৯. কোকালিকসুত্তং
৮৯. [সং. নি. ১.১৮১; সু. নি. কোকালিকসুত্ত] অথ খো কোকালিকো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো কোকালিকো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পাপিচ্ছা, ভন্তে, সারিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৰসং গতা’’তি. ‘‘মা হেৰং, কোকালিক, মা হেৰং, কোকালিক! পসাদেহি, কোকালিক, সারিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সারিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি.
দুতিযম্পি খো কোকালিকো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কিঞ্চাপি মে, ভন্তে, ভগৰা সদ্ধাযিকো পচ্চযিকো, অথ খো পাপিচ্ছাৰ সারিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৰসং গতা’’তি. ‘‘মা হেৰং, কোকালিক, মা হেৰং, কোকালিক! পসাদেহি, কোকালিক, সারিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সারিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি.
ততিযম্পি খো কোকালিকো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কিঞ্চাপি মে, ভন্তে, ভগৰা সদ্ধাযিকো পচ্চযিকো, অথ খো পাপিচ্ছাৰ সারিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৰসং গতা’’তি. ‘‘মা হেৰং, কোকালিক, মা হেৰং, কোকালিক! পসাদেহি, কোকালিক, সারিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সারিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি.
অথ খো কোকালিকো ভিক্খু উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অচিরপক্কন্তস্স চ কোকালিকস্স ভিক্খুনো সাসপমত্তীহি পীল়কাহি সব্বো কাযো ফুটো অহোসি. সাসপমত্তিযো হুত্ৰা মুগ্গমত্তিযো অহেসুং, মুগ্গমত্তিযো হুত্ৰা কলাযমত্তিযো অহেসুং, কলাযমত্তিযো হুত্ৰা কোলট্ঠিমত্তিযো অহেসুং, কোলট্ঠিমত্তিযো হুত্ৰা কোলমত্তিযো অহেসুং, কোলমত্তিযো হুত্ৰা আমলকমত্তিযো অহেসুং, আমলকমত্তিযো হুত্ৰা (তিণ্ডুকমত্তিযো অহেসুং, তিণ্ডুকমত্তিযো হুত্ৰা,) [সং. নি. ১.১৮১; সু. নি. কোকালিকসুত্ত নত্থি] বেল়ুৰসলাটুকমত্তিযো অহেসুং, বেল়ুৰসলাটুকমত্তিযো হুত্ৰা বিল্লমত্তিযো অহেসুং, বিল্লমত্তিযো হুত্ৰা পভিজ্জিংসু, পুব্বঞ্চ লোহিতঞ্চ পগ্ঘরিংসু. সো সুদং কদলিপত্তেসু সেতি মচ্ছোৰ ৰিসগিলিতো.
অথ খো তুরূ পচ্চেকব্রহ্মা [তুদুপ্পচ্চেকব্রহ্মা (সী. পী.), তুদি পচ্চেকব্রহ্মা (স্যা.), তুরি পচ্চেকব্রহ্মা (ক.) সং. নি. ১.১৮০] যেন কোকালিকো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ৰেহাসে ঠত্ৰা কোকালিকং ভিক্খুং এতদৰোচ – ‘‘পসাদেহি, কোকালিক, সারিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সারিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি. ‘‘কোসি ত্ৰং, আৰুসো’’তি? ‘‘অহং তুরূ পচ্চেকব্রহ্মা’’তি. ‘‘ননু ত্ৰং, আৰুসো, ভগৰতা অনাগামী ব্যাকতো, অথ কিঞ্চরহি ইধাগতো? পস্স যাৰঞ্চ তে ইদং অপরদ্ধ’’ন্তি.
অথ খো তুরূ পচ্চেকব্রহ্মা কোকালিকং ভিক্খুং গাথাহি অজ্ঝভাসি –
‘‘পুরিসস্স হি জাতস্স, কুঠারী জাযতে মুখে;
যায ছিন্দতি অত্তানং, বালো দুব্ভাসিতং ভণং.
‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি, তং ৰা নিন্দতি যো পসংসিযো;
ৰিচিনাতি মুখেন সো কলিং, কলিনা তেন সুখং ন ৰিন্দতি.
‘‘অপ্পমত্তকো অযং কলি, যো অক্খেসু ধনপরাজযো;
সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনা, অযমেৰ মহত্তরো কলি;
যো সুগতেসু মনং পদূসযে.
‘‘সতং সহস্সানং নিরব্বুদানং, ছত্তিংসতি পঞ্চ চ অব্বুদানি;
যমরিযগরহী নিরযং উপেতি, ৰাচং মনঞ্চ পণিধায পাপক’’ন্তি.
