৫. রোহিতস্সৰগ্গো

১. সমাধিভাৰনাসুত্তং

৪১. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা. কতমা চতস্সো? অত্থি, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারায সংৰত্ততি; অত্থি, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা ঞাণদস্সনপ্পটিলাভায সংৰত্ততি; অত্থি, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা সতিসম্পজঞ্ঞায সংৰত্ততি; অত্থি, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা আসৰানং খযায সংৰত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারায সংৰত্ততি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারায সংৰত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা ঞাণদস্সনপ্পটিলাভায সংৰত্ততি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আলোকসঞ্ঞং মনসি করোতি, দিৰাসঞ্ঞং অধিট্ঠাতি – যথা দিৰা তথা রত্তিং, যথা রত্তিং তথা দিৰা. ইতি ৰিৰটেন চেতসা অপরিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৰেতি. অযং, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা ঞাণদস্সনপ্পটিলাভায সংৰত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা সতিসম্পজঞ্ঞায সংৰত্ততি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ৰিদিতা ৰেদনা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি; ৰিদিতা সঞ্ঞা…পে… ৰিদিতা ৰিতক্কা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. অযং, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা সতিসম্পজঞ্ঞায সংৰত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা আসৰানং খযায সংৰত্ততি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সী ৰিহরতি – ‘ইতি রূপং, ইতি রূপস্স সমুদযো, ইতি রূপস্স অত্থঙ্গমো [অত্থগমো (সী. পী.)]; ইতি ৰেদনা, ইতি ৰেদনায সমুদযো, ইতি ৰেদনায অত্থঙ্গমো; ইতি সঞ্ঞা, ইতি সঞ্ঞায সমুদযো, ইতি সঞ্ঞায অত্থঙ্গমো; ইতি সঙ্খারা, ইতি সঙ্খারানং সমুদযো, ইতি সঙ্খারানং অত্থঙ্গমো; ইতি ৰিঞ্ঞাণং, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি. অযং, ভিক্খৰে, সমাধিভাৰনা ভাৰিতা বহুলীকতা আসৰানং খযায সংৰত্ততি. ইমা খো, ভিক্খৰে, চতস্সো সমাধিভাৰনা. ইদঞ্চ পন মেতং, ভিক্খৰে, সন্ধায ভাসিতং পারাযনে পুণ্ণকপঞ্হে –

‘‘সঙ্খায লোকস্মিং পরোপরানি,

যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে;

সন্তো ৰিধূমো অনীঘো নিরাসো,

অতারি সো জাতিজরন্তি ব্রূমী’’তি [সু. নি. ১০৫৪; চূল়নি. পুণ্ণকমাণৰপুচ্ছা ৭৩]. পঠমং;

২. পঞ্হব্যাকরণসুত্তং

৪২. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, পঞ্হব্যাকরণানি [পঞ্হাব্যাকরণানি (ক.)]. কতমানি চত্তারি? অত্থি, ভিক্খৰে, পঞ্হো একংসব্যাকরণীযো; অত্থি, ভিক্খৰে, পঞ্হো ৰিভজ্জব্যাকরণীযো; অত্থি, ভিক্খৰে, পঞ্হো পটিপুচ্ছাব্যাকরণীযো; অত্থি, ভিক্খৰে, পঞ্হো ঠপনীযো. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি পঞ্হব্যাকরণানী’’তি.

‘‘একংসৰচনং একং, ৰিভজ্জৰচনাপরং;

ততিযং পটিপুচ্ছেয্য, চতুত্থং পন ঠাপযে.

‘‘যো চ তেসং [নেসং (সী. স্যা. কং.)] তত্থ তত্থ, জানাতি অনুধম্মতং;

চতুপঞ্হস্স কুসলো, আহু ভিক্খুং তথাৰিধং.

‘‘দুরাসদো দুপ্পসহো, গম্ভীরো দুপ্পধংসিযো;

অথো অত্থে অনত্থে চ, উভযস্স হোতি কোৰিদো [উভযত্থস্স কোৰিদো (স্যা. কং.)].

