.নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.

অঙ্গুত্তরনিকাযো

দসকনিপাতপাল়ি

১. পঠমপণ্ণাসকং

১. আনিসংসৰগ্গো

১. কিমত্থিযসুত্তং

১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘কিমত্থিযানি, ভন্তে, কুসলানি সীলানি কিমানিসংসানী’’তি? ‘‘অৰিপ্পটিসারত্থানি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অৰিপ্পটিসারানিসংসানী’’তি.

‘‘অৰিপ্পটিসারো পন, ভন্তে, কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘অৰিপ্পটিসারো খো, আনন্দ, পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো’’তি [পামুজ্জত্থো পামুজ্জানিসংসোতি (সী. স্যা. পী.) অ. নি. ১১.১].

‘‘পামোজ্জং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘পামোজ্জং খো, আনন্দ, পীতত্থং পীতানিসংস’’ন্তি.

‘‘পীতি পন, ভন্তে, কিমত্থিযা কিমানিসংসা’’তি? ‘‘পীতি খো, আনন্দ, পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা’’তি.

‘‘পস্সদ্ধি পন, ভন্তে, কিমত্থিযা কিমানিসংসা’’তি? ‘‘পস্সদ্ধি খো, আনন্দ, সুখত্থা সুখানিসংসা’’তি.

‘‘সুখং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘সুখং খো, আনন্দ, সমাধত্থং সমাধানিসংস’’ন্তি.

‘‘সমাধি পন, ভন্তে, কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘সমাধি খো, আনন্দ, যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো’’তি.

‘‘যথাভূতঞাণদস্সনং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘যথাভূতঞাণদস্সনং খো, আনন্দ, নিব্বিদাৰিরাগত্থং নিব্বিদাৰিরাগানিসংস’’ন্তি.

‘‘নিব্বিদাৰিরাগো পন, ভন্তে কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘নিব্বিদাৰিরাগো খো, আনন্দ, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো [… নিসংসোতি (সী. ক.)].

‘‘ইতি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অৰিপ্পটিসারত্থানি অৰিপ্পটিসারানিসংসানি; অৰিপ্পটিসারো পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো; পামোজ্জং পীতত্থং পীতানিসংসং; পীতি পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা; পস্সদ্ধি সুখত্থা সুখানিসংসা; সুখং সমাধত্থং সমাধানিসংসং; সমাধি যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো; যথাভূতঞাণদস্সনং নিব্বিদাৰিরাগত্থং নিব্বিদাৰিরাগানিসংসং; নিব্বিদাৰিরাগো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো. ইতি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অনুপুব্বেন অগ্গায পরেন্তী’’তি [অরহত্তায পূরেন্তীতি (স্যা.)]. পঠমং.

২. চেতনাকরণীযসুত্তং

২. [অ. নি. ১১.২] ‘‘সীলৰতো, ভিক্খৰে, সীলসম্পন্নস্স ন চেতনায করণীযং – ‘অৰিপ্পটিসারো মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স অৰিপ্পটিসারো উপ্পজ্জতি. অৰিপ্পটিসারিস্স, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘পামোজ্জং মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং অৰিপ্পটিসারিস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘পীতি মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং পমুদিতস্স পীতি উপ্পজ্জতি. পীতিমনস্স, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘কাযো মে পস্সম্ভতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযস্স, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘সুখং ৰেদিযামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদিযতি. সুখিনো, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘চিত্তং মে সমাধিযতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. সমাহিতস্স, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘যথাভূতং জানামি পস্সামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং সমাহিতো যথাভূতং জানাতি পস্সতি. যথাভূতং, ভিক্খৰে, জানতো পস্সতো ন চেতনায করণীযং – ‘নিব্বিন্দামি ৰিরজ্জামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং যথাভূতং জানং পস্সং নিব্বিন্দতি ৰিরজ্জতি. নিব্বিন্নস্স [নিব্বিন্দস্স (সী. ক.)], ভিক্খৰে, ৰিরত্তস্স ন চেতনায করণীযং – ‘ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং সচ্ছিকরোমী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং নিব্বিন্নো [নিব্বিন্দো (সী. ক.)] ৰিরত্তো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং সচ্ছিকরোতি.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, নিব্বিদাৰিরাগো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো; যথাভূতঞাণদস্সনং নিব্বিদাৰিরাগত্থং নিব্বিদাৰিরাগানিসংসং; সমাধি যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো; সুখং সমাধত্থং সমাধানিসংসং; পস্সদ্ধি সুখত্থা সুখানিসংসা; পীতি পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা; পামোজ্জং পীতত্থং পীতানিসংসং; অৰিপ্পটিসারো পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো; কুসলানি সীলানি অৰিপ্পটিসারত্থানি অৰিপ্পটিসারানিসংসানি. ইতি খো, ভিক্খৰে, ধম্মা ধম্মে অভিসন্দেন্তি, ধম্মা ধম্মে পরিপূরেন্তি অপারা পারং গমনাযা’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমউপনিসসুত্তং

