৫. ৰপ্পসুত্তং

১৯৫. একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো ৰপ্পো সক্কো নিগণ্ঠসাৰকো যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৰপ্পং সক্কং নিগণ্ঠসাৰকং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৰোচ –

‘‘ইধস্স, ৰপ্প, কাযেন সংৰুতো ৰাচায সংৰুতো মনসা সংৰুতো অৰিজ্জাৰিরাগা ৰিজ্জুপ্পাদা. পস্সসি নো ত্ৰং, ৰপ্প, তং ঠানং যতোনিদানং পুরিসং দুক্খৰেদনিযা আসৰা অস্সৰেয্যুং [অন্ৰাস্সৰেয্যুং (ক.)] অভিসম্পরায’’ন্তি? ‘‘পস্সামহং, ভন্তে, তং ঠানং. ইধস্স, ভন্তে, পুব্বে পাপকম্মং কতং অৰিপক্কৰিপাকং. ততোনিদানং পুরিসং দুক্খৰেদনিযা আসৰা অস্সৰেয্যুং অভিসম্পরায’’ন্তি. অযঞ্চেৰ খো পন আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স ৰপ্পেন সক্কেন নিগণ্ঠসাৰকেন সদ্ধিং অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা হোতি.

অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৰোচ –

‘‘কায নুত্থ, মোগ্গল্লান, এতরহি কথায সন্নিসিন্না; কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি? ‘‘ইধাহং, ভন্তে, ৰপ্পং সক্কং নিগণ্ঠসাৰকং এতদৰোচং – ‘ইধস্স, ৰপ্প, কাযেন সংৰুতো ৰাচায সংৰুতো মনসা সংৰুতো অৰিজ্জাৰিরাগা ৰিজ্জুপ্পাদা. পস্সসি নো ত্ৰং, ৰপ্প, তং ঠানং যতোনিদানং পুরিসং দুক্খৰেদনিযা আসৰা অস্সৰেয্যুং অভিসম্পরায’ন্তি? এৰং ৰুত্তে, ভন্তে, ৰপ্পো সক্কো নিগণ্ঠসাৰকো মং এতদৰোচ – ‘পস্সামহং, ভন্তে, তং ঠানং. ইধস্স, ভন্তে, পুব্বে পাপকম্মং কতং অৰিপক্কৰিপাকং. ততোনিদানং পুরিসং দুক্খৰেদনিযা আসৰা অস্সৰেয্যুং অভিসম্পরায’ন্তি. অযং খো নো, ভন্তে, ৰপ্পেন সক্কেন নিগণ্ঠসাৰকেন সদ্ধিং অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা; অথ ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি.

অথ খো ভগৰা ৰপ্পং সক্কং নিগণ্ঠসাৰকং এতদৰোচ – ‘‘সচে মে ত্ৰং, ৰপ্প, অনুঞ্ঞেয্যঞ্চেৰ অনুজানেয্যাসি, পটিক্কোসিতব্বঞ্চ পটিক্কোসেয্যাসি, যস্স চ মে ভাসিতস্স অত্থং ন জানেয্যাসি মমেৰেত্থ উত্তরি পটিপুচ্ছেয্যাসি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি, সিযা নো এত্থ কথাসল্লাপো’’তি. ‘‘অনুঞ্ঞেয্যঞ্চেৰাহং, ভন্তে, ভগৰতো অনুজানিস্সামি, পটিক্কোসিতব্বঞ্চ পটিক্কোসিস্সামি, যস্স চাহং ভগৰতো ভাসিতস্স অত্থং ন জানিস্সামি ভগৰন্তংযেৰেত্থ উত্তরি পটিপুচ্ছিস্সামি – ‘ইদং ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি? হোতু নো এত্থ কথাসল্লাপো’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰপ্প, যে কাযসমারম্ভপচ্চযা উপ্পজ্জন্তি আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা, কাযসমারম্ভা পটিৰিরতস্স এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি. সো নৰঞ্চ কম্মং ন করোতি, পুরাণঞ্চ কম্মং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তীকরোতি, সন্দিট্ঠিকা নিজ্জরা অকালিকা এহিপস্সিকা ওপনেয্যিকা পচ্চত্তং ৰেদিতব্বা ৰিঞ্ঞূহি [ৰিঞ্ঞূহীতি (সী. পী. ক.) সং. নি. ৪.৩৬৪ পস্সিতব্বং]. পস্সসি নো ত্ৰং, ৰপ্প, তং ঠানং যতোনিদানং পুরিসং দুক্খৰেদনিযা আসৰা অস্সৰেয্যুং অভিসম্পরায’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰপ্প, যে ৰচীসমারম্ভপচ্চযা উপ্পজ্জন্তি আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা, ৰচীসমারম্ভা পটিৰিরতস্স এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি. সো নৰঞ্চ কম্মং ন করোতি, পুরাণঞ্চ কম্মং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তীকরোতি. সন্দিট্ঠিকা নিজ্জরা অকালিকা এহিপস্সিকা ওপনেয্যিকা পচ্চত্তং ৰেদিতব্বা ৰিঞ্ঞূহি. পস্সসি নো ত্ৰং, ৰপ্প, তং ঠানং যতোনিদানং পুরিসং দুক্খৰেদনিযা আসৰা অস্সৰেয্যুং অভিসম্পরায’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰপ্প, যে মনোসমারম্ভপচ্চযা উপ্পজ্জন্তি আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা, মনোসমারম্ভা পটিৰিরতস্স এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি. সো নৰঞ্চ কম্মং ন করোতি, পুরাণঞ্চ কম্মং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তীকরোতি. সন্দিট্ঠিকা নিজ্জরা অকালিকা এহিপস্সিকা ওপনেয্যিকা পচ্চত্তং ৰেদিতব্বা ৰিঞ্ঞূহি. পস্সসি নো ত্ৰং, ৰপ্প, তং ঠানং যতোনিদানং পুরিসং দুক্খৰেদনিযা আসৰা অস্সৰেয্যুং অভিসম্পরায’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰপ্প, যে অৰিজ্জাপচ্চযা উপ্পজ্জন্তি আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা, অৰিজ্জাৰিরাগা ৰিজ্জুপ্পাদা এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি. সো নৰঞ্চ কম্মং ন করোতি, পুরাণঞ্চ কম্মং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তীকরোতি. সন্দিট্ঠিকা নিজ্জরা অকালিকা এহিপস্সিকা ওপনেয্যিকা পচ্চত্তং ৰেদিতব্বা ৰিঞ্ঞূহি. পস্সসি নো ত্ৰং, ৰপ্প, তং ঠানং যতোনিদানং পুরিসং দুক্খৰেদনিযা আসৰা অস্সৰেয্যুং অভিসম্পরায’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘এৰং সম্মা ৰিমুত্তচিত্তস্স খো, ৰপ্প, ভিক্খুনো ছ সততৰিহারা অধিগতা হোন্তি. সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনো; উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা…পে... জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞা নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনো; উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. সো কাযপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘কাযপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদিযামী’তি পজানাতি; জীৰিতপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘জীৰিতপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদিযামী’তি পজানাতি; ‘কাযস্স ভেদা উদ্ধং জীৰিতপরিযাদানা ইধেৰ সব্বৰেদযিতানি অনভিনন্দিতানি সীতী ভৰিস্সন্তী’তি পজানাতি’’.

