১. তিত্থাযতনাদিসুত্তং
৬২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, তিত্থাযতনানি যানি পণ্ডিতেহি সমনুযুঞ্জিযমানানি [সমনুগ্গাহিযমানানি (স্যা. কং. ক.)] সমনুগাহিযমানানি সমনুভাসিযমানানি পরম্পি গন্ত্ৰা অকিরিযায সণ্ঠহন্তি. কতমানি তীণি? সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা সব্বং তং পুব্বেকতহেতূ’তি. সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা সব্বং তং ইস্সরনিম্মানহেতূ’তি. সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা সব্বং তং অহেতুঅপ্পচ্চযা’’’তি.
‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা সব্বং তং পুব্বেকতহেতূ’তি, ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰদামি – ‘সচ্চং কির তুম্হে আযস্মন্তো এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা সব্বং তং পুব্বেকতহেতূ’তি? তে চ মে [তে চে মে (সী. স্যা. কং. পী.)] এৰং পুট্ঠা ‘আমা’তি [আমোতি (সী.)] পটিজানন্তি. ত্যাহং এৰং ৰদামি – ‘তেনহাযস্মন্তো পাণাতিপাতিনো ভৰিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, অদিন্নাদাযিনো ভৰিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, অব্রহ্মচারিনো ভৰিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, মুসাৰাদিনো ভৰিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, পিসুণৰাচা ভৰিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, ফরুসৰাচা ভৰিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, সম্ফপ্পলাপিনো ভৰিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, অভিজ্ঝালুনো ভৰিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, ব্যাপন্নচিত্তা ভৰিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, মিচ্ছাদিট্ঠিকা ভৰিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু’’’.
‘‘পুব্বেকতং খো পন, ভিক্খৰে, সারতো পচ্চাগচ্ছতং ন হোতি ছন্দো ৰা ৰাযামো ৰা ইদং ৰা করণীযং ইদং ৰা অকরণীযন্তি. ইতি করণীযাকরণীযে খো পন সচ্চতো থেততো অনুপলব্ভিযমানে মুট্ঠস্সতীনং অনারক্খানং ৰিহরতং ন হোতি পচ্চত্তং সহধম্মিকো সমণৰাদো. অযং খো মে, ভিক্খৰে, তেসু সমণব্রাহ্মণেসু এৰংৰাদীসু এৰংদিট্ঠীসু পঠমো সহধম্মিকো নিগ্গহো হোতি.
‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা সব্বং তং ইস্সরনিম্মানহেতূ’তি, ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰদামি – ‘সচ্চং কির তুম্হে আযস্মন্তো এৰংৰাদিনো এৰদিট্ঠিনো – যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা সব্বং তং ইস্সরনিম্মানহেতূ’তি? তে চ মে এৰং পুট্ঠা ‘আমা’তি পটিজানন্তি. ত্যাহং এৰং ৰদামি – ‘তেনহাযস্মন্তো পাণাতিপাতিনো ভৰিস্সন্তি ইস্সরনিম্মানহেতু, অদিন্নাদাযিনো ভৰিস্সন্তি ইস্সরনিম্মানহেতু, অব্রহ্মচারিনো ভৰিস্সন্তি ইস্সরনিম্মানহেতু, মুসাৰাদিনো ভৰিস্সন্তি ইস্সরনিম্মানহেতু, পিসুণৰাচা ভৰিস্সন্তি ইস্সরনিম্মানহেতু, ফরুসৰাচা ভৰিস্সন্তি ইস্সরনিম্মানহেতু, সম্ফপ্পলাপিনো ভৰিস্সন্তি ইস্সরনিম্মানহেতু, অভিজ্ঝালুনো ভৰিস্সন্তি ইস্সরনিম্মানহেতু, ব্যাপন্নচিত্তা ভৰিস্সন্তি ইস্সরনিম্মানহেতু, মিচ্ছাদিট্ঠিকা ভৰিস্সন্তি ইস্সরনিম্মানহেতু’’’.