৩. [অ. নি. ৫.২৪; ১১.৩] ‘‘দুস্সীলস্স, ভিক্খৰে, সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে অসতি পামোজ্জৰিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পীতি; পীতিযা অসতি পীতিৰিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা অসতি পস্সদ্ধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সুখং; সুখে অসতি সুখৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে অসতি নিব্বিদাৰিরাগৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রুক্খো সাখাপলাসৰিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং.

‘‘সীলৰতো, ভিক্খৰে, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে সতি পামোজ্জসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পীতি; পীতিযা সতি পীতিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা সতি পস্সদ্ধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি সুখং; সুখে সতি সুখসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে সতি নিব্বিদাৰিরাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. ততিযং.

৪. দুতিযউপনিসসুত্তং

৪. [অ. নি. ১১.৪] তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দুস্সীলস্স, আৰুসো, সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৰুসো, রুক্খো সাখাপলাসৰিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, আৰুসো, দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং.

‘‘সীলৰতো, আৰুসো, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে. … ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৰুসো, রুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, আৰুসো, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. ততিযউপনিসসুত্তং

৫. [অ. নি. ১১.৫] তত্র খো আযস্মা আনন্দো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দুস্সীলস্স, আৰুসো, সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে অসতি পামোজ্জৰিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পীতি; পীতিযা অসতি পীতিৰিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা অসতি পস্সদ্ধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সুখং; সুখে অসতি সুখৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে অসতি নিব্বিদাৰিরাগৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৰুসো, রুক্খো সাখাপলাসৰিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, আৰুসো, দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং.

‘‘সীলৰতো, আৰুসো, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে সতি পামোজ্জসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পীতি; পীতিযা সতি পীতিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা সতি পস্সদ্ধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি সুখং; সুখে সতি সুখসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে সতি নিব্বিদাৰিরাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৰুসো, রুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, আৰুসো, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. পঞ্চমং.

৬. সমাধিসুত্তং

৬. [অ. নি. ১১.১৮] অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী [পঠৰিসঞ্ঞী (সী.), পঠৰীসঞ্ঞী (স্যা.)] অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ, ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি.

‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, সিযা ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযত্তনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি?

‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু এৰংসঞ্ঞী হোতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’ন্তি. এৰং খো, আনন্দ, সিযা ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি. ছট্ঠং.

৭. সারিপুত্তসুত্তং

৭. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা সারিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ –

‘‘সিযা নু খো, আৰুসো সারিপুত্ত, ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি?

‘‘সিযা, আৰুসো আনন্দ, ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স…পে… ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি.

‘‘যথা কথং পন, আৰুসো সারিপুত্ত, সিযা ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স…পে… সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি? ‘‘একমিদাহং, আৰুসো আনন্দ, সমযং ইধেৰ সাৰত্থিযং ৰিহরামি অন্ধৰনস্মিং. তত্থাহং [অথাহং (ক.)] তথারূপং সমাধিং সমাপজ্জিং [পটিলভামি (ক.)] যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অহোসিং, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অহোসিং, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অহোসিং, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অহোসিং, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অহোসিং, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অহোসিং; সঞ্ঞী চ পন অহোসি’’ন্তি.