‘‘সেয্যথাপি, ৰপ্প, থূণং পটিচ্চ ছাযা পঞ্ঞাযতি. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য কুদ্দালপিটকং আদায. সো তং থূণং মূলে ছিন্দেয্য; মূলে ছিন্দিত্ৰা পলিখণেয্য; পলিখণিত্ৰা মূলানি উদ্ধরেয্য, অন্তমসো উসীরনাল়িমত্তানিপি [উসীরনাল়মত্তানিপি (সী.)]. সো তং থূণং খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দেয্য. খণ্ডাখণ্ডিকং ছেত্ৰা ফালেয্য. ফালেত্ৰা সকলিকং সকলিকং করেয্য. সকলিকং সকলিকং কত্ৰা ৰাতাতপে ৰিসোসেয্য. ৰাতাতপে ৰিসোসেত্ৰা অগ্গিনা ডহেয্য. অগ্গিনা ডহেত্ৰা মসিং করেয্য. মসিং করিত্ৰা মহাৰাতে ৰা ওফুণেয্য নদিযা ৰা সীঘসোতায পৰাহেয্য. এৰং হিস্স, ৰপ্প, যা থূণং পটিচ্চ ছাযা সা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা.

‘‘এৰমেৰং খো, ৰপ্প, এৰং সম্মা ৰিমুত্তচিত্তস্স ভিক্খুনো ছ সততৰিহারা অধিগতা হোন্তি. সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনো; উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা…পে… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনো; উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. সো কাযপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘কাযপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদিযামী’তি পজানাতি; জীৰিতপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘জীৰিতপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদিযামী’তি পজানাতি; ‘কাযস্স ভেদা উদ্ধং জীৰিতপরিযাদানা ইধেৰ সব্বৰেদযিতানি অনভিনন্দিতানি সীতী ভৰিস্সন্তী’তি পজানাতি’’.

এৰং ৰুত্তে ৰপ্পো সক্কো নিগণ্ঠসাৰকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, পুরিসো উদযত্থিকো অস্সপণিযং পোসেয্য. সো উদযঞ্চেৰ নাধিগচ্ছেয্য, উত্তরিঞ্চ কিলমথস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্স. এৰমেৰং খো অহং, ভন্তে, উদযত্থিকো বালে নিগণ্ঠে পযিরুপাসিং. স্ৰাহং উদযঞ্চেৰ নাধিগচ্ছিং, উত্তরিঞ্চ কিলমথস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অহোসিং. এসাহং, ভন্তে, অজ্জতগ্গে যো মে বালেসু নিগণ্ঠেসু পসাদো তং মহাৰাতে ৰা ওফুণামি নদিযা ৰা সীঘসোতায পৰাহেমি. অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকং মং, ভন্তে, ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি. পঞ্চমং.