‘‘ইস্সরনিম্মানং খো পন, ভিক্খৰে, সারতো পচ্চাগচ্ছতং ন হোতি ছন্দো ৰা ৰাযামো ৰা ইদং ৰা করণীযং ইদং ৰা অকরণীযন্তি. ইতি করণীযাকরণীযে খো পন সচ্চতো থেততো অনুপলব্ভিযমানে মুট্ঠস্সতীনং অনারক্খানং ৰিহরতং ন হোতি পচ্চত্তং সহধম্মিকো সমণৰাদো. অযং খো মে, ভিক্খৰে, তেসু সমণব্রাহ্মণেসু এৰংৰাদীসু এৰংদিট্ঠীসু দুতিযো সহধম্মিকো নিগ্গহো হোতি.
‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যং কিং চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা সব্বং তং অহেতুঅপ্পচ্চযা’তি, ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰদামি – ‘সচ্চং কির তুম্হে আযস্মন্তো এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – যং কিং চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা সব্বং তং অহেতুঅপ্পচ্চযা’তি? তে চ মে এৰং পুট্ঠা ‘আমা’তি পটিজানন্তি. ত্যাহং এৰং ৰদামি – ‘তেনহাযস্মন্তো পাণাতিপাতিনো ভৰিস্সন্তি অহেতুঅপ্পচ্চযা…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিকা ভৰিস্সন্তি অহেতুঅপ্পচ্চযা’’’.
‘‘অহেতুঅপ্পচ্চযং [অহেতুং (সী.), অহেতু (স্যা. কং.), অহেতুঅপ্পচ্চযা (পী.), অহেতুং অপ্পচ্চযং (ক.)] খো পন, ভিক্খৰে, সারতো পচ্চাগচ্ছতং ন হোতি ছন্দো ৰা ৰাযামো ৰা ইদং ৰা করণীযং ইদং ৰা অকরণীযন্তি. ইতি করণীযাকরণীযে খো পন সচ্চতো থেততো অনুপলব্ভিযমানে মুট্ঠস্সতীনং অনারক্খানং ৰিহরতং ন হোতি পচ্চত্তং সহধম্মিকো সমণৰাদো. অযং খো মে, ভিক্খৰে, তেসু সমণব্রাহ্মণেসু এৰংৰাদীসু এৰংদিট্ঠীসু ততিযো সহধম্মিকো নিগ্গহো হোতি.
‘‘ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি তিত্থাযতনানি যানি পণ্ডিতেহি সমনুযুঞ্জিযমানানি সমনুগাহিযমানানি সমনুভাসিযমানানি পরম্পি গন্ত্ৰা অকিরিযায সণ্ঠহন্তি.
‘‘অযং খো পন, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহি. কতমো চ, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহি? ইমা ছ ধাতুযোতি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহি. ইমানি ছ ফস্সাযতনানীতি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহি. ইমে অট্ঠারস মনোপৰিচারাতি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহি. ইমানি চত্তারি অরিযসচ্চানীতি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহি.
‘‘ইমা ছ ধাতুযোতি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহীতি. ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ছযিমা, ভিক্খৰে, ধাতুযো – পথৰীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৰাযোধাতু, আকাসধাতু, ৰিঞ্ঞাণধাতু. ইমা ছ ধাতুযোতি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহীতি. ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘ইমানি ছ ফস্সাযতনানীতি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহীতি. ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ছযিমানি, ভিক্খৰে, ফস্সাযতনানি – চক্খু ফস্সাযতনং, সোতং ফস্সাযতনং, ঘানং ফস্সাযতনং, জিৰ্হা ফস্সাযতনং, কাযো ফস্সাযতনং, মনো ফস্সাযতনং. ইমানি ছ ফস্সাযতনানীতি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহীতি. ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘ইমে অট্ঠারস মনোপৰিচারাতি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহীতি. ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? চক্খুনা রূপং দিস্ৰা সোমনস্সট্ঠানিযং রূপং উপৰিচরতি দোমনস্সট্ঠানিযং রূপং উপৰিচরতি উপেক্খাট্ঠানিযং রূপং উপৰিচরতি, সোতেন সদ্দং সুত্ৰা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায সোমনস্সট্ঠানিযং ধম্মং উপৰিচরতি দোমনস্সট্ঠানিযং ধম্মং উপৰিচরতি উপেক্খাট্ঠানিযং ধম্মং উপৰিচরতি. ইমে অট্ঠারস মনোপৰিচারাতি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহীতি. ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘ইমানি চত্তারি অরিযসচ্চানীতি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহীতি. ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ছন্নং, ভিক্খৰে, ধাতূনং উপাদায গব্ভস্সাৰক্কন্তি হোতি; ওক্কন্তিযা সতি নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা. ৰেদিযমানস্স খো পনাহং, ভিক্খৰে, ইদং দুক্খন্তি পঞ্ঞপেমি, অযং দুক্খসমুদযোতি পঞ্ঞপেমি, অযং দুক্খনিরোধোতি পঞ্ঞপেমি, অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি পঞ্ঞপেমি.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং? জাতিপি দুক্খা, জরাপি দুক্খা, ( ) [(ব্যাধিপি দুক্খো) (সী. পী. ক.) অট্ঠকথায সংসন্দেতব্বং ৰিসুদ্ধি. ২.৫৩৭] মরণম্পি দুক্খং, সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসাপি দুক্খা, (অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৰিপ্পযোগো দুক্খো,) [(নত্থি কত্থচি)] যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং. সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং [দুক্খসমুদযো (স্যা. কং.)] অরিযসচ্চং? অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং [দুক্খনিরোধো (স্যা. কং.)] অরিযসচ্চং? অৰিজ্জায ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা সঙ্খারনিরোধো, সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো, ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নামরূপনিরোধো, নামরূপনিরোধা সল়াযতননিরোধো, সল়াযতননিরোধা ফস্সনিরোধো, ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধো, ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধো, তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধো, উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো, ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো, জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৰাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৰো, সম্মাৰাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. ‘ইমানি চত্তারি অরিযসচ্চানী’তি, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৰজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহীতি. ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্ত’’ন্তি. পঠমং.
৬৩. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, অমাতাপুত্তিকানি ভযানীতি অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি. কতমানি তীণি? হোতি সো, ভিক্খৰে, সমযো যং মহাঅগ্গিডাহো ৰুট্ঠাতি. মহাঅগ্গিডাহে খো পন, ভিক্খৰে, ৰুট্ঠিতে তেন গামাপি ডয্হন্তি নিগমাপি ডয্হন্তি নগরাপি ডয্হন্তি. গামেসুপি ডয্হমানেসু নিগমেসুপি ডয্হমানেসু নগরেসুপি ডয্হমানেসু তত্থ মাতাপি পুত্তং নপ্পটিলভতি, পুত্তোপি মাতরং নপ্পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৰে, পঠমং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, হোতি সো সমযো যং মহামেঘো ৰুট্ঠাতি. মহামেঘে খো পন, ভিক্খৰে, ৰুট্ঠিতে মহাউদকৰাহকো সঞ্জাযতি. মহাউদকৰাহকে খো পন, ভিক্খৰে, সঞ্জাযন্তে তেন গামাপি ৰুয্হন্তি নিগমাপি ৰুয্হন্তি নগরাপি ৰুয্হন্তি. গামেসুপি ৰুয্হমানেসু নিগমেসুপি ৰুয্হমানেসু নগরেসুপি ৰুয্হমানেসু তত্থ মাতাপি পুত্তং নপ্পটিলভতি, পুত্তোপি মাতরং নপ্পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৰে, দুতিযং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, হোতি সো সমযো যং ভযং হোতি অটৰিসঙ্কোপো, চক্কসমারুল়্হা জানপদা পরিযাযন্তি. ভযে খো পন, ভিক্খৰে, সতি অটৰিসঙ্কোপে চক্কসমারুল়্হেসু জানপদেসু পরিযাযন্তেসু তত্থ মাতাপি পুত্তং নপ্পটিলভতি, পুত্তোপি মাতরং নপ্পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৰে, ততিযং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি অমাতাপুত্তিকানি ভযানীতি অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি.
