(১০) ৫. উপালিৰগ্গো
১. কামভোগীসুত্তং
৯১. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘দসযিমে, গহপতি, কামভোগী সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে দস? ইধ, গহপতি, একচ্চো কামভোগী অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেন; অধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেন ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি [ন অত্তানং সুখেতি পীণেতি (সী. স্যা. পী.) এৰমুপরিপি] ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেন; অধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি, ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেন; অধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি; ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেনপি অসাহসেনপি ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি; ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেনপি অসাহসেনপি অত্তানং সুখেতি পীণেতি, ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি; ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেনপি অসাহসেনপি অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেন; ধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা অসাহসেন ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেন; ধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি, ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেন; ধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতি. তে চ ভোগে গথিতো [গধিতো (ক.) অ. নি. ৩.১২৪ পস্সিতব্বং] মুচ্ছিতো অজ্ঝোসন্নো [অজ্ঝাপন্নো (সব্বত্থ) অ. নি. ৩.১২৪ সুত্তৰণ্ণনা টীকা ওলোকেতব্বা] অনাদীনৰদস্সাৰী অনিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেন; ধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতি. তে চ ভোগে অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি.
‘‘তত্র, গহপতি, য্ৰাযং কামভোগী অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেন, অধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেন ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী তীহি ঠানেহি গারয্হো. ‘অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন গারয্হো. ‘ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন গারয্হো. ‘ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতী’তি, ইমিনা ততিযেন ঠানেন গারয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি তীহি ঠানেহি গারয্হো.
‘‘তত্র, গহপতি, য্ৰাযং কামভোগী অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেন, অধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী দ্ৰীহি ঠানেহি গারয্হো একেন ঠানেন পাসংসো. ‘অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন গারয্হো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো. ‘ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতী’তি ইমিনা দুতিযেন ঠানেন গারয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি দ্ৰীহি ঠানেহি গারয্হো ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো.
‘‘তত্র, গহপতি, য্ৰাযং কামভোগী অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেন, অধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী একেন ঠানেন গারয্হো দ্ৰীহি ঠানেহি পাসংসো. ‘অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা একেন ঠানেন গারয্হো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমিনা একেন ঠানেন গারয্হো, ইমেহি দ্ৰীহি ঠানেহি পাসংসো.
‘‘তত্র, গহপতি, য্ৰাযং কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি, ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেনপি অসাহসেনপি ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী একেন ঠানেন পাসংসো তীহি ঠানেহি গারয্হো. ‘ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো. ‘অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন গারয্হো. ‘ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন গারয্হো. ‘ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতী’তি, ইমিনা ততিযেন ঠানেন গারয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো ইমেহি তীহি ঠানেহি গারয্হো.
‘‘তত্র, গহপতি, য্ৰাযং কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি, ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেনপি অসাহসেনপি অত্তানং সুখেতি পীণেতি ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী দ্ৰীহি ঠানেহি পাসংসো দ্ৰীহি ঠানেহি গারয্হো. ‘ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন গারয্হো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন গারয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি দ্ৰীহি ঠানেহি পাসংসো ইমেহি দ্ৰীহি ঠানেহি গারয্হো.
‘‘তত্র, গহপতি, য্ৰাযং কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি, ধম্মাধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা সাহসেনপি অসাহসেনপি অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী তীহি ঠানেহি পাসংসো একেন ঠানেন গারয্হো. ‘ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘অধম্মেন ভোগে পরিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা একেন ঠানেন গারয্হো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতী’তি, ইমিনা ততিযেন ঠানেন পাসংসো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি তীহি ঠানেহি পাসংসো ইমিনা একেন ঠানেন গারয্হো.
‘‘তত্র, গহপতি, য্ৰাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা অসাহসেন ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী একেন ঠানেন পাসংসো দ্ৰীহি ঠানেহি গারয্হো. ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো. ‘ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতী’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন গারয্হো. ‘ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন গারয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো ইমেহি দ্ৰীহি ঠানেহি গারয্হো.
‘‘তত্র, গহপতি, য্ৰাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী দ্ৰীহি ঠানেহি পাসংসো একেন ঠানেন গারয্হো. ‘ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘ন সংৰিভজতি ন পুঞ্ঞানি করোতী’তি ইমিনা একেন ঠানেন গারয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি দ্ৰীহি ঠানেহি পাসংসো ইমিনা একেন ঠানেন গারয্হো.
‘‘তত্র, গহপতি য্ৰাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতি, তে চ ভোগে গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝোসন্নো অনাদীনৰদস্সাৰী অনিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি, অযং, গহপতি, কামভোগী তীহি ঠানেহি পাসংসো একেন ঠানেন গারয্হো. ‘ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতী’তি, ইমিনা ততিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘তে চ ভোগে গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝোসন্নো অনাদীনৰদস্সাৰী অনিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতী’তি, ইমিনা একেন ঠানেন গারয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি তীহি ঠানেহি পাসংসো ইমিনা একেন ঠানেন গারয্হো.
‘‘তত্র, গহপতি, য্ৰাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতি, তে চ ভোগে অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি, অযং, গহপতি, কামভোগী চতূহি ঠানেহি পাসংসো. ‘ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতী’তি, ইমিনা ততিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘তে চ ভোগে অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতী’তি, ইমিনা চতুত্থেন ঠানেন পাসংসো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি চতূহি ঠানেহি পাসংসো.
‘‘ইমে খো, গহপতি, দস কামভোগী সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং খো, গহপতি, দসন্নং কামভোগীনং য্ৰাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতি, তে চ ভোগে অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি, অযং ইমেসং দসন্নং কামভোগীনং অগ্গো চ সেট্ঠো চ পামোক্খো [মোক্খো (ক. সী.) অ. নি. ৪.৯৫; ৫.১৮১; সং. নি. ৩.৬৬২] চ উত্তমো চ পৰরো চ. সেয্যথাপি, গহপতি, গৰা খীরং, খীরম্হা দধি, দধিম্হা নৰনীতং, নৰনীতম্হা সপ্পি, সপ্পিম্হা সপ্পিমণ্ডো. সপ্পিমণ্ডো তত্থ অগ্গমক্খাযতি.