‘‘অনত্থং পরিৰজ্জেতি, অত্থং গণ্হাতি পণ্ডিতো;

অত্থাভিসমযা ধীরো, পণ্ডিতোতি পৰুচ্চতী’’তি. দুতিযং;

৩. পঠমকোধগরুসুত্তং

৪৩. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? কোধগরু ন সদ্ধম্মগরু, মক্খগরু ন সদ্ধম্মগরু, লাভগরু ন সদ্ধম্মগরু, সক্কারগরু ন সদ্ধম্মগরু. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং.

‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? সদ্ধম্মগরু ন কোধগরু, সদ্ধম্মগরু ন মক্খগরু, সদ্ধম্মগরু ন লাভগরু, সদ্ধম্মগরু ন সক্কারগরু. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি.

‘‘কোধমক্খগরূ ভিক্খূ, লাভসক্কারগারৰা;

ন তে ধম্মে ৰিরূহন্তি, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতে.

‘‘যে চ সদ্ধম্মগরুনো, ৰিহংসু ৰিহরন্তি চ;

তে ৰে ধম্মে ৰিরূহন্তি, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতে’’তি. ততিযং;

৪. দুতিযকোধগরুসুত্তং

৪৪. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, অসদ্ধম্মা. কতমে চত্তারো? কোধগরুতা ন সদ্ধম্মগরুতা, মক্খগরুতা ন সদ্ধম্মগরুতা, লাভগরুতা ন সদ্ধম্মগরুতা, সক্কারগরুতা ন সদ্ধম্মগরুতা. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো অসদ্ধম্মা.

‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, সদ্ধম্মা. কতমে চত্তারো? সদ্ধম্মগরুতা ন কোধগরুতা, সদ্ধম্মগরুতা ন মক্খগরুতা, সদ্ধম্মগরুতা ন লাভগরুতা, সদ্ধম্মগরুতা ন সক্কারগরুতা. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো সদ্ধম্মা’’তি.

‘‘কোধমক্খগরু ভিক্খু, লাভসক্কারগারৰো;

সুখেত্তে পূতিবীজংৰ, সদ্ধম্মে ন ৰিরূহতি.

‘‘যে চ সদ্ধম্মগরুনো, ৰিহংসু ৰিহরন্তি চ;

তে ৰে ধম্মে ৰিরূহন্তি, স্নেহান্ৰযমিৰোসধা’’তি [স্নেহমন্ৰাযমিৰোসধাতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. চতুত্থং;

৫. রোহিতস্সসুত্তং

৪৫. একং সমযং ভগৰা [সং. নি. ১.১০৭] সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো রোহিতস্সো দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো রোহিতস্সো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘যত্থ নু খো, ভন্তে, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি, সক্কা নু খো সো, ভন্তে, গমনেন লোকস্স অন্তো ঞাতুং ৰা দট্ঠুং ৰা পাপুণিতুং ৰা’’তি? ‘‘যত্থ খো, আৰুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৰদামী’’তি.

‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৰ সুভাসিতমিদং, ভন্তে, ভগৰতা – ‘যত্থ খো, আৰুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৰদামী’’’তি.