‘‘তানি খো পনিমানি [ইমানি খো (সী.), ইমানি খো পন (ক.)], ভিক্খৰে, তীণি সমাতাপুত্তিকানিযেৰ ভযানি অমাতাপুত্তিকানি ভযানীতি অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি. কতমানি তীণি? হোতি সো, ভিক্খৰে, সমযো যং মহাঅগ্গিডাহো ৰুট্ঠাতি. মহাঅগ্গিডাহে খো পন, ভিক্খৰে, ৰুট্ঠিতে তেন গামাপি ডয্হন্তি নিগমাপি ডয্হন্তি নগরাপি ডয্হন্তি. গামেসুপি ডয্হমানেসু নিগমেসুপি ডয্হমানেসু নগরেসুপি ডয্হমানেসু হোতি সো সমযো যং কদাচি করহচি মাতাপি পুত্তং পটিলভতি, পুত্তোপি মাতরং পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৰে, পঠমং সমাতাপুত্তিকংযেৰ ভযং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, হোতি সো সমযো যং মহামেঘো ৰুট্ঠাতি. মহামেঘে খো পন, ভিক্খৰে, ৰুট্ঠিতে মহাউদকৰাহকো সঞ্জাযতি. মহাউদকৰাহকে খো পন, ভিক্খৰে, সঞ্জাতে তেন গামাপি ৰুয্হন্তি নিগমাপি ৰুয্হন্তি নগরাপি ৰুয্হন্তি. গামেসুপি ৰুয্হমানেসু নিগমেসুপি ৰুয্হমানেসু নগরেসুপি ৰুয্হমানেসু হোতি সো সমযো যং কদাচি করহচি মাতাপি পুত্তং পটিলভতি, পুত্তোপি মাতরং পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৰে, দুতিযং সমাতাপুত্তিকংযেৰ ভযং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, হোতি সো সমযো যং ভযং হোতি অটৰিসঙ্কোপো, চক্কসমারুল়্হা জানপদা পরিযাযন্তি. ভযে খো পন, ভিক্খৰে, সতি অটৰিসঙ্কোপে চক্কসমারুল়্হেসু জানপদেসু পরিযাযন্তেসু হোতি সো সমযো যং কদাচি করহচি মাতাপি পুত্তং পটিলভতি, পুত্তোপি মাতরং পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৰে, ততিযং সমাতাপুত্তিকংযেৰ ভযং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি. ‘‘ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি সমাতাপুত্তিকানিযেৰ ভযানি অমাতাপুত্তিকানি ভযানীতি অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি’’.
‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, অমাতাপুত্তিকানি ভযানি. কতমানি তীণি? জরাভযং, ব্যাধিভযং, মরণভযন্তি. ন, ভিক্খৰে, মাতা পুত্তং জীরমানং এৰং লভতি – ‘অহং জীরামি, মা মে পুত্তো জীরী’তি; পুত্তো ৰা পন মাতরং জীরমানং ন এৰং লভতি – ‘অহং জীরামি, মা মে মাতা জীরী’’’তি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, মাতা পুত্তং ব্যাধিযমানং এৰং লভতি – ‘অহং ব্যাধিযামি, মা মে পুত্তো ব্যাধিযী’তি; পুত্তো ৰা পন মাতরং ব্যাধিযমানং ন এৰং লভতি – ‘অহং ব্যাধিযামি, মা মে মাতা ব্যাধিযী’’’তি.
‘‘ন, ভিক্খৰে, মাতা পুত্তং মীযমানং এৰং লভতি – ‘অহং মীযামি, মা মে পুত্তো মীযী’তি; পুত্তো ৰা পন মাতরং মীযমানং ন এৰং লভতি – ‘অহং মীযামি, মা মে মাতা মীযী’তি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি অমাতাপুত্তিকানি ভযানী’’তি.
‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, মগ্গো অত্থি পটিপদা ইমেসঞ্চ তিণ্ণং সমাতাপুত্তিকানং ভযানং ইমেসঞ্চ তিণ্ণং অমাতাপুত্তিকানং ভযানং পহানায সমতিক্কমায সংৰত্ততি. কতমো চ, ভিক্খৰে, মগ্গো কতমা চ পটিপদা ইমেসঞ্চ তিণ্ণং সমাতাপুত্তিকানং ভযানং ইমেসঞ্চ তিণ্ণং অমাতাপুত্তিকানং ভযানং পহানায সমতিক্কমায সংৰত্ততি? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপো, সম্মাৰাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৰো, সম্মাৰাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি. অযং খো, ভিক্খৰে, মগ্গো অযং পটিপদা ইমেসঞ্চ তিণ্ণং সমাতাপুত্তিকানং ভযানং ইমেসঞ্চ তিণ্ণং অমাতাপুত্তিকানং ভযানং পহানায সমতিক্কমায সংৰত্ততী’’তি. দুতিযং.