২. দুতিযপণ্ণাসকং
(৬) ১. সচিত্তৰগ্গো
১. সচিত্তসুত্তং
৫১. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরচিত্তপরিযাযকুসলো হোতি, অথ ‘সচিত্তপরিযাযকুসলো ভৰিস্সামী’তি [ভৰিস্সামাতি (স্যা.)] – এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সচিত্তপরিযাযকুসলো হোতি? সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা দহরো যুৰা মণ্ডনকজাতিকো আদাসে ৰা পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অচ্ছে ৰা উদকপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৰেক্খমানো সচে তত্থ পস্সতি রজং ৰা অঙ্গণং ৰা, তস্সেৰ রজস্স ৰা অঙ্গণস্স ৰা পহানায ৰাযমতি. নো চে তত্থ পস্সতি রজং ৰা অঙ্গণং ৰা, তেনেৰত্তমনো হোতি পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পো – ‘লাভা ৰত মে, পরিসুদ্ধং ৰত মে’তি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পচ্চৰেক্খণা বহুকারা [ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো বহুকারো (ক.)] হোতি কুসলেসু ধম্মেসু – ‘অভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৰিহরামি, অনভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৰিহরামি, ব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, থিনমিদ্ধপরিযুট্ঠিতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, ৰিগতথিনমিদ্ধো নু খো বহুলং ৰিহরামি, উদ্ধতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অনুদ্ধতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, ৰিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৰিহরামি, তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৰিহরামি, কোধনো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অক্কোধনো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অসংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সারদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অসারদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৰিহরামি, কুসীতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, আরদ্ধৰীরিযো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অসমাহিতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সমাহিতো নু খো বহুলং ৰিহরামী’তি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘অভিজ্ঝালু বহুলং ৰিহরামি, ব্যাপন্নচিত্তো বহুলং ৰিহরামি, থিনমিদ্ধপরিযুট্ঠিতো বহুলং ৰিহরামি, উদ্ধতো বহুলং ৰিহরামি, ৰিচিকিচ্ছো বহুলং ৰিহরামি, কোধনো বহুলং ৰিহরামি, সংকিলিট্ঠচিত্তো বহুলং ৰিহরামি, সারদ্ধকাযো বহুলং ৰিহরামি, কুসীতো বহুলং ৰিহরামি, অসমাহিতো বহুলং ৰিহরামী’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তেসংযেৰ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আদিত্তচেলো ৰা আদিত্তসীসো ৰা. তস্সেৰ চেলস্স ৰা সীসস্স ৰা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৰাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোল়্হিঞ্চ অপ্পটিৰানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করেয্য. এৰমেৰং খো তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তেসংযেৰ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং.
‘‘সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘অনভিজ্ঝালু বহুলং ৰিহরামি, অব্যাপন্নচিত্তো বহুলং ৰিহরামি, ৰিগতথিনমিদ্ধো বহুলং ৰিহরামি, অনুদ্ধতো বহুলং ৰিহরামি, তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো বহুলং ৰিহরামি, অক্কোধনো বহুলং ৰিহরামি, অসংকিলিট্ঠচিত্তো বহুলং ৰিহরামি, অসারদ্ধকাযো বহুলং ৰিহরামি, আরদ্ধৰীরিযো বহুলং ৰিহরামি, সমাহিতো বহুলং ৰিহরামী’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তেসুযেৰ কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায উত্তরি আসৰানং খযায যোগো করণীযো’’তি. পঠমং.
২. সারিপুত্তসুত্তং
৫২. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰুসো ভিক্খৰে’’তি. ‘‘আৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ –
‘‘নো চে, আৰুসো, ভিক্খু পরচিত্তপরিযাযকুসলো হোতি, অথ ‘সচিত্তপরিযাযকুসলো ভৰিস্সামী’তি – এৰঞ্হি ৰো, আৰুসো, সিক্খিতব্বং.
‘‘কথঞ্চাৰুসো, ভিক্খু সচিত্তপরিযাযকুসলো হোতি? সেয্যথাপি, আৰুসো, ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা দহরো যুৰা মণ্ডনকজাতিকো আদাসে ৰা পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অচ্ছে ৰা উদপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৰেক্খমানো সচে তত্থ পস্সতি রজং ৰা অঙ্গণং ৰা, তস্সেৰ রজস্স ৰা অঙ্গণস্স ৰা পহানায ৰাযমতি. নো চে তত্থ পস্সতি রজং ৰা অঙ্গণং ৰা, তেনেৰত্তমনো হোতি পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পো – ‘লাভা ৰত মে, পরিসুদ্ধং ৰত মে’তি.
এৰমেৰং খো, আৰুসো, ভিক্খুনো পচ্চৰেক্খণা বহুকারা হোতি কুসলেসু ধম্মেসু – ‘অভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৰিহরামি, অনভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৰিহরামি, ব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, থিনমিদ্ধপরিযুট্ঠিতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, ৰিগতথিনমিদ্ধো নু খো বহুলং ৰিহরামি, উদ্ধতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অনুদ্ধতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, ৰিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৰিহরামি, তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৰিহরামি, কোধনো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অক্কোধনো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অসংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সারদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অসারদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৰিহরামি, কুসীতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, আরদ্ধৰীরিযো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সমাহিতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অসমাহিতো নু খো বহুলং ৰিহরামী’তি.
‘‘সচে, আৰুসো, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘অভিজ্ঝালু বহুলং ৰিহরামি…পে… অসমাহিতো বহুলং ৰিহরামী’তি, তেনাৰুসো, ভিক্খুনা তেসংযেৰ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং. সেয্যথাপি, আৰুসো, আদিত্তচেলো ৰা আদিত্তসীসো ৰা. তস্সেৰ চেলস্স ৰা সীসস্স ৰা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৰাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোল়্হিঞ্চ অপ্পটিৰানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করেয্য. এৰমেৰং খো, আৰুসো, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৰ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং.
‘‘সচে পনাৰুসো, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘অনভিজ্ঝালু বহুলং ৰিহরামি…পে… সমাহিতো বহুলং ৰিহরামী’তি, তেনাৰুসো, ভিক্খুনা তেসুযেৰ কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায উত্তরি আসৰানং খযায যোগো করণীযো’’তি. দুতিযং.
৩. ঠিতিসুত্তং
৫৩. ‘‘ঠিতিম্পাহং, ভিক্খৰে, ন ৰণ্ণযামি কুসলেসু ধম্মেসু, পগেৰ পরিহানিং. ৰুড্ঢিঞ্চ খো অহং, ভিক্খৰে, ৰণ্ণযামি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতিং নো হানিং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, হানি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতি নো ৰুড্ঢি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যত্তকো হোতি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেন, তস্স তে ধম্মা নেৰ তিট্ঠন্তি নো ৰড্ঢন্তি. হানিমেতং, ভিক্খৰে, ৰদামি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতিং নো ৰুড্ঢিং. এৰং খো, ভিক্খৰে, হানি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতি নো ৰুড্ঢি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে ঠিতি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো হানি নো ৰুড্ঢি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যত্তকো হোতি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেন, তস্স তে ধম্মা নেৰ হাযন্তি নো ৰড্ঢন্তি. ঠিতিমেতং, ভিক্খৰে, ৰদামি কুসলেসু ধম্মেসু, নো হানিং নো ৰুড্ঢিং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ঠিতি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ৰুড্ঢি নো হানি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰুড্ঢি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতি নো হানি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যত্তকো হোতি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেন, তস্স তে ধম্মা নেৰ তিট্ঠন্তি নো হাযন্তি. ৰুড্ঢিমেতং, ভিক্খৰে, ৰদামি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতিং নো হানিং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ৰুড্ঢি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতি নো হানি.