এৰমেৰং খো, গহপতি, ইমেসং দসন্নং কামভোগীনং য্ৰাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পরিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পরিযেসিত্ৰা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৰিভজতি পুঞ্ঞানি করোতি, তে চ ভোগে অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি, অযং ইমেসং দসন্নং কামভোগীনং অগ্গো চ সেট্ঠো চ পামোক্খো [মোক্খো (ক. সী.) অ. নি. ৫.১৮১] চ উত্তমো চ পৰরো চা’’তি. পঠমং.
২. ভযসুত্তং
৯২. [অ. নি. ৯.২৭; সং. নি. ৫.১০২৪] অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘যতো, খো, গহপতি, অরিযসাৰকস্স পঞ্চ ভযানি ৰেরানি ৰূপসন্তানি হোন্তি, চতূহি চ সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি, অরিযো চস্স ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৰিদ্ধো, সো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো. সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি.
‘‘কতমানি পঞ্চ ভযানি ৰেরানি ৰূপসন্তানি হোন্তি? যং, গহপতি, পাণাতিপাতী পাণাতিপাতপচ্চযা দিট্ঠধম্মিকম্পি ভযং ৰেরং পসৰতি সম্পরাযিকম্পি ভযং ৰেরং পসৰতি চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি, পাণাতিপাতা পটিৰিরতো নেৰ দিট্ঠধম্মিকম্পি [নেৰ দিট্ঠধম্মিকং] ভযং ৰেরং পসৰতি ন সম্পরাযিকম্পি [ন সম্পরাযিকং] ভযং ৰেরং পসৰতি ন চেতসিকম্পি [ন চেতসিকং (সী. স্যা. পী.)] দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি. পাণাতিপাতা পটিৰিরতস্স এৰং তং ভযং ৰেরং ৰূপসন্তং হোতি.
‘‘যং, গহপতি, অদিন্নাদাযী…পে… কামেসুমিচ্ছাচারী… মুসাৰাদী… সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠাযী সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানপচ্চযা দিট্ঠধম্মিকম্পি ভযং ৰেরং পসৰতি সম্পরাযিকম্পি ভযং ৰেরং পসৰতি চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতো নেৰ দিট্ঠধম্মিকম্পি ভযং ৰেরং পসৰতি ন সম্পরাযিকম্পি ভযং ৰেরং পসৰতি ন চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি. সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতস্স এৰং তং ভযং ৰেরং ৰূপসন্তং হোতি. ইমানি পঞ্চ ভযানি ৰেরানি ৰূপসন্তানি হোন্তি.
‘‘কতমেহি চতূহি সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি? ইধ, গহপতি, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘ইতিপি সো ভগৰা…পে… বুদ্ধো ভগৰা’তি; ধম্মে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহী’তি; সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘সুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, উজুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, ঞাযপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, সামীচিপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, যদিদং চত্তারি পুরিসযুগানি অট্ঠ পুরিসপুগ্গলা, এস ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’তি; অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি ‘অখণ্ডেহি অচ্ছিদ্দেহি অসবলেহি অকম্মাসেহি ভুজিস্সেহি ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থেহি অপরামট্ঠেহি সমাধিসংৰত্তনিকেহি’. ইমেহি চতূহি সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি.
‘‘কতমো চস্স অরিযো ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৰিদ্ধো? ইধ, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ইতি ইমস্মিং সতি ইদং হোতি; ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি; ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি; ইমস্স নিরোধা ইদং নিরুজ্ঝতি, যদিদং – অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি, এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি; অৰিজ্জায ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা সঙ্খারনিরোধো…পে… এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতী’তি. অযঞ্চস্স অরিযো ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৰিদ্ধো.
‘‘যতো খো, গহপতি, অরিযসাৰকস্স ইমানি পঞ্চ ভযানি ৰেরানি ৰূপসন্তানি হোন্তি, ইমেহি চ চতূহি সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি, অযঞ্চস্স অরিযো ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৰিদ্ধো, সো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো; সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’তি. দুতিযং.
৩. কিংদিট্ঠিকসুত্তং
৯৩. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি দিৰা দিৰস্স সাৰত্থিযা নিক্খমি ভগৰন্তং দস্সনায. অথ খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো তাৰ ভগৰন্তং দস্সনায. পটিসল্লীনো ভগৰা. মনোভাৰনীযানম্পি ভিক্খূনং অকালো দস্সনায. পটিসল্লীনা মনোভাৰনীযা ভিক্খূ. যংনূনাহং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উন্নাদিনো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অনেকৰিহিতং তিরচ্ছানকথং কথেন্তা নিসিন্না হোন্তি. অদ্দসংসু খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান অঞ্ঞমঞ্ঞং সণ্ঠাপেসুং – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ. অযং অনাথপিণ্ডিকো গহপতি আরামং আগচ্ছতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকো. যাৰতা খো পন সমণস্স গোতমস্স সাৰকা গিহী ওদাতৰসনা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি, অযং তেসং অঞ্ঞতরো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি. অপ্পসদ্দকামা খো পন তে আযস্মন্তো অপ্পসদ্দৰিনীতা অপ্পসদ্দস্স ৰণ্ণৰাদিনো. অপ্পেৰ নাম অপ্পসদ্দং পরিসং ৰিদিত্ৰা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি.
অথ খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পরিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এতদৰোচুং – ‘‘ৰদেহি, গহপতি, কিংদিট্ঠিকো সমণো গোতমো’’তি? ‘‘ন খো অহং, ভন্তে, ভগৰতো সব্বং দিট্ঠিং জানামী’’তি.
‘‘ইতি কির ত্ৰং, গহপতি, ন সমণস্স গোতমস্স সব্বং দিট্ঠিং জানাসি; ৰদেহি, গহপতি, কিংদিট্ঠিকা ভিক্খূ’’তি? ‘‘ভিক্খূনম্পি খো অহং, ভন্তে, ন সব্বং দিট্ঠিং জানামী’’তি.