‘‘কিংসঞ্ঞী পনাযস্মা সারিপুত্তো [কিং সঞ্ঞী পনাৰুসো সারিপুত্ত (ক.)] তস্মিং সমযে অহোসী’’তি? ‘‘ভৰনিরোধো নিব্বানং ভৰনিরোধো নিব্বান’’ন্তি খো মে, আৰুসো, অঞ্ঞাৰ সঞ্ঞা উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৰ সঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি. সেয্যথাপি, আৰুসো, সকলিকগ্গিস্স ঝাযমানস্স অঞ্ঞাৰ অচ্চি উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৰ অচ্চি নিরুজ্ঝতি; এৰমেৰং খো, আৰুসো, ‘ভৰনিরোধো নিব্বানং ভৰনিরোধো নিব্বান’ন্তি অঞ্ঞাৰ সঞ্ঞা উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৰ সঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি. ‘ভৰনিরোধো নিব্বান’ন্তি [নিব্বানং (সী. ক.)] সঞ্ঞী চ পনাহং, আৰুসো, তস্মিং সমযে অহোসি’’ন্তি. সত্তমং.

৮. ঝানসুত্তং

৮. ‘‘সদ্ধো চ [ইমস্মিং ৰাক্যে অযং চ কারো নত্থি স্যামপোত্থকে], ভিক্খৰে, ভিক্খু হোতি, নো চ [নো (স্যা.) এৰমুপরিপি. অ. নি. ৮.৭১] সীলৰা; এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. তেন তং অঙ্গং পরিপূরেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৰা চা’তি! যতো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৰা চ, এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি.

‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু হোতি সীলৰা চ, নো চ বহুস্সুতো…পে… বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো… ধম্মকথিকো চ, নো চ পরিসাৰচরো… পরিসাৰচরো চ, নো চ ৰিসারদো পরিসায ধম্মং দেসেতি… ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৰিনযধরো… ৰিনযধরো চ, নো চ আরঞ্ঞিকো [আরঞ্ঞকো (ক.)] পন্তসেনাসনো… আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, নো চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী… চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, নো চ আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. তেন তং অঙ্গং পরিপূরেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৰিনযধরো চ, আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী অস্সং অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, আসৰানঞ্চ খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি.

‘‘যতো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, ৰিনযধরো চ, আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, আসৰানঞ্চ খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকারপরিপূরো চা’’তি. অট্ঠমং.

৯. সন্তৰিমোক্খসুত্তং

৯. ‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৰা…পে… সীলৰা চ, নো চ বহুস্সুতো… বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো… ধম্মকথিকো চ, নো চ পরিসাৰচরো… পরিসাৰচরো চ, নো চ ৰিসারদো পরিসায ধম্মং দেসেতি… ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৰিনযধরো… ৰিনযধরো চ, নো চ আরঞ্ঞিকো পন্তসেনাসনো… আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, নো চ যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা তে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি… যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, নো চ আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. তেন তং অঙ্গং পরিপূরেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৰিনযধরো চ, আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরেয্যং, আসৰানঞ্চ খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি.

‘‘যতো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, ৰিনযধরো চ, আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, আসৰানঞ্চ খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকারপরিপূরো চা’’তি. নৰমং.

১০. ৰিজ্জাসুত্তং

১০. ‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৰা. এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. তেন তং অঙ্গং পরিপূরেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৰা চা’তি. যতো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৰা চ, এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি.

‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু হোতি সীলৰা চ, নো চ বহুস্সুতো বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো ধম্মকথিকো চ, নো চ পরিসাৰচরো পরিসাৰচরো চ, নো চ ৰিসারদো পরিসায ধম্মং দেসেতি ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৰিনযধরো ৰিনযধরো চ, নো চ অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. অনেকৰিহিতঞ্চ…পে… পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, নো চ দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি দিব্বেন চ চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি, নো চ আসৰানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. তেন তং অঙ্গং পরিপূরেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৰিনযধরো চ, অনেকৰিহিতঞ্চ পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্যং, সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্যং, দিব্বেন চ চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্যং, আসৰানঞ্চ খযা…পে… সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি.