‘‘নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরচিত্তপরিযাযকুসলো হোতি, অথ ‘সচিত্তপরিযাযকুসলো ভৰিস্সামী’তি – এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সচিত্তপরিযাযকুসলো হোতি? সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা দহরো যুৰা মণ্ডনকজাতিকো আদাসে ৰা পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অচ্ছে ৰা উদপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৰেক্খমানো সচে তত্থ পস্সতি রজং ৰা অঙ্গণং ৰা, তস্সেৰ রজস্স ৰা অঙ্গণস্স ৰা পহানায ৰাযমতি. নো চে তত্থ পস্সতি রজং ৰা অঙ্গণং ৰা, তেনেৰত্তমনো হোতি পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পো – ‘লাভা ৰত মে, পরিসুদ্ধং ৰত মে’তি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পচ্চৰেক্খণা বহুকারা হোতি কুসলেসু ধম্মেসু – ‘অভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৰিহরামি, অনভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৰিহরামি, ব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, থিনমিদ্ধপরিযুট্ঠিতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, ৰিগতথিনমিদ্ধো নু খো বহুলং ৰিহরামি, উদ্ধতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অনুদ্ধতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, ৰিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৰিহরামি, তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৰিহরামি, কোধনো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অক্কোধনো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অসংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সারদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অসারদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৰিহরামি, কুসীতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, আরদ্ধৰীরিযো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সমাহিতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, অসমাহিতো নু খো বহুলং ৰিহরামী’তি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘অভিজ্ঝালু বহুলং ৰিহরামি, ব্যাপন্নচিত্তো বহুলং ৰিহরামি, থিনমিদ্ধপরিযুট্ঠিতো বহুলং ৰিহরামি, উদ্ধতো বহুলং ৰিহরামি, ৰিচিকিচ্ছো বহুলং ৰিহরামি, কোধনো বহুলং ৰিহরামি, সংকিলিট্ঠচিত্তো বহুলং ৰিহরামি, সারদ্ধকাযো বহুলং ৰিহরামি, কুসীতো বহুলং ৰিহরামি, অসমাহিতো বহুলং ৰিহরামী’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তেসংযেৰ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আদিত্তচেলো ৰা আদিত্তসীসো ৰা. তস্সেৰ চেলস্স ৰা সীসস্স ৰা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৰাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোল়্হিঞ্চ অপ্পটিৰানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করেয্য; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৰ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং.
‘‘সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘অনভিজ্ঝালু বহুলং ৰিহরামি, অব্যাপন্নচিত্তো বহুলং ৰিহরামি, ৰিগতথিনমিদ্ধো বহুলং ৰিহরামি, অনুদ্ধতো বহুলং ৰিহরামি, তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো বহুলং ৰিহরামি, অক্কোধনো বহুলং ৰিহরামি, অসংকিলিট্ঠচিত্তো বহুলং ৰিহরামি, অসারদ্ধকাযো বহুলং ৰিহরামি, আরদ্ধৰীরিযো বহুলং ৰিহরামি, সমাহিতো বহুলং ৰিহরামী’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তেসুযেৰ কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায উত্তরি আসৰানং খযায যোগো করণীযো’’তি. ততিযং.
৪. সমথসুত্তং
৫৪. ‘‘নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরচিত্তপরিযাযকুসলো হোতি, অথ ‘সচিত্তপরিযাযকুসলো ভৰিস্সামী’তি – এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সচিত্তপরিযাযকুসলো হোতি? সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা দহরো যুৰা মণ্ডনকজাতিকো আদাসে ৰা পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অচ্ছে ৰা উদপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৰেক্খমানো সচে তত্থ পস্সতি রজং ৰা অঙ্গণং ৰা, তস্সেৰ রজস্স ৰা অঙ্গণস্স ৰা পহানায ৰাযমতি. নো চে তত্থ পস্সতি রজং ৰা অঙ্গণং ৰা, তেনেৰত্তমনো হোতি পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পো – ‘লাভা ৰত মে, পরিসুদ্ধং ৰত মে’তি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পচ্চৰেক্খণা বহুকারা হোতি কুসলেসু ধম্মেসু – ‘লাভী নু খোম্হি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন নু খোম্হি লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, লাভী নু খোম্হি অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনায, ন নু খোম্হি লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনাযা’তি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘লাভীম্হি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনাযা’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা অজ্ঝত্তং চেতোসমথে পতিট্ঠায অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনায যোগো করণীযো. সো অপরেন সমযেন লাভী চেৰ হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনায.
‘‘সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘লাভীম্হি অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনায, ন লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্সা’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনায পতিট্ঠায অজ্ঝত্তং চেতোসমথে যোগো করণীযো. সো অপরেন সমযেন লাভী চেৰ হোতি অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনায লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স.
‘‘সচে, পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘ন লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনাযা’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তেসংযেৰ কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আদিত্তচেলো ৰা আদিত্তসীসো ৰা. তস্সেৰ চেলস্স ৰা সীসস্স ৰা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৰাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোল়্হিঞ্চ অপ্পটিৰানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করেয্য. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৰ কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং. সো অপরেন সমযেন লাভী চেৰ হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনায.
‘‘সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘লাভীম্হি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনাযা’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তেসুযেৰ কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায উত্তরি আসৰানং খযায যোগো করণীযো.
‘‘চীৰরম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পি. পিণ্ডপাতম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পি. সেনাসনম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পি. গামনিগমম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পি. জনপদপদেসম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পি. পুগ্গলম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পি.
‘‘‘চীৰরম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা চীৰরং – ‘ইদং খো মে চীৰরং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’তি, এৰরূপং চীৰরং ন সেৰিতব্বং. তত্থ যং জঞ্ঞা চীৰরং – ‘ইদং খো মে চীৰরং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তী’তি, এৰরূপং চীৰরং সেৰিতব্বং. ‘চীৰরম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘পিণ্ডপাতম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা পিণ্ডপাতং – ‘ইমং খো মে পিণ্ডপাতং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’তি, এৰরূপো পিণ্ডপাতো ন সেৰিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা পিণ্ডপাতং – ‘ইমং খো মে পিণ্ডপাতং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তী’তি, এৰরূপো পিণ্ডপাতো সেৰিতব্বো. ‘পিণ্ডপাতম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘সেনাসনম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা সেনাসনং – ‘ইদং খো মে সেনাসনং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’তি, এৰরূপং সেনাসনং ন সেৰিতব্বং. তত্থ যং জঞ্ঞা সেনাসনং – ‘ইদং খো মে সেনাসনং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তী’তি, এৰরূপং সেনাসনং সেৰিতব্বং. ‘সেনাসনম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘গামনিগমম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা গামনিগমং – ‘ইমং খো মে গামনিগমং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’তি, এৰরূপো গামনিগমো ন সেৰিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা গামনিগমং – ‘ইমং খো মে গামনিগমং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তী’তি, এৰরূপো গামনিগমো সেৰিতব্বো. ‘গামনিগমম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘জনপদপদেসম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা জনপদপদেসং – ‘ইমং খো মে জনপদপদেসং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’তি, এৰরূপো জনপদপদেসো ন সেৰিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা জনপদপদেসং – ‘ইমং খো মে জনপদপদেসং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তী’তি, এৰরূপো জনপদপদেসো সেৰিতব্বো. ‘জনপদপদেসম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘পুগ্গলম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’তি, এৰরূপো পুগ্গলো ন সেৰিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তী’তি, এৰরূপো পুগ্গলো সেৰিতব্বো. ‘পুগ্গলম্পাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্ত’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. পরিহানসুত্তং
৫৫. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰুসো ভিক্খৰে’’তি [ভিক্খৰোতি (সী. স্যা.)]. ‘‘আৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ –
‘‘‘পরিহানধম্মো পুগ্গলো, পরিহানধম্মো পুগ্গলো’তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. ‘অপরিহানধম্মো পুগ্গলো, অপরিহানধম্মো পুগ্গলো’তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, পরিহানধম্মো পুগ্গলো ৰুত্তো ভগৰতা, কিত্তাৰতা চ পন অপরিহানধম্মো পুগ্গলো ৰুত্তো ভগৰতা’’তি? ‘‘দূরতোপি খো মযং, আৰুসো, আগচ্ছাম আযস্মতো সারিপুত্তস্স সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থমঞ্ঞাতুং. সাধু ৰতাযস্মন্তংযেৰ সারিপুত্তং পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. আযস্মতো সারিপুত্তস্স সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি.
‘‘তেনহাৰুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ –
‘‘কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, পরিহানধম্মো পুগ্গলো ৰুত্তো ভগৰতা? ইধাৰুসো, ভিক্খু অস্সুতঞ্চেৰ ধম্মং ন সুণাতি, সুতা চস্স ধম্মা সম্মোসং গচ্ছন্তি, যে চস্স ধম্মা পুব্বে চেতসো অসম্ফুট্ঠপুব্বা তে চস্স ন সমুদাচরন্তি, অৰিঞ্ঞাতঞ্চেৰ ন ৰিজানাতি. এত্তাৰতা খো, আৰুসো, পরিহানধম্মো পুগ্গলো ৰুত্তো ভগৰতা.
