১. পঠমপণ্ণাসকং
১. ভণ্ডগামৰগ্গো
১. অনুবুদ্ধসুত্তং
১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা ৰজ্জীসু ৰিহরতি ভণ্ডগামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘চতুন্নং, ভিক্খৰে, ধম্মানং অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ. কতমেসং চতুন্নং? অরিযস্স, ভিক্খৰে, সীলস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ. অরিযস্স, ভিক্খৰে, সমাধিস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ. অরিযায, ভিক্খৰে, পঞ্ঞায অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ. অরিযায, ভিক্খৰে, ৰিমুত্তিযা অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ. তযিদং, ভিক্খৰে, অরিযং সীলং অনুবুদ্ধং পটিৰিদ্ধং, অরিযো সমাধি অনুবুদ্ধো পটিৰিদ্ধো, অরিযা পঞ্ঞা অনুবুদ্ধা পটিৰিদ্ধা, অরিযা ৰিমুত্তি অনুবুদ্ধা পটিৰিদ্ধা, উচ্ছিন্না ভৰতণ্হা, খীণা ভৰনেত্তি, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
‘‘সীলং সমাধি পঞ্ঞা চ, ৰিমুত্তি চ অনুত্তরা;
অনুবুদ্ধা ইমে ধম্মা, গোতমেন যসস্সিনা.
‘‘ইতি বুদ্ধো অভিঞ্ঞায, ধম্মমক্খাসি ভিক্খুনং;
দুক্খস্সন্তকরো সত্থা, চক্খুমা পরিনিব্বুতো’’তি. পঠমং;
২. পপতিতসুত্তং
২. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি অসমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা পপতিতো’তি ৰুচ্চতি. কতমেহি চতূহি? অরিযেন, ভিক্খৰে, সীলেন অসমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা পপতিতো’তি ৰুচ্চতি. অরিযেন, ভিক্খৰে, সমাধিনা অসমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা পপতিতো’তি ৰুচ্চতি. অরিযায, ভিক্খৰে, পঞ্ঞায অসমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা পপতিতো’তি ৰুচ্চতি. অরিযায, ভিক্খৰে, ৰিমুত্তিযা অসমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা পপতিতো’তি ৰুচ্চতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি অসমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা পপতিতো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা অপপতিতো’তি [অপ্পপতিতোতি (ক.)] ৰুচ্চতি. কতমেহি চতূহি? অরিযেন, ভিক্খৰে, সীলেন সমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা অপপতিতো’তি ৰুচ্চতি. অরিযেন, ভিক্খৰে, সমাধিনা সমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা অপপতিতো’তি ৰুচ্চতি. অরিযায, ভিক্খৰে, পঞ্ঞায সমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা অপপতিতো’তি ৰুচ্চতি. অরিযায, ভিক্খৰে, ৰিমুত্তিযা সমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা অপপতিতো’তি ৰুচ্চতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ‘ইমস্মা ধম্মৰিনযা অপপতিতো’তি ৰুচ্চতী’’তি.
‘‘চুতা পতন্তি পতিতা, গিদ্ধা চ পুনরাগতা;
কতং কিচ্চং রতং রম্মং, সুখেনান্ৰাগতং সুখ’’ন্তি. দুতিযং;
৩. পঠমখতসুত্তং
৩. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো অব্যত্তো [অৰ্যত্তো (সী. পী.)] অসপ্পুরিসো খতং উপহতং অত্তানং পরিহরতি, সাৰজ্জো চ হোতি সানুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতি. কতমেহি চতূহি? অননুৰিচ্চ অপরিযোগাহেত্ৰা অৰণ্ণারহস্স ৰণ্ণং ভাসতি, অননুৰিচ্চ অপরিযোগাহেত্ৰা ৰণ্ণারহস্স অৰণ্ণং ভাসতি, অননুৰিচ্চ অপরিযোগাহেত্ৰা অপ্পসাদনীযে ঠানে পসাদং উপদংসেতি, অননুৰিচ্চ অপরিযোগাহেত্ৰা পসাদনীযে ঠানে অপ্পসাদং উপদংসেতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো অব্যত্তো অসপ্পুরিসো খতং উপহতং অত্তানং পরিহরতি, সাৰজ্জো চ হোতি সানুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতি.
‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৰিযত্তো [ৰ্যত্তো (সী. পী.), ব্যত্তো (স্যা. কং.)] সপ্পুরিসো অক্খতং অনুপহতং অত্তানং পরিহরতি, অনৰজ্জো চ হোতি অননুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৰতি. কতমেহি চতূহি? অনুৰিচ্চ পরিযোগাহেত্ৰা অৰণ্ণারহস্স অৰণ্ণং ভাসতি, অনুৰিচ্চ পরিযোগাহেত্ৰা ৰণ্ণারহস্স ৰণ্ণং ভাসতি, অনুৰিচ্চ পরিযোগাহেত্ৰা অপ্পসাদনীযে ঠানে অপ্পসাদং উপদংসেতি, অনুৰিচ্চ পরিযোগাহেত্ৰা পসাদনীযে ঠানে পসাদং উপদংসেতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৰিযত্তো সপ্পুরিসো অক্খতং অনুপহতং অত্তানং পরিহরতি, অনৰজ্জো চ হোতি অননুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৰতী’’তি.
[সু. নি. ৬৬৩; সং. নি. ১.১৮০] ‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি,
তং ৰা নিন্দতি যো পসংসিযো;
ৰিচিনাতি মুখেন সো কলিং,
কলিনা তেন সুখং ন ৰিন্দতি.
[সু. নি. ৬৬৩; সং. নি. ১.১৮০] ‘‘অপ্পমত্তো অযং কলি,
যো অক্খেসু ধনপরাজযো;
সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনা,
অযমেৰ মহন্ততরো কলি;
যো সুগতেসু মনং পদোসযে.
‘‘সতং সহস্সানং নিরব্বুদানং,
ছত্তিংসতী পঞ্চ চ অব্বুদানি;
যমরিযগরহী [যমরিযং গরহীয (স্যা. কং.)] নিরযং উপেতি,
ৰাচং মনঞ্চ পণিধায পাপক’’ন্তি. ততিযং;
৪. দুতিযখতসুত্তং
৪. ‘‘চতূসু, ভিক্খৰে, মিচ্ছা পটিপজ্জমানো বালো অব্যত্তো অসপ্পুরিসো খতং উপহতং অত্তানং পরিহরতি সাৰজ্জো চ হোতি সানুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতি. কতমেসু চতূসু? মাতরি, ভিক্খৰে, মিচ্ছা পটিপজ্জমানো বালো অব্যত্তো অসপ্পুরিসো খতং উপহতং অত্তানং পরিহরতি, সাৰজ্জো চ হোতি সানুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতি. পিতরি, ভিক্খৰে, মিচ্ছা পটিপজ্জমানো…পে… তথাগতে, ভিক্খৰে, মিচ্ছা পটিপজ্জমানো…পে… তথাগতসাৰকে, ভিক্খৰে, মিচ্ছা পটিপজ্জমানো বালো অব্যত্তো অসপ্পুরিসো খতং উপহতং অত্তানং পরিহরতি, সাৰজ্জো চ হোতি সানুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতি. ইমেসু খো, ভিক্খৰে, চতূসু মিচ্ছা পটিপজ্জমানো বালো অব্যত্তো অসপ্পুরিসো খতং উপহতং অত্তানং পরিহরতি, সাৰজ্জো চ হোতি সানুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতি.
‘‘চতূসু, ভিক্খৰে, সম্মা পটিপজ্জমানো পণ্ডিতো ৰিযত্তো সপ্পুরিসো অক্খতং অনুপহতং অত্তানং পরিহরতি, অনৰজ্জো চ হোতি অননুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৰতি. কতমেসু চতূসু? মাতরি, ভিক্খৰে, সম্মা পটিপজ্জমানো পণ্ডিতো ৰিযত্তো সপ্পুরিসো অক্খতং অনুপহতং অত্তানং পরিহরতি, অনৰজ্জো চ হোতি অননুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৰতি. পিতরি, ভিক্খৰে, সম্মা পটিপজ্জমানো…পে… তথাগতে, ভিক্খৰে, সম্মা পটিপজ্জমানো…পে… তথাগতসাৰকে, ভিক্খৰে, সম্মা পটিপজ্জমানো পণ্ডিতো ৰিযত্তো সপ্পুরিসো অক্খতং অনুপহতং অত্তানং পরিহরতি, অনৰজ্জো চ হোতি অননুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৰতি. ইমেসু খো, ভিক্খৰে, চতূসু সম্মা পটিপজ্জমানো পণ্ডিতো ৰিযত্তো সপ্পুরিসো অক্খতং অনুপহতং অত্তানং পরিহরতি, অনৰজ্জো চ হোতি অননুৰজ্জো চ ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৰতী’’তি.
