৭. পঠমমহাপঞ্হাসুত্তং
২৭. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসিংসু. অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৰ সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিতুং; যংনূন মযং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমেয্যামা’’তি.
অথ খো তে ভিক্খূ যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পরিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এতদৰোচুং –
‘‘সমণো, আৰুসো, গোতমো সাৰকানং এৰং ধম্মং দেসেতি – ‘এথ তুম্হে, ভিক্খৰে, সব্বং ধম্মং অভিজানাথ, সব্বং ধম্মং অভিঞ্ঞায ৰিহরথা’তি; মযম্পি খো, আৰুসো, সাৰকানং এৰং ধম্মং দেসেম – ‘এথ তুম্হে, আৰুসো, সব্বং ধম্মং অভিজানাথ, সব্বং ধম্মং অভিঞ্ঞায ৰিহরথা’তি. ইধ নো, আৰুসো, কো ৰিসেসো কো অধিপ্পযাসো কিং নানাকরণং সমণস্স ৰা গোতমস্স অম্হাকং ৰা, যদিদং ধম্মদেসনায ৰা ধম্মদেসনং অনুসাসনিযা ৰা অনুসাসনি’’ন্তি?
অথ খো তে ভিক্খূ তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং ভাসিতং নেৰ অভিনন্দিংসু নপ্পটিক্কোসিংসু. অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু – ‘‘ভগৰতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামা’’তি.
অথ খো তে ভিক্খূ সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –
‘‘ইধ মযং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসিম্হা. তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অতিপ্পগো খো তাৰ সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিতুং; যংনূন মযং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমেয্যামা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং আরামো তেনুপসঙ্কমিম্হা; উপসঙ্কমিত্ৰা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পরিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদিম্হা. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিম্হা. একমন্তং নিসিন্নে খো, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা অম্হে এতদৰোচুং –
‘সমণো, আৰুসো, গোতমো সাৰকানং এৰং ধম্মং দেসেতি – এথ তুম্হে, ভিক্খৰে, সব্বং ধম্মং অভিজানাথ, সব্বং ধম্মং অভিঞ্ঞায ৰিহরথাতি; মযম্পি খো, আৰুসো, সাৰকানং এৰং ধম্মং দেসেম – এথ তুম্হে, আৰুসো, সব্বং ধম্মং অভিজানাথ, সব্বং ধম্মং অভিঞ্ঞায ৰিহরথাতি. ইধ নো, আৰুসো, কো ৰিসেসো কো অধিপ্পযাসো কিং নানাকরণং সমণস্স ৰা গোতমস্স অম্হাকং ৰা, যদিদং ধম্মদেসনায ৰা ধম্মদেসনং অনুসাসনিযা ৰা অনুসাসনি’ন্তি?
‘‘অথ খো মযং, ভন্তে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং ভাসিতং নেৰ অভিনন্দিম্হা নপ্পটিক্কোসিম্হা. অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমিম্হা – ‘ভগৰতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামা’’’তি.
‘‘এৰংৰাদিনো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এৰমস্সু ৰচনীযা – ‘একো, আৰুসো, পঞ্হো একো উদ্দেসো একং ৰেয্যাকরণং, দ্ৰে পঞ্হা দ্ৰে উদ্দেসা দ্ৰে ৰেয্যাকরণানি, তযো পঞ্হা তযো উদ্দেসা তীণি ৰেয্যাকরণানি, চত্তারো পঞ্হা চত্তারো উদ্দেসা চত্তারি ৰেয্যাকরণানি, পঞ্চ পঞ্হা পঞ্চুদ্দেসা পঞ্চ ৰেয্যাকরণানি, ছ পঞ্হা ছ উদ্দেসা ছ ৰেয্যাকরণানি, সত্ত পঞ্হা সত্তুদ্দেসা সত্ত ৰেয্যাকরণানি, অট্ঠ পঞ্হা অট্ঠুদ্দেসা অট্ঠ ৰেয্যাকরণানি, নৰ পঞ্হা নৰুদ্দেসা নৰ ৰেয্যাকরণানি, দস পঞ্হা দসুদ্দেসা দস ৰেয্যাকরণানী’তি. এৰং পুট্ঠা, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা ন চেৰ সম্পাযিস্সন্তি, উত্তরি চ ৰিঘাতং আপজ্জিস্সন্তি. তং কিস্স হেতু? যথা তং, ভিক্খৰে, অৰিসযস্মিং. নাহং তং, ভিক্খৰে, পস্সামি সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায যো ইমেসং পঞ্হানং ৰেয্যাকরণেন চিত্তং আরাধেয্য, অঞ্ঞত্র তথাগতেন ৰা তথাগতসাৰকেন ৰা ইতো ৰা পন সুত্ৰা.