‘‘ইতি কির ত্ৰং, গহপতি, ন সমণস্স গোতমস্স সব্বং দিট্ঠিং জানাসি নপি ভিক্খূনং সব্বং দিট্ঠিং জানাসি; ৰদেহি, গহপতি, কিংদিট্ঠিকোসি তুৰ’’ন্তি? ‘‘এতং খো, ভন্তে, অম্হেহি ন দুক্করং ব্যাকাতুং যংদিট্ঠিকা মযং. ইঙ্ঘ তাৰ আযস্মন্তো যথাসকানি দিট্ঠিগতানি ব্যাকরোন্তু, পচ্ছাপেতং অম্হেহি ন দুক্করং ভৰিস্সতি ব্যাকাতুং যংদিট্ঠিকা ময’’ন্তি.
এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো পরিব্বাজকো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’’তি.
অঞ্ঞতরোপি খো পরিব্বাজকো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’’তি.
অঞ্ঞতরোপি খো পরিব্বাজকো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘অন্তৰা লোকো…পে… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’’তি.
এৰং ৰুত্তে অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তে পরিব্বাজকে এতদৰোচ – ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, আযস্মা এৰমাহ – ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’তি, ইমস্স অযমাযস্মতো দিট্ঠি অত্তনো ৰা অযোনিসোমনসিকারহেতু উপ্পন্না পরতোঘোসপচ্চযা ৰা. সা খো পনেসা দিট্ঠি ভূতা সঙ্খতা চেতযিতা পটিচ্চসমুপ্পন্না. যং খো পন কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. যং দুক্খং তদেৰেসো আযস্মা অল্লীনো, তদেৰেসো আযস্মা অজ্ঝুপগতো.
‘‘যোপাযং, ভন্তে, আযস্মা এৰমাহ – ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’তি, ইমস্সাপি অযমাযস্মতো দিট্ঠি অত্তনো ৰা অযোনিসোমনসিকারহেতু উপ্পন্না পরতোঘোসপচ্চযা ৰা. সা খো পনেসা দিট্ঠি ভূতা সঙ্খতা চেতযিতা পটিচ্চসমুপ্পন্না. যং খো পন কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. যং দুক্খং তদেৰেসো আযস্মা অল্লীনো, তদেৰেসো আযস্মা অজ্ঝুপগতো.
‘‘যোপাযং, ভন্তে, আযস্মা এৰমাহ – ‘অন্তৰা লোকো …পে… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’তি, ইমস্সাপি অযমাযস্মতো দিট্ঠি অত্তনো ৰা অযোনিসোমনসিকারহেতু উপ্পন্না পরতোঘোসপচ্চযা ৰা. সা খো পনেসা দিট্ঠি ভূতা সঙ্খতা চেতযিতা পটিচ্চসমুপ্পন্না. যং খো পন কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. যং দুক্খং তদেৰেসো আযস্মা অল্লীনো, তদেৰেসো আযস্মা অজ্ঝুপগতো’’তি.
এৰং ৰুত্তে তে পরিব্বাজকা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৰোচুং – ‘‘ব্যাকতানি খো, গহপতি, অম্হেহি সব্বেহেৰ যথাসকানি দিট্ঠিগতানি. ৰদেহি, গহপতি, কিংদিট্ঠিকোসি তুৰ’’ন্তি? ‘‘যং খো, ভন্তে, কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. ‘যং দুক্খং তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰংদিট্ঠিকো অহং, ভন্তে’’তি.
‘‘যং খো, গহপতি, কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. যং দুক্খং তদেৰ ত্ৰং, গহপতি, অল্লীনো, তদেৰ ত্ৰং, গহপতি, অজ্ঝুপগতো’’তি.
‘‘যং খো, ভন্তে, কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. ‘যং দুক্খং তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, নমেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং. তস্স চ উত্তরি নিস্সরণং যথাভূতং পজানামী’’তি.
এৰং ৰুত্তে তে পরিব্বাজকা তুণ্হীভূতা মঙ্কুভূতা পত্তক্খন্ধা অধোমুখা পজ্ঝাযন্তা অপ্পটিভানা নিসীদিংসু. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তে পরিব্বাজকে তুণ্হীভূতে মঙ্কুভূতে পত্তক্খন্ধে অধোমুখে পজ্ঝাযন্তে অপ্পটিভানে ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যাৰতকো অহোসি তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পরিব্বাজকেহি সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৰতো আরোচেসি. ‘‘সাধু সাধু, গহপতি! এৰং খো তে, গহপতি, মোঘপুরিসা কালেন কালং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেতব্বা’’তি.
অথ খো ভগৰা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.
অথ খো ভগৰা অচিরপক্কন্তে অনাথপিণ্ডিকে গহপতিম্হি ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যোপি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰস্সসতুপসম্পন্নো [ভিক্খু দীঘরত্তং অৰেধি ধম্মো (স্যা.)] ইমস্মিং ধম্মৰিনযে, সোপি এৰমেৰং অঞ্ঞতিত্থিযে পরিব্বাজকে সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হেয্য যথা তং অনাথপিণ্ডিকেন গহপতিনা নিগ্গহিতা’’তি. ততিযং.
৪. ৰজ্জিযমাহিতসুত্তং
৯৪. একং সমযং ভগৰা চম্পাযং ৰিহরতি গগ্গরায পোক্খরণিযা তীরে. অথ খো ৰজ্জিযমাহিতো গহপতি দিৰা দিৰস্স চম্পায নিক্খমি ভগৰন্তং দস্সনায. অথ খো ৰজ্জিযমাহিতস্স গহপতিস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো তাৰ ভগৰন্তং দস্সনায. পটিসল্লীনো ভগৰা. মনোভাৰনীযানম্পি ভিক্খূনং অকালো দস্সনায. পটিসল্লীনা মনোভাৰনীযাপি ভিক্খূ. যংনূনাহং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি.
অথ খো ৰজ্জিযমাহিতো গহপতি যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উন্নাদিনো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অনেকৰিহিতং তিরচ্ছানকথং কথেন্তা নিসিন্না হোন্তি.