‘‘কিত্তাৰতা চ পনাৰুসো, অপরিহানধম্মো পুগ্গলো ৰুত্তো ভগৰতা? ইধাৰুসো, ভিক্খু অস্সুতঞ্চেৰ ধম্মং সুণাতি, সুতা চস্স ধম্মা ন সম্মোসং গচ্ছন্তি, যে চস্স ধম্মা পুব্বে চেতসো অসম্ফুট্ঠপুব্বা তে চস্স সমুদাচরন্তি, অৰিঞ্ঞাতঞ্চেৰ ৰিজানাতি. এত্তাৰতা খো, আৰুসো, অপরিহানধম্মো পুগ্গলো ৰুত্তো ভগৰতা.
‘‘নো চে, আৰুসো, ভিক্খু পরচিত্তপরিযাযকুসলো হোতি, অথ ‘সচিত্তপরিযাযকুসলো ভৰিস্সামী’তি – এৰঞ্হি ৰো, আৰুসো, সিক্খিতব্বং.
‘‘কথঞ্চাৰুসো, ভিক্খু সচিত্তপরিযাযকুসলো হোতি? সেয্যথাপি, আৰুসো, ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা দহরো যুৰা মণ্ডনকজাতিকো আদাসে ৰা পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অচ্ছে ৰা উদপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৰেক্খমানো সচে তত্থ পস্সতি রজং ৰা অঙ্গণং ৰা, তস্সেৰ রজস্স ৰা অঙ্গণস্স ৰা পহানায ৰাযমতি. নো চে তত্থ পস্সতি রজং ৰা অঙ্গণং ৰা, তেনেৰত্তমনো হোতি পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পো – ‘লাভা ৰত মে, পরিসুদ্ধং ৰত মে’তি. এৰমেৰ খো, আৰুসো, ভিক্খুনো পচ্চৰেক্খণা বহুকারা হোতি কুসলেসু ধম্মেসু – ‘অনভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৰিহরামি, সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, অব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, ৰিগতথিনমিদ্ধো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, অনুদ্ধতো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, অক্কোধনো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, অসংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৰিহরামি, সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, লাভী নু খোম্হি অজ্ঝত্তং ধম্মপামোজ্জস্স, সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, লাভী নু খোম্হি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, লাভী নু খোম্হি অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনায, সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি.
‘‘সচে পন, আৰুসো, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো সব্বেপিমে কুসলে ধম্মে অত্তনি ন সমনুপস্সতি, তেনাৰুসো, ভিক্খুনা সব্বেসংযেৰ ইমেসং কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং. সেয্যথাপি, আৰুসো, আদিত্তচেলো ৰা আদিত্তসীসো ৰা. তস্সেৰ চেলস্স ৰা সীসস্স ৰা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৰাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোল়্হিঞ্চ অপ্পটিৰানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করেয্য. এৰমেৰং খো, আৰুসো, তেন ভিক্খুনা সব্বেসংযেৰ কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং.
‘‘সচে পনাৰুসো, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো একচ্চে কুসলে ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি, একচ্চে কুসলে ধম্মে অত্তনি ন সমনুপস্সতি, তেনাৰুসো, ভিক্খুনা যে কুসলে ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি তেসু কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায, যে কুসলে ধম্মে অত্তনি ন সমনুপস্সতি তেসং কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং. সেয্যথাপি, আৰুসো, আদিত্তচেলো ৰা আদিত্তসীসো ৰা. তস্সেৰ চেলস্স ৰা সীসস্স ৰা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৰাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোল়্হিঞ্চ অপ্পটিৰানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করেয্য. এৰমেৰং খো, আৰুসো, তেন ভিক্খুনা যে কুসলে ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি তেসু কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায, যে কুসলে ধম্মে অত্তনি ন সমনুপস্সতি তেসং কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং.
‘‘সচে পনাৰুসো, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো সব্বেপিমে কুসলে ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি, তেনাৰুসো, ভিক্খুনা সব্বেস্ৰেৰ ইমেসু কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায উত্তরি আসৰানং খযায যোগো করণীযো’’তি. পঞ্চমং.
৬. পঠমসঞ্ঞাসুত্তং
৫৬. ‘‘দসযিমা, ভিক্খৰে, সঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা. কতমা দস? অসুভসঞ্ঞা, মরণসঞ্ঞা, আহারে পটিকূলসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞা, অনিচ্চসঞ্ঞা, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, পহানসঞ্ঞা, ৰিরাগসঞ্ঞা, নিরোধসঞ্ঞা – ইমা খো, ভিক্খৰে, দস সঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’’তি. ছট্ঠং.
৭. দুতিযসঞ্ঞাসুত্তং
৫৭. ‘‘দসযিমা, ভিক্খৰে, সঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা. কতমা দস? অনিচ্চসঞ্ঞা, অনত্তসঞ্ঞা, মরণসঞ্ঞা, আহারে পটিকূলসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞা, অট্ঠিকসঞ্ঞা, পুল়ৰকসঞ্ঞা [পুলৰকসঞ্ঞা (সী. পী.), পুল়ুৰকসঞ্ঞা (ক.), অ. নি. ১.৪৬৩-৪৭২], ৰিনীলকসঞ্ঞা, ৰিচ্ছিদ্দকসঞ্ঞা, উদ্ধুমাতকসঞ্ঞা – ইমা খো, ভিক্খৰে, দস সঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’’তি. সত্তমং.
৮. মূলকসুত্তং
৫৮. [অ. নি. ৮.৮৩] ‘‘সচে, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এৰং পুচ্ছেয্যুং – ‘কিংমূলকা, আৰুসো, সব্বে ধম্মা, কিংসম্ভৰা সব্বে ধম্মা, কিংসমুদযা সব্বে ধম্মা, কিংসমোসরণা সব্বে ধম্মা, কিংপমুখা সব্বে ধম্মা, কিংঅধিপতেয্যা সব্বে ধম্মা, কিংউত্তরা সব্বে ধম্মা, কিংসারা সব্বে ধম্মা, কিংওগধা সব্বে ধম্মা, কিংপরিযোসানা সব্বে ধম্মা’তি, এৰং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৰে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং কিন্তি ব্যাকরেয্যাথা’’তি? ‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা ভগৰংপটিসরণা. সাধু ৰত, ভন্তে, ভগৰন্তংযেৰ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি.
‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘সচে, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এৰং পুচ্ছেয্যুং – ‘কিংমূলকা, আৰুসো, সব্বে ধম্মা, কিংসম্ভৰা সব্বে ধম্মা, কিংসমুদযা সব্বে ধম্মা, কিংসমোসরণা সব্বে ধম্মা কিংপমুখা সব্বে ধম্মা, কিং অধিপতেয্যা সব্বে ধম্মা, কিংউত্তরা সব্বে ধম্মা, কিংসারা সব্বে ধম্মা, কিংওগধা সব্বে ধম্মা, কিংপরিযোসানা সব্বে ধম্মা’তি, এৰং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৰে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং এৰং ব্যাকরেয্যাথ – ‘ছন্দমূলকা, আৰুসো, সব্বে ধম্মা, মনসিকারসম্ভৰা সব্বে ধম্মা, ফস্সসমুদযা সব্বে ধম্মা, ৰেদনাসমোসরণা সব্বে ধম্মা, সমাধিপ্পমুখা সব্বে ধম্মা, সতাধিপতেয্যা সব্বে ধম্মা, পঞ্ঞুত্তরা সব্বে ধম্মা, ৰিমুত্তিসারা সব্বে ধম্মা, অমতোগধা সব্বে ধম্মা, নিব্বানপরিযোসানা সব্বে ধম্মা’তি. এৰং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৰে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং এৰং ব্যাকরেয্যাথা’’তি. অট্ঠমং.
৯. পব্বজ্জাসুত্তং
৫৯. ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘যথাপব্বজ্জাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতি, ন চুপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা চিত্তং পরিযাদায ঠস্সন্তি; অনিচ্চসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতি, অনত্তসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতি, অসুভসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতি, আদীনৰসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতি, লোকস্স সমঞ্চ ৰিসমঞ্চ ঞত্ৰা তংসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতি, লোকস্স ভৰঞ্চ [সম্ভৰঞ্চ (সী. স্যা.)] ৰিভৰঞ্চ ঞত্ৰা তংসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতি, লোকস্স সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ ঞত্ৰা তংসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতি, পহানসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতি, ৰিরাগসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতি, নিরোধসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতী’তি – এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো যথাপব্বজ্জাপরিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি ন চুপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠন্তি, অনিচ্চসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, অনত্তসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, অসুভসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, আদীনৰসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, লোকস্স সমঞ্চ ৰিসমঞ্চ ঞত্ৰা তংসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, লোকস্স ভৰঞ্চ ৰিভৰঞ্চ ঞত্ৰা তংসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, লোকস্স সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ ঞত্ৰা তংসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, পহানসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, ৰিরাগসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, নিরোধসঞ্ঞাপরিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, তস্স দ্ৰিন্নং ফলানং অঞ্ঞতরং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৰা উপাদিসেসে অনাগামিতা’’তি. নৰমং.