‘‘যতো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, ৰিনযধরো চ, অনেকৰিহিতঞ্চ পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, দিব্বেন চ চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি, আসৰানঞ্চ খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি. ইমেহি, খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকারপরিপূরো চা’’তি. দসমং.

আনিসংসৰগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

কিমত্থিযং চেতনা চ, তযো উপনিসাপি চ;

সমাধি সারিপুত্তো চ, ঝানং সন্তেন ৰিজ্জযাতি.

২. নাথৰগ্গো

১. সেনাসনসুত্তং

১১. ‘‘পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং সেনাসনং সেৰমানো ভজমানো নচিরস্সেৰ আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো হোতি; সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৰা…পে… ভগৰা’তি; অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো, সমৰেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায; অসঠো হোতি অমাযাৰী, যথাভূতং অত্তানং আৰিকত্তা সত্থরি ৰা ৰিঞ্ঞূসু ৰা সব্রহ্মচারীসু; আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি, অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায; থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু; পঞ্ঞৰা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, সেনাসনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, সেনাসনং নাতিদূরং হোতি নাচ্চাসন্নং গমনাগমনসম্পন্নং দিৰা অপ্পাকিণ্ণং রত্তিং অপ্পসদ্দং অপ্পনিগ্ঘোসং অপ্পডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সং [অপ্পডংস… সিরিংসপসম্ফস্সং (সী. স্যা. পী.)]; তস্মিং খো পন সেনাসনে ৰিহরন্তস্স অপ্পকসিরেন উপ্পজ্জন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারা; তস্মিং খো পন সেনাসনে থেরা ভিক্খূ ৰিহরন্তি বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধরা ৰিনযধরা মাতিকাধরা; তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৰা পরিপুচ্ছতি পরিপঞ্হতি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি; তস্স তে আযস্মন্তো অৰিৰটঞ্চেৰ ৰিৰরন্তি অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানিং করোন্তি অনেকৰিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৰিনোদেন্তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, সেনাসনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং হোতি. পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং সেনাসনং সেৰমানো ভজমানো নচিরস্সেৰ আসৰানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্যা’’তি. পঠমং.

২. পঞ্চঙ্গসুত্তং

১২. ‘‘পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ‘কেৰলী ৰুসিতৰা উত্তমপুরিসো’তি ৰুচ্চতি. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, ব্যাপাদো পহীনো হোতি, থিনমিদ্ধং [থীনমিদ্ধং (সী. স্যা. পী.)] পহীনং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীনং হোতি, ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অসেখেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সমাধিক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন ৰিমুত্তিক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি.

‘‘পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ‘কেৰলী ৰুসিতৰা উত্তমপুরিসো’তি ৰুচ্চতি.

‘‘কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদো, থিনমিদ্ধঞ্চ ভিক্খুনো;

উদ্ধচ্চং ৰিচিকিচ্ছা চ, সব্বসোৰ ন ৰিজ্জতি.

‘‘অসেখেন চ সীলেন, অসেখেন সমাধিনা;

ৰিমুত্তিযা চ সম্পন্নো, ঞাণেন চ তথাৰিধো.

‘‘স ৰে পঞ্চঙ্গসম্পন্নো, পঞ্চ অঙ্গে [পঞ্চঙ্গানি (স্যা.)] ৰিৰজ্জযং [ৰিৰজ্জিয (ক.)];

ইমস্মিং ধম্মৰিনযে, কেৰলী ইতি ৰুচ্চতী’’তি. দুতিযং;

৩. সংযোজনসুত্তং

১৩. ‘‘দসযিমানি, ভিক্খৰে, সংযোজনানি. কতমানি দস? পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি, পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি. কতমানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি? সক্কাযদিট্ঠি, ৰিচিকিচ্ছা, সীলব্বতপরামাসো, কামচ্ছন্দো, ব্যাপাদো – ইমানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি.