অদ্দসংসু খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা ৰজ্জিযমাহিতং গহপতিং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান অঞ্ঞমঞ্ঞং সণ্ঠাপেসুং – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু. মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ. অযং ৰজ্জিযমাহিতো গহপতি আগচ্ছতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকো. যাৰতা খো পন সমণস্স গোতমস্স সাৰকা গিহী ওদাতৰসনা চম্পাযং পটিৰসন্তি, অযং তেসং অঞ্ঞতরো ৰজ্জিযমাহিতো গহপতি. অপ্পসদ্দকামা খো পন তে আযস্মন্তো অপ্পসদ্দৰিনীতা অপ্পসদ্দস্স ৰণ্ণৰাদিনো. অপ্পেৰ নাম অপ্পসদ্দং পরিসং ৰিদিত্ৰা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি.
অথ খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং. অথ খো ৰজ্জিযমাহিতো গহপতি যেন তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পরিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৰজ্জিযমাহিতং গহপতিং তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এতদৰোচুং – ‘‘সচ্চং কির, গহপতি, সমণো গোতমো সব্বং তপং গরহতি, সব্বং তপস্সিং লূখাজীৰিং একংসেন উপক্কোসতি উপৰদতী’’তি? ‘‘ন খো, ভন্তে, ভগৰা সব্বং তপং গরহতি নপি সব্বং তপস্সিং লূখাজীৰিং একংসেন উপক্কোসতি উপৰদতি. গারয্হং খো, ভন্তে, ভগৰা গরহতি, পসংসিতব্বং পসংসতি. গারয্হং খো পন, ভন্তে, ভগৰা গরহন্তো পসংসিতব্বং পসংসন্তো ৰিভজ্জৰাদো ভগৰা. ন সো ভগৰা এত্থ একংসৰাদো’’তি.
এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো পরিব্বাজকো ৰজ্জিযমাহিতং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘আগমেহি ত্ৰং, গহপতি, যস্স ত্ৰং সমণস্স গোতমস্স ৰণ্ণং ভাসতি, সমণো গোতমো ৰেনযিকো অপ্পঞ্ঞত্তিকো’’তি? ‘‘এত্থপাহং, ভন্তে, আযস্মন্তে ৰক্খামি সহধম্মেন – ‘ইদং কুসল’ন্তি, ভন্তে, ভগৰতা পঞ্ঞত্তং; ‘ইদং অকুসল’ন্তি, ভন্তে, ভগৰতা পঞ্ঞত্তং. ইতি কুসলাকুসলং ভগৰা পঞ্ঞাপযমানো সপঞ্ঞত্তিকো ভগৰা; ন সো ভগৰা ৰেনযিকো অপ্পঞ্ঞত্তিকো’’তি.
এৰং ৰুত্তে তে পরিব্বাজকা তুণ্হীভূতা মঙ্কুভূতা পত্তক্খন্ধা অধোমুখা পজ্ঝাযন্তা অপ্পটিভানা নিসীদিংসু. অথ খো ৰজ্জিযমাহিতো গহপতি তে পরিব্বাজকে তুণ্হীভূতে মঙ্কুভূতে পত্তক্খন্ধে অধোমুখে পজ্ঝাযন্তে অপ্পটিভানে ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰজ্জিযমাহিতো গহপতি যাৰতকো অহোসি তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পরিব্বাজকেহি সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৰতো আরোচেসি.
‘‘সাধু সাধু, গহপতি! এৰং খো তে, গহপতি, মোঘপুরিসা কালেন কালং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেতব্বা. নাহং, গহপতি, সব্বং তপং তপিতব্বন্তি ৰদামি; ন চ পনাহং, গহপতি, সব্বং তপং ন তপিতব্বন্তি ৰদামি; নাহং, গহপতি, সব্বং সমাদানং সমাদিতব্বন্তি ৰদামি; ন পনাহং, গহপতি, সব্বং সমাদানং ন সমাদিতব্বন্তি ৰদামি; নাহং, গহপতি, সব্বং পধানং পদহিতব্বন্তি ৰদামি; ন পনাহং, গহপতি, সব্বং পধানং ন পদহিতব্বন্তি ৰদামি; নাহং, গহপতি, সব্বো পটিনিস্সগ্গো পটিনিস্সজ্জিতব্বোতি ৰদামি. ন পনাহং, গহপতি, সব্বো পটিনিস্সগ্গো ন পটিনিস্সজ্জিতব্বোতি ৰদামি; নাহং, গহপতি, সব্বা ৰিমুত্তি ৰিমুচ্চিতব্বাতি ৰদামি; ন পনাহং, গহপতি, সব্বা ৰিমুত্তি ন ৰিমুচ্চিতব্বাতি ৰদামি.
‘‘যঞ্হি, গহপতি, তপং তপতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, এৰরূপং তপং ন তপিতব্বন্তি ৰদামি. যঞ্চ খ্ৰস্স গহপতি, তপং তপতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, এৰরূপং তপং তপিতব্বন্তি ৰদামি.
‘‘যঞ্হি, গহপতি, সমাদানং সমাদিযতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, এৰরূপং সমাদানং ন সমাদিতব্বন্তি ৰদামি. যঞ্চ খ্ৰস্স, গহপতি, সমাদানং সমাদিযতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, এৰরূপং সমাদানং সমাদিতব্বন্তি ৰদামি.
‘‘যঞ্হি, গহপতি, পধানং পদহতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, এৰরূপং পধানং ন পদহিতব্বন্তি ৰদামি. যঞ্চ খ্ৰস্স, গহপতি, পধানং পদহতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, এৰরূপং পধানং পদহিতব্বন্তি ৰদামি.
‘‘যঞ্হি, গহপতি, পটিনিস্সগ্গং পটিনিস্সজ্জতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, এৰরূপো পটিনিস্সগ্গো ন পটিনিস্সজ্জিতব্বোতি ৰদামি. যঞ্চ খ্ৰস্স, গহপতি, পটিনিস্সগ্গং পটিনিস্সজ্জতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, এৰরূপো পটিনিস্সগ্গো পটিনিস্সজ্জিতব্বোতি ৰদামি.
‘‘যঞ্হি, গহপতি, ৰিমুত্তিং ৰিমুচ্চতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, এৰরূপা ৰিমুত্তি ন ৰিমুচ্চিতব্বাতি ৰদামি. যঞ্চ খ্ৰস্স, গহপতি, ৰিমুত্তিং ৰিমুচ্চতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, এৰরূপা ৰিমুত্তি ৰিমুচ্চিতব্বাতি ৰদামী’’তি.