‘‘ভূতপুব্বাহং, ভন্তে, রোহিতস্সো নাম ইসি অহোসিং ভোজপুত্তো ইদ্ধিমা ৰেহাসঙ্গমো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৰরূপো জৰো অহোসি, সেয্যথাপি নাম দল়্হধম্মা [দল়্হধম্মো, অ. নি. ৯.৩৮; ম. নি. ১.১৬১ (সব্বত্থ) টীকা চ মোগ্গল্লানব্যাকরণং চ ওলোকেতব্বং] ধনুগ্গহো সিক্খিতো কতহত্থো কতূপাসনো লহুকেন অসনেন অপ্পকসিরেন তিরিযং তালচ্ছাযং অতিপাতেয্য. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৰরূপো পদৰীতিহারো অহোসি, সেয্যথাপি নাম পুরত্থিমা সমুদ্দা পচ্ছিমো সমুদ্দো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৰরূপেন জৰেন সমন্নাগতস্স এৰরূপেন চ পদৰীতিহারেন এৰরূপং ইচ্ছাগতং উপ্পজ্জি – ‘অহং গমনেন লোকস্স অন্তং পাপুণিস্সামী’তি. সো খো অহং, ভন্তে, অঞ্ঞত্রেৰ অসিতপীতখাযিতসাযিতা অঞ্ঞত্র উচ্চারপস্সাৰকম্মা অঞ্ঞত্র নিদ্দাকিলমথপটিৰিনোদনা ৰস্সসতাযুকো ৰস্সসতজীৰী ৰস্সসতং গন্ত্ৰা অপ্পত্ৰাৰ লোকস্স অন্তং অন্তরাযেৰ কালঙ্কতো.

‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৰ সুভাসিতমিদং, ভন্তে, ভগৰতা – ‘যত্থ খো, আৰুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৰদামী’’’তি.

‘‘‘যত্থ খো, আৰুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্য’ন্তি ৰদামি. ন চাহং, আৰুসো, অপ্পত্ৰাৰ লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামি. অপি চাহং, আৰুসো, ইমস্মিংযেৰ ব্যামমত্তে কল়েৰরে [কল়েবরে (সী. পী.)] সসঞ্ঞিম্হি সমনকে লোকঞ্চ পঞ্ঞাপেমি লোকসমুদযঞ্চ লোকনিরোধঞ্চ লোকনিরোধগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তি.

‘‘গমনেন ন পত্তব্বো, লোকস্সন্তো কুদাচনং;

ন চ অপ্পত্ৰা লোকন্তং, দুক্খা অত্থি পমোচনং.

‘‘তস্মা হৰে লোকৰিদূ সুমেধো,

লোকন্তগূ ৰুসিতব্রহ্মচরিযো;

লোকস্স অন্তং সমিতাৰি ঞত্ৰা,

নাসীসতী [নাসিংসতী (সী.)] লোকমিমং পরঞ্চা’’তি. পঞ্চমং;

৬. দুতিযরোহিতস্সসুত্তং

৪৬. অথ খো ভগৰা তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইমং, ভিক্খৰে, রত্তিং রোহিতস্সো দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভিক্খৰে, রোহিতস্সো দেৰপুত্তো মং এতদৰোচ – ‘যত্থ নু খো, ভন্তে [সং. নি. ১.১০৭], ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি, সক্কা নু খো সো, ভন্তে, গমনেন লোকস্স অন্তো ঞাতুং ৰা দট্ঠুং ৰা পাপুণিতুং ৰা’তি? এৰং ৰুত্তে অহং, ভিক্খৰে, রোহিতস্সং দেৰপুত্তং এতদৰোচং – ‘যত্থ খো, আৰুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৰদামী’তি. এৰং ৰুত্তে, ভিক্খৰে, রোহিতস্সো দেৰপুত্তো মং এতদৰোচ – ‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৰ সুভাসিতমিদং, ভন্তে, ভগৰতা – যত্থ খো, আৰুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৰদামি’’’.