‘‘মাতরি পিতরি চাপি, যো মিচ্ছা পটিপজ্জতি;
তথাগতে ৰা সম্বুদ্ধে, অথ ৰা তস্স সাৰকে;
বহুঞ্চ সো পসৰতি, অপুঞ্ঞং তাদিসো নরো.
‘‘তায নং অধম্মচরিযায [তায অধম্মচরিযায (সী. স্যা. কং. পী.)], মাতাপিতূসু পণ্ডিতা;
ইধেৰ নং গরহন্তি, পেচ্চাপাযঞ্চ গচ্ছতি.
‘‘মাতরি পিতরি চাপি, যো সম্মা পটিপজ্জতি;
তথাগতে ৰা সম্বুদ্ধে, অথ ৰা তস্স সাৰকে;
বহুঞ্চ সো পসৰতি, পুঞ্ঞং এতাদিসো [পুঞ্ঞম্পি তাদিসো (সী. স্যা. কং.)] নরো.
‘‘তায নং ধম্মচরিযায, মাতাপিতূসু পণ্ডিতা;
ইধেৰ [ইধ চেৰ (সী.)] নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি [সগ্গে চ মোদতীতি (সী.)]. চতুত্থং;
৫. অনুসোতসুত্তং
৫. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? অনুসোতগামী পুগ্গলো, পটিসোতগামী পুগ্গলো, ঠিতত্তো পুগ্গলো, তিণ্ণো পারঙ্গতো [পারগতো (সী. স্যা. কং.)] থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো. কতমো চ, ভিক্খৰে, অনুসোতগামী পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো কামে চ পটিসেৰতি, পাপঞ্চ কম্মং করোতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অনুসোতগামী পুগ্গলো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পটিসোতগামী পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো কামে চ নপ্পটিসেৰতি, পাপঞ্চ কম্মং ন করোতি, সহাপি দুক্খেন সহাপি দোমনস্সেন অস্সুমুখোপি রুদমানো পরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং চরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পটিসোতগামী পুগ্গলো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, ঠিতত্তো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো হোতি, তত্থ পরিনিব্বাযী, অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ঠিতত্তো পুগ্গলো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো তিণ্ণো পারঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পুগ্গলো তিণ্ণো পারঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি.
‘‘যে কেচি কামেসু অসঞ্ঞতা জনা,
অৰীতরাগা ইধ কামভোগিনো;
পুনপ্পুনং জাতিজরূপগামি তে [জাতিজরূপগাহিনো (সী.), জাতিজরূপগা হি তে (স্যা. কং.)],
তণ্হাধিপন্না অনুসোতগামিনো.
‘‘তস্মা হি ধীরো ইধুপট্ঠিতস্সতী,
কামে চ পাপে চ অসেৰমানো;
সহাপি দুক্খেন জহেয্য কামে,
পটিসোতগামীতি তমাহু পুগ্গলং.
‘‘যো ৰে কিলেসানি পহায পঞ্চ,
পরিপুণ্ণসেখো অপরিহানধম্মো;
চেতোৰসিপ্পত্তো সমাহিতিন্দ্রিযো,
স ৰে ঠিতত্তোতি নরো পৰুচ্চতি.