অথ খো ৰজ্জিযমাহিতো গহপতি ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.
অথ খো ভগৰা অচিরপক্কন্তে ৰজ্জিযমাহিতে গহপতিম্হি ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যোপি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু দীঘরত্তং অপ্পরজক্খো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে, সোপি এৰমেৰং অঞ্ঞতিত্থিযে পরিব্বাজকে সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হেয্য যথা তং ৰজ্জিযমাহিতেন গহপতিনা নিগ্গহিতা’’তি. চতুত্থং.
৫. উত্তিযসুত্তং
৯৫. অথ খো উত্তিযো পরিব্বাজকো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উত্তিযো পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি? ‘‘অব্যাকতং খো এতং, উত্তিয, মযা – ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘কিং পন, ভো গোতম, অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি? ‘‘এতম্পি খো, উত্তিয, অব্যাকতং মযা – ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, অন্তৰা লোকো…পে… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা … ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি? ‘‘এতম্পি খো, উত্তিয, অব্যাকতং মযা – ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘অব্যাকতং খো এতং, উত্তিয, মযা – সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৰদেসি.
‘‘‘কিং পন, ভো গোতম, অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘এতম্পি খো, উত্তিয, অব্যাকতং মযা অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৰদেসি.
‘‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, অন্তৰা লোকো…পে… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘এতম্পি খো, উত্তিয, অব্যাকতং মযা – ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৰদেসি. অথ কিঞ্চরহি ভোতা গোতমেন ব্যাকত’’ন্তি?
‘‘অভিঞ্ঞায খো অহং, উত্তিয, সাৰকানং ধম্মং দেসেমি সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা সোকপরিদেৰানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযাযা’’তি.
‘‘যং পনেতং ভৰং গোতমো অভিঞ্ঞায সাৰকানং ধম্মং দেসেসি সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা সোকপরিদেৰানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযায, সব্বো ৰা [সব্বো চ (ক.)] তেন লোকো নীযতি [নীযিস্সতি (সী.), নিয্যাস্সতি (স্যা.), নিয্যংস্সতি (পী.)] উপড্ঢো ৰা তিভাগো ৰা’’তি [তিভাগো ৰাতি পদেহি (ক.)]? এৰং ৰুত্তে ভগৰা তুণ্হী অহোসি.
অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘মা হেৰং খো উত্তিযো পরিব্বাজকো পাপকং দিট্ঠিগতং পটিলভি – ‘সব্বসামুক্কংসিকং ৰত মে সমণো গোতমো পঞ্হং পুট্ঠো সংসাদেতি, নো ৰিস্সজ্জেতি, ন নূন ৰিসহতী’তি. তদস্স উত্তিযস্স পরিব্বাজকস্স দীঘরত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো উত্তিযং পরিব্বাজকং এতদৰোচ – ‘‘তেনহাৰুসো উত্তিয, উপমং তে করিস্সামি. উপমায মিধেকচ্চে ৰিঞ্ঞূ পুরিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. সেয্যথাপি, আৰুসো উত্তিয, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং দল়্হুদ্ধাপং [দল়্হুদ্দাপং (সী. পী.)] দল়্হপাকারতোরণং একদ্ৰারং. তত্রস্স দোৰারিকো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৰী অঞ্ঞাতানং নিৰারেতা ঞাতানং পৰেসেতা. সো তস্স নগরস্স সমন্তা অনুপরিযাযপথং অনুক্কমতি. অনুপরিযাযপথং অনুক্কমমানো ন পস্সেয্য পাকারসন্ধিং ৰা পাকারৰিৰরং ৰা, অন্তমসো বিল়ারনিক্খমনমত্তম্পি. নো চ খ্ৰস্স এৰং ঞাণং হোতি – ‘এত্তকা পাণা ইমং নগরং পৰিসন্তি ৰা নিক্খমন্তি ৰা’তি. অথ খ্ৰস্স এৰমেত্থ হোতি – ‘যে খো কেচি ওল়ারিকা পাণা ইমং নগরং পৰিসন্তি ৰা নিক্খমন্তি ৰা, সব্বে তে ইমিনা দ্ৰারেন পৰিসন্তি ৰা নিক্খমন্তি ৰা’তি.
‘‘এৰমেৰং খো, আৰুসো উত্তিয, ন তথাগতস্স এৰং উস্সুক্কং হোতি – ‘সব্বো ৰা তেন লোকো নীযতি, উপড্ঢো ৰা, তিভাগো ৰা’তি. অথ খো এৰমেত্থ তথাগতস্স হোতি – ‘যে খো কেচি লোকম্হা নীযিংসু ৰা নীযন্তি ৰা নীযিস্সন্তি ৰা, সব্বে তে পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে, চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেত্ৰা. এৰমেতে [এৰমেতেন (ক.)] লোকম্হা নীযিংসু ৰা নীযন্তি ৰা নীযিস্সন্তি ৰা’তি. যদেৰ খো ত্ৰং [যদেৰ খ্ৰেত্থ (ক.)], আৰুসো উত্তিয, ভগৰন্তং পঞ্হং [ইমং পঞ্হং (স্যা. ক.)] অপুচ্ছি তদেৰেতং পঞ্হং ভগৰন্তং অঞ্ঞেন পরিযাযেন অপুচ্ছি. তস্মা তে তং ভগৰা ন ব্যাকাসী’’তি. পঞ্চমং.
৬. কোকনুদসুত্তং
৯৬. ‘‘একং সমযং আযস্মা আনন্দো রাজগহে ৰিহরতি তপোদারামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায যেন তপোদা তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পরিসিঞ্চিতুং. তপোদায [তপোদে (ক.)] গত্তানি পরিসিঞ্চিত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা একচীৰরো অট্ঠাসি গত্তানি পুব্বাপযমানো. কোকনুদোপি খো পরিব্বাজকো রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায যেন তপোদা তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পরিসিঞ্চিতুং.
