(৮) ৩. আকঙ্খৰগ্গো

১. আকঙ্খসুত্তং

৭১. [অ. নি. ৪.১২; ইতিৰু. ১১১] একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ সম্পন্নপাতিমোক্খা, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতা ৰিহরথ আচারগোচরসম্পন্না অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰিনো, সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসু.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘সব্রহ্মচারীনং পিযো চস্সং মনাপো চ গরু চ ভাৰনীযো চা’তি, সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিরাকতজ্ঝানো ৰিপস্সনায সমন্নাগতো ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারানং.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘লাভী অস্সং চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’ন্তি, সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিরাকতজ্ঝানো ৰিপস্সনায সমন্নাগতো ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারানং.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘যেসাহং পরিভুঞ্জামি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং তেসং তে কারা মহপ্ফলা অস্সু মহানিসংসা’তি, সীলেস্ৰেৰস্স…পে… ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারানং.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘যে মে [যে মং (ম. নি. ১.৬৫)] পেতা ঞাতী সালোহিতা কালঙ্কতা [কালকতা (সী. স্যা. কং. পী.)] পসন্নচিত্তা অনুস্সরন্তি তেসং তং মহপ্ফলং অস্স মহানিসংস’ন্তি, সীলেস্ৰেৰস্স…পে… ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারানং.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘সন্তুট্ঠো অস্সং ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেনা’তি, সীলেস্ৰেৰস্স…পে… ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারানং.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘খমো অস্সং সীতস্স উণ্হস্স জিঘচ্ছায পিপাসায ডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সানং, দুরুত্তানং দুরাগতানং ৰচনপথানং উপ্পন্নানং সারীরিকানং ৰেদনানং দুক্খানং তিব্বানং [তিপ্পানং (সী. স্যা. কং. পী.)] খরানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহরানং অধিৰাসকজাতিকো অস্স’ন্তি, সীলেস্ৰেৰস্স…পে… ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারানং.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘অরতিরতিসহো অস্সং, ন চ মং অরতিরতি সহেয্য, উপ্পন্নং অরতিরতিং অভিভুয্য অভিভুয্য ৰিহরেয্য’ন্তি, সীলেস্ৰেৰস্স…পে… ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারানং.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘ভযভেরৰসহো অস্সং, ন চ মং ভযভেরৰো সহেয্য, উপ্পন্নং ভযভেরৰং অভিভুয্য অভিভুয্য ৰিহরেয্য’ন্তি, সীলেস্ৰেৰস্স…পে… ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারানং.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী অস্সং অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী’তি, সীলেস্ৰেৰস্স…পে… ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারানং.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি, সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিরাকতজ্ঝানো ৰিপস্সনায সমন্নাগতো ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারানং.

‘‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ সম্পন্নপাতিমোক্খা, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতা ৰিহরথ আচারগোচরসম্পন্না অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰিনো, সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসূ’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্ত’’ন্তি. পঠমং.

২. কণ্টকসুত্তং

৭২. একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং সম্বহুলেহি অভিঞ্ঞাতেহি অভিঞ্ঞাতেহি থেরেহি সাৰকেহি সদ্ধিং – আযস্মতা চ চালেন [পালেন (স্যা.)], আযস্মতা চ উপচালেন [উপ্পালেন (স্যা.)], আযস্মতা চ কুক্কুটেন [কক্কটেন (সী. স্যা.)], আযস্মতা চ কল়িম্ভেন [কৰিম্ভেন (সী.)], আযস্মতা চ নিকটেন [কটেন (সী.)], আযস্মতা চ কটিস্সহেন; অঞ্ঞেহি চ অভিঞ্ঞাতেহি অভিঞ্ঞাতেহি থেরেহি সাৰকেহি সদ্ধিং.

তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৰী ভদ্রেহি ভদ্রেহি যানেহি পরপুরায [পরংপুরায (স্যা. অট্ঠ.)] উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা মহাৰনং অজ্ঝোগাহন্তি ভগৰন্তং দস্সনায. অথ খো তেসং আযস্মন্তানং এতদহোসি – ‘‘ইমে খো সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৰী ভদ্রেহি ভদ্রেহি যানেহি পরপুরায উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা মহাৰনং অজ্ঝোগাহন্তি ভগৰন্তং দস্সনায. ‘সদ্দকণ্টকা খো পন ঝানা’ ৰুত্তা ভগৰতা. যংনূন মযং যেন গোসিঙ্গসালৰনদাযো তেনুপসঙ্কমেয্যাম. তত্থ মযং অপ্পসদ্দা অপ্পাকিণ্ণা ফাসুং [ফাসু (স্যা. ক.)] ৰিহরেয্যামা’’তি. অথ খো তে আযস্মন্তো যেন গোসিঙ্গসালৰনদাযো তেনুপসঙ্কমিংসু; তত্থ তে আযস্মন্তো অপ্পসদ্দা অপ্পাকিণ্ণা ফাসুং ৰিহরন্তি.

অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কহং নু খো, ভিক্খৰে, চালো, কহং উপচালো, কহং কুক্কুটো, কহং কল়িম্ভো, কহং নিকটো, কহং কটিস্সহো; কহং নু খো তে, ভিক্খৰে, থেরা সাৰকা গতা’’তি?