‘‘ভূতপুব্বাহং, ভন্তে, রোহিতস্সো নাম ইসি অহোসিং ভোজপুত্তো ইদ্ধিমা ৰেহাসঙ্গমো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৰরূপো জৰো অহোসি, সেয্যথাপি নাম দল়্হধম্মা ধনুগ্গহো সিক্খিতো কতহত্থো কতূপাসনো লহুকেন অসনেন অপ্পকসিরেন তিরিযং তালচ্ছাযং অতিপাতেয্য. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৰরূপো পদৰীতিহারো অহোসি, সেয্যথাপি নাম পুরত্থিমা সমুদ্দা পচ্ছিমো সমুদ্দো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৰরূপেন জৰেন সমন্নাগতস্স এৰরূপেন চ পদৰীতিহারেন এৰরূপং ইচ্ছাগতং উপ্পজ্জি – অহং গমনেন লোকস্স অন্তং পাপুণিস্সামী’’তি. সো খো অহং, ভন্তে, অঞ্ঞত্রেৰ অসিতপীতখাযিতসাযিতা অঞ্ঞত্র উচ্চারপস্সাৰকম্মা অঞ্ঞত্র নিদ্দাকিলমথপটিৰিনোদনা ৰস্সসতাযুকো ৰস্সসতজীৰী ৰস্সসতং গন্ত্ৰা অপ্পত্ৰাৰ লোকস্স অন্তং অন্তরাযেৰ কালঙ্কতো.

‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৰ সুভাসিতমিদং, ভন্তে, ভগৰতা – ‘যত্থ খো, আৰুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৰদামী’’’তি. এৰং ৰুত্তে অহং, ভিক্খৰে, রোহিতস্সং দেৰপুত্তং এতদৰোচং –

‘‘‘যত্থ খো, আৰুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৰতি ন উপপজ্জতি, নাহং, তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৰদামী’তি. ন চাহং, আৰুসো, অপ্পত্ৰাৰ লোকস্স অন্তং দুক্খস্সন্তকিরিযং ৰদামি. অপি চাহং, আৰুসো, ইমস্মিংযেৰ ব্যামমত্তে কল়েৰরে সসঞ্ঞিম্হি সমনকে লোকঞ্চ পঞ্ঞাপেমি লোকসমুদযঞ্চ লোকনিরোধঞ্চ লোকনিরোধগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তি.

‘‘গমনেন ন পত্তব্বো, লোকস্সন্তো কুদাচনং;

ন চ অপ্পত্ৰা লোকন্তং, দুক্খা অত্থি পমোচনং.

‘‘তস্মা হৰে লোকৰিদূ সুমেধো,

লোকন্তগূ ৰুসিতব্রহ্মচরিযো;

লোকস্স অন্তং সমিতাৰি ঞত্ৰা,

নাসীসতী লোকমিমং পরঞ্চা’’তি. ছট্ঠং;

৭. সুৰিদূরসুত্তং

৪৭. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, সুৰিদূরৰিদূরানি. কতমানি চত্তারি? নভঞ্চ, ভিক্খৰে, পথৰী চ; ইদং পঠমং সুৰিদূরৰিদূরে. ওরিমঞ্চ, ভিক্খৰে, তীরং সমুদ্দস্স পারিমঞ্চ; ইদং দুতিযং সুৰিদূরৰিদূরে. যতো চ, ভিক্খৰে, ৰেরোচনো অব্ভুদেতি যত্থ চ অত্থমেতি [অত্থঙ্গমেতি (স্যা.), ৰেতি (ক.)]; ইদং ততিযং সুৰিদূরৰিদূরে. সতঞ্চ, ভিক্খৰে, ধম্মো অসতঞ্চ ধম্মো; ইদং চতুত্থং সুৰিদূরৰিদূরে. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি সুৰিদূরৰিদূরানী’’তি.

[জা. ২.২১.৪১৪, ৪৪৮] ‘‘নভঞ্চ দূরে পথৰী চ দূরে,

পারং সমুদ্দস্স তদাহু দূরে;

যতো চ ৰেরোচনো অব্ভুদেতি,

পভঙ্করো যত্থ চ অত্থমেতি;

ততো হৰে দূরতরং ৰদন্তি,

সতঞ্চ ধম্মং অসতঞ্চ ধম্মং.