১০. গিরিমানন্দসুত্তং
৬০. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা গিরিমানন্দো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘আযস্মা, ভন্তে, গিরিমানন্দো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. সাধু, ভন্তে, ভগৰা যেনাযস্মা গিরিমানন্দো তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. ‘‘সচে খো ত্ৰং, আনন্দ, গিরিমানন্দস্স ভিক্খুনো দস সঞ্ঞা ভাসেয্যাসি, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং গিরিমানন্দস্স ভিক্খুনো দস সঞ্ঞা সুত্ৰা সো আবাধো ঠানসো পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘কতমা দস? অনিচ্চসঞ্ঞা, অনত্তসঞ্ঞা, অসুভসঞ্ঞা, আদীনৰসঞ্ঞা, পহানসঞ্ঞা, ৰিরাগসঞ্ঞা, নিরোধসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞা [অনভিরতিসঞ্ঞা (ক.)], সব্বসঙ্খারেসু অনিচ্ছাসঞ্ঞা, আনাপানস্সতি.
‘‘কতমা চানন্দ, অনিচ্চসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘রূপং অনিচ্চং, ৰেদনা অনিচ্চা, সঞ্ঞা অনিচ্চা, সঙ্খারা অনিচ্চা, ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চ’ন্তি. ইতি ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অনিচ্চানুপস্সী ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতানন্দ, অনিচ্চসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, অনত্তসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘চক্খু অনত্তা, রূপা অনত্তা, সোতং অনত্তা, সদ্দা অনত্তা, ঘানং অনত্তা, গন্ধা অনত্তা, জিৰ্হা অনত্তা, রসা অনত্তা, কাযা অনত্তা, ফোট্ঠব্বা অনত্তা, মনো অনত্তা, ধম্মা অনত্তা’তি. ইতি ইমেসু ছসু অজ্ঝত্তিকবাহিরেসু আযতনেসু অনত্তানুপস্সী ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতানন্দ, অনত্তসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, অসুভসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানাপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’ন্তি. ইতি ইমস্মিং কাযে অসুভানুপস্সী ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতানন্দ, অসুভসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, আদীনৰসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘বহুদুক্খো খো অযং কাযো বহুআদীনৰো? ইতি ইমস্মিং কাযে ৰিৰিধা আবাধা উপ্পজ্জন্তি, সেয্যথিদং – চক্খুরোগো সোতরোগো ঘানরোগো জিৰ্হারোগো কাযরোগো সীসরোগো কণ্ণরোগো মুখরোগো দন্তরোগো ওট্ঠরোগো কাসো সাসো পিনাসো ডাহো [ডহো (সী. স্যা.)] জরো কুচ্ছিরোগো মুচ্ছা পক্খন্দিকা সূলা ৰিসূচিকা কুট্ঠং গণ্ডো কিলাসো সোসো অপমারো দদ্দু কণ্ডু কচ্ছু নখসা ৰিতচ্ছিকা লোহিতং পিত্তং [লোহিতপিত্তং (সী.)] মধুমেহো অংসা পিল়কা ভগন্দলা পিত্তসমুট্ঠানা আবাধা সেম্হসমুট্ঠানা আবাধা ৰাতসমুট্ঠানা আবাধা সন্নিপাতিকা আবাধা উতুপরিণামজা আবাধা ৰিসমপরিহারজা আবাধা ওপক্কমিকা আবাধা কম্মৰিপাকজা আবাধা সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চারো পস্সাৰো’তি. ইতি ইমস্মিং কাযে আদীনৰানুপস্সী ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতানন্দ, আদীনৰসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, পহানসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতি, পজহতি, ৰিনোদেতি, ব্যন্তীকরোতি, অনভাৰং গমেতি. উপ্পন্নং ব্যাপাদৰিতক্কং নাধিৰাসেতি, পজহতি, ৰিনোদেতি, ব্যন্তীকরোতি, অনভাৰং গমেতি. উপ্পন্নং ৰিহিংসাৰিতক্কং নাধিৰাসেতি, পজহতি, ৰিনোদেতি, ব্যন্তীকরোতি, অনভাৰং গমেতি. উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৰাসেতি, পজহতি, ৰিনোদেতি, ব্যন্তীকরোতি, অনভাৰং গমেতি. অযং ৰুচ্চতানন্দ, পহানসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, ৰিরাগসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপ্পটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিব্বান’ন্তি. অযং ৰুচ্চতানন্দ, ৰিরাগসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, নিরোধসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপ্পটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো নিরোধো নিব্বান’ন্তি. অযং ৰুচ্চতানন্দ, নিরোধসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু যে লোকে উপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৰেসানুসযা, তে পজহন্তো ৰিহরতি অনুপাদিযন্তো. অযং ৰুচ্চতানন্দ, সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, সব্বসঙ্খারেসু অনিচ্ছাসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু সব্বসঙ্খারেসু অট্টীযতি হরাযতি জিগুচ্ছতি. অযং ৰুচ্চতানন্দ, সব্বসঙ্খারেসু অনিচ্ছাসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, আনাপানস্সতি? ইধানন্দ, ভিক্খু অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. সো সতোৰ অস্সসতি সতোৰ পস্সসতি. দীঘং ৰা অস্সসন্তো ‘দীঘং অস্সসামী’তি পজানাতি. দীঘং ৰা পস্সসন্তো ‘দীঘং পস্সসামী’তি পজানাতি. রস্সং ৰা অস্সসন্তো ‘রস্সং অস্সসামী’তি পজানাতি. রস্সং ৰা পস্সসন্তো ‘রস্সং পস্সসামী’তি পজানাতি. ‘সব্বকাযপটিসংৰেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘সব্বকাযপটিসংৰেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খারং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খারং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পীতিপটিসংৰেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পীতিপটিসংৰেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘সুখপটিসংৰেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘সুখপটিসংৰেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘চিত্তসঙ্খারপটিসংৰেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘চিত্তসঙ্খারপটিসংৰেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খারং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খারং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘চিত্তপটিসংৰেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘চিত্তপটিসংৰেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. অভিপ্পমোদযং চিত্তং…পে… সমাদহং চিত্তং…পে… ৰিমোচযং চিত্তং…পে… অনিচ্চানুপস্সী…পে… ৰিরাগানুপস্সী…পে… নিরোধানুপস্সী…পে… ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. অযং ৰুচ্চতানন্দ, আনাপানস্সতি.
‘‘সচে খো ত্ৰং, আনন্দ, গিরিমানন্দস্স ভিক্খুনো ইমা দস সঞ্ঞা ভাসেয্যাসি, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং গিরিমানন্দস্স ভিক্খুনো ইমা দস সঞ্ঞা সুত্ৰা সো আবাধো ঠানসো পটিপ্পস্সম্ভেয্যা’’তি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো সন্তিকে ইমা দস সঞ্ঞা উগ্গহেত্ৰা যেনাযস্মা গিরিমানন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতো গিরিমানন্দস্স ইমা দস সঞ্ঞা অভাসি. অথ খো আযস্মতো গিরিমানন্দস্স দস সঞ্ঞা সুত্ৰা সো আবাধো ঠানসো পটিপ্পস্সম্ভি. ৰুট্ঠহি চাযস্মা গিরিমানন্দো তম্হা আবাধা. তথা পহীনো চ পনাযস্মতো গিরিমানন্দস্স সো আবাধো অহোসী’’তি. দসমং.
সচিত্তৰগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
সচিত্তঞ্চ সারিপুত্ত, ঠিতি চ সমথেন চ;
পরিহানো চ দ্ৰে সঞ্ঞা, মূলা পব্বজিতং গিরীতি.
(৭) ২. যমকৰগ্গো
১. অৰিজ্জাসুত্তং
৬১. ‘‘পুরিমা, ভিক্খৰে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জায – ‘ইতো পুব্বে অৰিজ্জা নাহোসি, অথ পচ্ছা সমভৰী’তি. এৰঞ্চেতং, ভিক্খৰে, ৰুচ্চতি, অথ চ পন পঞ্ঞাযতি – ‘ইদপ্পচ্চযা অৰিজ্জা’তি.