‘‘ইধ, ভন্তে, তেসং আযস্মন্তানং এতদহোসি – ‘ইমে খো সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৰী ভদ্রেহি ভদ্রেহি যানেহি পরপুরায উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা মহাৰনং অজ্ঝোগাহন্তি ভগৰন্তং দস্সনায ‘সদ্দকণ্টকা খো পন ঝানাৰুত্তা ভগৰতা যংনূন মযং যেন গোসিঙ্গসালৰনদাযো তেনুপসঙ্কমেয্যাম তত্থ মযং অপ্পসদ্দা অপ্পাকিণ্ণা ফাসুং ৰিহরেয্যামা’তি. অথ খো তে, ভন্তে, আযস্মন্তো যেন গোসিঙ্গসালৰনদাযো তেনুপসঙ্কমিংসু. তত্থ তে আযস্মন্তো অপ্পসদ্দা অপ্পাকিণ্ণা ফাসুং ৰিহরন্তী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৰে, যথা তে মহাসাৰকা সম্মা ব্যাকরমানা ব্যাকরেয্যুং, ‘সদ্দকণ্টকা হি, ভিক্খৰে, ঝানা’ ৰুত্তা মযা.

‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, কণ্টকা. কতমে দস? পৰিৰেকারামস্স সঙ্গণিকারামতা কণ্টকো, অসুভনিমিত্তানুযোগং অনুযুত্তস্স সুভনিমিত্তানুযোগো কণ্টকো, ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারস্স ৰিসূকদস্সনং কণ্টকো, ব্রহ্মচরিযস্স মাতুগামূপচারো [মাতুগামোপৰিচারো (সী.), মাতুগামূপৰিচরো (ক.)] কণ্টকো, [কথা. ৩৩৩] পঠমস্স ঝানস্স সদ্দো কণ্টকো, দুতিযস্স ঝানস্স ৰিতক্কৰিচারা কণ্টকা, ততিযস্স ঝানস্স পীতি কণ্টকো, চতুত্থস্স ঝানস্স অস্সাসপস্সাসো কণ্টকো, সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধসমাপত্তিযা সঞ্ঞা চ ৰেদনা চ কণ্টকো রাগো কণ্টকো দোসো কণ্টকো মোহো কণ্টকো.

‘‘অকণ্টকা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ. নিক্কণ্টকা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ. অকণ্টকনিক্কণ্টকা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ. অকণ্টকা, ভিক্খৰে, অরহন্তো; নিক্কণ্টকা, ভিক্খৰে, অরহন্তো; অকণ্টকনিক্কণ্টকা, ভিক্খৰে, অরহন্তো’’তি. দুতিযং.

৩. ইট্ঠধম্মসুত্তং

৭৩. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা দুল্লভা লোকস্মিং. কতমে দস? ভোগা ইট্ঠা কন্তা মনাপা দুল্লভা লোকস্মিং; ৰণ্ণো ইট্ঠো কন্তো মনাপো দুল্লভো লোকস্মিং; আরোগ্যং ইট্ঠং কন্তং মনাপং দুল্লভং লোকস্মিং; সীলং ইট্ঠং কন্তং মনাপং দুল্লভং লোকস্মিং; ব্রহ্মচরিযং ইট্ঠং কন্তং মনাপং দুল্লভং লোকস্মিং; মিত্তা ইট্ঠা কন্তা মনাপা দুল্লভা লোকস্মিং; বাহুসচ্চং ইট্ঠং কন্তং মনাপং দুল্লভং লোকস্মিং; পঞ্ঞা ইট্ঠা কন্তা মনাপা দুল্লভা লোকস্মিং; ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা দুল্লভা লোকস্মিং; সগ্গা ইট্ঠা কন্তা মনাপা দুল্লভা লোকস্মিং.

‘‘ইমেসং খো, ভিক্খৰে, দসন্নং ধম্মানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং দুল্লভানং লোকস্মিং দস ধম্মা পরিপন্থা [পরিবন্ধা (ক.)] – আলস্যং অনুট্ঠানং ভোগানং পরিপন্থো, অমণ্ডনা অৰিভূসনা ৰণ্ণস্স পরিপন্থো, অসপ্পাযকিরিযা আরোগ্যস্স পরিপন্থো, পাপমিত্ততা সীলানং পরিপন্থো, ইন্দ্রিযঅসংৰরো ব্রহ্মচরিযস্স পরিপন্থো, ৰিসংৰাদনা মিত্তানং পরিপন্থো, অসজ্ঝাযকিরিযা বাহুসচ্চস্স পরিপন্থো, অসুস্সূসা অপরিপুচ্ছা পঞ্ঞায পরিপন্থো, অননুযোগো অপচ্চৰেক্খণা ধম্মানং পরিপন্থো, মিচ্ছাপটিপত্তি সগ্গানং পরিপন্থো. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, দসন্নং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং দুল্লভানং লোকস্মিং ইমে দস ধম্মা পরিপন্থা.