‘‘পরোপরা যস্স সমেচ্চ ধম্মা,
ৰিধূপিতা অত্থগতা ন সন্তি;
স ৰে মুনি [স ৰেদগূ (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰুসিতব্রহ্মচরিযো,
লোকন্তগূ পারগতোতি ৰুচ্চতী’’তি. পঞ্চমং;
৬. অপ্পস্সুতসুত্তং
৬. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? অপ্পস্সুতো সুতেন অনুপপন্নো, অপ্পস্সুতো সুতেন উপপন্নো, বহুস্সুতো সুতেন অনুপপন্নো, বহুস্সুতো সুতেন উপপন্নো. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো অপ্পস্সুতো হোতি সুতেন অনুপপন্নো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চস্স পুগ্গলস্স অপ্পকং সুতং হোতি – সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং গাথা উদানং ইতিৰুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং. সো তস্স অপ্পকস্স সুতস্স ন অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায [ন ধম্মমঞ্ঞায (পী. ক.)] ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, পুগ্গলো অপ্পস্সুতো হোতি সুতেন অনুপপন্নো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো অপ্পস্সুতো হোতি সুতেন উপপন্নো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চস্স পুগ্গলস্স অপ্পকং সুতং হোতি – সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং গাথা উদানং ইতিৰুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং. সো তস্স অপ্পকস্স সুতস্স অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, পুগ্গলো অপ্পস্সুতো হোতি সুতেন উপপন্নো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো বহুস্সুতো হোতি সুতেন অনুপপন্নো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চস্স পুগ্গলস্স বহুকং সুতং হোতি – সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং গাথা উদানং ইতিৰুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং. সো তস্স বহুকস্স সুতস্স ন অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায [ন ধম্মমঞ্ঞায (পী.)] ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, পুগ্গলো বহুস্সুতো হোতি সুতেন অনুপপন্নো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো বহুস্সুতো হোতি সুতেন উপপন্নো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চস্স পুগ্গলস্স বহুকং সুতং হোতি – সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং গাথা উদানং ইতিৰুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং. সো তস্স বহুকস্স সুতস্স অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, পুগ্গলো বহুস্সুতো হোতি সুতেন উপপন্নো. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি.
‘‘অপ্পস্সুতোপি চে হোতি, সীলেসু অসমাহিতো;
উভযেন নং গরহন্তি, সীলতো চ সুতেন চ.
‘‘অপ্পস্সুতোপি চে হোতি, সীলেসু সুসমাহিতো;
সীলতো নং পসংসন্তি, তস্স সম্পজ্জতে সুতং.
‘‘বহুস্সুতোপি চে হোতি, সীলেসু অসমাহিতো;
সীলতো নং গরহন্তি, নাস্স সম্পজ্জতে সুতং.
‘‘বহুস্সুতোপি চে হোতি, সীলেসু সুসমাহিতো;
উভযেন নং পসংসন্তি, সীলতো চ সুতেন চ.
‘‘বহুস্সুতং ধম্মধরং, সপ্পঞ্ঞং বুদ্ধসাৰকং;
নেক্খং জম্বোনদস্সেৰ, কো তং নিন্দিতুমরহতি;
দেৰাপি নং পসংসন্তি, ব্রহ্মুনাপি পসংসিতো’’তি. ছট্ঠং;
৭. সোভনসুত্তং
৭. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সঙ্ঘং সোভেন্তি. কতমে চত্তারো? ভিক্খু, ভিক্খৰে, ৰিযত্তো ৰিনীতো ৰিসারদো বহুস্সুতো ধম্মধরো ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সঙ্ঘং সোভেতি. ভিক্খুনী, ভিক্খৰে, ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সঙ্ঘং সোভেতি. উপাসকো, ভিক্খৰে, ৰিযত্তো ৰিনীতো ৰিসারদো বহুস্সুতো ধম্মধরো ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সঙ্ঘং সোভেতি. উপাসিকা, ভিক্খৰে, ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সঙ্ঘং সোভেতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সঙ্ঘং সোভেন্তী’’তি.
‘‘যো হোতি ৰিযত্তো [ৰ্যত্তো (সী. পী.), ব্যত্তো (স্যা. কং.)] চ ৰিসারদো চ,
বহুস্সুতো ধম্মধরো চ হোতি;
ধম্মস্স হোতি অনুধম্মচারী,
স তাদিসো ৰুচ্চতি সঙ্ঘসোভনো [সংঘসোভণো (ক.)].