‘‘অৰিজ্জম্পাহং [অৰিজ্জম্পহং (সী. স্যা.)], ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো অৰিজ্জায? ‘পঞ্চ নীৰরণা’তিস্স ৰচনীযং. পঞ্চপাহং, ভিক্খৰে, নীৰরণে সাহারে ৰদামি, নো অনাহারে. কো চাহারো পঞ্চন্নং নীৰরণানং? ‘তীণি দুচ্চরিতানী’তিস্স ৰচনীযং. তীণিপাহং, ভিক্খৰে, দুচ্চরিতানি সাহারানি ৰদামি, নো অনাহারানি. কো চাহারো তিণ্ণং দুচ্চরিতানং? ‘ইন্দ্রিযঅসংৰরো’তিস্স ৰচনীযং. ইন্দ্রিযঅসংৰরম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো ইন্দ্রিযঅসংৰরস্স? ‘অসতাসম্পজঞ্ঞ’ন্তিস্স ৰচনীযং. অসতাসম্পজঞ্ঞম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো অসতাসম্পজঞ্ঞস্স? ‘অযোনিসোমনসিকারো’তিস্স ৰচনীযং. অযোনিসোমনসিকারম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো অযোনিসোমনসিকারস্স? ‘অস্সদ্ধিয’ন্তিস্স ৰচনীযং. অস্সদ্ধিযম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো অস্সদ্ধিযস্স? ‘অসদ্ধম্মস্সৰন’ন্তিস্স ৰচনীযং. অসদ্ধম্মস্সৰনম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো অসদ্ধম্মস্সৰনস্স? ‘অসপ্পুরিসসংসেৰো’তিস্স ৰচনীযং.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসসংসেৰো পরিপূরো অসদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরেতি, অসদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরং অস্সদ্ধিযং পরিপূরেতি, অস্সদ্ধিযং পরিপূরং অযোনিসোমনসিকারং পরিপূরেতি, অযোনিসোমনসিকারো পরিপূরো অসতাসম্পজঞ্ঞং পরিপূরেতি, অসতাসম্পজঞ্ঞং পরিপূরং ইন্দ্রিযঅসংৰরং পরিপূরেতি, ইন্দ্রিযঅসংৰরো পরিপূরো তীণি দুচ্চরিতানি পরিপূরেতি, তীণি দুচ্চরিতানি পরিপূরানি পঞ্চ নীৰরণে পরিপূরেন্তি, পঞ্চ নীৰরণা পরিপূরা অৰিজ্জং পরিপূরেন্তি. এৰমেতিস্সা অৰিজ্জায আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উপরিপব্বতে থুল্লফুসিতকে দেৰে ৰস্সন্তে ( ) [(গলগলাযন্তে) (সী.), (গল়গল়াযন্তে) (স্যা.)] তং উদকং যথানিন্নং পৰত্তমানং পব্বতকন্দরপদরসাখা পরিপূরেতি, পব্বতকন্দরপদরসাখা পরিপূরা কুসোব্ভে [কুস্সুব্ভে (সী.), কুসুব্ভে (স্যা.), কুসোম্ভে (ক.) অ. নি. ৩.৯৬] পরিপূরেন্তি. কুসোব্ভা পরিপূরা মহাসোব্ভে [মহাসোম্ভে (ক.)] পরিপূরেন্তি, মহাসোব্ভা পরিপূরা কুন্নদিযো পরিপূরেন্তি, কুন্নদিযো পরিপূরা মহানদিযো পরিপূরেন্তি, মহানদিযো পরিপূরা মহাসমুদ্দং সাগরং পরিপূরেন্তি; এৰমেতস্স মহাসমুদ্দস্স সাগরস্স আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসসংসেৰো পরিপূরো অসদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরেতি, অসদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরং অস্সদ্ধিযং পরিপূরেতি, অস্সদ্ধিযং পরিপূরং অযোনিসোমনসিকারং পরিপূরেতি, অযোনিসোমনসিকারো পরিপূরো অসতাসম্পজঞ্ঞং পরিপূরেতি, অসতাসম্পজঞ্ঞং পরিপূরং ইন্দ্রিযঅসংৰরং পরিপূরেতি, ইন্দ্রিযঅসংৰরো পরিপূরো তীণি দুচ্চরিতানি পরিপূরেতি, তীণি দুচ্চরিতানি পরিপূরানি পঞ্চ নীৰরণে পরিপূরেন্তি, পঞ্চ নীৰরণা পরিপূরা অৰিজ্জং পরিপূরেন্তি; এৰমেতিস্সা অৰিজ্জায আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরি.
‘‘ৰিজ্জাৰিমুত্তিম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো ৰিজ্জাৰিমুত্তিযা? ‘সত্ত বোজ্ঝঙ্গা’তিস্স ৰচনীযং. সত্তপাহং, ভিক্খৰে, বোজ্ঝঙ্গে সাহারে ৰদামি, নো অনাহারে. কো চাহারো সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং? ‘চত্তারো সতিপট্ঠানা’তিস্স ৰচনীযং. চত্তারোপাহং, ভিক্খৰে, সতিপট্ঠানে সাহারে ৰদামি, নো অনাহারে. কো চাহারো চতুন্নং সতিপট্ঠানানং? ‘তীণি সুচরিতানী’তিস্স ৰচনীযং. তীণিপাহং, ভিক্খৰে, সুচরিতানি সাহারানি ৰদামি, নো অনাহারানি. কো চাহারো তিণ্ণং সুচরিতানং? ‘ইন্দ্রিযসংৰরো’তিস্স ৰচনীযং. ইন্দ্রিযসংৰরম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো ইন্দ্রিযসংৰরস্স? ‘সতিসম্পজঞ্ঞ’ন্তিস্স ৰচনীযং. সতিসম্পজঞ্ঞম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো সতিসম্পজঞ্ঞস্স? ‘যোনিসোমনসিকারো’তিস্স ৰচনীযং. যোনিসোমনসিকারম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো যোনিসোমনসিকারস্স? ‘সদ্ধা’তিস্স ৰচনীযং. সদ্ধম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো সদ্ধায? ‘সদ্ধম্মস্সৰন’ন্তিস্স ৰচনীযং. সদ্ধম্মস্সৰনম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো সদ্ধম্মস্সৰনস্স? ‘সপ্পুরিসসংসেৰো’তিস্স ৰচনীযং.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসসংসেৰো পরিপূরো সদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরেতি, সদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরং সদ্ধং পরিপূরেতি, সদ্ধা পরিপূরা যোনিসোমনসিকারং পরিপূরেতি, যোনিসোমনসিকারো পরিপূরো সতিসম্পজঞ্ঞং পরিপূরেতি, সতিসম্পজঞ্ঞং পরিপূরং ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতি, ইন্দ্রিযসংৰরো পরিপূরো তীণি সুচরিতানি পরিপূরেতি, তীণি সুচরিতানি পরিপূরানি চত্তারো সতিপট্ঠানে পরিপূরেন্তি, চত্তারো সতিপট্ঠানা পরিপূরা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পরিপূরেন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা পরিপূরা ৰিজ্জাৰিমুত্তিং পরিপূরেন্তি; এৰমেতিস্সা ৰিজ্জাৰিমুত্তিযা আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উপরিপব্বতে থুল্লফুসিতকে দেৰে ৰস্সন্তে তং উদকং যথানিন্নং পৰত্তমানং পব্বতকন্দরপদরসাখা পরিপূরেতি, পব্বতকন্দরপদরসাখা পরিপূরা কুসোব্ভে পরিপূরেন্তি, কুসোব্ভা পরিপূরা মহাসোব্ভে পরিপূরেন্তি, মহাসোব্ভা পরিপূরা কুন্নদিযো পরিপূরেন্তি, কুন্নদিযো পরিপূরা মহানদিযো পরিপূরেন্তি, মহানদিযো পরিপূরা মহাসমুদ্দং সাগরং পরিপূরেন্তি; এৰমেতস্স মহাসমুদ্দস্স সাগরস্স আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসসংসেৰো পরিপূরো সদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরেতি, সদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরং সদ্ধং পরিপূরেতি, সদ্ধা পরিপূরা যোনিসোমনসিকারং পরিপূরেতি, যোনিসোমনসিকারো পরিপূরো সতিসম্পজঞ্ঞং পরিপূরেতি, সতিসম্পজঞ্ঞং পরিপূরং ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতি, ইন্দ্রিযসংৰরো পরিপূরো তীণি সুচরিতানি পরিপূরেতি, তীণি সুচরিতানি পরিপূরানি চত্তারো সতিপট্ঠানে পরিপূরেন্তি, চত্তারো সতিপট্ঠানা পরিপূরা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পরিপূরেন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা পরিপূরা ৰিজ্জাৰিমুত্তিং পরিপূরেন্তি; এৰমেতিস্সা ৰিজ্জাৰিমুত্তিযা আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরী’’তি. পঠমং.
