৮. দুতিযমহাপঞ্হাসুত্তং

২৮. একং সমযং ভগৰা কজঙ্গলাযং ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে. অথ খো সম্বহুলা কজঙ্গলকা উপাসকা যেন কজঙ্গলিকা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা কজঙ্গলিকং ভিক্খুনিং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো কজঙ্গলকা উপাসকা কজঙ্গলিকং ভিক্খুনিং এতদৰোচুং –

‘‘ৰুত্তমিদং, অয্যে, ভগৰতা মহাপঞ্হেসু – ‘একো পঞ্হো একো উদ্দেসো একং ৰেয্যাকরণং, দ্ৰে পঞ্হা দ্ৰে উদ্দেসা দ্ৰে ৰেয্যাকরণানি, তযো পঞ্হা তযো উদ্দেসা তীণি ৰেয্যাকরণানি, চত্তারো পঞ্হা চত্তারো উদ্দেসা চত্তারি ৰেয্যাকরণানি, পঞ্চ পঞ্হা পঞ্চুদ্দেসা পঞ্চ ৰেয্যাকরণানি, ছ পঞ্হা ছ উদ্দেসা ছ ৰেয্যাকরণানি, সত্ত পঞ্হা সত্তুদ্দেসা সত্ত ৰেয্যাকরণানি, অট্ঠ পঞ্হা অট্ঠুদ্দেসা অট্ঠ ৰেয্যাকরণানি, নৰ পঞ্হা নৰুদ্দেসা নৰ ৰেয্যাকরণানি, দস পঞ্হা দসুদ্দেসা দস ৰেয্যাকরণানী’তি. ইমস্স নু খো, অয্যে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স কথং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?

‘‘ন খো পনেতং, আৰুসো, ভগৰতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং, নপি মনোভাৰনীযানং ভিক্খূনং সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং; অপি চ, যথা মেত্থ খাযতি তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, অয্যে’’তি, খো কজঙ্গলকা উপাসকা কজঙ্গলিকায ভিক্খুনিযা পচ্চস্সোসুং. কজঙ্গলিকা ভিক্খুনী এতদৰোচ –

‘‘‘একো পঞ্হো একো উদ্দেসো একং ৰেয্যাকরণ’ন্তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? একধম্মে, আৰুসো, ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমস্মিং একধম্মে? সব্বে সত্তা আহারট্ঠিতিকা – ইমস্মিং খো, আৰুসো, একধম্মে ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘একো পঞ্হো একো উদ্দেসো একং ৰেয্যাকরণন্তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘দ্ৰে পঞ্হা দ্ৰে উদ্দেসা দ্ৰে ৰেয্যাকরণানী’তি ইতি, খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? দ্ৰীসু, আৰুসো, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু দ্ৰীসু? নামে চ রূপে চ…পে… কতমেসু তীসু? তীসু ৰেদনাসু – ইমেসু খো, আৰুসো, তীসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘তযো পঞ্হা তযো উদ্দেসা তীণি ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘চত্তারো পঞ্হা চত্তারো উদ্দেসা চত্তারি ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? চতূসু, আৰুসো, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা সুভাৰিতচিত্তো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু চতূসু? চতূসু সতিপট্ঠানেসু – ইমেসু খো, আৰুসো, চতূসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা সুভাৰিতচিত্তো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘চত্তারো পঞ্হা চত্তারো উদ্দেসা চত্তারি ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘পঞ্চ পঞ্হা পঞ্চুদ্দেসা পঞ্চ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? পঞ্চসু, আৰুসো, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা সুভাৰিতচিত্তো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু পঞ্চসু? পঞ্চসু ইন্দ্রিযেসু…পে… কতমেসু ছসু? ছসু নিস্সরণীযাসু ধাতূসু…পে… কতমেসু সত্তসু? সত্তসু বোজ্ঝঙ্গেসু…পে… কতমেসু অট্ঠসু? অট্ঠসু অরিযঅট্ঠঙ্গিকমগ্গেসু – ইমেসু খো, আৰুসো, অট্ঠসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা সুভাৰিতচিত্তো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘অট্ঠ পঞ্হা অট্ঠুদ্দেসা অট্ঠ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘নৰ পঞ্হা নৰুদ্দেসা নৰ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? নৰসু, আৰুসো, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু নৰসু? নৰসু সত্তাৰাসেসু – ইমেসু খো, আৰুসো, নৰসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘নৰ পঞ্হা নৰুদ্দেসা নৰ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘দস পঞ্হা দসুদ্দেসা দস ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? দসসু, আৰুসো, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা সুভাৰিতচিত্তো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু দসসু? দসসু কুসলেসু কম্মপথেসু – ইমেসু খো, আৰুসো, দসসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা সুভাৰিতচিত্তো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘দস পঞ্হা দসুদ্দেসা দস ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘ইতি খো, আৰুসো, যং তং ৰুত্তং ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতাসু মহাপঞ্হাসু – ‘একো পঞ্হো একো উদ্দেসো একং ৰেয্যাকরণং…পে… দস পঞ্হা দসুদ্দেসা দস ৰেয্যাকরণানী’তি, ইমস্স খো অহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে, আৰুসো, ভগৰন্তঞ্ঞেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৰো [যথা খো (ক.), যথা নো (বহূসু) অ. নি. ১০.১১৫, ১৭২ পন পাঠভেদো নত্থি] ভগৰা ব্যাকরোতি তথা নং ধারেয্যাথা’’তি. ‘‘এৰং, অয্যে’’তি খো কজঙ্গলকা উপাসকা কজঙ্গলিকায খো ভিক্খুনিযা ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা কজঙ্গলিকং ভিক্খুনিং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো কজঙ্গলকা উপাসকা যাৰতকো অহোসি কজঙ্গলিকায ভিক্খুনিযা সদ্ধিং কথাসল্লাপো, তং সব্বং ভগৰতো আরোচেসুং.

‘‘সাধু সাধু, গহপতযো! পণ্ডিতা, গহপতযো, কজঙ্গলিকা ভিক্খুনী. মহাপঞ্ঞা, গহপতযো, কজঙ্গলিকা ভিক্খুনী. মঞ্চেপি তুম্হে, গহপতযো, উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি চেতং এৰমেৰং [এৰমেৰ (ক.) ম. নি. ১.২০৫ পস্সিতব্বং] ব্যাকরেয্যং যথা তং কজঙ্গলিকায ভিক্খুনিযা ব্যাকতং. এসো চেৰ তস্স [এসো চেৰেতস্স (ম. নি. ১.২০৫)] অত্থো. এৰঞ্চ নং ধারেয্যাথা’’তি. অট্ঠমং.