‘‘ভিক্খু চ সীলসম্পন্নো, ভিক্খুনী চ বহুস্সুতা;
উপাসকো চ যো সদ্ধো, যা চ সদ্ধা উপাসিকা;
এতে খো সঙ্ঘং সোভেন্তি, এতে হি সঙ্ঘসোভনা’’তি. সত্তমং;
৮. ৰেসারজ্জসুত্তং
৮. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, তথাগতস্স ৰেসারজ্জানি, যেহি ৰেসারজ্জেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পরিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্রহ্মচক্কং পৰত্তেতি. কতমানি চত্তারি? ‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতো ইমে ধম্মা অনভিসম্বুদ্ধা’তি তত্র ৰত মং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা দেৰো ৰা মারো ৰা ব্রহ্মা ৰা কোচি ৰা লোকস্মিং সহধম্মেন পটিচোদেস্সতীতি নিমিত্তমেতং, ভিক্খৰে, ন সমনুপস্সামি. এতমহং [এতম্পহং (সী. স্যা. কং. পী.)], ভিক্খৰে, নিমিত্তং অসমনুপস্সন্তো খেমপ্পত্তো অভযপ্পত্তো ৰেসারজ্জপ্পত্তো ৰিহরামি.
‘‘‘খীণাসৰস্স তে পটিজানতো ইমে আসৰা অপরিক্খীণা’তি তত্র ৰত মং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা দেৰো ৰা মারো ৰা ব্রহ্মা ৰা কোচি ৰা লোকস্মিং সহধম্মেন পটিচোদেস্সতীতি নিমিত্তমেতং, ভিক্খৰে, ন সমনুপস্সামি. এতমহং, ভিক্খৰে, নিমিত্তং অসমনুপস্সন্তো খেমপ্পত্তো অভযপ্পত্তো ৰেসারজ্জপ্পত্তো ৰিহরামি.
‘‘‘যে খো পন তে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’তি তত্র ৰত মং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা দেৰো ৰা মারো ৰা ব্রহ্মা ৰা কোচি ৰা লোকস্মিং সহধম্মেন পটিচোদেস্সতীতি নিমিত্তমেতং, ভিক্খৰে, ন সমনুপস্সামি. এতমহং, ভিক্খৰে, নিমিত্তং অসমনুপস্সন্তো খেমপ্পত্তো অভযপ্পত্তো ৰেসারজ্জপ্পত্তো ৰিহরামি.
‘‘‘যস্স খো পন তে অত্থায ধম্মো দেসিতো সো ন নিয্যাতি তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’তি তত্র ৰত মং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা দেৰো ৰা মারো ৰা ব্রহ্মা ৰা কোচি ৰা লোকস্মিং সহধম্মেন পটিচোদেস্সতীতি নিমিত্তমেতং, ভিক্খৰে, ন সমনুপস্সামি. এতমহং, ভিক্খৰে, নিমিত্তং অসমনুপস্সন্তো খেমপ্পত্তো অভযপ্পত্তো ৰেসারজ্জপ্পত্তো ৰিহরামি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি তথাগতস্স ৰেসারজ্জানি, যেহি ৰেসারজ্জেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পরিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্রহ্মচক্কং পৰত্তেতী’’তি.
‘‘যে কেচিমে ৰাদপথা পুথুস্সিতা,
যং নিস্সিতা সমণব্রাহ্মণা চ;
তথাগতং পত্ৰা ন তে ভৰন্তি,
ৰিসারদং ৰাদপথাতিৰত্তং [ৰাদপথাভিৰত্তিনং (সী.), ৰাদপথাতি ৰুত্তং (পী. ক.)].
‘‘যো ধম্মচক্কং অভিভুয্য কেৰলী [কেৰলং (স্যা.), কেৰলো (ক.)],
পৰত্তযী সব্বভূতানুকম্পী;
তং তাদিসং দেৰমনুস্সসেট্ঠং,
সত্তা নমস্সন্তি ভৰস্স পারগু’’ন্তি. অট্ঠমং;
৯. তণ্হুপ্পাদসুত্তং
৯. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, তণ্হুপ্পাদা যত্থ ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. কতমে চত্তারো? চীৰরহেতু ৰা, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি; পিণ্ডপাতহেতু ৰা, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি; সেনাসনহেতু ৰা, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি; ইতিভৰাভৰহেতু ৰা, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো তণ্হুপ্পাদা যত্থ ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতী’’তি.
‘‘তণ্হা দুতিযো পুরিসো, দীঘমদ্ধান সংসরং;
ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, সংসারং নাতিৰত্ততি.