অথ খো কোকালিকো ভিক্খু তেনেৰ আবাধেন কালমকাসি. কালঙ্কতো চ কোকালিকো ভিক্খু পদুমং নিরযং উপপজ্জতি সারিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং আঘাতেত্ৰা.
অথ খো ব্রহ্মা সহম্পতি অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো ব্রহ্মা সহম্পতি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কোকালিকো, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো. কালঙ্কতো চ, ভন্তে, কোকালিকো ভিক্খু পদুমং নিরযং উপপন্নো সারিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং আঘাতেত্ৰা’’তি. ইদমৰোচ ব্রহ্মা সহম্পতি. ইদং ৰত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰন্তরধাযি.
অথ খো ভগৰা তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইমং, ভিক্খৰে, রত্তিং ব্রহ্মা সহম্পতি অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মা সহম্পতি মং এতদৰোচ – ‘কোকালিকো, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো; কালঙ্কতো চ, ভন্তে, কোকালিকো ভিক্খু পদুমং নিরযং উপপন্নো সারিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং আঘাতেত্ৰা’তি. ইদমৰোচ, ভিক্খৰে, ব্রহ্মা সহম্পতি. ইদং ৰত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰন্তরধাযী’’তি.
এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কীৰ দীঘং নু খো, ভন্তে, পদুমে নিরযে আযুপ্পমাণ’’ন্তি? ‘‘দীঘং খো, ভিক্খু, পদুমে নিরযে আযুপ্পমাণং. ন তং সুকরং সঙ্খাতুং – ‘এত্তকানি ৰস্সানীতি ৰা এত্তকানি ৰস্সসতানীতি ৰা এত্তকানি ৰস্সসহস্সানীতি ৰা এত্তকানি ৰস্সসতসহস্সানীতি ৰা’’’তি.
‘‘সক্কা পন, ভন্তে, উপমং কাতু’’ন্তি? ‘‘সক্কা, ভিক্খূ,’’তি ভগৰা অৰোচ – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৰীসতিখারিকো কোসলকো তিলৰাহো ততো পুরিসো ৰস্সসতস্স ৰস্সসতস্স অচ্চযেন একমেকং তিলং উদ্ধরেয্য. খিপ্পতরং খো সো, ভিক্খু, ৰীসতিখারিকো কোসলকো তিলৰাহো ইমিনা উপক্কমেন পরিক্খযং পরিযাদানং গচ্ছেয্য, ন ত্ৰেৰ একো অব্বুদো নিরযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৰীসতি অব্বুদা নিরযা, এৰমেকো নিরব্বুদো নিরযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৰীসতি নিরব্বুদা নিরযা, এৰমেকো অববো নিরযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৰীসতি অববা নিরযা, এৰমেকো অটটো নিরযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৰীসতি অটটা নিরযা, এৰমেকো অহহো নিরযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৰীসতি অহহা নিরযা, এৰমেকো কুমুদো নিরযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৰীসতি কুমুদা নিরযা, এৰমেকো সোগন্ধিকো নিরযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৰীসতি সোগন্ধিকা নিরযা, এৰমেকো উপ্পলকো নিরযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৰীসতি উপ্পলকা নিরযা, এৰমেকো পুণ্ডরীকো নিরযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৰীসতি পুণ্ডরীকা নিরযা, এৰমেকো পদুমো নিরযো. পদুমং খো পন, ভিক্খু, নিরযং কোকালিকো ভিক্খু উপপন্নো সারিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং আঘাতেত্ৰা’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
‘‘পুরিসস্স হি জাতস্স, কুঠারী জাযতে মুখে;
যায ছিন্দতি অত্তানং, বালো দুব্ভাসিতং ভণং.
‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি, তং ৰা নিন্দতি যো পসংসিযো;
ৰিচিনাতি মুখেন সো কলিং, কলিনা তেন সুখং ন ৰিন্দতি.
‘‘অপ্পমত্তকো অযং কলি, যো অক্খেসু ধনপরাজযো;
সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনা, অযমেৰ মহত্তরো কলি;
যো সুগতেসু মনং পদূসযে.
‘‘সতং সহস্সানং নিরব্বুদানং, ছত্তিংসতি পঞ্চ চ অব্বুদানি;
যমরিযগরহী নিরযং উপেতি, ৰাচং মনঞ্চ পণিধায পাপক’’ন্তি. নৰমং;