্খকো ৰিহরেয্য সতো সম্পজানো.

‘‘কিঞ্চ [কথঞ্চ (সী. পী. ক.)], ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থৰসং পটিচ্চ অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য? ‘মা মে রজনীযেসু ধম্মেসু রাগো উদপাদী’তি – ইদং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থৰসং পটিচ্চ অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থৰসং পটিচ্চ পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য? ‘মা মে দোসনীযেসু ধম্মেসু দোসো উদপাদী’তি – ইদং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থৰসং পটিচ্চ পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থৰসং পটিচ্চ অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য? ‘মা মে রজনীযেসু ধম্মেসু রাগো উদপাদি, মা মে দোসনীযেসু ধম্মেসু দোসো উদপাদী’তি – ইদং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থৰসং পটিচ্চ অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থৰসং পটিচ্চ পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য? ‘মা মে দোসনীযেসু ধম্মেসু দোসো উদপাদি, মা মে রজনীযেসু ধম্মেসু রাগো উদপাদী’তি – ইদং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থৰসং পটিচ্চ পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থৰসং পটিচ্চ পটিকূলঞ্চ অপ্পটিকূলঞ্চ তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰা উপেক্খকো ৰিহরেয্য? ‘সতো সম্পজানো মা মে ক্ৰচনি [ক্ৰচিনি (সী. স্যা. পী.)] কত্থচি কিঞ্চনং [কিঞ্চন (সী. পী.)] রজনীযেসু ধম্মেসু রাগো উদপাদি, মা মে ক্ৰচনি কত্থচি কিঞ্চনং দোসনীযেসু ধম্মেসু দোসো উদপাদি, মা মে ক্ৰচনি কত্থচি কিঞ্চনং মোহনীযেসু ধম্মেসু মোহো উদপাদী’তি – ইদং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থৰসং পটিচ্চ পটিকূলঞ্চ অপ্পটিকূলঞ্চ তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰা উপেক্খকো ৰিহরেয্য সতো সম্পজানো’’তি. চতুত্থং.

৫. নিরযসুত্তং

১৪৫. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে. কতমেহি পঞ্চহি? পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারী হোতি, মুসাৰাদী হোতি, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠাযী হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে. কতমেহি পঞ্চহি? পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে’’তি. পঞ্চমং.

৬. মিত্তসুত্তং

১৪৬. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু মিত্তো ন সেৰিতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? কম্মন্তং কারেতি, অধিকরণং আদিযতি, পামোক্খেসু ভিক্খূসু পটিৰিরুদ্ধো হোতি, দীঘচারিকং অনৰত্থচারিকং [অৰত্থানচারিকং (স্যা.)] অনুযুত্তো ৰিহরতি, নপ্পটিবলো হোতি কালেন কালং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতুং সমাদপেতুং সমুত্তেজেতুং সম্পহংসেতুং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু মিত্তো ন সেৰিতব্বো.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু মিত্তো সেৰিতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ন কম্মন্তং কারেতি, ন অধিকরণং আদিযতি, ন পামোক্খেসু ভিক্খূসু পটিৰিরুদ্ধো হোতি, ন দীঘচারিকং অনৰত্থচারিকং অনুযুত্তো ৰিহরতি, পটিবলো হোতি কালেন কালং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতুং সমাদপেতুং সমুত্তেজেতুং সম্পহংসেতুং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু মিত্তো সেৰিতব্বো’’তি. ছট্ঠং.

৭. অসপ্পুরিসদানসুত্তং

১৪৭. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসদানানি. কতমানি পঞ্চ? অসক্কচ্চং দেতি, অচিত্তীকত্ৰা [অচিত্তিকত্ৰা (পী.), অচিতিং কত্ৰা (স্যা.), অচিত্তিং কত্ৰা (ক.)] দেতি, অসহত্থা দেতি, অপৰিদ্ধং [অপৰিট্টং (স্যা. কং.)] দেতি, অনাগমনদিট্ঠিকো দেতি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ অসপ্পুরিসদানানি.

‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসদানানি. কতমানি পঞ্চ? সক্কচ্চং দেতি, চিত্তীকত্ৰা দেতি, সহত্থা দেতি, অনপৰিদ্ধং দেতি, আগমনদিট্ঠিকো দেতি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ সপ্পুরিসদানানী’’তি. সত্তমং.