‘‘এৰমাদীনৰং ঞত্ৰা, তণ্হং দুক্খস্স সম্ভৰং;
ৰীততণ্হো অনাদানো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি [ইতিৰু. ১৫, ১০৫]. নৰমং;
১০. যোগসুত্তং
১০. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, যোগা. কতমে চত্তারো? কামযোগো, ভৰযোগো, দিট্ঠিযোগো, অৰিজ্জাযোগো. কতমো চ, ভিক্খৰে, কামযোগো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কামানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ [অত্থগমঞ্চ (সী. পী.)] অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স কামানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং অপ্পজানতো [নপ্পজানতো (স্যা. কং. ক.)] যো কামেসু কামরাগো কামনন্দী [কামনন্দি (সী. স্যা. কং.)] কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপরিল়াহো কামজ্ঝোসানং কামতণ্হা সানুসেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কামযোগো. ইতি কামযোগো.
‘‘ভৰযোগো চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো ভৰানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স ভৰানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং অপ্পজানতো যো ভৰেসু ভৰরাগো ভৰনন্দী ভৰস্নেহো ভৰমুচ্ছা ভৰপিপাসা ভৰপরিল়াহো ভৰজ্ঝোসানং ভৰতণ্হা সানুসেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভৰযোগো. ইতি কামযোগো ভৰযোগো.
‘‘দিট্ঠিযোগো চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো দিট্ঠীনং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স দিট্ঠীনং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং অপ্পজানতো যো দিট্ঠীসু দিট্ঠিরাগো দিট্ঠিনন্দী দিট্ঠিস্নেহো দিট্ঠিমুচ্ছা দিট্ঠিপিপাসা দিট্ঠিপরিল়াহো দিট্ঠিজ্ঝোসানং [দিট্ঠিঅজ্ঝোসানং (সী. পী.)] দিট্ঠিতণ্হা সানুসেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দিট্ঠিযোগো. ইতি কামযোগো ভৰযোগো দিট্ঠিযোগো.
‘‘অৰিজ্জাযোগো চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং অপ্পজানতো যা ছসু ফস্সাযতনেসু অৰিজ্জা অঞ্ঞাণং সানুসেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অৰিজ্জাযোগো. ইতি কামযোগো ভৰযোগো দিট্ঠিযোগো অৰিজ্জাযোগো, সংযুত্তো পাপকেহি অকুসলেহি ধম্মেহি সংকিলেসিকেহি পোনোভৰিকেহি [পোনো ব্ভৰিকেহি (স্যা. ক.)] সদরেহি দুক্খৰিপাকেহি আযতিং জাতিজরামরণিকেহি. তস্মা অযোগক্খেমীতি ৰুচ্চতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো যোগা.
‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ৰিসংযোগা. কতমে চত্তারো? কামযোগৰিসংযোগো, ভৰযোগৰিসংযোগো, দিট্ঠিযোগৰিসংযোগো, অৰিজ্জাযোগৰিসংযোগো. কতমো চ, ভিক্খৰে, কামযোগৰিসংযোগো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কামানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি. তস্স কামানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানতো যো কামেসু কামরাগো কামনন্দী কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপরিল়াহো কামজ্ঝোসানং কামতণ্হা সা নানুসেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কামযোগৰিসংযোগো. ইতি কামযোগৰিসংযোগো.
‘‘ভৰযোগৰিসংযোগো চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো ভৰানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি. তস্স ভৰানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানতো যো ভৰেসু ভৰরাগো ভৰনন্দী ভৰস্নেহো ভৰমুচ্ছা ভৰপিপাসা ভৰপরিল়াহো ভৰজ্ঝোসানং ভৰতণ্হা সা নানুসেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভৰযোগৰিসংযোগো. ইতি কামযোগৰিসংযোগো ভৰযোগৰিসংযোগো.
‘‘দিট্ঠিযোগৰিসংযোগো চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো দিট্ঠীনং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি. তস্স দিট্ঠীনং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানতো যো দিট্ঠীসু দিট্ঠিরাগো দিট্ঠিনন্দী দিট্ঠিস্নেহো দিট্ঠিমুচ্ছা দিট্ঠিপিপাসা দিট্ঠিপরিল়াহো দিট্ঠিজ্ঝোসানং দিট্ঠিতণ্হা সা নানুসেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দিট্ঠিযোগৰিসংযোগো. ইতি কামযোগৰিসংযোগো ভৰযোগৰিসংযোগো দিট্ঠিযোগৰিসংযোগো.