‘‘ইমেসং খো, ভিক্খৰে, দসন্নং ধম্মানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং দুল্লভানং লোকস্মিং দস ধম্মা আহারা – উট্ঠানং অনালস্যং ভোগানং আহারো, মণ্ডনা ৰিভূসনা ৰণ্ণস্স আহারো, সপ্পাযকিরিযা আরোগ্যস্স আহারো, কল্যাণমিত্ততা সীলানং আহারো, ইন্দ্রিযসংৰরো ব্রহ্মচরিযস্স আহারো, অৰিসংৰাদনা মিত্তানং আহারো, সজ্ঝাযকিরিযা বাহুসচ্চস্স আহারো, সুস্সূসা পরিপুচ্ছা পঞ্ঞায আহারো, অনুযোগো পচ্চৰেক্খণা ধম্মানং আহারো, সম্মাপটিপত্তি সগ্গানং আহারো. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, দসন্নং ধম্মানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং দুল্লভানং লোকস্মিং ইমে দস ধম্মা আহারা’’তি. ততিযং.

৪. ৰড্ঢিসুত্তং

৭৪. ‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ৰড্ঢীহি ৰড্ঢমানো অরিযসাৰকো অরিযায ৰড্ঢিযা ৰড্ঢতি, সারাদাযী চ হোতি ৰরাদাযী কাযস্স. কতমেহি দসহি? খেত্তৰত্থূহি ৰড্ঢতি, ধনধঞ্ঞেন ৰড্ঢতি, পুত্তদারেহি ৰড্ঢতি, দাসকম্মকরপোরিসেহি ৰড্ঢতি, চতুপ্পদেহি ৰড্ঢতি, সদ্ধায ৰড্ঢতি, সীলেন ৰড্ঢতি, সুতেন ৰড্ঢতি, চাগেন ৰড্ঢতি, পঞ্ঞায ৰড্ঢতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ৰড্ঢীহি ৰড্ঢমানো অরিযসাৰকো অরিযায ৰড্ঢিযা ৰড্ঢতি, সারাদাযী চ হোতি ৰরাদাযী কাযস্সাতি.

‘‘ধনেন ধঞ্ঞেন চ যোধ ৰড্ঢতি,

পুত্তেহি দারেহি চতুপ্পদেহি চ;

স ভোগৰা হোতি যসস্সি পূজিতো,

ঞাতীহি মিত্তেহি অথোপি রাজুভি.

‘‘সদ্ধায সীলেন চ যোধ ৰড্ঢতি,

পঞ্ঞায চাগেন সুতেন চূভযং;

সো তাদিসো সপ্পুরিসো ৰিচক্খণো,

দিট্ঠেৰ ধম্মে উভযেন ৰড্ঢতী’’তি. চতুত্থং;

৫. মিগসালাসুত্তং

৭৫. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন মিগসালায উপাসিকায নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো মিগসালা উপাসিকা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো মিগসালা উপাসিকা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ –

‘‘কথং কথং নামাযং, ভন্তে আনন্দ, ভগৰতা ধম্মো দেসিতো অঞ্ঞেয্যো, যত্র হি নাম ব্রহ্মচারী চ অব্রহ্মচারী চ উভো সমসমগতিকা ভৰিস্সন্তি অভিসম্পরাযং. পিতা মে, ভন্তে, পুরাণো ব্রহ্মচারী হোতি আরাচারী [অনাচারী (ক.)] ৰিরতো মেথুনা গামধম্মা. সো কালঙ্কতো ভগৰতা ব্যাকতো – ‘সকদাগামী সত্তো [সকদাগামিসত্তো (সী. স্যা. পী.)] তুসিতং কাযং উপপন্নো’তি. পিতামহো মে [পেত্তাপি যো মে (সী.), পিত পিযো মে (স্যা.) অ. নি. ৬.৪৪], ভন্তে, ইসিদত্তো অব্রহ্মচারী অহোসি সদারসন্তুট্ঠো. সোপি কালঙ্কতো ভগৰতা ব্যাকতো – ‘সকদাগামী সত্তো তুসিতং কাযং উপপন্নো’তি.

‘‘কথং কথং নামাযং, ভন্তে আনন্দ, ভগৰতা ধম্মো দেসিতো অঞ্ঞেয্যো, যত্র হি নাম ব্রহ্মচারী চ অব্রহ্মচারী চ উভো সমসমগতিকা ভৰিস্সন্তি অভিসম্পরায’’ন্তি? ‘‘এৰং খো পনেতং, ভগিনি, ভগৰতা ব্যাকত’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো মিগসালায উপাসিকায নিৰেসনে পিণ্ডপাতং গহেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো আযস্মা আনন্দো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন মিগসালায উপাসিকায নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিং. অথ খো, ভন্তে, মিগসালা উপাসিকা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো, ভন্তে, মিগসালা উপাসিকা মং এতদৰোচ –

‘কথং কথং নামাযং, ভন্তে আনন্দ, ভগৰতা ধম্মো দেসিতো অঞ্ঞেয্যো, যত্র হি নাম ব্রহ্মচারী চ অব্রহ্মচারী চ উভো সমসমগতিকা ভৰিস্সন্তি অভিসম্পরাযং. পিতা মে, ভন্তে, পুরাণো ব্রহ্মচারী অহোসি আরাচারী ৰিরতো মেথুনা গামধম্মা. সো কালঙ্কতো ভগৰতা ব্যাকতো সকদাগামী সত্তো তুসিতং কাযং উপপন্নোতি. পিতামহো মে, ভন্তে, ইসিদত্তো অব্রহ্মচারী অহোসি সদারসন্তুট্ঠো. সোপি কালঙ্কতো ভগৰতা ব্যাকতো – সকদাগামী সত্তো তুসিতং কাযং উপপন্নোতি.

