৬. কোকনুদসুত্তং

৯৬. ‘‘একং সমযং আযস্মা আনন্দো রাজগহে ৰিহরতি তপোদারামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায যেন তপোদা তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পরিসিঞ্চিতুং. তপোদায [তপোদে (ক.)] গত্তানি পরিসিঞ্চিত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা একচীৰরো অট্ঠাসি গত্তানি পুব্বাপযমানো. কোকনুদোপি খো পরিব্বাজকো রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায যেন তপোদা তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পরিসিঞ্চিতুং.

অদ্দসা খো কোকনুদো পরিব্বাজকো আযস্মন্তং আনন্দং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘ক্ৰেত্থ [কো তেত্থ (সী.), ক্ৰত্থ (পী. ক.)], আৰুসো’’তি? ‘‘অহমাৰুসো, ভিক্খূ’’তি.

‘‘কতমেসং, আৰুসো, ভিক্খূন’’ন্তি? ‘‘সমণানং, আৰুসো, সক্যপুত্তিযান’’ন্তি.

‘‘পুচ্ছেয্যাম মযং আযস্মন্তং কিঞ্চিদেৰ দেসং, সচে আযস্মা ওকাসং করোতি পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণাযা’’তি. ‘‘পুচ্ছাৰুসো, সুত্ৰা ৰেদিস্সামা’’তি.

‘‘কিং নু খো, ভো, ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – এৰংদিট্ঠি [এৰংদিট্ঠিকো (স্যা.)] ভৰ’’ন্তি? ‘‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.

‘‘কিং পন, ভো, ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – এৰংদিট্ঠি ভৰ’’ন্তি? ‘‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.

‘‘কিং নু খো, ভো, অন্তৰা লোকো…পে… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠি ভৰ’’ন্তি? ‘‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.

‘‘তেন হি ভৰং ন জানাতি, ন পস্সতী’’তি? ‘‘ন খো অহং, আৰুসো, ন জানামি ন পস্সামি. জানামহং, আৰুসো, পস্সামী’’তি.

‘‘‘কিং নু খো, ভো, সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠি ভৰ’ন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৰদেসি.

‘‘‘কিং পন, ভো, অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠি ভৰ’ন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৰদেসি.

‘‘কিং নু খো, ভো, অন্তৰা লোকো…পে… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠি ভৰন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৰদেসি.

‘‘‘তেন হি ভৰং ন জানাতি ন পস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৰুসো, ন জানামি ন পস্সামি. জানামহং, আৰুসো, পস্সামী’তি ৰদেসি. যথা কথং পনাৰুসো, ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?

‘‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি খো, আৰুসো, দিট্ঠিগতমেতং. ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি খো, আৰুসো, দিট্ঠিগতমেতং. অন্তৰা লোকো…পে… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি খো, আৰুসো, দিট্ঠিগতমেতং.

‘‘যাৰতা, আৰুসো, দিট্ঠি [দিট্ঠিগতা (সব্বত্থ)] যাৰতা দিট্ঠিট্ঠানং দিট্ঠিঅধিট্ঠানং দিট্ঠিপরিযুট্ঠানং দিট্ঠিসমুট্ঠানং দিট্ঠিসমুগ্ঘাতো [যাৰতা দিট্ঠিট্ঠান অধিট্ঠান পরিযুট্ঠান সমুট্ঠান সমুগ্ঘাতো (সী. পী.)], তমহং জানামি তমহং পস্সামি. তমহং জানন্তো তমহং পস্সন্তো ক্যাহং ৰক্খামি – ‘ন জানামি ন পস্সামী’তি? জানামহং, আৰুসো, পস্সামী’’তি.

‘‘কো নামো আযস্মা, কথঞ্চ পনাযস্মন্তং সব্রহ্মচারী জানন্তী’’তি? ‘‘‘আনন্দো’তি খো মে, আৰুসো, নামং. ‘আনন্দো’তি চ পন মং সব্রহ্মচারী জানন্তী’’তি. ‘‘মহাচরিযেন ৰত কির, ভো, সদ্ধিং মন্তযমানা ন জানিম্হ – ‘আযস্মা আনন্দো’তি. সচে হি মযং জানেয্যাম – ‘অযং আযস্মা আনন্দো’তি, এত্তকম্পি নো নপ্পটিভাযেয্য [নপ্পটিভাসেয্যাম (ক.) নপ্পটিভাসেয্য (বহূসু) ম. নি. ৩.২১৬ পস্সিতব্বং]. খমতু চ মে আযস্মা আনন্দো’’তি. ছট্ঠং.