‘‘অৰিজ্জাযোগৰিসংযোগো চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি. তস্স ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানতো যা ছসু ফস্সাযতনেসু অৰিজ্জা অঞ্ঞাণং সা নানুসেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অৰিজ্জাযোগৰিসংযোগো. ইতি কামযোগৰিসংযোগো ভৰযোগৰিসংযোগো দিট্ঠিযোগৰিসংযোগো অৰিজ্জাযোগৰিসংযোগো, ৰিসংযুত্তো পাপকেহি অকুসলেহি ধম্মেহি সংকিলেসিকেহি পোনোভৰিকেহি সদরেহি দুক্খৰিপাকেহি আযতিং জাতিজরামরণিকেহি. তস্মা যোগক্খেমীতি ৰুচ্চতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ৰিসংযোগা’’তি.
‘‘কামযোগেন সংযুত্তা, ভৰযোগেন চূভযং;
দিট্ঠিযোগেন সংযুত্তা, অৰিজ্জায পুরক্খতা.
‘‘সত্তা গচ্ছন্তি সংসারং, জাতিমরণগামিনো;
যে চ কামে পরিঞ্ঞায, ভৰযোগঞ্চ সব্বসো.
‘‘দিট্ঠিযোগং সমূহচ্চ, অৰিজ্জঞ্চ ৰিরাজযং;
সব্বযোগৰিসংযুত্তা, তে ৰে যোগাতিগা মুনী’’তি. দসমং;
ভণ্ডগামৰগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
অনুবুদ্ধং পপতিতং দ্ৰে, খতা অনুসোতপঞ্চমং;
অপ্পস্সুতো চ সোভনং, ৰেসারজ্জং তণ্হাযোগেন তে দসাতি.
২. চরৰগ্গো
১. চরসুত্তং
১১. [ইতিৰু. ১১০] ‘‘চরতো চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু অধিৰাসেতি, নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি [ব্যন্তিকরোতি (পী.), ব্যন্তিং করোতি (ক.)] ন অনভাৰং গমেতি, চরম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু অধিৰাসেতি, নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি, ঠিতোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু অধিৰাসেতি, নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি, নিসিন্নোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘সযানস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জাগরস্স উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু অধিৰাসেতি, নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি, সযানোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু জাগরো এৰংভূতো ‘অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘চরতো চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু নাধিৰাসেতি, পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি, চরম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু নাধিৰাসেতি, পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি, ঠিতোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু নাধিৰাসেতি, পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি, নিসিন্নোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘সযানস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জাগরস্স উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু নাধিৰাসেতি, পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি, সযানোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু জাগরো এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতী’’তি.
‘‘চরং ৰা যদি ৰা তিট্ঠং, নিসিন্নো উদ ৰা সযং;
যো ৰিতক্কং ৰিতক্কেতি, পাপকং গেহনিস্সিতং.
‘‘কুম্মগ্গপ্পটিপন্নো সো, মোহনেয্যেসু মুচ্ছিতো;
অভব্বো তাদিসো ভিক্খু, ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তমং.
‘‘যো চ চরং ৰা তিট্ঠং ৰা, নিসিন্নো উদ ৰা সযং;
ৰিতক্কং সমযিত্ৰান, ৰিতক্কূপসমে রতো;
ভব্বো সো তাদিসো ভিক্খু, ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তম’’ন্তি. পঠমং;
২. সীলসুত্তং
১২. ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ সম্পন্নপাতিমোক্খা, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতা ৰিহরথ আচারগোচরসম্পন্না অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰিনো. সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসু. সম্পন্নসীলানং ৰো, ভিক্খৰে, ৰিহরতং সম্পন্নপাতিমোক্খানং পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতানং ৰিহরতং আচারগোচরসম্পন্নানং অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰীনং সমাদায সিক্খতং সিক্খাপদেসু কিমস্স উত্তরি করণীযং?
‘‘চরতো চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অভিজ্ঝাব্যাপাদো ৰিগতো হোতি, থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং, চরম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অভিজ্ঝাব্যাপাদো ৰিগতো হোতি, থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং, ঠিতোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অভিজ্ঝাব্যাপাদো ৰিগতো হোতি, থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং, নিসিন্নোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.