কথং কথং নামাযং, ভন্তে আনন্দ, ভগৰতা ধম্মো দেসিতো অঞ্ঞেয্যো, যত্র হি নাম ব্রহ্মচারী চ অব্রহ্মচারী চ উভো সমসমগতিকা ভৰিস্সন্তি অভিসম্পরায’ন্তি? এৰং ৰুত্তে অহং, ভন্তে, মিগসালং উপাসিকং এতদৰোচং – ‘এৰং খো পনেতং, ভগিনি, ভগৰতা ব্যাকত’’’ন্তি.

‘‘কা চানন্দ, মিগসালা উপাসিকা বালা অব্যত্তা অম্মকা অম্মকপঞ্ঞা [অম্বকা অম্বকপঞ্ঞা (সী. পী.), অন্ধকা অন্ধকপঞ্ঞা (স্যা.)], কে চ পুরিসপুগ্গলপরোপরিযে ঞাণে?

‘‘দসযিমে, আনন্দ, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে দস? ইধানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি, যত্থস্স তং দুস্সীল্যং অপরিসেসং নিরুজ্ঝতি. তস্স সৰনেনপি অকতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি অকতং হোতি, দিট্ঠিযাপি অপ্পটিৰিদ্ধং হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং ন লভতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা হানায পরেতি, নো ৰিসেসায; হানগামীযেৰ হোতি, নো ৰিসেসগামী.

‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স তং দুস্সীল্যং অপরিসেসং নিরুজ্ঝতি. তস্স সৰনেনপি কতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি কতং হোতি, দিট্ঠিযাপি পটিৰিদ্ধং [সুপ্পটিৰিদ্ধং (স্যা.)] হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং লভতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা ৰিসেসায পরেতি, নো হানায; ৰিসেসগামীযেৰ হোতি, নো হানগামী.

‘‘তত্রানন্দ, পমাণিকা পমিণন্তি – ‘ইমস্সপি তেৰ ধম্মা, অপরস্সপি তেৰ ধম্মা. কস্মা নেসং একো হীনো একো পণীতো’তি? তঞ্হি তেসং, আনন্দ, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায.

‘‘তত্রানন্দ, য্ৰাযং পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স তং দুস্সীল্যং অপরিসেসং নিরুজ্ঝতি. তস্স সৰনেনপি কতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি কতং হোতি, দিট্ঠিযাপি পটিৰিদ্ধং হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং লভতি. অযং, আনন্দ, পুগ্গলো অমুনা পুরিমেন পুগ্গলেন অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চ. তং কিস্স হেতু? ইমং হানন্দ, পুগ্গলং ধম্মসোতো নিব্বহতি. তদন্তরং কো জানেয্য, অঞ্ঞত্র তথাগতেন! তস্মাতিহানন্দ, মা পুগ্গলেসু পমাণিকা অহুৰত্থ, মা পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হিত্থ. খঞ্ঞতি হানন্দ, পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হন্তো. অহং ৰা, আনন্দ [অহঞ্চানন্দ (সী. স্যা. ক.) অ. নি. ৬.৪৪ পস্সিতব্বং], পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হেয্যং যো ৰা পনস্স মাদিসো.

‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো সীলৰা হোতি. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তং সীলং অপরিসেসং নিরুজ্ঝতি. তস্স সৰনেনপি অকতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি অকতং হোতি, দিট্ঠিযাপি অপ্পটিৰিদ্ধং হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং ন লভতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা হানায পরেতি, নো ৰিসেসায; হানগামীযেৰ হোতি, নো ৰিসেসগামী.

‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো সীলৰা হোতি. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স তং সীলং অপরিসেসং নিরুজ্ঝতি. তস্স সৰনেনপি কতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি কতং হোতি, দিট্ঠিযাপি পটিৰিদ্ধং হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং লভতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা ৰিসেসায পরেতি, নো হানায; ৰিসেসগামীযেৰ হোতি, নো হানগামী.

‘‘তত্রানন্দ, পমাণিকা পমিণন্তি…পে… অহং ৰা, আনন্দ, পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হেয্যং যো ৰা পনস্স মাদিসো.

‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো তিব্বরাগো হোতি. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স সো রাগো অপরিসেসো নিরুজ্ঝতি. তস্স সৰনেনপি অকতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি অকতং হোতি, দিট্ঠিযাপি অপ্পটিৰিদ্ধং হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং ন লভতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা হানায পরেতি, নো ৰিসেসায; হানগামীযেৰ হোতি, নো ৰিসেসগামী.

‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো তিব্বরাগো হোতি. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স সো রাগো অপরিসেসো নিরুজ্ঝতি. তস্স সৰনেনপি কতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি কতং হোতি, দিট্ঠিযাপি পটিৰিদ্ধং হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং লভতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা ৰিসেসায পরেতি, নো হানায; ৰিসেসগামীযেৰ হোতি, নো হানগামী.

