১. সমাধিভাৰনাসুত্তং

৪১. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা. কতমা চতস্সো? অত্থি, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারায সংৰত্ততি; অত্থি, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা ঞাণদস্সনপ্পটিলাভায সংৰত্ততি; অত্থি, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা সতিসম্পজঞ্ঞায সংৰত্ততি; অত্থি, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা আসৰানং খযায সংৰত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারায সংৰত্ততি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারায সংৰত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা ঞাণদস্সনপ্পটিলাভায সংৰত্ততি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আলোকসঞ্ঞং মনসি করোতি, দিৰাসঞ্ঞং অধিট্ঠাতি – যথা দিৰা তথা রত্তিং, যথা রত্তিং তথা দিৰা. ইতি ৰিৰটেন চেতসা অপরিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৰেতি. অযং, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা ঞাণদস্সনপ্পটিলাভায সংৰত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা সতিসম্পজঞ্ঞায সংৰত্ততি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ৰিদিতা ৰেদনা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি; ৰিদিতা সঞ্ঞা…পে… ৰিদিতা ৰিতক্কা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. অযং, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা সতিসম্পজঞ্ঞায সংৰত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা আসৰানং খযায সংৰত্ততি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সী ৰিহরতি – ‘ইতি রূপং, ইতি রূপস্স সমুদযো, ইতি রূপস্স অত্থঙ্গমো [অত্থগমো (সী. পী.)]; ইতি ৰেদনা, ইতি ৰেদনায সমুদযো, ইতি ৰেদনায অত্থঙ্গমো; ইতি সঞ্ঞা, ইতি সঞ্ঞায সমুদযো, ইতি সঞ্ঞায অত্থঙ্গমো; ইতি সঙ্খারা, ইতি সঙ্খারানং সমুদযো, ইতি সঙ্খারানং অত্থঙ্গমো; ইতি ৰিঞ্ঞাণং, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি. অযং, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা আসৰানং খযায সংৰত্ততি. ইমা খো, ভিক্খৰে, চতস্সো সমাধিভাৰনা. ইদঞ্চ পন মেতং, ভিক্খৰে, সন্ধায ভাসিতং পারাযনে পুণ্ণকপঞ্হে –

‘‘সঙ্খায লোকস্মিং পরোপরানি,

যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে;

সন্তো ৰিধূমো অনীঘো নিরাসো,

অতারি সো জাতিজরন্তি ব্রূমী’’তি [সু. নি. ১০৫৪; চূল়নি. পুণ্ণকমাণৰপুচ্ছা ৭৩]. পঠমং;