২. তণ্হাসুত্তং
৬২. ‘‘পুরিমা, ভিক্খৰে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি ভৰতণ্হায – ‘ইতো পুব্বে ভৰতণ্হা নাহোসি, অথ পচ্ছা সমভৰী’তি. এৰঞ্চেতং, ভিক্খৰে, ৰুচ্চতি, অথ চ পন পঞ্ঞাযতি – ‘ইদপ্পচ্চযা ভৰতণ্হা’তি.
‘‘ভৰতণ্হাম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো ভৰতণ্হায? ‘অৰিজ্জা’তিস্স ৰচনীযং. অৰিজ্জম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো অৰিজ্জায? ‘পঞ্চ নীৰরণা’তিস্স ৰচনীযং. পঞ্চ নীৰরণেপাহং, ভিক্খৰে, সাহারে ৰদামি, নো অনাহারে. কো চাহারো পঞ্চন্নং নীৰরণানং? ‘তীণি দুচ্চরিতানী’তিস্স ৰচনীযং. তীণিপাহং, ভিক্খৰে, দুচ্চরিতানি সাহারানি ৰদামি, নো অনাহারানি. কো চাহারো তিণ্ণন্নং দুচ্চরিতানং? ‘ইন্দ্রিযঅসংৰরো’তিস্স ৰচনীযং. ইন্দ্রিযঅসংৰরম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো ইন্দ্রিযঅসংৰরস্স? ‘অসতাসম্পজঞ্ঞ’ন্তিস্স ৰচনীযং. অসতাসম্পজঞ্ঞম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো অসতা সম্পজঞ্ঞস্স? ‘অযোনিসোমনসিকারো’তিস্স ৰচনীযং. অযোনিসোমনসিকারম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো অযোনিসোমনসিকারস্স? ‘অস্সদ্ধিয’ন্তিস্স ৰচনীযং. অস্সদ্ধিযম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো অস্সদ্ধিযস্স? ‘অস্সদ্ধম্মস্সৰন’ন্তিস্স ৰচনীযং. অস্সদ্ধম্মস্সৰনম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো অস্সদ্ধম্মস্সৰনস্স? ‘অসপ্পুরিসসংসেৰো’তিস্স ৰচনীযং.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসসংসেৰো পরিপূরো অস্সদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরেতি, অস্সদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরং অস্সদ্ধিযং পরিপূরেতি, অস্সদ্ধিযং পরিপূরং অযোনিসোমনসিকারং পরিপূরেতি, অযোনিসোমনসিকারো পরিপূরো অসতাসম্পজঞ্ঞং পরিপূরেতি, অসতাসম্পজঞ্ঞং পরিপূরং ইন্দ্রিযঅসংৰরং পরিপূরেতি, ইন্দ্রিযঅসংৰরো পরিপূরো তীণি দুচ্চরিতানি পরিপূরেতি, তীণি দুচ্চরিতানি পরিপূরানি পঞ্চ নীৰরণে পরিপূরেন্তি, পঞ্চ নীৰরণা পরিপূরা অৰিজ্জং পরিপূরেন্তি, অৰিজ্জা পরিপূরা ভৰতণ্হং পরিপূরেতি; এৰমেতিস্সা ভৰতণ্হায আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উপরিপব্বতে থুল্লফুসিতকে দেৰে ৰস্সন্তে তং উদকং যথানিন্নং পৰত্তমানং পব্বতকন্দরপদরসাখা পরিপূরেতি, পব্বতকন্দরপদরসাখা পরিপূরা কুসোব্ভে পরিপূরেন্তি, কুসোব্ভা পরিপূরা মহাসোব্ভে পরিপূরেন্তি, মহাসোব্ভা পরিপূরা কুন্নদিযো পরিপূরেন্তি, কুন্নদিযো পরিপূরা মহানদিযো পরিপূরেন্তি, মহানদিযো পরিপূরা মহাসমুদ্দং সাগরং পরিপূরেন্তি; এৰমেতস্স মহাসমুদ্দস্স সাগরস্স আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসসংসেৰো পরিপূরো অস্সদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরেতি, অস্সদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরং অস্সদ্ধিযং পরিপূরেতি, অস্সদ্ধিযং পরিপূরং অযোনিসোমনসিকারং পরিপূরেতি, অযোনিসোমনসিকারো পরিপূরো অসতাসম্পজঞ্ঞং পরিপূরেতি, অসতাসম্পজঞ্ঞং পরিপূরং ইন্দ্রিযঅসংৰরং পরিপূরেতি, ইন্দ্রিযঅসংৰরো পরিপূরো তীণি দুচ্চরিতানি পরিপূরেতি, তীণি দুচ্চরিতানি পরিপূরানি পঞ্চ নীৰরণে পরিপূরেন্তি, পঞ্চ নীৰরণা পরিপূরা অৰিজ্জং পরিপূরেন্তি, অৰিজ্জা পরিপূরা ভৰতণ্হং পরিপূরেতি; এৰমেতিস্সা ভৰতণ্হায আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরি.
‘‘ৰিজ্জাৰিমুত্তিম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো ৰিজ্জাৰিমুত্তিযা? ‘সত্ত বোজ্ঝঙ্গা’তিস্স ৰচনীযং. সত্তপাহং, ভিক্খৰে, বোজ্ঝঙ্গে সাহারে ৰদামি, নো অনাহারে. কো চাহারো সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং? ‘চত্তারো সতিপট্ঠানা’তিস্স ৰচনীযং. চত্তারোপাহং, ভিক্খৰে, সতিপট্ঠানে সাহারে ৰদামি, নো অনাহারে. কো চাহারো চতুন্নং সতিপট্ঠানানং? ‘তীণি সুচরিতানী’তিস্স ৰচনীযং. তীণিপাহং, ভিক্খৰে, সুচরিতানি সাহারানি ৰদামি, নো অনাহারানি. কো চাহারো তিণ্ণন্নং সুচরিতানং? ‘ইন্দ্রিযসংৰরো’তিস্স ৰচনীযং. ইন্দ্রিযসংৰরম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো ইন্দ্রিযসংৰরস্স? ‘সতিসম্পজঞ্ঞ’ন্তিস্স ৰচনীযং. সতিসম্পজঞ্ঞম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো সতিসম্পজঞ্ঞস্স? ‘যোনিসোমনসিকারো’তিস্স ৰচনীযং. যোনিসোমনসিকারম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো যোনিসোমনসিকারস্স? ‘সদ্ধা’তিস্স ৰচনীযং. সদ্ধম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো সদ্ধায? ‘সদ্ধম্মস্সৰন’ন্তিস্স ৰচনীযং. সদ্ধম্মস্সৰনম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চাহারো সদ্ধম্মস্সৰনস্স? ‘সপ্পুরিসসংসেৰো’তিস্স ৰচনীযং.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসসংসেৰো পরিপূরো সদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরেতি, সদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরং সদ্ধং পরিপূরেতি, সদ্ধা পরিপূরা যোনিসোমনসিকারং পরিপূরেতি, যোনিসোমনসিকারো পরিপূরো সতিসম্পজঞ্ঞং পরিপূরেতি, সতিসম্পজঞ্ঞং পরিপূরং ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতি, ইন্দ্রিযসংৰরো পরিপূরো তীণি সুচরিতানি পরিপূরেতি, তীণি সুচরিতানি পরিপূরানি চত্তারো সতিপট্ঠানে পরিপূরেন্তি, চত্তারো সতিপট্ঠানা পরিপূরা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পরিপূরেন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা পরিপূরা ৰিজ্জাৰিমুত্তিং পরিপূরেন্তি; এৰমেতিস্সা ৰিজ্জাৰিমুত্তিযা আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উপরিপব্বতে থুল্লফুসিতকে দেৰে ৰস্সন্তে তং উদকং যথানিন্নং পৰত্তমানং…পে… এৰমেতস্স মহাসমুদ্দস্স সাগরস্স আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসসংসেৰো পরিপূরো সদ্ধম্মস্সৰনং পরিপূরেতি…পে… এৰমেতিস্সা ৰিজ্জাৰিমুত্তিযা আহারো হোতি, এৰঞ্চ পারিপূরী’’তি. দুতিযং.