অদ্দসা খো কোকনুদো পরিব্বাজকো আযস্মন্তং আনন্দং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘ক্ৰেত্থ [কো তেত্থ (সী.), ক্ৰত্থ (পী. ক.)], আৰুসো’’তি? ‘‘অহমাৰুসো, ভিক্খূ’’তি.
‘‘কতমেসং, আৰুসো, ভিক্খূন’’ন্তি? ‘‘সমণানং, আৰুসো, সক্যপুত্তিযান’’ন্তি.
‘‘পুচ্ছেয্যাম মযং আযস্মন্তং কিঞ্চিদেৰ দেসং, সচে আযস্মা ওকাসং করোতি পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণাযা’’তি. ‘‘পুচ্ছাৰুসো, সুত্ৰা ৰেদিস্সামা’’তি.
‘‘কিং নু খো, ভো, ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – এৰংদিট্ঠি [এৰংদিট্ঠিকো (স্যা.)] ভৰ’’ন্তি? ‘‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘কিং পন, ভো, ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – এৰংদিট্ঠি ভৰ’’ন্তি? ‘‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘কিং নু খো, ভো, অন্তৰা লোকো…পে… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠি ভৰ’’ন্তি? ‘‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘তেন হি ভৰং ন জানাতি, ন পস্সতী’’তি? ‘‘ন খো অহং, আৰুসো, ন জানামি ন পস্সামি. জানামহং, আৰুসো, পস্সামী’’তি.
‘‘‘কিং নু খো, ভো, সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠি ভৰ’ন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৰদেসি.
‘‘‘কিং পন, ভো, অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠি ভৰ’ন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৰদেসি.
‘‘কিং নু খো, ভো, অন্তৰা লোকো…পে… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৰংদিট্ঠি ভৰন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৰুসো, এৰংদিট্ঠি – নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৰদেসি.
‘‘‘তেন হি ভৰং ন জানাতি ন পস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৰুসো, ন জানামি ন পস্সামি. জানামহং, আৰুসো, পস্সামী’তি ৰদেসি. যথা কথং পনাৰুসো, ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?
‘‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি খো, আৰুসো, দিট্ঠিগতমেতং. ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি খো, আৰুসো, দিট্ঠিগতমেতং. অন্তৰা লোকো…পে… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি খো, আৰুসো, দিট্ঠিগতমেতং.
‘‘যাৰতা, আৰুসো, দিট্ঠি [দিট্ঠিগতা (সব্বত্থ)] যাৰতা দিট্ঠিট্ঠানং দিট্ঠিঅধিট্ঠানং দিট্ঠিপরিযুট্ঠানং দিট্ঠিসমুট্ঠানং দিট্ঠিসমুগ্ঘাতো [যাৰতা দিট্ঠিট্ঠান অধিট্ঠান পরিযুট্ঠান সমুট্ঠান সমুগ্ঘাতো (সী. পী.)], তমহং জানামি তমহং পস্সামি. তমহং জানন্তো তমহং পস্সন্তো ক্যাহং ৰক্খামি – ‘ন জানামি ন পস্সামী’তি? জানামহং, আৰুসো, পস্সামী’’তি.
‘‘কো নামো আযস্মা, কথঞ্চ পনাযস্মন্তং সব্রহ্মচারী জানন্তী’’তি? ‘‘‘আনন্দো’তি খো মে, আৰুসো, নামং. ‘আনন্দো’তি চ পন মং সব্রহ্মচারী জানন্তী’’তি. ‘‘মহাচরিযেন ৰত কির, ভো, সদ্ধিং মন্তযমানা ন জানিম্হ – ‘আযস্মা আনন্দো’তি. সচে হি মযং জানেয্যাম – ‘অযং আযস্মা আনন্দো’তি, এত্তকম্পি নো নপ্পটিভাযেয্য [নপ্পটিভাসেয্যাম (ক.) নপ্পটিভাসেয্য (বহূসু) ম. নি. ৩.২১৬ পস্সিতব্বং]. খমতু চ মে আযস্মা আনন্দো’’তি. ছট্ঠং.
৭. আহুনেয্যসুত্তং
৯৭. ‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.
‘‘কতমেহি দসহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু.
‘‘বহুস্সুতো হোতি সুতধরো সুতসন্নিচযো. যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা.
‘‘কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো.
‘‘সম্মাদিট্ঠিকো হোতি সম্মাদস্সনেন সমন্নাগতো.
‘‘অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি; বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি; আৰিভাৰং, তিরোভাৰং; তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসে; পথৰিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোতি, সেয্যথাপি উদকে; উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৰিযং; আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো; ইমেপি চন্দিমসূরিযে এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে পাণিনা পরামসতি [পরিমসতি (সী.)] পরিমজ্জতি, যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি.
‘‘দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাতি দিব্বে চ মানুসে চ যে দূরে সন্তিকে চ.
‘‘পরসত্তানং পরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানাতি. সরাগং ৰা চিত্তং ‘সরাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি; ৰীতরাগং ৰা চিত্তং ‘ৰীতরাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি; সদোসং ৰা চিত্তং… ৰীতদোসং ৰা চিত্তং… সমোহং ৰা চিত্তং… ৰীতমোহং ৰা চিত্তং… সংখিত্তং ৰা চিত্তং… ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং… মহগ্গতং ৰা চিত্তং… অমহগ্গতং ৰা চিত্তং… সউত্তরং ৰা চিত্তং… অনুত্তরং ৰা চিত্তং… সমাহিতং ৰা চিত্তং… অসমাহিতং ৰা চিত্তং… ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং… অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ‘অৰিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি.
‘‘অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে – ‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নোতি, ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি.
‘‘দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৰত খো ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা ৰচীদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং উপৰাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্না; ইমে ৰা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা ৰচীসুচরিতেন সমন্নাগতা মনোসুচরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং অনুপৰাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.
‘‘আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. সত্তমং.