‘‘কতমানি পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি? রূপরাগো, অরূপরাগো, মানো, উদ্ধচ্চং, অৰিজ্জা – ইমানি পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, দস সংযোজনানী’’তি. ততিযং.

৪. চেতোখিলসুত্তং

১৪. ‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি.

‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্থরি কঙ্খতি ৰিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্থরি কঙ্খতি ৰিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঠমো চেতোখিলো অপ্পহীনো হোতি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মে কঙ্খতি…পে… সঙ্ঘে কঙ্খতি… সিক্খায কঙ্খতি… সব্রহ্মচারীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্রহ্মচারীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঞ্চমো চেতোখিলো অপ্পহীনো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা হোন্তি.

‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না হোন্তি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কামেসু অৰীতরাগো হোতি অৰিগতচ্ছন্দো অৰিগতপেমো অৰিগতপিপাসো অৰিগতপরিল়াহো অৰিগততণ্হো. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কামেসু অৰীতরাগো হোতি অৰিগতচ্ছন্দো অৰিগতপেমো অৰিগতপিপাসো অৰিগতপরিল়াহো অৰিগততণ্হো, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঠমো চেতসোৰিনিবন্ধো অসমুচ্ছিন্নো হোতি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে অৰীতরাগো হোতি…পে… রূপে অৰীতরাগো হোতি…পে… যাৰদত্থং উদরাৰদেহকং ভুঞ্জিত্ৰা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরতি… অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায ব্রহ্মচরিযং চরতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’তি. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায ব্রহ্মচরিযং চরতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’তি, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঞ্চমো চেতসোৰিনিবন্ধো অসমুচ্ছিন্নো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না হোন্তি.

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কাল়পক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হাযতেৰ ৰণ্ণেন হাযতি মণ্ডলেন হাযতি আভায হাযতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি.

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানি.

‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্থরি ন কঙ্খতি ন ৰিচিকিচ্ছতি, অধিমুচ্চতি সম্পসীদতি. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্থরি ন কঙ্খতি ন ৰিচিকিচ্ছতি অধিমুচ্চতি সম্পসীদতি, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঠমো চেতোখিলো পহীনো হোতি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মে ন কঙ্খতি…পে… সঙ্ঘে ন কঙ্খতি… সিক্খায ন কঙ্খতি … সব্রহ্মচারীসু ন কুপিতো হোতি অত্তমনো ন আহতচিত্তো ন খিলজাতো. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্রহ্মচারীসু ন কুপিতো হোতি অত্তমনো ন আহতচিত্তো ন খিলজাতো, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঞ্চমো চেতোখিলো পহীনো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা হোন্তি.

‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না হোন্তি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কামেসু ৰীতরাগো হোতি ৰিগতচ্ছন্দো ৰিগতপেমো ৰিগতপিপাসো ৰিগতপরিল়াহো ৰিগততণ্হো. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কামেসু ৰীতরাগো হোতি ৰিগতচ্ছন্দো ৰিগতপেমো ৰিগতপিপাসো ৰিগতপরিল়াহো ৰিগততণ্হো, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঠমো চেতসোৰিনিবন্ধো সুসমুচ্ছিন্নো হোতি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে ৰীতরাগো হোতি…পে… রূপে ৰীতরাগো হোতি …পে… ন যাৰদত্থং উদরাৰদেহকং ভুঞ্জিত্ৰা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরতি, ন অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায ব্রহ্মচরিযং চরতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’তি. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায…পে… দেৰঞ্ঞতরো ৰাতি, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঞ্চমো চেতসোৰিনিবন্ধো সুসমুচ্ছিন্নো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না হোন্তি.

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰড্ঢতেৰ ৰণ্ণেন ৰড্ঢতি মণ্ডলেন ৰড্ঢতি আভায ৰড্ঢতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানী’’তি. চতুত্থং.