‘‘তত্রানন্দ, পমাণিকা পমিণন্তি…পে… অহং ৰা, আনন্দ, পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হেয্যং যো ৰা পনস্স মাদিসো.

‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স সো কোধো অপরিসেসো নিরুজ্ঝতি. তস্স সৰনেনপি অকতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি অকতং হোতি, দিট্ঠিযাপি অপ্পটিৰিদ্ধং হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং ন লভতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা হানায পরেতি, নো ৰিসেসায; হানগামীযেৰ হোতি, নো ৰিসেসগামী.

‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স সো কোধো অপরিসেসো নিরুজ্ঝতি. তস্স সৰনেনপি কতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি কতং হোতি, দিট্ঠিযাপি পটিৰিদ্ধং হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং লভতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা ৰিসেসায পরেতি, নো হানায; ৰিসেসগামীযেৰ হোতি, নো হানগামী.

‘‘তত্রানন্দ, পমাণিকা পমিণন্তি…পে… অহং ৰা, আনন্দ, পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হেয্যং যো ৰা পনস্স মাদিসো.

‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো উদ্ধতো হোতি. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তং উদ্ধচ্চং অপরিসেসং নিরুজ্ঝতি. তস্স সৰনেনপি অকতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি অকতং হোতি, দিট্ঠিযাপি অপ্পটিৰিদ্ধং হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং ন লভতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা হানায পরেতি, নো ৰিসেসায; হানগামীযেৰ হোতি, নো ৰিসেসগামী.

‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো উদ্ধতো হোতি. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স তং উদ্ধচ্চং অপরিসেসং নিরুজ্ঝতি. তস্স সৰনেনপি কতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি কতং হোতি, দিট্ঠিযাপি পটিৰিদ্ধং হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং লভতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা ৰিসেসায পরেতি, নো হানায; ৰিসেসগামীযেৰ হোতি, নো হানগামী.

‘‘তত্রানন্দ, পমাণিকা পমিণন্তি – ‘ইমস্সপি তেৰ ধম্মা, অপরস্সপি তেৰ ধম্মা. কস্মা নেসং একো হীনো একো পণীতো’তি? তঞ্হি তেসং, আনন্দ, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায.

‘‘তত্রানন্দ, য্ৰাযং পুগ্গলো উদ্ধতো হোতি তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স তং উদ্ধচ্চং অপরিসেসং নিরুজ্ঝতি, তস্স সৰনেনপি কতং হোতি, বাহুসচ্চেনপি কতং হোতি, দিট্ঠিযাপি পটিৰিদ্ধং হোতি, সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং লভতি. অযং, আনন্দ, পুগ্গলো অমুনা পুরিমেন পুগ্গলেন অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চ. তং কিস্স হেতু? ইমং হানন্দ, পুগ্গলং ধম্মসোতো নিব্বহতি. তদন্তরং কো জানেয্য অঞ্ঞত্র তথাগতেন! তস্মাতিহানন্দ, মা পুগ্গলেসু পমাণিকা অহুৰত্থ; মা পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হিত্থ. খঞ্ঞতি হানন্দ, পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হন্তো. অহং ৰা, আনন্দ, পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হেয্যং যো ৰা পনস্স মাদিসো.

‘‘কা চানন্দ, মিগসালা উপাসিকা বালা অব্যত্তা অম্মকা অম্মকপঞ্ঞা, কে চ পুরিসপুগ্গলপরোপরিযে ঞাণে! ইমে খো, আনন্দ, দস পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং.

‘‘যথারূপেন, আনন্দ, সীলেন পুরাণো সমন্নাগতো অহোসি তথারূপেন সীলেন ইসিদত্তো সমন্নাগতো অভৰিস্স, নযিধ পুরাণো ইসিদত্তস্স গতিম্পি অঞ্ঞস্স. যথারূপায চানন্দ, পঞ্ঞায ইসিদত্তো সমন্নাগতো অহোসি তথারূপায পঞ্ঞায পুরাণো সমন্নাগতো অভৰিস্স, নযিধ ইসিদত্তো পুরাণস্স গতিম্পি অঞ্ঞস্স. ইতি খো, আনন্দ, ইমে পুগ্গলা উভো একঙ্গহীনা’’তি. পঞ্চমং.

৬. তযোধম্মসুত্তং

৭৬. ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মা লোকে ন সংৰিজ্জেয্যুং, ন তথাগতো লোকে উপ্পজ্জেয্য অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো, ন তথাগতপ্পৰেদিতো ধম্মৰিনযো লোকে দিব্বেয্য. কতমে তযো? জাতি চ, জরা চ, মরণঞ্চ – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মা লোকে ন সংৰিজ্জেয্যুং, ন তথাগতো লোকে উপ্পজ্জেয্য অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো, ন তথাগতপ্পৰেদিতো ধম্মৰিনযো লোকে দিব্বেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ইমে তযো ধম্মা লোকে সংৰিজ্জন্তি তস্মা তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো, তস্মা তথাগতপ্পৰেদিতো ধম্মৰিনযো লোকে দিব্বতি.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে অপ্পহায অভব্বো জাতিং পহাতুং জরং পহাতুং মরণং পহাতুং. কতমে তযো? রাগং অপ্পহায, দোসং অপ্পহায, মোহং অপ্পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে অপ্পহায অভব্বো জাতিং পহাতুং জরং পহাতুং মরণং পহাতুং.

