২. ৰতনসিক্খাপদং
৫০২. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু অচিৰৱতিযা নদিযা নহাযতি. অঞ্ঞতৰোপি ব্ৰাহ্মণো পঞ্চসতানং থৱিকং থলে নিক্খিপিত্ৱা অচিৰৱতিযা নদিযা নহাযন্তো ৱিস্সৰিত্ৱা অগমাসি. অথ খো সো ভিক্খু – ‘‘তস্সাযং ব্ৰাহ্মণস্স থৱিকা, মা ইধ নস্সী’’তি অগ্গহেসি. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো সৰিত্ৱা তুৰিতো আধাৱিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘অপি মে, ভো, থৱিকং পস্সেয্যাসী’’তি? ‘‘হন্দ, ব্ৰাহ্মণা’’তি অদাসি. অথ খো তস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘কেন নু খো অহং উপাযেন ইমস্স ভিক্খুনো পুণ্ণপত্তং ন দদেয্য’’ন্তি! ‘‘ন মে, ভো, পঞ্চসতানি, সহস্সং মে’’তি পলিবুন্ধেত্ৱা মুঞ্চি. অথ খো সো ভিক্খু আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খু ৰতনং উগ্গহেস্সতী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, ৰতনং উগ্গহেসীতি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম ত্ৱং, মোঘপুৰিস, ৰতনং উগ্গহেস্সসি! নেতং, মোঘপুৰিস, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
‘‘যো পন ভিক্খু ৰতনং ৱা ৰতনসম্মতং ৱা উগ্গণ্হেয্য ৱা উগ্গণ্হাপেয্য ৱা, পাচিত্তিয’’ন্তি.
এৱঞ্চিদং ভগৱতা ভিক্খূনং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং হোতি.
৫০৩. তেন খো পন সমযেন সাৱত্থিযা উস্সৱো হোতি. মনুস্সা অলঙ্কতপ্পটিযত্তা উয্যানং গচ্ছন্তি. ৱিসাখাপি মিগাৰমাতা অলঙ্কতপ্পটিযত্তা ‘‘উয্যানং গমিস্সামী’’তি গামতো নিক্খমিত্ৱা – ‘‘ক্যাহং কৰিস্সামি উয্যানং গন্ত্ৱা, যংনূনাহং ভগৱন্তং পযিৰুপাসেয্য’’ন্তি আভৰণং ওমুঞ্চিত্ৱা উত্তৰাসঙ্গেন ভণ্ডিকং বন্ধিত্ৱা দাসিযা অদাসি – ‘‘হন্দ, জে, ইমং ভণ্ডিকং গণ্হাহী’’তি. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো সা দাসী তং ভণ্ডিকং ৱিস্সৰিত্ৱা অগমাসি. ভিক্খূ পস্সিত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, উগ্গহেত্ৱা নিক্খিপথা’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰতনং ৱা ৰতনসম্মতং ৱা অজ্ঝাৰামে উগ্গহেত্ৱা ৱা উগ্গহাপেত্ৱা ৱা নিক্খিপিতুং – ‘‘যস্স ভৱিস্সতি সো হৰিস্সতী’’তি. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
‘‘যো পন ভিক্খু ৰতনং ৱা ৰতনসম্মতং ৱা, অঞ্ঞত্ৰ অজ্ঝাৰামা, উগ্গণ্হেয্য ৱা উগ্গণ্হাপেয্য ৱা, পাচিত্তিয’’ন্তি.
এৱঞ্চিদং ভগৱতা ভিক্খূনং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং হোতি.