‘‘‘একো পঞ্হো একো উদ্দেসো একং ৰেয্যাকরণ’ন্তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? একধম্মে, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমস্মিং একধম্মে? ‘সব্বে সত্তা আহারট্ঠিতিকা’ – ইমস্মিং খো, ভিক্খৰে, একধম্মে ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘একো পঞ্হো একো উদ্দেসো একং ৰেয্যাকরণ’ন্তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘দ্ৰে পঞ্হা দ্ৰে উদ্দেসা দ্ৰে ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? দ্ৰীসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু দ্ৰীসু? নামে চ রূপে চ – ইমেসু খো, ভিক্খৰে, দ্ৰীসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘দ্ৰে পঞ্হা দ্ৰে উদ্দেসা দ্ৰে ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘তযো পঞ্হা তযো উদ্দেসা তীণি ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? তীসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু তীসু? তীসু ৰেদনাসু – ইমেসু খো, ভিক্খৰে, তীসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘তযো পঞ্হা তযো উদ্দেসা তীণি ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘চত্তারো পঞ্হা চত্তারো উদ্দেসা চত্তারি ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? চতূসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু চতূসু? চতূসু আহারেসু – ইমেসু খো, ভিক্খৰে, চতূসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘চত্তারো পঞ্হা চত্তারো উদ্দেসা চত্তারি ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘পঞ্চ পঞ্হা পঞ্চুদ্দেসা পঞ্চ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? পঞ্চসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু পঞ্চসু? পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু – ইমেসু খো, ভিক্খৰে, পঞ্চসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘পঞ্চ পঞ্হা পঞ্চুদ্দেসা পঞ্চ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘ছ পঞ্হা ছ উদ্দেসা ছ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ছসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু ছসু? ছসু অজ্ঝত্তিকেসু আযতনেসু – ইমেসু খো, ভিক্খৰে, ছসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘ছ পঞ্হা ছ উদ্দেসা ছ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘সত্ত পঞ্হা সত্তুদ্দেসা সত্ত ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? সত্তসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু সত্তসু? সত্তসু ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু – ইমেসু খো, ভিক্খৰে, সত্তসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘সত্ত পঞ্হা সত্তুদ্দেসা সত্ত ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘অট্ঠ পঞ্হা অট্ঠুদ্দেসা অট্ঠ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? অট্ঠসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু অট্ঠসু? অট্ঠসু লোকধম্মেসু – ইমেসু খো, ভিক্খৰে, অট্ঠসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো…পে… দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘অট্ঠ পঞ্হা অট্ঠুদ্দেসা অট্ঠ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘নৰ পঞ্হা নৰুদ্দেসা নৰ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? নৰসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু নৰসু? নৰসু সত্তাৰাসেসু – ইমেসু খো, ভিক্খৰে, নৰসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘নৰ পঞ্হা নৰুদ্দেসা নৰ ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘দস পঞ্হা দসুদ্দেসা দস ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? দসসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. কতমেসু দসসু? দসসু অকুসলেসু কম্মপথেসু – ইমেসু খো, ভিক্খৰে, দসসু ধম্মেসু ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৰিরজ্জমানো সম্মা ৰিমুচ্চমানো সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতি. ‘দস পঞ্হা দসুদ্দেসা দস ৰেয্যাকরণানী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্ত’’ন্তি. সত্তমং.