‘‘তযোমে ভিক্খৰে, ধম্মে অপ্পহায অভব্বো রাগং পহাতুং দোসং পহাতুং মোহং পহাতুং. কতমে তযো? সক্কাযদিট্ঠিং অপ্পহায, ৰিচিকিচ্ছং অপ্পহায, সীলব্বতপরামাসং অপ্পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে অপ্পহায অভব্বো রাগং পহাতুং দোসং পহাতুং মোহং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে অপ্পহায অভব্বো সক্কাযদিট্ঠিং পহাতুং ৰিচিকিচ্ছং পহাতুং সীলব্বতপরামাসং পহাতুং. কতমে তযো? অযোনিসোমনসিকারং অপ্পহায, কুম্মগ্গসেৰনং অপ্পহায, চেতসো লীনত্তং অপ্পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে অপ্পহায অভব্বো সক্কাযদিট্ঠিং পহাতুং ৰিচিকিচ্ছং পহাতুং সীলব্বতপরামাসং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অযোনিসো মনসিকারং পহাতুং কুম্মগ্গসেৰনং পহাতুং চেতসো লীনত্তং পহাতুং. কতমে তযো? মুট্ঠসচ্চং অপ্পহায, অসম্পজঞ্ঞং অপ্পহায, চেতসো ৰিক্খেপং অপ্পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অযোনিসোমনসিকারং পহাতুং কুম্মগ্গসেৰনং পহাতুং চেতসো লীনত্তং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে অপ্পহায অভব্বো মুট্ঠসচ্চং পহাতুং অসম্পজঞ্ঞং পহাতুং চেতসো ৰিক্খেপং পহাতুং. কতমে তযো? অরিযানং অদস্সনকম্যতং অপ্পহায, অরিযধম্মস্স [অরিযধম্মং (স্যা.)] অসোতুকম্যতং অপ্পহায, উপারম্ভচিত্ততং অপ্পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে অপ্পহায অভব্বো মুট্ঠসচ্চং পহাতুং অসম্পজঞ্ঞং পহাতুং চেতসো ৰিক্খেপং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অরিযানং অদস্সনকম্যতং পহাতুং অরিযধম্মস্স অসোতুকম্যতং পহাতুং উপারম্ভচিত্ততং পহাতুং. কতমে তযো? উদ্ধচ্চং অপ্পহায, অসংৰরং অপ্পহায, দুস্সীল্যং অপ্পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অরিযানং অদস্সনকম্যতং পহাতুং অরিযধম্মস্স অসোতুকম্যতং পহাতুং উপারম্ভচিত্ততং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে অপ্পহায অভব্বো উদ্ধচ্চং পহাতুং অসংৰরং পহাতুং দুস্সীল্যং পহাতুং. কতমে তযো? অস্সদ্ধিযং অপ্পহায, অৰদঞ্ঞুতং অপ্পহায, কোসজ্জং অপ্পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে অপ্পহায অভব্বো উদ্ধচ্চং পহাতুং অসংৰরং পহাতুং দুস্সীল্যং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অস্সদ্ধিযং পহাতুং অৰদঞ্ঞুতং পহাতুং কোসজ্জং পহাতুং. কতমে তযো? অনাদরিযং অপ্পহায, দোৰচস্সতং অপ্পহায, পাপমিত্ততং অপ্পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অস্সদ্ধিযং পহাতুং অৰদঞ্ঞুতং পহাতুং কোসজ্জং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অনাদরিযং পহাতুং দোৰচস্সতং পহাতুং পাপমিত্ততং পহাতুং. কতমে তযো? অহিরিকং অপ্পহায, অনোত্তপ্পং অপ্পহায, পমাদং অপ্পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অনাদরিযং পহাতুং দোৰচস্সতং পহাতুং পাপমিত্ততং পহাতুং.