৮. সপ্পুরিসদানসুত্তং

১৪৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসদানানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধায দানং দেতি, সক্কচ্চং দানং দেতি, কালেন দানং দেতি, অনুগ্গহিতচিত্তো [অনগ্গহিতচিত্তো (সী.)] দানং দেতি, অত্তানঞ্চ পরঞ্চ অনুপহচ্চ দানং দেতি.

‘‘সদ্ধায খো পন, ভিক্খৰে, দানং দত্ৰা যত্থ যত্থ তস্স দানস্স ৰিপাকো নিব্বত্ততি, অড্ঢো চ হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো, অভিরূপো চ হোতি দস্সনীযো পাসাদিকো পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতো.

‘‘সক্কচ্চং খো পন, ভিক্খৰে, দানং দত্ৰা যত্থ যত্থ তস্স দানস্স ৰিপাকো নিব্বত্ততি, অড্ঢো চ হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো. যেপিস্স তে হোন্তি পুত্তাতি ৰা দারাতি ৰা দাসাতি ৰা পেস্সাতি ৰা কম্মকরাতি [কম্মকারাতি (ক.)] ৰা, তেপি সুস্সূসন্তি সোতং ওদহন্তি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি.

‘‘কালেন খো পন, ভিক্খৰে, দানং দত্ৰা যত্থ যত্থ তস্স দানস্স ৰিপাকো নিব্বত্ততি, অড্ঢো চ হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো; কালাগতা চস্স অত্থা পচুরা হোন্তি.

‘‘অনুগ্গহিতচিত্তো খো পন, ভিক্খৰে, দানং দত্ৰা যত্থ যত্থ তস্স দানস্স ৰিপাকো নিব্বত্ততি, অড্ঢো চ হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো; উল়ারেসু চ পঞ্চসু কামগুণেসু ভোগায চিত্তং নমতি.

‘‘অত্তানঞ্চ পরঞ্চ অনুপহচ্চ খো পন, ভিক্খৰে, দানং দত্ৰা যত্থ যত্থ তস্স দানস্স ৰিপাকো নিব্বত্ততি, অড্ঢো চ হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো; ন চস্স কুতোচি ভোগানং উপঘাতো আগচ্ছতি অগ্গিতো ৰা উদকতো ৰা রাজতো ৰা চোরতো ৰা অপ্পিযতো ৰা দাযাদতো ৰা [অপ্পিযতো ৰা দাযাদতো ৰা (সী. স্যা. কং. পী.), অপ্পিযদাযাদতো ৰা (ক.)]. ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ সপ্পুরিসদানানী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমসমযৰিমুত্তসুত্তং

১৪৯. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সমযৰিমুত্তস্স ভিক্খুনো পরিহানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? কম্মারামতা, ভস্সারামতা, নিদ্দারামতা, সঙ্গণিকারামতা, যথাৰিমুত্তং চিত্তং ন পচ্চৰেক্খতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ধম্মা সমযৰিমুত্তস্স ভিক্খুনো পরিহানায সংৰত্তন্তি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সমযৰিমুত্তস্স ভিক্খুনো অপরিহানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ন কম্মারামতা, ন ভস্সারামতা, ন নিদ্দারামতা, ন সঙ্গণিকারামতা, যথাৰিমুত্তং চিত্তং পচ্চৰেক্খতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ধম্মা সমযৰিমুত্তস্স ভিক্খুনো অপরিহানায সংৰত্তন্তী’’তি. নৰমং.

১০. দুতিযসমযৰিমুত্তসুত্তং

১৫০. [কথা. ২৬৭] ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সমযৰিমুত্তস্স ভিক্খুনো পরিহানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? কম্মারামতা, ভস্সারামতা, নিদ্দারামতা, ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারতা, ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতা. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ধম্মা সমযৰিমুত্তস্স ভিক্খুনো পরিহানায সংৰত্তন্তি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সমযৰিমুত্তস্স ভিক্খুনো অপরিহানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ন কম্মারামতা, ন ভস্সারামতা, ন নিদ্দারামতা, ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতা, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ধম্মা সমযৰিমুত্তস্স ভিক্খুনো অপরিহানায সংৰত্তন্তী’’তি. দসমং.

তিকণ্ডকীৰগ্গো পঞ্চমো.