১. অন্তেপুৰসিক্খাপদং

৪৯৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ৰাজা পসেনদি কোসলো উয্যানপালং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, ভণে, উয্যানং সোধেহি. উয্যানং গমিস্সামা’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো সো উয্যানপালো ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পটিস্সুত্ৱা উয্যানং সোধেন্তো অদ্দস ভগৱন্তং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং. দিস্ৱান যেন ৰাজা পসেনদি কোসলো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং এতদৱোচ – ‘‘সুদ্ধং, দেৱ, উয্যানং. অপিচ, ভগৱা তত্থ নিসিন্নো’’তি. ‘‘হোতু, ভণে! মযং ভগৱন্তং পযিৰুপাসিস্সামা’’তি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো উয্যানং গন্ত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো উপাসকো ভগৱন্তং পযিৰুপাসন্তো নিসিন্নো হোতি. অদ্দসা খো ৰাজা পসেনদি কোসলো তং উপাসকং ভগৱন্তং পযিৰুপাসন্তং নিসিন্নং. দিস্ৱান ভীতো অট্ঠাসি. অথ খো ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স এতদহোসি – ‘‘নাৰহতাযং পুৰিসো পাপো হোতুং, যথা ভগৱন্তং পযিৰুপাসতী’’তি. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ খো সো উপাসকো ভগৱতো গাৰৱেন ৰাজানং পসেনদিং কোসলং নেৱ অভিৱাদেসি ন পচ্চুট্ঠাসি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো অনত্তমনো অহোসি – ‘‘কথঞ্হি নামাযং পুৰিসো মযি আগতে নেৱ অভিৱাদেস্সতি ন পচ্চুট্ঠেস্সতী’’তি! অথ খো ভগৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং অনত্তমনং ৱিদিত্ৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং এতদৱোচ – ‘‘এসো খো, মহাৰাজ, উপাসকো বহুস্সুতো আগতাগমো কামেসু ৱীতৰাগো’’তি. অথ খো ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স এতদহোসি – ‘‘নাৰহতাযং উপাসকো ওৰকো হোতুং, ভগৱাপি ইমস্স ৱণ্ণং ভাসতী’’তি. তং উপাসকং এতদৱোচ – ‘‘ৱদেয্যাসি, উপাসক, যেন অত্থো’’তি. ‘‘সুট্ঠু, দেৱা’’তি. অথ খো ভগৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

৪৯৫. তেন খো পন সমযেন ৰাজা পসেনদি কোসলো উপৰিপাসাদৱৰগতো হোতি. অদ্দসা খো ৰাজা পসেনদি কোসলো তং উপাসকং ৰথিকায [ৰথিযায (ইতিপি)] ছত্তপাণিং গচ্ছন্তং. দিস্ৱান পক্কোসাপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘ত্ৱং কিৰ, উপাসক, বহুস্সুতো আগতাগমো. সাধু, উপাসক, অম্হাকং ইত্থাগাৰং ধম্মং ৱাচেহী’’তি. ‘‘যমহং [যম্পাহং (সী.)], দেৱ, জানামি অয্যানং ৱাহসা, অয্যাৱ দেৱস্স ইত্থাগাৰং ধম্মং ৱাচেস্সন্তী’’তি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো – ‘‘সচ্চং খো উপাসকো আহা’’তি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, ভগৱা একং ভিক্খুং আণাপেতু যো অম্হাকং ইত্থাগাৰং ধম্মং ৱাচেস্সতী’’তি. অথ খো ভগৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি…পে… পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘তেনহানন্দ, ৰঞ্ঞো ইত্থাগাৰং ধম্মং ৱাচেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা কালেন কালং পৱিসিত্ৱা ৰঞ্ঞো ইত্থাগাৰং ধম্মং ৱাচেতি. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি.

৪৯৬. তেন খো পন সমযেন ৰাজা পসেনদি কোসলো মল্লিকায দেৱিযা সদ্ধিং সযনগতো হোতি. অদ্দসা খো মল্লিকা দেৱী আযস্মন্তং আনন্দং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান সহসা ৱুট্ঠাসি; পীতকমট্ঠং দুস্সং পভস্সিত্থ. অথ খো আযস্মা আনন্দো ততোৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম আযস্মা আনন্দো পুব্বে অপ্পটিসংৱিদিতো ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰং পৱিসিস্সতী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ ত্ৱং, আনন্দ, পুব্বে অপ্পটিসংৱিদিতো ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰং পৱিসসীতি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম ত্ৱং, আনন্দ, পুব্বে অপ্পটিসংৱিদিতো ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰং পৱিসিস্সসি! নেতং, আনন্দ, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –

৪৯৭. [অ. নি. ১০.৪৫] ‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, আদীনৱা ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৱে, ৰাজা মহেসিযা সদ্ধিং নিসিন্নো হোতি, তত্থ ভিক্খু পৱিসতি. মহেসী ৱা ভিক্খুং দিস্ৱা সিতং পাতুকৰোতি. ভিক্খু ৱা মহেসিং দিস্ৱা সিতং পাতুকৰোতি. তত্থ ৰঞ্ঞো এৱং হোতি – ‘‘অদ্ধা ইমেসং কতং ৱা কৰিস্সন্তি ৱা’’তি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা বহুকিচ্চো বহুকৰণীযো. অঞ্ঞতৰং ইত্থিং গন্ত্ৱা নস্সৰতি. সা তেন গব্ভং গণ্হি. তত্থ ৰঞ্ঞো এৱং হোতি – ‘‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৱিসতি অঞ্ঞত্ৰ পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে অঞ্ঞতৰং ৰতনং নস্সতি. তত্থ ৰঞ্ঞো এৱং হোতি – ‘‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৱিসতি অঞ্ঞত্ৰ পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে অব্ভন্তৰা গুয্হমন্তা বহিদ্ধা সম্ভেদং গচ্ছন্তি. তত্থ ৰঞ্ঞো এৱং হোতি – ‘‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৱিসতি অঞ্ঞত্ৰ পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে পুত্তো ৱা পিতৰং পত্থেতি পিতা ৱা পুত্তং পত্থেতি. তেসং এৱং হোতি – ‘‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৱিসতি অঞ্ঞত্ৰ পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা নীচট্ঠানিযং উচ্চে ঠানে ঠপেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৱং হোতি – ‘‘ৰাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, ছট্ঠো আদীনৱো, ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা উচ্চট্ঠানিযং নীচে ঠানে ঠপেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৱং হোতি – ‘‘ৰাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, সত্তমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা অকালে সেনং উয্যোজেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৱং হোতি – ‘‘ৰাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, অট্ঠমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা কালে সেনং উয্যোজেত্ৱা অন্তৰামগ্গতো নিৱত্তাপেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৱং হোতি – ‘‘‘ৰাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, নৱমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো ৰাজন্তেপুৰং হত্থিসম্মদ্দং অস্সসম্মদ্দং ৰথসম্মদ্দং ৰজ্জনীযানি [ৰজ্জনীযানি (ক.)] ৰূপসদ্দগন্ধৰসফোট্ঠব্বানি, যানি ন পব্বজিতস্স সাৰুপ্পানি. অযং, ভিক্খৱে, দসমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে. ইমে খো, ভিক্খৱে, দস আদীনৱা ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে’’তি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং অনেকপৰিযাযেন ৱিগৰহিত্ৱা দুব্ভৰতায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –

৪৯৮. ‘‘যো পন ভিক্খু ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স [মুদ্ধাভিসিত্তস্স (স্যা.)] অনিক্খন্তৰাজকে অনিগ্গতৰতনকে পুব্বে অপ্পটিসংৱিদিতো ইন্দখীলং অতিক্কামেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.

৪৯৯. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.

খত্তিযো নাম উভতো সুজাতো হোতি, মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপকুট্ঠো জাতিৱাদেন.

মুদ্ধাৱসিত্তো নাম খত্তিযাভিসেকেন অভিসিত্তো হোতি.

অনিক্খন্তৰাজকেতি ৰাজা সযনিঘৰা অনিক্খন্তো হোতি.

অনিগ্গতৰতনকেতি মহেসী সযনিঘৰা অনিক্খন্তা হোতি, উভো ৱা অনিক্খন্তা হোন্তি.

পুব্বে অপ্পটিসংৱিদিতোতি পুব্বে অনামন্তেত্ৱা.

ইন্দখীলো নাম সযনিঘৰস্স উম্মাৰো ৱুচ্চতি.

সযনিঘৰং নাম যত্থ কত্থচি ৰঞ্ঞো সযনং পঞ্ঞত্তং হোতি, অন্তমসো সাণিপাকাৰপৰিক্খিত্তম্পি.

ইন্দখীলং অতিক্কামেয্যাতি পঠমং পাদং উম্মাৰং অতিক্কামেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. দুতিযং পাদং অতিক্কামেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.

৫০০. অপ্পটিসংৱিদিতে অপ্পটিসংৱিদিতসঞ্ঞী ইন্দখীলং অতিক্কামেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. অপ্পটিসংৱিদিতে ৱেমতিকো ইন্দখীলং অতিক্কামেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. অপ্পটিসংৱিদিতে পটিসংৱিদিতসঞ্ঞী ইন্দখীলং অতিক্কামেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.

পটিসংৱিদিতে অপ্পটিসংৱিদিতসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. পটিসংৱিদিতে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. পটিসংৱিদিতে পটিসংৱিদিতসঞ্ঞী, অনাপত্তি.

৫০১. অনাপত্তি পটিসংৱিদিতে, ন খত্তিযো হোতি, ন খত্তিযাভিসেকেন অভিসিত্তো হোতি, ৰাজা সযনিঘৰা নিক্খন্তো হোতি, মহেসী সযনিঘৰা নিক্খন্তা হোতি, উভো ৱা নিক্খন্তা হোন্তি, ন সযনিঘৰে, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.

অন্তেপুৰসিক্খাপদং নিট্ঠিতং পঠমং.