৫০৪. তেন খো পন সমযেন কাসীসু জনপদে অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স কম্মন্তগামো হোতি. তেন চ গহপতিনা অন্তেৱাসী আণত্তো হোতি – ‘‘সচে ভদন্তা আগচ্ছন্তি ভত্তং কৰেয্যাসী’’তি. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ কাসীসু জনপদে চাৰিকং চৰমানা যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স কম্মন্তগামো তেনুপসঙ্কমিংসু. অদ্দসা খো সো পুৰিসো তে ভিক্খূ দূৰতোৱ আগচ্ছন্তে. দিস্ৱান যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেন্তু, ভন্তে, অয্যা স্ৱাতনায গহপতিনো ভত্ত’’ন্তি. অধিৱাসেসুং খো তে ভিক্খূ তুণ্হীভাৱেন. অথ খো সো পুৰিসো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা কালং আৰোচাপেত্ৱা অঙ্গুলিমুদ্দিকং ওমুঞ্চিত্ৱা তে ভিক্খূ ভত্তেন পৰিৱিসিত্ৱা – ‘‘অয্যা ভুঞ্জিত্ৱা গচ্ছন্তু, অহম্পি কম্মন্তং গমিস্সামী’’তি অঙ্গুলিমুদ্দিকং ৱিস্সৰিত্ৱা অগমাসি. ভিক্খূ পস্সিত্ৱা – ‘‘সচে মযং গমিস্সাম নস্সিস্সতাযং অঙ্গুলিমুদ্দিকা’’তি তত্থেৱ অচ্ছিংসু. অথ খো সো পুৰিসো কম্মন্তা আগচ্ছন্তো তে ভিক্খূ পস্সিত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘কিস্স, ভন্তে, অয্যা ইধেৱ অচ্ছন্তী’’তি? অথ খো তে ভিক্খূ তস্স পুৰিসস্স এতমত্থং আৰোচেত্ৱা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসুং. ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰতনং ৱা ৰতনসম্মতং ৱা অজ্ঝাৰামে ৱা অজ্ঝাৱসথে ৱা উগ্গহেত্ৱা ৱা উগ্গহাপেত্ৱা ৱা নিক্খিপিতুং – যস্স ভৱিস্সতি সো হৰিস্সতী’’তি. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৫০৫. ‘‘যো পন ভিক্খু ৰতনং ৱা ৰতনসম্মতং ৱা, অঞ্ঞত্ৰ অজ্ঝাৰামা ৱা অজ্ঝাৱসথা ৱা, উগ্গণ্হেয্য ৱা উগ্গণ্হাপেয্য ৱা, পাচিত্তিযং. ৰতনং ৱা পন ভিক্খুনা ৰতনসম্মতং ৱা অজ্ঝাৰামে ৱা অজ্ঝাৱসথে ৱা উগ্গহেত্ৱা ৱা উগ্গহাপেত্ৱা ৱা নিক্খিপিতব্বং – ‘যস্স ভৱিস্সতি সো হৰিস্সতী’তি. অযং তত্থ সামীচী’’তি.
৫০৬. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ৰতনং নাম মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযো সঙ্খো সিলা পৱালং ৰজতং জাতৰূপং লোহিতঙ্কো [লোহিতকো (?)] মসাৰগল্লং.
ৰতনসম্মতং নাম যং মনুস্সানং উপভোগপৰিভোগং, এতং ৰতনসম্মতং নাম.
অঞ্ঞত্ৰ অজ্ঝাৰামা ৱা অজ্ঝাৱসথা ৱাতি ঠপেত্ৱা অজ্ঝাৰামং অজ্ঝাৱসথং.
অজ্ঝাৰামো নাম পৰিক্খিত্তস্স আৰামস্স অন্তো আৰামো, অপৰিক্খিত্তস্স উপচাৰো.
অজ্ঝাৱসথো নাম পৰিক্খিত্তস্স আৱসথস্স অন্তো আৱসথো, অপৰিক্খিত্তস্স উপচাৰো.
উগ্গণ্হেয্যাতি সযং গণ্হাতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
উগ্গণ্হাপেয্যাতি অঞ্ঞং গাহাপেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
ৰতনং ৱা পন ভিক্খুনা ৰতনসম্মতং ৱা অজ্ঝাৰামে ৱা অজ্ঝাৱসথে ৱা উগ্গহেত্ৱা ৱা উগ্গহাপেত্ৱা ৱা নিক্খিপিতব্বন্তি ৰূপেন ৱা নিমিত্তেন ৱা সঞ্ঞাণং কত্ৱা নিক্খিপিত্ৱা আচিক্খিতব্বং – ‘‘যস্স ভণ্ডং নট্ঠং সো আগচ্ছতূ’’তি. সচে তত্থ আগচ্ছতি সো ৱত্তব্বো – ‘‘আৱুসো, কীদিসং তে ভণ্ড’’ন্তি? সচে ৰূপেন ৱা নিমিত্তেন ৱা সম্পাদেতি দাতব্বং, নো চে সম্পাদেতি ‘‘ৱিচিনাহি আৱুসো’’তি ৱত্তব্বো. তম্হা আৱাসা পক্কমন্তেন যে তত্থ হোন্তি ভিক্খূ পতিৰূপা, তেসং হত্থে নিক্খিপিত্ৱা পক্কমিতব্বং. নো চে হোন্তি ভিক্খূ পতিৰূপা, যে তত্থ হোন্তি গহপতিকা পতিৰূপা, তেসং হত্থে নিক্খিপিত্ৱা পক্কমিতব্বং.
অযং তত্থ সামীচীতি অযং তত্থ অনুধম্মতা.
৫০৭. অনাপত্তি ৰতনং ৱা ৰতনসম্মতং ৱা অজ্ঝাৰামে ৱা অজ্ঝাৱসথে ৱা উগ্গহেত্ৱা ৱা উগ্গহাপেত্ৱা ৱা নিক্খিপতি – ‘‘যস্স ভৱিস্সতি সো হৰিস্সতী’’তি, ৰতনসম্মতং ৱিস্সাসং গণ্হাতি, তাৱকালিকং গণ্হাতি, পংসুকূলসঞ্ঞিস্স, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
ৰতনসিক্খাপদং নিট্ঠিতং দুতিযং.