৩. নিট্ঠঙ্গতসুত্তং
৬৩. ‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, মযি নিট্ঠং গতা সব্বে তে দিট্ঠিসম্পন্না. তেসং দিট্ঠিসম্পন্নানং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা. কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা? সত্তক্খত্তুপরমস্স, কোলংকোলস্স, একবীজিস্স, সকদাগামিস্স, যো চ দিট্ঠেৰ ধম্মে অরহা – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা. কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা? অন্তরাপরিনিব্বাযিস্স, উপহচ্চপরিনিব্বাযিস্স, অসঙ্খারপরিনিব্বাযিস্স, সসঙ্খারপরিনিব্বাযিস্স, উদ্ধংসোতস্স অকনিট্ঠগামিনো – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা. যে কেচি, ভিক্খৰে, মযি নিট্ঠং গতা, সব্বে তে দিট্ঠিসম্পন্না. তেসং দিট্ঠিসম্পন্নানং ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা’’তি. ততিযং.
৪. অৰেচ্চপ্পসন্নসুত্তং
৬৪. ‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, মযি অৰেচ্চপ্পসন্না, সব্বে তে সোতাপন্না. তেসং সোতাপন্নানং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা. কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা? সত্তক্খত্তুপরমস্স, কোলংকোলস্স, একবীজিস্স, সকদাগামিস্স, যো চ দিট্ঠেৰ ধম্মে অরহা – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা. কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা? অন্তরাপরিনিব্বাযিস্স, উপহচ্চপরিনিব্বাযিস্স, অসঙ্খারপরিনিব্বাযিস্স, সসঙ্খারপরিনিব্বাযিস্স, উদ্ধংসোতস্স অকনিট্ঠগামিনো – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা. যে কেচি, ভিক্খৰে, মযি অৰেচ্চপ্পসন্না সব্বে তে সোতাপন্না. তেসং সোতাপন্নানং ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা’’তি. চতুত্থং.
৫. পঠমসুখসুত্তং
৬৫. একং সমযং আযস্মা সারিপুত্তো মগধেসু ৰিহরতি নালকগামকে. অথ খো সামণ্ডকানি পরিব্বাজকো যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা সারিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সামণ্ডকানি পরিব্বাজকো আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ –
‘‘কিং নু খো, আৰুসো সারিপুত্ত, সুখং, কিং দুক্খ’’ন্তি? ‘‘অভিনিব্বত্তি খো, আৰুসো, দুক্খা, অনভিনিব্বত্তি সুখা. অভিনিব্বত্তিযা, আৰুসো, সতি ইদং দুক্খং পাটিকঙ্খং – সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চারো পস্সাৰো অগ্গিসম্ফস্সো দণ্ডসম্ফস্সো সত্থসম্ফস্সো ঞাতীপি মিত্তাপি সঙ্গম্ম সমাগম্ম রোসেন্তি. অভিনিব্বত্তিযা, আৰুসো, সতি ইদং দুক্খং পাটিকঙ্খং. অনভিনিব্বত্তিযা, আৰুসো, সতি ইদং সুখং পাটিকঙ্খং – ন সীতং ন উণ্হং ন জিঘচ্ছা ন পিপাসা ন উচ্চারো ন পস্সাৰো ন অগ্গিসম্ফস্সো ন দণ্ডসম্ফস্সো ন সত্থসম্ফস্সো ঞাতীপি মিত্তাপি সঙ্গম্ম সমাগম্ম ন রোসেন্তি. অনভিনিব্বত্তিযা, আৰুসো, সতি ইদং সুখং পাটিকঙ্খ’’ন্তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযসুখসুত্তং
৬৬. একং সমযং আযস্মা সারিপুত্তো মগধেসু ৰিহরতি নালকগামকে. অথ খো সামণ্ডকানি পরিব্বাজকো যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা সারিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সামণ্ডকানি পরিব্বাজকো আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ –
‘‘কিং নু খো, আৰুসো, সারিপুত্ত, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে সুখং, কিং দুক্খ’’ন্তি? ‘‘অনভিরতি খো, আৰুসো, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে দুক্খা, অভিরতি সুখা. অনভিরতিযা, আৰুসো, সতি ইদং দুক্খং পাটিকঙ্খং – গচ্ছন্তোপি সুখং সাতং নাধিগচ্ছতি, ঠিতোপি… নিসিন্নোপি… সযানোপি… গামগতোপি… অরঞ্ঞগতোপি… রুক্খমূলগতোপি… সুঞ্ঞাগারগতোপি… অব্ভোকাসগতোপি… ভিক্খুমজ্ঝগতোপি সুখং সাতং নাধিগচ্ছতি. অনভিরতিযা, আৰুসো, সতি ইদং দুক্খং পাটিকঙ্খং.
‘‘অভিরতিযা, আৰুসো, সতি ইদং সুখং পাটিকঙ্খং – গচ্ছন্তোপি সুখং সাতং অধিগচ্ছতি, ঠিতোপি… নিসিন্নোপি… সযানোপি… গামগতোপি… অরঞ্ঞগতোপি… রুক্খমূলগতোপি… সুঞ্ঞাগারগতোপি… অব্ভোকাসগতোপি… ভিক্খুমজ্ঝগতোপি সুখং সাতং অধিগচ্ছতি. অভিরতিযা, আৰুসো, সতি ইদং সুখং পাটিকঙ্খ’’ন্তি. ছট্ঠং.
৭. পঠমনল়কপানসুত্তং
৬৭. একং সমযং ভগৰা কোসলেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন নল়কপানং নাম কোসলানং নিগমো তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা নল়কপানে ৰিহরতি পলাসৰনে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা তদহুপোসথে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৰা বহুদেৰ রত্তিং ভিক্খূনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৰিলোকেত্ৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং আমন্তেসি –
‘‘ৰিগতথিনমিদ্ধো [ৰিগতথীনমিদ্ধো (সী. স্যা. কং. পী.)] খো, সারিপুত্ত, ভিক্খুসঙ্ঘো. পটিভাতু তং, সারিপুত্ত, ভিক্খূনং ধম্মী কথা. পিট্ঠি মে আগিলাযতি; তমহং আযমিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰতো পচ্চস্সোসি.
অথ খো ভগৰা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি করিত্ৰা. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰুসো ভিক্খৰে’’তি. ‘‘আৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ –
‘‘যস্স কস্সচি, আৰুসো, সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী [হিরি (সী. স্যা. কং. পী.)] নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি … ৰীরিযং [ৰিরিযং (সী. স্যা. কং. পী.)] নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি. সেয্যথাপি, আৰুসো, কাল়পক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হাযতেৰ ৰণ্ণেন হাযতি মণ্ডলেন হাযতি আভায হাযতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, আৰুসো, যস্স কস্সচি সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… ৰীরিযং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি.
‘‘অস্সদ্ধো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, পরিহানমেতং; ‘অহিরিকো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, পরিহানমেতং; ‘অনোত্তপ্পী পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, পরিহানমেতং; ‘কুসীতো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, পরিহানমেতং; ‘দুপ্পঞ্ঞো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, পরিহানমেতং; ‘কোধনো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, পরিহানমেতং; ‘উপনাহী পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, পরিহানমেতং; ‘পাপিচ্ছো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, পরিহানমেতং; ‘পাপমিত্তো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, পরিহানমেতং; ‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, পরিহানমেতং.
‘‘যস্স কস্সচি, আৰুসো, সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানি. সেয্যথাপি, আৰুসো, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰড্ঢতেৰ ৰণ্ণেন ৰড্ঢতি মণ্ডলেন ৰড্ঢতি আভায ৰড্ঢতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, আৰুসো, যস্স কস্সচি সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৰীরিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানি.
‘‘‘সদ্ধো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, অপরিহানমেতং; ‘হিরীমা পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, অপরিহানমেতং; ‘ওত্তপ্পী পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, অপরিহানমেতং; ‘আরদ্ধৰীরিযো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, অপরিহানমেতং; ‘পঞ্ঞৰা পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, অপরিহানমেতং; ‘অক্কোধনো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, অপরিহানমেতং; ‘অনুপনাহী পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, অপরিহানমেতং; ‘অপ্পিচ্ছো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, অপরিহানমেতং; ‘কল্যাণমিত্তো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, অপরিহানমেতং; ‘সম্মাদিট্ঠিকো পুরিসপুগ্গলো’তি, আৰুসো, অপরিহানমেত’’ন্তি.
অথ খো ভগৰা পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং সারিপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত! যস্স কস্সচি, সারিপুত্ত, সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… ৰীরিযং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি. সেয্যথাপি, সারিপুত্ত, কাল়পক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হাযতেৰ ৰণ্ণেন হাযতি মণ্ডলেন হাযতি আভায হাযতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, সারিপুত্ত, যস্স কস্সচি সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… পঞ্ঞা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা …পে… নো ৰুদ্ধি.
‘‘‘অস্সদ্ধো পুরিসপুগ্গলো’তি, সারিপুত্ত, পরিহানমেতং; অহিরিকো… অনোত্তপ্পী… কুসীতো… দুপ্পঞ্ঞো… কোধনো… উপনাহী… পাপিচ্ছো… পাপমিত্তো… ‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো পুরিসপুগ্গলো’তি, সারিপুত্ত, পরিহানমেতং.