‘‘অব্যাযিকো হোতি সতং সমাগমো,

যাৰাপি [যাৰম্পি (সী. স্যা. কং. পী.)] তিট্ঠেয্য তথেৰ হোতি;

খিপ্পঞ্হি ৰেতি অসতং সমাগমো,

তস্মা সতং ধম্মো অসব্ভি আরকা’’তি. সত্তমং;

৮. ৰিসাখসুত্তং

৪৮. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৰিসাখো পঞ্চালপুত্তো [পঞ্চালিপুত্তো (সী. স্যা. কং. পী.)] উপট্ঠানসালাযং ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি, পোরিযা ৰাচায ৰিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা পরিযাপন্নায অনিস্সিতায. অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি –

‘‘কো নু খো, ভিক্খৰে, উপট্ঠানসালাযং ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি পোরিযা ৰাচায ৰিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা পরিযাপন্নায অনিস্সিতাযা’’তি? ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ৰিসাখো পঞ্চালপুত্তো উপট্ঠানসালাযং ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি পোরিযা ৰাচায ৰিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা পরিযাপন্নায অনিস্সিতাযা’’তি.

অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং ৰিসাখং পঞ্চালপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু সাধু, ৰিসাখ! সাধু খো ত্ৰং, ৰিসাখ, ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি পোরিযা ৰাচায ৰিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা পরিযাপন্নায অনিস্সিতাযাতি.

‘‘নাভাসমানং জানন্তি, মিস্সং বালেহি পণ্ডিতং;

ভাসমানঞ্চ জানন্তি, দেসেন্তং অমতং পদং.

‘‘ভাসযে জোতযে ধম্মং, পগ্গণ্হে ইসিনং ধজং;

সুভাসিতধজা ইসযো, ধম্মো হি ইসিনং ধজো’’তি. অট্ঠমং;

৯. ৰিপল্লাসসুত্তং

৪৯. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, সঞ্ঞাৰিপল্লাসা চিত্তৰিপল্লাসা দিট্ঠিৰিপল্লাসা. কতমে চত্তারো? অনিচ্চে, ভিক্খৰে, নিচ্চন্তি সঞ্ঞাৰিপল্লাসো চিত্তৰিপল্লাসো দিট্ঠিৰিপল্লাসো; দুক্খে, ভিক্খৰে, সুখন্তি সঞ্ঞাৰিপল্লাসো চিত্তৰিপল্লাসো দিট্ঠিৰিপল্লাসো; অনত্তনি, ভিক্খৰে, অত্তাতি সঞ্ঞাৰিপল্লাসো চিত্তৰিপল্লাসো দিট্ঠিৰিপল্লাসো; অসুভে, ভিক্খৰে, সুভন্তি সঞ্ঞাৰিপল্লাসো চিত্তৰিপল্লাসো দিট্ঠিৰিপল্লাসো. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো সঞ্ঞাৰিপল্লাসা চিত্তৰিপল্লাসা দিট্ঠিৰিপল্লাসা.

‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, নসঞ্ঞাৰিপল্লাসা নচিত্তৰিপল্লাসা নদিট্ঠিৰিপল্লাসা. কতমে চত্তারো? অনিচ্চে, ভিক্খৰে, অনিচ্চন্তি নসঞ্ঞাৰিপল্লাসো নচিত্তৰিপল্লাসো নদিট্ঠিৰিপল্লাসো; দুক্খে, ভিক্খৰে, দুক্খন্তি নসঞ্ঞাৰিপল্লাসো নচিত্তৰিপল্লাসো নদিট্ঠিৰিপল্লাসো; অনত্তনি, ভিক্খৰে, অনত্তাতি নসঞ্ঞাৰিপল্লাসো নচিত্তৰিপল্লাসো নদিট্ঠিৰিপল্লাসো; অসুভে, ভিক্খৰে, অসুভন্তি নসঞ্ঞাৰিপল্লাসো নচিত্তৰিপল্লাসো নদিট্ঠিৰিপল্লাসো. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো নসঞ্ঞাৰিপল্লাসা নচিত্তৰিপল্লাসা নদিট্ঠিৰিপল্লাসা’’তি.