৮. থেরসুত্তং
৯৮. ‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো থেরো ভিক্খু যস্সং যস্সং দিসাযং ৰিহরতি, ফাসুযেৰ ৰিহরতি. কতমেহি দসহি? থেরো হোতি রত্তঞ্ঞূ চিরপব্বজিতো, সীলৰা হোতি …পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধো, উভযানি খো পনস্স পাতিমোক্খানি ৰিত্থারেন স্ৰাগতানি হোন্তি সুৰিভত্তানি সুপ্পৰত্তীনি সুৰিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো, অধিকরণসমুপ্পাদৰূপসমকুসলো হোতি, ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহারো অভিধম্মে অভিৰিনযে উল়ারপামোজ্জো, সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন, পাসাদিকো হোতি অভিক্কন্তপটিক্কন্তে [অভিক্কন্তপটিক্কন্তো (ক.)] সুসংৰুতো অন্তরঘরে নিসজ্জায, চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, আসৰানঞ্চ খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো থেরো ভিক্খু যস্সং যস্সং দিসাযং ৰিহরতি, ফাসুযেৰ ৰিহরতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. উপালিসুত্তং
৯৯. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰিতু’’ন্তি.
‘‘দুরভিসম্ভৰানি হি খো [দুরভিসম্ভৰানি খো (সী. পী.)], উপালি, অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি. দুক্করং পৰিৰেকং দুরভিরমং. একত্তে হরন্তি মঞ্ঞে মনো ৰনানি সমাধিং অলভমানস্স ভিক্খুনো. যো খো, উপালি, এৰং ৰদেয্য – ‘অহং সমাধিং অলভমানো অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰিস্সামী’তি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ‘সংসীদিস্সতি ৰা উপ্লৰিস্সতি ৰা’তি [উপ্পিলৰিস্সতি ৰা (সী. স্যা. পী.)].
‘‘সেয্যথাপি, উপালি, মহাউদকরহদো. অথ আগচ্ছেয্য হত্থিনাগো সত্তরতনো ৰা অড্ঢট্ঠরতনো [অট্ঠরতনো (সী. পী.)] ৰা. তস্স এৰমস্স – ‘যংনূনাহং ইমং উদকরহদং ওগাহেত্ৰা কণ্ণসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়েয্যং পিট্ঠিসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়েয্যং. কণ্ণসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়িত্ৰা পিট্ঠিসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়িত্ৰা ন্হত্ৰা [নহাত্ৰা (সী. পী.), ন্হাত্ৰা (স্যা.)] চ পিৰিত্ৰা চ পচ্চুত্তরিত্ৰা যেন কামং পক্কমেয্য’ন্তি. সো তং উদকরহদং ওগাহেত্ৰা কণ্ণসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়েয্য পিট্ঠিসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়েয্য; কণ্ণসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়িত্ৰা পিট্ঠিসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়িত্ৰা ন্হত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চ পচ্চুত্তরিত্ৰা যেন কামং পক্কমেয্য. তং কিস্স হেতু? মহা, উপালি [মহা হুপালি (সী. পী.)], অত্তভাৰো গম্ভীরে গাধং ৰিন্দতি.
‘‘অথ আগচ্ছেয্য সসো ৰা বিল়ারো ৰা. তস্স এৰমস্স – ‘কো চাহং, কো চ হত্থিনাগো! যংনূনাহং ইমং উদকরহদং ওগাহেত্ৰা কণ্ণসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়েয্যং পিট্ঠিসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়েয্যং; কণ্ণসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়িত্ৰা পিট্ঠিসংধোৰিকম্পি খিড্ডং কীল়িত্ৰা ন্হত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চ পচ্চুত্তরিত্ৰা যেন কামং পক্কমেয্য’ন্তি. সো তং উদকরহদং সহসা অপ্পটিসঙ্খা পক্খন্দেয্য. তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ‘সংসীদিস্সতি ৰা উপ্লৰিস্সতি ৰা’তি. তং কিস্স হেতু? পরিত্তো, উপালি, অত্তভাৰো গম্ভীরে গাধং ন ৰিন্দতি. এৰমেৰং খো, উপালি, যো এৰং ৰদেয্য – ‘অহং সমাধিং অলভমানো অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰিস্সামী’তি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ‘সংসীদিস্সতি ৰা উপ্লৰিস্সতি ৰা’তি.
‘‘সেয্যথাপি, উপালি, দহরো কুমারো মন্দো উত্তানসেয্যকো সকেন মুত্তকরীসেন কীল়তি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, নন্ৰাযং কেৰলা পরিপূরা বালখিড্ডা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘স খো সো, উপালি, কুমারো অপরেন সমযেন ৰুদ্ধিমন্ৰায ইন্দ্রিযানং পরিপাকমন্ৰায যানি কানিচি কুমারকানং কীল়াপনকানি ভৰন্তি, সেয্যথিদং – ৰঙ্ককং [ৰঙ্কং (সী. পী.)] ঘটিকং মোক্খচিকং চিঙ্গুলকং [পিঙ্গুলিকং (স্যা.), চিঙ্কুলকং (ক.)] পত্তাল়্হকং রথকং ধনুকং, তেহি কীল়তি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, নন্ৰাযং খিড্ডা পুরিমায খিড্ডায অভিক্কন্ততরা চ পণীততরা চা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘স খো সো, উপালি, কুমারো অপরেন সমযেন ৰুদ্ধিমন্ৰায ইন্দ্রিযানং পরিপাকমন্ৰায পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গিভূতো পরিচারেতি চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেহি রূপেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযরূপেহি কামূপসংহিতেহি রজনীযেহি, সোতৰিঞ্ঞেয্যেহি সদ্দেহি… ঘানৰিঞ্ঞেয্যেহি গন্ধেহি… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যেহি রসেহি… কাযৰিঞ্ঞেয্যেহি ফোট্ঠব্বেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযরূপেহি কামূপসংহিতেহি রজনীযেহি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, নন্ৰাযং খিড্ডা পুরিমাহি খিড্ডাহি অভিক্কন্ততরা চ পণীততরা চা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
[দী. নি. ১.১৯০; ম. নি. ২.২৩৩] ‘‘ইধ খো পন ৰো [ৰোতি নিপাতমত্তং (অট্ঠ.)], উপালি, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা. সো ইমং লোকং সদেৰকং সমারকং সব্রহ্মকং সস্সমণব্রাহ্মণিং পজং সদেৰমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি.
‘‘তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৰা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি.