‘‘যস্স কস্সচি, সারিপুত্ত, সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৰীরিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানি. সেয্যথাপি, সারিপুত্ত, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰড্ঢতেৰ ৰণ্ণেন ৰড্ঢতি মণ্ডলেন ৰড্ঢতি আভায ৰড্ঢতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, সারিপুত্ত, যস্স কস্সচি সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৰীরিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানি.
‘‘‘সদ্ধো পুরিসপুগ্গলো’তি, সারিপুত্ত, অপরিহানমেতং; হিরীমা… ওত্তপ্পী… আরদ্ধৰীরিযো… পঞ্ঞৰা… অক্কোধনো… অনুপনাহী… অপ্পিচ্ছো… কল্যাণমিত্তো… ‘সম্মাদিট্ঠিকো পুরিসপুগ্গলো’তি, সারিপুত্ত, অপরিহানমেত’’ন্তি. সত্তমং.
৮. দুতিযনল়কপানসুত্তং
৬৮. একং সমযং ভগৰা নল়কপানে ৰিহরতি পলাসৰনে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা তদহুপোসথে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৰা বহুদেৰ রত্তিং ভিক্খূনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৰিলোকেত্ৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং আমন্তেসি –
‘‘ৰিগতথিনমিদ্ধো খো, সারিপুত্ত, ভিক্খুসঙ্ঘো. পটিভাতু তং, সারিপুত্ত, ভিক্খূনং ধম্মী কথা. পিট্ঠি মে আগিলাযতি; তমহং আযমিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰতো পচ্চস্সোসি.
অথ খো ভগৰা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি করিত্ৰা. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰুসো, ভিক্খৰে’’তি! ‘‘আৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ –
‘‘যস্স কস্সচি, আৰুসো, সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… ৰীরিযং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি… সোতাৰধানং নত্থি… ধম্মধারণা নত্থি… অত্থূপপরিক্খা নত্থি… ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি নত্থি… অপ্পমাদো নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি. সেয্যথাপি, আৰুসো, কাল়পক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হাযতেৰ ৰণ্ণেন হাযতি মণ্ডলেন হাযতি আভায হাযতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, আৰুসো, যস্স কস্সচি সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… ৰীরিযং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি… সোতাৰধানং নত্থি… ধম্মধারণা নত্থি… অত্থূপপরিক্খা নত্থি… ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি নত্থি… অপ্পমাদো নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি.
‘‘যস্স কস্সচি, আৰুসো, সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৰীরিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি… সোতাৰধানং অত্থি… ধম্মধারণা অত্থি… অত্থূপপরিক্খা অত্থি… ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি অত্থি… অপ্পমাদো অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানি. সেয্যথাপি, আৰুসো, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰড্ঢতেৰ ৰণ্ণেন ৰড্ঢতি মণ্ডলেন ৰড্ঢতি আভায ৰড্ঢতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, আৰুসো, যস্স কস্সচি সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… অপ্পমাদো অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানী’’তি.
অথ খো ভগৰা পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং সারিপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত! যস্স কস্সচি, সারিপুত্ত, সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু হিরী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি… ৰীরিযং নত্থি… সোতাৰধানং নত্থি… ধম্মধারণা নত্থি… অত্থূপপরিক্খা নত্থি… ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি নত্থি… অপ্পমাদো নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি. সেয্যথাপি, সারিপুত্ত, কাল়পক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হাযতেৰ ৰণ্ণেন হাযতি মণ্ডলেন হাযতি আভায হাযতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, সারিপুত্ত, যস্স কস্সচি সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… অপ্পমাদো নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি.
‘‘যস্স কস্সচি, সারিপুত্ত, সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু হিরী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৰীরিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি… সোতাৰধানং অত্থি… ধম্মধারণা অত্থি… অত্থূপপরিক্খা অত্থি… ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি অত্থি… অপ্পমাদো অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানি. সেয্যথাপি, সারিপুত্ত, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰড্ঢতেৰ ৰণ্ণেন ৰড্ঢতি মণ্ডলেন ৰড্ঢতি আভায ৰড্ঢতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, সারিপুত্ত, যস্স কস্সচি সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… অপ্পমাদো অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানী’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমকথাৰত্থুসুত্তং
৬৯. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকৰিহিতং তিরচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৰিহরন্তি, সেয্যথিদং – [দী. নি. ১.১৭; ম. নি. ২.২২৩; সং. নি. ৫.১০৮০; পাচি. ৫০৮] রাজকথং চোরকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৰত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগরকথং জনপদকথং ইত্থিকথং [ইত্থিকথং পুরিসকথং (ক.) ম. নি. অট্ঠ. ২.২২৩ পস্সিতব্বং] সূরকথং ৰিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৰাভৰকথং ইতি ৰাতি.
অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা, কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি?
‘‘ইধ মযং, ভন্তে, পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকৰিহিতং তিরচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৰিহরাম, সেয্যথিদং – রাজকথং চোরকথং…পে… ইতিভৰাভৰকথং ইতি ৰা’’তি. ‘‘ন খো পনেতং, ভিক্খৰে, তুম্হাকং পতিরূপং কুলপুত্তানং সদ্ধায অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতানং, যং তুম্হে অনেকৰিহিতং তিরচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৰিহরেয্যাথ, সেয্যথিদং – রাজকথং চোরকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৰত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগরকথং জনপদকথং ইত্থিকথং সূরকথং ৰিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৰাভৰকথং ইতি ৰাতি.
‘‘দসযিমানি, ভিক্খৰে, কথাৰত্থূনি. কতমানি দস? অপ্পিচ্ছকথা, সন্তুট্ঠিকথা, পৰিৰেককথা, অসংসগ্গকথা, ৰীরিযারম্ভকথা, সীলকথা, সমাধিকথা, পঞ্ঞাকথা, ৰিমুত্তিকথা, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনকথাতি – ইমানি খো, ভিক্খৰে, দস কথাৰত্থূনি.
‘‘ইমেসং চে তুম্হে, ভিক্খৰে, দসন্নং কথাৰত্থূনং উপাদাযুপাদায কথং কথেয্যাথ, ইমেসম্পি চন্দিমসূরিযানং এৰংমহিদ্ধিকানং এৰংমহানুভাৰানং তেজসা তেজং পরিযাদিযেয্যাথ, কো পন ৰাদো অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকান’’ন্তি! নৰমং.
১০. দুতিযকথাৰত্থুসুত্তং
৭০. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকৰিহিতং তিরচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৰিহরন্তি, সেয্যথিদং – রাজকথং চোরকথং মহামত্তকথং…পে… ইতিভৰাভৰকথং ইতি ৰাতি.
‘‘দসযিমানি, ভিক্খৰে, পাসংসানি ঠানানি. কতমানি দস? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্তনা চ অপ্পিচ্ছো হোতি, অপ্পিচ্ছকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘অপ্পিচ্ছো ভিক্খু অপ্পিচ্ছকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.
‘‘অত্তনা চ সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তুট্ঠিকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘সন্তুট্ঠো ভিক্খু সন্তুট্ঠিকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.
‘‘অত্তনা চ পৰিৰিত্তো হোতি, পৰিৰেককথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘পৰিৰিত্তো ভিক্খু পৰিৰেককথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.
‘‘অত্তনা চ অসংসট্ঠো হোতি, অসংসট্ঠকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘অসংসট্ঠো ভিক্খু অসংসট্ঠকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.
‘‘অত্তনা চ আরদ্ধৰীরিযো হোতি, ৰীরিযারম্ভকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘আরদ্ধৰীরিযো ভিক্খু ৰীরিযারম্ভকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.
‘‘অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, সীলসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘সীলসম্পন্নো ভিক্খু সীলসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.
‘‘অত্তনা চ সমাধিসম্পন্নো হোতি, সমাধিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘সমাধিসম্পন্নো ভিক্খু সমাধিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.
‘‘অত্তনা চ পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, পঞ্ঞাসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘পঞ্ঞাসম্পন্নো ভিক্খু পঞ্ঞাসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.
‘‘অত্তনা চ ৰিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, ৰিমুত্তিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘ৰিমুত্তিসম্পন্নো ভিক্খু ৰিমুত্তিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.
‘‘অত্তনা চ ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো ভিক্খু ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, দস পাসংসানি ঠানানী’’তি. দসমং.
যমকৰগ্গো দুতিযো.