৫. অপ্পমাদসুত্তং

১৫. ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, সত্তা অপদা ৰা দ্ৰিপদা ৰা চতুপ্পদা ৰা বহুপ্পদা ৰা রূপিনো ৰা অরূপিনো ৰা সঞ্ঞিনো ৰা অসঞ্ঞিনো ৰা নেৰসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিনো ৰা, তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা. অপ্পমাদো তেসং [তেসং ধম্মানং (সী. ক.) সং. নি. ৫.১৩৯] অগ্গমক্খাযতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যানি কানিচি জঙ্গলানং [জঙ্গমানং (সী. পী.) সং. নি. ৫.১৩৯] পাণানং পদজাতানি, সব্বানি তানি হত্থিপদে সমোধানং গচ্ছন্তি, হত্থিপদং তেসং অগ্গমক্খাযতি, যদিদং মহন্তত্তেন; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা. অপ্পমাদো তেসং অগ্গমক্খাযতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কূটাগারস্স যা কাচি গোপানসিযো সব্বা তা কূটঙ্গমা কূটনিন্না কূটসমোসরণা, কূটো তাসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা. অপ্পমাদো তেসং অগ্গমক্খাযতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি মূলগন্ধা, কাল়ানুসারিযং তেসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো ভিক্খৰে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি সারগন্ধা, লোহিতচন্দনং তেসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো ভিক্খৰে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি পুপ্ফগন্ধা, ৰস্সিকং তেসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো ভিক্খৰে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি খুদ্দরাজানো [কুড্ডরাজানো (সী. স্যা. পী.), কুট্টরাজানো, কূটরাজানো (ক.) অ. নি. ৬.৫৩], সব্বে তে রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স অনুযন্তা ভৰন্তি, রাজা তেসং চক্কৰত্তী অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যা কাচি তারকরূপানং পভা, সব্বা তা চন্দপ্পভায কলং নাগ্ঘন্তি সোল়সিং, চন্দপ্পভা তাসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সরদসমযে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে আদিচ্চো নভং অব্ভুস্সক্কমানো [অব্ভুস্সুক্কমানো (সী.) সং. নি. ৫.১৪৬-১৪৮] সব্বং আকাসগতং তমগতং অভিৰিহচ্চ ভাসতে চ তপতে চ ৰিরোচতি চ; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা, যমুনা, অচিরৰতী, সরভূ, মহী, সব্বা তা সমুদ্দঙ্গমা সমুদ্দনিন্না সমুদ্দপোণা সমুদ্দপব্ভারা, মহাসমুদ্দো তাসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা. অপ্পমাদো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. আহুনেয্যসুত্তং

১৬. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকরণীযা অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে দস? তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো, পচ্চেকবুদ্ধো, উভতোভাগৰিমুত্তো, পঞ্ঞাৰিমুত্তো, কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৰিমুত্তো, সদ্ধানুসারী, ধম্মানুসারী, গোত্রভূ – ইমে খো, ভিক্খৰে, দস পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. ছট্ঠং.

৭. পঠমনাথসুত্তং

১৭. [দী. নি. ৩.৩৪৫, ৩৬০] ‘‘সনাথা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৰে, অনাথো ৰিহরতি. দসযিমে, ভিক্খৰে, নাথকরণা ধম্মা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি সুতধরো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং [সাত্থা সব্যঞ্জনা (সী.)] কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা [বহূ সুতা (?)] হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰচো হোতি সোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিং. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰচো হোতি…পে… অনুসাসনিং, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যানি তানি সব্রহ্মচারীনং উচ্চাৰচানি কিংকরণীযানি, তত্থ দক্খো হোতি অনলসো তত্রূপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুং. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু যানি তানি সব্রহ্মচারীনং…পে… অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুং, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহারো, অভিধম্মে অভিৰিনযে উল়ারপামোজ্জো. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহারো, অভিধম্মে অভিৰিনযে উল়ারপামোজ্জো, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘সনাথা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৰে, অনাথো ৰিহরতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস নাথকরণা ধম্মা’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযনাথসুত্তং

১৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সনাথা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৰে, অনাথো ৰিহরতি. দসযিমে, ভিক্খৰে, নাথকরণা ধম্মা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. ‘সীলৰা ৰতাযং ভিক্খু পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূ’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. ‘বহুস্সুতো ৰতাযং ভিক্খু সুতধরো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. ‘কল্যাণমিত্তো ৰতাযং ভিক্খু কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰচো হোতি সোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিং. ‘সুৰচো ৰতাযং ভিক্খু সোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনি’ন্তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যানি তানি সব্রহ্মচারীনং উচ্চাৰচানি কিংকরণীযানি, তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্রূপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুং. ‘যানি তানি সব্রহ্মচারীনং উচ্চাৰচানি কিংকরণীযানি, তত্থ দক্খো ৰতাযং ভিক্খু অনলসো, তত্রূপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৰিধাতু’ন্তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহারো, অভিধম্মে অভিৰিনযে উল়ারপামোজ্জো. ‘ধম্মকামো ৰতাযং ভিক্খু পিযসমুদাহারো, অভিধম্মে অভিৰিনযে উল়ারপামোজ্জো’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু ‘আরদ্ধৰীরিযো ৰতাযং ভিক্খু ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসূ’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন. ‘সন্তুট্ঠো ৰতাযং ভিক্খু ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেনা’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা. ‘সতিমা ৰতাযং ভিক্খু পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. ‘পঞ্ঞৰা ৰতাযং ভিক্খু উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স…পে… নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.

‘‘সনাথা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৰে, অনাথো ৰিহরতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস নাথকরণা ধম্মা’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমঅরিযাৰাসসুত্তং

১৯. [দী. নি. ৩.৩৪৮, ৩৬০] ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, অরিযাৰাসা, যে অরিযা আৰসিংসু ৰা আৰসন্তি ৰা আৰসিস্সন্তি ৰা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি, ছল়ঙ্গসমন্নাগতো, একারক্খো, চতুরাপস্সেনো, পণুন্নপচ্চেকসচ্চো [পনুণ্ণপচ্চেকসচ্চো (ক.)], সমৰযসট্ঠেসনো, অনাৰিলসঙ্কপ্পো, পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো, সুৰিমুত্তচিত্তো, সুৰিমুত্তপঞ্ঞো. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস অরিযাৰাসা, যে অরিযা আৰসিংসু ৰা আৰসন্তি ৰা আৰসিস্সন্তি ৰা’’তি. নৰমং.

১০. দুতিযঅরিযাৰাসসুত্তং

২০. একং সমযং ভগৰা কুরূসু ৰিহরতি কম্মাসধম্মং নাম কুরূনং নিগমো. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি…পে….

‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, অরিযাৰাসা, যে অরিযা আৰসিংসু ৰা আৰসন্তি ৰা আৰসিস্সন্তি ৰা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি, ছল়ঙ্গসমন্নাগতো, একারক্খো, চতুরাপস্সেনো, পণুন্নপচ্চেকসচ্চো, সমৰযসট্ঠেসনো, অনাৰিলসঙ্কপ্পো, পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো, সুৰিমুত্তচিত্তো, সুৰিমুত্তপঞ্ঞো.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, ব্যাপাদো পহীনো হোতি, থিনমিদ্ধং পহীনং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীনং হোতি, ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ছল়ঙ্গসমন্নাগতো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ছল়ঙ্গসমন্নাগতো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু একারক্খো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতারক্খেন চেতসা সমন্নাগতো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু একারক্খো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চতুরাপস্সেনো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সঙ্খাযেকং পটিসেৰতি, সঙ্খাযেকং অধিৰাসেতি, সঙ্খাযেকং পরিৰজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৰিনোদেতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু চতুরাপস্সেনো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পণুন্নপচ্চেকসচ্চো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো যানি তানি পুথুসমণব্রাহ্মণানং পুথুপচ্চেকসচ্চানি, সেয্যথিদং – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অন্তৰা লোকো’তি ৰা, ‘অনন্তৰা লোকো’তি ৰা, ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তি ৰা, ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি ৰা, ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, সব্বানি তানি নুন্নানি হোন্তি পণুন্নানি [নুণ্ণানি হোন্তি পনুণ্ণানি (?)] চত্তানি ৰন্তানি মুত্তানি পহীনানি পটিনিস্সট্ঠানি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পণুন্নপচ্চেকসচ্চো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সমৰযসট্ঠেসনো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো কামেসনা পহীনা হোতি, ভৰেসনা পহীনা হোতি, ব্রহ্মচরিযেসনা পটিপ্পস্সদ্ধা. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সমৰযসট্ঠেসনো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনাৰিলসঙ্কপ্পো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো কামসঙ্কপ্পো পহীনো হোতি, ব্যাপাদসঙ্কপ্পো পহীনো হোতি, ৰিহিংসাসঙ্কপ্পো পহীনো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনাৰিলসঙ্কপ্পো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰিমুত্তচিত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো রাগা চিত্তং ৰিমুত্তং হোতি, দোসা চিত্তং ৰিমুত্তং হোতি, মোহা চিত্তং ৰিমুত্তং হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰিমুত্তচিত্তো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰিমুত্তপঞ্ঞো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘রাগো মে পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৰত্থুকতো অনভাৰংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো’তি পজানাতি, দোসো মে পহীনো…পে… ‘মোহো মে পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৰত্থুকতো অনভাৰংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো’তি পজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰিমুত্তপঞ্ঞো হোতি.

‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং অরিযা অরিযাৰাসে আৰসিংসু, সব্বে তে ইমেৰ দস অরিযাৰাসে আৰসিংসু; যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অনাগতমদ্ধানং অরিযা অরিযাৰাসে আৰসিস্সন্তি, সব্বে তে ইমেৰ দস অরিযাৰাসে আৰসিস্সন্তি; যে হি [যেপি (?)] কেচি, ভিক্খৰে, এতরহি অরিযা অরিযাৰাসে আৰসন্তি, সব্বে তে ইমেৰ দস অরিযাৰাসে আৰসন্তি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস অরিযাৰাসা, যে অরিযা আৰসিংসু ৰা আৰসন্তি ৰা আৰসিস্সন্তি ৰা’’তি. দসমং.

নাথৰগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

সেনাসনঞ্চ পঞ্চঙ্গং, সংযোজনাখিলেন চ;

অপ্পমাদো আহুনেয্যো, দ্ৰে নাথা দ্ৰে অরিযাৰাসাতি.

৩. মহাৰগ্গো

১. সীহনাদসুত্তং

২১. ‘‘সীহো, ভিক্খৰে, মিগরাজা সাযন্হসমযং আসযা নিক্খমতি. আসযা নিক্খমিত্ৰা ৰিজম্ভতি. ৰিজম্ভিত্ৰা সমন্তা চতুদ্দিসং [চতুদ্দিসা (স্যা. ক.) অ. নি. ৬.৬৪] অনুৰিলোকেতি. সমন্তা চতুদ্দিসং [চতুদ্দিসা (স্যা. ক.) অ. নি. ৬.৬৪] অনুৰিলোকেত্ৰা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদতি. তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৰা গোচরায পক্কমতি. তং কিস্স হেতু? ‘মাহং খুদ্দকে পাণে ৰিসমগতে সঙ্ঘাতং আপাদেসি’ন্তি!

‘‘‘সীহো’তি, খো ভিক্খৰে, তথাগতস্সেতং অধিৰচনং অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. যং খো, ভিক্খৰে, তথাগতো পরিসায ধম্মং দেসেতি, ইদমস্স হোতি সীহনাদস্মিং.

[ম. নি. ১.১৪৮; ৰিভ. ৭৬০; পটি. ম. ২.৪৪] ‘‘দসযিমানি, ভিক্খৰে, তথাগতস্স তথাগতবলানি, যেহি বলেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পরিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্রহ্মচক্কং পৰত্তেতি. কতমানি দস? ইধ, ভিক্খৰে, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি, যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পরিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্রহ্মচক্কং পৰত্তেতি.