‘‘সো অপরেন সমযেন অপ্পং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায অপ্পং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায মহন্তং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি.
‘‘সো এৰং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৰসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি.
‘‘অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী; অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৰিহরতি.
‘‘অব্রহ্মচরিযং পহায ব্রহ্মচারী হোতি আরাচারী ৰিরতো মেথুনা গামধম্মা.
‘‘মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি সচ্চৰাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৰিসংৰাদকো লোকস্স.
‘‘পিসুণং ৰাচং পহায পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, ইতো সুত্ৰা ন অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৰা সন্ধাতা সহিতানং ৰা অনুপ্পদাতা, সমগ্গারামো সমগ্গরতো সমগ্গনন্দী; সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফরুসং ৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি. যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি কালৰাদী ভূতৰাদী অত্থৰাদী ধম্মৰাদী ৰিনযৰাদী, নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পরিযন্তৰতিং অত্থসংহিতং.
‘‘সো বীজগামভূতগামসমারম্ভা পটিৰিরতো হোতি. একভত্তিকো হোতি রত্তূপরতো, ৰিরতো ৰিকালভোজনা. নচ্চগীতৰাদিতৰিসূকদস্সনা পটিৰিরতো হোতি, মালাগন্ধৰিলেপনধারণমণ্ডনৰিভূসনট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি, উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৰিরতো হোতি, জাতরূপরজতপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, ইত্থিকুমারিকপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, অজেল়কপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, কুক্কুটসূকরপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, হত্থিগৰস্সৰল়ৰপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, খেত্তৰত্থুপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৰিরতো হোতি, কযৰিক্কযা পটিৰিরতো হোতি, তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৰিরতো হোতি, উক্কোটনৰঞ্চননিকতিসাচিযোগা পটিৰিরতো হোতি, ছেদনৰধবন্ধনৰিপরামোসআলোপসহসাকারা পটিৰিরতো হোতি.
‘‘সো সন্তুট্ঠো হোতি কাযপরিহারিকেন চীৰরেন কুচ্ছিপরিহারিকেন পিণ্ডপাতেন. যেন যেনেৰ পক্কমতি সমাদাযেৰ পক্কমতি, সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৰ ডেতি সপত্তভারোৰ ডেতি. এৰমেৰং ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপরিহারিকেন চীৰরেন কুচ্ছিপরিহারিকেন পিণ্ডপাতেন. যেন যেনেৰ পক্কমতি সমাদাযেৰ পক্কমতি. সো ইমিনা অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৰজ্জসুখং পটিসংৰেদেতি.
‘‘সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি; রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি; রক্খতি মনিন্দ্রিযং, মনিন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. সো ইমিনা অরিযেন ইন্দ্রিযসংৰরেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৰেদেতি.
‘‘সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকারী হোতি, আলোকিতে ৰিলোকিতে সম্পজানকারী হোতি, সমিঞ্জিতে পসারিতে সম্পজানকারী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরধারণে সম্পজানকারী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকারী হোতি, উচ্চারপস্সাৰকম্মে সম্পজানকারী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগরিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৰে সম্পজানকারী হোতি.
‘‘সো ইমিনা চ অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অরিযেন ইন্দ্রিযসংৰরেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অরিযেন সতিসম্পজঞ্ঞে সমন্নাগতো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা.
‘‘সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৰিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৰিহরতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পরিসোধেতি. ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৰিহরতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পরিসোধেতি. থিনমিদ্ধং পহায ৰিগতথিনমিদ্ধো ৰিহরতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পরিসোধেতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৰিহরতি অজ্ঝত্তং ৰূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পরিসোধেতি. ৰিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিহরতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৰিচিকিচ্ছায চিত্তং পরিসোধেতি.
‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে, ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৰাযং ৰিহারো পুরিমেহি ৰিহারেহি অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৰকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰন্তি, নো চ খো তাৰ অনুপ্পত্তসদত্থা ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, উপালি, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৰাযং ৰিহারো পুরিমেহি ৰিহারেহি অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৰকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰন্তি, নো চ খো তাৰ অনুপ্পত্তসদত্থা ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, উপালি, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৰাযং ৰিহারো পুরিমেহি ৰিহারেহি অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৰকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰন্তি, নো চ খো তাৰ অনুপ্পত্তসদত্থা ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, উপালি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং…পে….
পুন চপরং, উপালি, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৰাযং ৰিহারো পুরিমেহি ৰিহারেহি অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৰকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰন্তি, নো চ খো তাৰ অনুপ্পত্তসদত্থা ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, উপালি, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে….
‘‘সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে….
‘‘সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম ‘সন্তমেতং পণীতমেত’ন্তি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৰাযং ৰিহারো পুরিমেহি ৰিহারেহি অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৰকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰন্তি, নো চ খো তাৰ অনুপ্পত্তসদত্থা ৰিহরন্তি.
‘‘পুন চপরং, উপালি, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৰাযং ৰিহারো পুরিমেহি ৰিহারেহি অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৰকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰন্তি, অনুপ্পত্তসদত্থা চ ৰিহরন্তি. ইঙ্ঘ ত্ৰং, উপালি, সঙ্ঘে ৰিহরাহি. সঙ্ঘে তে ৰিহরতো ফাসু ভৰিস্সতী’’তি. নৰমং.
১০. অভব্বসুত্তং
১০০. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অরহত্তং সচ্ছিকাতুং. কতমে দস? রাগং, দোসং, মোহং, কোধং, উপনাহং, মক্খং, পল়াসং, ইস্সং, মচ্ছরিযং, মানং – ইমে খো ভিক্খৰে, দস ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অরহত্তং সচ্ছিকাতুং.
‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, ধম্মে পহায ভব্বো অরহত্তং সচ্ছিকাতুং. কতমে দস? রাগং, দোসং, মোহং, কোধং, উপনাহং, মক্খং, পল়াসং, ইস্সং, মচ্ছরিযং, মানং – ইমে খো, ভিক্খৰে, দস ধম্মে পহায ভব্বো অরহত্তং সচ্ছিকাতু’’ন্তি. দসমং.