‘‘অনিচ্চে নিচ্চসঞ্ঞিনো, দুক্খে চ সুখসঞ্ঞিনো;

অনত্তনি চ অত্তাতি, অসুভে সুভসঞ্ঞিনো;

মিচ্ছাদিট্ঠিহতা সত্তা, খিত্তচিত্তা ৰিসঞ্ঞিনো.

‘‘তে যোগযুত্তা মারস্স, অযোগক্খেমিনো জনা;

সত্তা গচ্ছন্তি সংসারং, জাতিমরণগামিনো.

‘‘যদা চ বুদ্ধা লোকস্মিং, উপ্পজ্জন্তি পভঙ্করা;

তে ইমং ধম্মং [তেমং ধম্মং (সী. স্যা. কং.)] পকাসেন্তি, দুক্খূপসমগামিনং.

‘‘তেসং সুত্ৰান সপ্পঞ্ঞা, সচিত্তং পচ্চলদ্ধা তে;

অনিচ্চং অনিচ্চতো দক্খুং, দুক্খমদ্দক্খু দুক্খতো.

‘‘অনত্তনি অনত্তাতি, অসুভং অসুভতদ্দসুং;

সম্মাদিট্ঠিসমাদানা, সব্বং দুক্খং উপচ্চগু’’ন্তি [পটি. ম. ১.২৩৬]. নৰমং;

১০. উপক্কিলেসসুত্তং

৫০. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে [চূল়ৰ. ৪৪৭], চন্দিমসূরিযানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূরিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তি. কতমে চত্তারো? অব্ভা, ভিক্খৰে, চন্দিমসূরিযানং উপক্কিলেসা, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূরিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তি.

‘‘মহিকা, ভিক্খৰে, চন্দিমসূরিযানং উপক্কিলেসা, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূরিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তি.

‘‘ধূমো রজো, ভিক্খৰে, চন্দিমসূরিযানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূরিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তি.

‘‘রাহু, ভিক্খৰে, অসুরিন্দো চন্দিমসূরিযানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূরিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো চন্দিমসূরিযানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূরিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তি.

‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, চত্তারোমে সমণব্রাহ্মণানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্রাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তি. কতমে চত্তারো? সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা সুরং পিৰন্তি মেরযং, সুরামেরযপানা অপ্পটিৰিরতা. অযং, ভিক্খৰে, পঠমো সমণব্রাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্রাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তি, মেথুনস্মা ধম্মা অপ্পটিৰিরতা. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযো সমণব্রাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্রাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা জাতরূপরজতং সাদিযন্তি, জাতরূপরজতপটিগ্গহণা অপ্পটিৰিরতা. অযং, ভিক্খৰে, ততিযো সমণব্রাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্রাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা মিচ্ছাজীৰেন জীৰন্তি, মিচ্ছাজীৰা অপ্পটিৰিরতা. অযং, ভিক্খৰে, চতুত্থো সমণব্রাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্রাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো সমণব্রাহ্মণানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্রাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তী’’তি.

‘‘রাগদোসপরিক্কিট্ঠা, একে সমণব্রাহ্মণা;

অৰিজ্জানিৰুতা পোসা, পিযরূপাভিনন্দিনো.

‘‘সুরং পিৰন্তি মেরযং, পটিসেৰন্তি মেথুনং;

রজতং জাতরূপঞ্চ, সাদিযন্তি অৰিদ্দসূ;

মিচ্ছাজীৰেন জীৰন্তি, একে সমণব্রাহ্মণা.

‘‘এতে উপক্কিলেসা ৰুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;

যেহি উপক্কিলেসেহি [উপক্কিলিট্ঠা (সী. পী.)], একে সমণব্রাহ্মণা;

ন তপন্তি ন ভাসন্তি, অসুদ্ধা সরজা মগা.

‘‘অন্ধকারেন ওনদ্ধা, তণ্হাদাসা সনেত্তিকা;

ৰড্ঢেন্তি কটসিং ঘোরং, আদিযন্তি পুনব্ভৰ’’ন্তি. দসমং;

রোহিতস্সৰগ্গো পঞ্চমো.