‘‘অহিরিকোযং, ভিক্খৰে, অনোত্তাপী পমত্তো হোতি. সো পমত্তো সমানো অভব্বো অনাদরিযং পহাতুং দোৰচস্সতং পহাতুং পাপমিত্ততং পহাতুং. সো পাপমিত্তো সমানো অভব্বো অস্সদ্ধিযং পহাতুং অৰদঞ্ঞুতং পহাতুং কোসজ্জং পহাতুং. সো কুসীতো সমানো অভব্বো উদ্ধচ্চং পহাতুং অসংৰরং পহাতুং দুস্সীল্যং পহাতুং. সো দুস্সীলো সমানো অভব্বো অরিযানং অদস্সনকম্যতং পহাতুং অরিযধম্মস্স অসোতুকম্যতং পহাতুং উপারম্ভচিত্ততং পহাতুং. সো উপারম্ভচিত্তো সমানো অভব্বো মুট্ঠসচ্চং পহাতুং অসম্পজঞ্ঞং পহাতুং চেতসো ৰিক্খেপং পহাতুং. সো ৰিক্খিত্তচিত্তো সমানো অভব্বো অযোনিসোমনসিকারং পহাতুং কুম্মগ্গসেৰনং পহাতুং চেতসো লীনত্তং পহাতুং. সো লীনচিত্তো সমানো অভব্বো সক্কাযদিট্ঠিং পহাতুং ৰিচিকিচ্ছং পহাতুং সীলব্বতপরামাসং পহাতুং. সো ৰিচিকিচ্ছো সমানো অভব্বো রাগং পহাতুং দোসং পহাতুং মোহং পহাতুং. সো রাগং অপ্পহায দোসং অপ্পহায মোহং অপ্পহায অভব্বো জাতিং পহাতুং জরং পহাতুং মরণং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে পহায ভব্বো জাতিং পহাতুং জরং পহাতুং মরণং পহাতুং. কতমে তযো? রাগং পহায, দোসং পহায, মোহং পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে পহায ভব্বো জাতিং পহাতুং জরং পহাতুং মরণং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে পহায ভব্বো রাগং পহাতুং দোসং পহাতুং মোহং পহাতুং. কতমে তযো? সক্কাযদিট্ঠিং পহায, ৰিচিকিচ্ছং পহায, সীলব্বতপরামাসং পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে পহায ভব্বো রাগং পহাতুং দোসং পহাতুং মোহং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে পহায ভব্বো সক্কাযদিট্ঠিং পহাতুং ৰিচিকিচ্ছং পহাতুং সীলব্বতপরামাসং পহাতুং. কতমে তযো? অযোনিসোমনসিকারং পহায, কুম্মগ্গসেৰনং পহায, চেতসো লীনত্তং পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে পহায ভব্বো সক্কাযদিট্ঠিং পহাতুং ৰিচিকিচ্ছং পহাতুং সীলব্বতপরামাসং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে পহায ভব্বো অযোনিসোমনসিকারং পহাতুং কুম্মগ্গসেৰনং পহাতুং চেতসো লীনত্তং পহাতুং. কতমে তযো? মুট্ঠসচ্চং পহায, অসম্পজঞ্ঞং পহায, চেতসো ৰিক্খেপং পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে পহায ভব্বো অযোনিসোমনসিকারং পহাতুং কুম্মগ্গসেৰনং পহাতুং চেতসো লীনত্তং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে পহায ভব্বো মুট্ঠসচ্চং পহাতুং অসম্পজঞ্ঞং পহাতুং চেতসো ৰিক্খেপং পহাতুং. কতমে তযো? অরিযানং অদস্সনকম্যতং পহায, অরিযধম্মস্স অসোতুকম্যতং পহায, উপারম্ভচিত্ততং পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে পহায ভব্বো মুট্ঠস্সচ্চং পহাতুং অসম্পজঞ্ঞং পহাতুং চেতসো ৰিক্খেপং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে পহায ভব্বো অরিযানং অদস্সনকম্যতং পহাতুং অরিযধম্মস্স অসোতুকম্যতং পহাতুং উপারম্ভচিত্ততং পহাতুং. কতমে তযো? উদ্ধচ্চং পহায, অসংৰরং পহায, দুস্সীল্যং পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে পহায ভব্বো অরিযানং অদস্সনকম্যতং পহাতুং অরিযধম্মস্স অসোতুকম্যতং পহাতুং উপারম্ভচিত্ততং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে পহায ভব্বো উদ্ধচ্চং পহাতুং অসংৰরং পহাতুং দুস্সীল্যং পহাতুং. কতমে তযো? অস্সদ্ধিযং পহায, অৰদঞ্ঞুতং পহায, কোসজ্জং পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে পহায ভব্বো উদ্ধচ্চং পহাতুং অসংৰরং পহাতুং দুস্সীল্যং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে পহায ভব্বো অস্সদ্ধিযং পহাতুং অৰদঞ্ঞুতং পহাতুং কোসজ্জং পহাতুং. কতমে তযো? অনাদরিযং পহায, দোৰচস্সতং পহায, পাপমিত্ততং পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে পহায ভব্বো অস্সদ্ধিযং পহাতুং অৰদঞ্ঞুতং পহাতুং কোসজ্জং পহাতুং.

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ধম্মে পহায ভব্বো অনাদরিযং পহাতুং দোৰচস্সতং পহাতুং পাপমিত্ততং পহাতুং. কতমে তযো? অহিরিকং পহায, অনোত্তপ্পং পহায, পমাদং পহায – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ধম্মে পহায ভব্বো অনাদরিযং পহাতুং দোৰচস্সতং পহাতুং পাপমিত্ততং পহাতুং.

