৭. কথাৰত্থুসুত্তং

৬৮. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, কথাৰত্থূনি. কতমানি তীণি? অতীতং ৰা, ভিক্খৰে, অদ্ধানং আরব্ভ কথং কথেয্য – ‘এৰং অহোসি অতীতমদ্ধান’ন্তি. অনাগতং ৰা, ভিক্খৰে, অদ্ধানং আরব্ভ কথং কথেয্য – ‘এৰং ভৰিস্সতি অনাগতমদ্ধান’ন্তি. এতরহি ৰা, ভিক্খৰে, পচ্চুপ্পন্নং অদ্ধানং আরব্ভ কথং কথেয্য – ‘এৰং হোতি এতরহি পচ্চুপ্পন্নমদ্ধান’’’ন্তি [এৰং এতরহি পচ্চুপ্পন্নন্তি (সী. পী. ক.), এৰং হোতি এতরহি পচ্চুপ্পন্নন্তি (স্যা. কং.)].

‘‘কথাসম্পযোগেন, ভিক্খৰে, পুগ্গলো ৰেদিতব্বো যদি ৰা কচ্ছো যদি ৰা অকচ্ছোতি. সচাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো একংসব্যাকরণীযং পঞ্হং ন একংসেন ব্যাকরোতি, ৰিভজ্জব্যাকরণীযং পঞ্হং ন ৰিভজ্জ ব্যাকরোতি, পটিপুচ্ছাব্যাকরণীযং পঞ্হং ন পটিপুচ্ছা ব্যাকরোতি, ঠপনীযং পঞ্হং ন ঠপেতি [থপনীযং পঞ্হং ন থপেতি (ক.)], এৰং সন্তাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো অকচ্ছো হোতি. সচে পনাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো একংসব্যাকরণীযং পঞ্হং একংসেন ব্যাকরোতি, ৰিভজ্জব্যাকরণীযং পঞ্হং ৰিভজ্জ ব্যাকরোতি, পটিপুচ্ছাব্যাকরণীযং পঞ্হং পটিপুচ্ছা ব্যাকরোতি, ঠপনীযং পঞ্হং ঠপেতি, এৰং সন্তাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো কচ্ছো হোতি.

‘‘কথাসম্পযোগেন, ভিক্খৰে, পুগ্গলো ৰেদিতব্বো যদি ৰা কচ্ছো যদি ৰা অকচ্ছোতি. সচাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো ঠানাঠানে ন সণ্ঠাতি পরিকপ্পে ন সণ্ঠাতি অঞ্ঞাতৰাদে [অঞ্ঞৰাদে (সী. স্যা. কং. পী.), অঞ্ঞাতৰারে (ক.)] ন সণ্ঠাতি পটিপদায ন সণ্ঠাতি, এৰং সন্তাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো অকচ্ছো হোতি. সচে পনাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো ঠানাঠানে সণ্ঠাতি পরিকপ্পে সণ্ঠাতি অঞ্ঞাতৰাদে সণ্ঠাতি পটিপদায সণ্ঠাতি, এৰং সন্তাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো কচ্ছো হোতি.

‘‘কথাসম্পযোগেন, ভিক্খৰে, পুগ্গলো ৰেদিতব্বো যদি ৰা কচ্ছো যদি ৰা অকচ্ছোতি. সচাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি, এৰং সন্তাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো অকচ্ছো হোতি. সচে পনাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো ন অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি ন বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি, এৰং সন্তাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো কচ্ছো হোতি.

‘‘কথাসম্পযোগেন, ভিক্খৰে, পুগ্গলো ৰেদিতব্বো যদি ৰা কচ্ছো যদি ৰা অকচ্ছোতি. সচাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো অভিহরতি অভিমদ্দতি অনুপজগ্ঘতি [অনুসংজগ্ঘতি (ক.)] খলিতং গণ্হাতি, এৰং সন্তাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো অকচ্ছো হোতি. সচে পনাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো নাভিহরতি নাভিমদ্দতি ন অনুপজগ্ঘতি ন খলিতং গণ্হাতি, এৰং সন্তাযং, ভিক্খৰে, পুগ্গলো কচ্ছো হোতি.

‘‘কথাসম্পযোগেন, ভিক্খৰে, পুগ্গলো ৰেদিতব্বো যদি ৰা সউপনিসো যদি ৰা অনুপনিসোতি. অনোহিতসোতো, ভিক্খৰে, অনুপনিসো হোতি, ওহিতসোতো সউপনিসো হোতি. সো সউপনিসো সমানো অভিজানাতি একং ধম্মং, পরিজানাতি একং ধম্মং, পজহতি একং ধম্মং, সচ্ছিকরোতি একং ধম্মং. সো অভিজানন্তো একং ধম্মং, পরিজানন্তো একং ধম্মং, পজহন্তো একং ধম্মং, সচ্ছিকরোন্তো একং ধম্মং সম্মাৰিমুত্তিং ফুসতি. এতদত্থা, ভিক্খৰে, কথা; এতদত্থা মন্তনা; এতদত্থা উপনিসা; এতদত্থং সোতাৰধানং, যদিদং অনুপাদা চিত্তস্স ৰিমোক্খোতি.

‘‘যে ৰিরুদ্ধা সল্লপন্তি, ৰিনিৰিট্ঠা সমুস্সিতা;

অনরিযগুণমাসজ্জ, অঞ্ঞোঞ্ঞৰিৰরেসিনো.

‘‘দুব্ভাসিতং ৰিক্খলিতং, সম্পমোহং [সসম্মোহং (ক.)] পরাজযং;

অঞ্ঞোঞ্ঞস্সাভিনন্দন্তি, তদরিযো কথনাচরে [তদরিযো ন কথং ৰদে (ক.)].

‘‘সচে চস্স কথাকামো, কালমঞ্ঞায পণ্ডিতো;

ধম্মট্ঠপটিসংযুত্তা, যা অরিযচরিতা [অরিযঞ্চরিতা (সী.), অরিযাদিকা (ক.)] কথা.

‘‘তং কথং কথযে ধীরো, অৰিরুদ্ধো অনুস্সিতো;

অনুন্নতেন মনসা, অপল়াসো অসাহসো.

‘‘অনুসূযাযমানো সো, সম্মদঞ্ঞায ভাসতি;

সুভাসিতং অনুমোদেয্য, দুব্ভট্ঠে নাপসাদযে [নাৰসাদযে (সী. পী.)].

‘‘উপারম্ভং ন সিক্খেয্য, খলিতঞ্চ ন গাহযে [ন ভাসযে (ক.)];

নাভিহরে নাভিমদ্দে, ন ৰাচং পযুতং ভণে.

‘‘অঞ্ঞাতত্থং পসাদত্থং, সতং ৰে হোতি মন্তনা;

এৰং খো অরিযা মন্তেন্তি, এসা অরিযান মন্তনা;

এতদঞ্ঞায মেধাৰী, ন সমুস্সেয্য মন্তযে’’তি. সত্তমং;