‘‘হিরীমাযং, ভিক্খৰে, ওত্তাপী অপ্পমত্তো হোতি. সো অপ্পমত্তো সমানো ভব্বো অনাদরিযং পহাতুং দোৰচস্সতং পহাতুং পাপমিত্ততং পহাতুং. সো কল্যাণমিত্তো সমানো ভব্বো অস্সদ্ধিযং পহাতুং অৰদঞ্ঞুতং পহাতুং কোসজ্জং পহাতুং. সো আরদ্ধৰীরিযো সমানো ভব্বো উদ্ধচ্চং পহাতুং অসংৰরং পহাতুং দুস্সীল্যং পহাতুং. সো সীলৰা সমানো ভব্বো অরিযানং অদস্সনকম্যতং পহাতুং অরিযধম্মস্স অসোতুকম্যতং পহাতুং উপারম্ভচিত্ততং পহাতুং. সো অনুপারম্ভচিত্তো সমানো ভব্বো মুট্ঠস্সচ্চং পহাতুং অসম্পজঞ্ঞং পহাতুং চেতসো ৰিক্খেপং পহাতুং. সো অৰিক্খিত্তচিত্তো সমানো ভব্বো অযোনিসোমনসিকারং পহাতুং কুম্মগ্গসেৰনং পহাতুং চেতসো লীনত্তং পহাতুং. সো অলীনচিত্তো সমানো ভব্বো সক্কাযদিট্ঠিং পহাতুং ৰিচিকিচ্ছং পহাতুং সীলব্বতপরামাসং পহাতুং. সো অৰিচিকিচ্ছো সমানো ভব্বো রাগং পহাতুং দোসং পহাতুং মোহং পহাতুং. সো রাগং পহায দোসং পহায মোহং পহায ভব্বো জাতিং পহাতুং জরং পহাতুং মরণং পহাতু’’ন্তি. ছট্ঠং.

৭. কাকসুত্তং

৭৭. ‘‘দসহি, ভিক্খৰে, অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো কাকো. কতমেহি দসহি? ধংসী চ, পগব্ভো চ, তিন্তিণো [নিল্লজ্জো (ক.) তিন্তিণোতি তিন্তিণং ৰুচ্চতি তণ্হা… (সী. স্যা. অট্ঠ.) অভিধম্মে খুদ্দকৰত্থুৰিভঙ্গে তিন্তিণপদনিদ্দেসে পস্সিতব্বং] চ, মহগ্ঘসো চ, লুদ্দো চ, অকারুণিকো চ, দুব্বলো চ, ওরৰিতা চ, মুট্ঠস্সতি চ, নেচযিকো [নেরসিকো (সী.) তদট্ঠকথাযং পন ‘‘নেচযিকো’’ ত্ৰেৰ দিস্সতি] চ – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো কাকো. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, দসহি অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো পাপভিক্খু. কতমেহি দসহি? ধংসী চ, পগব্ভো চ, তিন্তিণো চ, মহগ্ঘসো চ, লুদ্দো চ, অকারুণিকো চ, দুব্বলো চ, ওরৰিতা চ, মুট্ঠস্সতি চ, নেচযিকো চ – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো পাপভিক্খূ’’তি. সত্তমং.

৮. নিগণ্ঠসুত্তং

৭৮. ‘‘দসহি, ভিক্খৰে, অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতা নিগণ্ঠা. কতমেহি দসহি? অস্সদ্ধা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা; দুস্সীলা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা; অহিরিকা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা; অনোত্তপ্পিনো, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা; অসপ্পুরিসসম্ভত্তিনো, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা; অত্তুক্কংসকপরৰম্ভকা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা; সন্দিট্ঠিপরামাসা আধানগ্গাহী দুপ্পটিনিস্সগ্গিনো, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা; কুহকা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা; পাপিচ্ছা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা; পাপমিত্তা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতা নিগণ্ঠা’’তি. অট্ঠমং.

৯. আঘাতৰত্থুসুত্তং

৭৯. [অ. নি. ৯.২৯] ‘‘দসযিমানি, ভিক্খৰে, আঘাতৰত্থূনি. কতমানি দস? ‘অনত্থং মে অচরী’তি আঘাতং বন্ধতি; ‘অনত্থং মে চরতী’তি আঘাতং বন্ধতি; ‘অনত্থং মে চরিস্সতী’তি আঘাতং বন্ধতি; ‘পিযস্স মে মনাপস্স অনত্থং অচরী’তি…পে… ‘অনত্থং চরতী’তি…পে… ‘অনত্থং চরিস্সতী’তি আঘাতং বন্ধতি, ‘অপ্পিযস্স মে অমনাপস্স অত্থং অচরী’তি…পে… ‘অত্থং চরতী’তি…পে… ‘অত্থং চরিস্সতী’তি আঘাতং বন্ধতি; অট্ঠানে চ কুপ্পতি – ইমানি খো, ভিক্খৰে, দস আঘাতৰত্থূনী’’তি. নৰমং.

১০. আঘাতপটিৰিনযসুত্তং

৮০. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, আঘাতপটিৰিনযা. কতমে দস? ‘অনত্থং মে অচরি, তং কুতেত্থ লব্ভা’তি আঘাতং পটিৰিনেতি, ‘অনত্থং মে চরতি, তং কুতেত্থ লব্ভা’তি আঘাতং পটিৰিনেতি, ‘অনত্থং মে চরিস্সতি, তং কুতেত্থ লব্ভা’তি আঘাতং পটিৰিনেতি, পিযস্স মে মনাপস্স অনত্থং অচরি…পে… চরতি…পে… চরিস্সতি, তং কুতেত্থ লব্ভাতি আঘাতং পটিৰিনেতি, অপ্পিযস্স মে অমনাপস্স অত্থং অচরি…পে… অত্থং চরতি…পে… অত্থং চরিস্সতি, তং কুতেত্থ লব্ভাতি আঘাতং পটিৰিনেতি, অট্ঠানে চ ন কুপ্পতি – ইমে খো, ভিক্খৰে, দস আঘাতপটিৰিনযা’’তি. দসমং.

আকঙ্খৰগ্গো ততিযো.