৩. ততিযভাণৱাৰো

সঙ্ঘভেদকথা

৩৪৪. অথ খো দেৱদত্তো তদহুপোসথে উট্ঠাযাসনা সলাকং গাহেসি – ‘‘মযং, আৱুসো, সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্চ ৱত্থূনি যাচিম্হা – ‘ভগৱা, ভন্তে, অনেকপৰিযাযেন অপ্পিচ্ছস্স…পে… ৱীৰিযাৰম্ভস্স ৱণ্ণৱাদী. ইমানি, ভন্তে, পঞ্চ ৱত্থূনি অনেকপৰিযাযেন অপ্পিচ্ছতায…পে… ৱীৰিযাৰম্ভায সংৱত্তন্তি. সাধু, ভন্তে, ভিক্খূ যাৱজীৱং আৰঞ্ঞিকা অস্সু; যো গামন্তং ওসৰেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্য…পে… যাৱজীৱং মচ্ছমংসং ন খাদেয্যুং; যো মচ্ছমংসং খাদেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্যা’তি. ইমানি পঞ্চ ৱত্থূনি সমণো গোতমো নানুজানাতি. তে মযং ইমেহি পঞ্চহি ৱত্থূহি সমাদায ৱত্তাম. যস্সাযস্মতো ইমানি পঞ্চ ৱত্থূনি খমন্তি, সো সলাকং গণ্হাতূ’’তি.

তেন খো পন সমযেন ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি নৱকা চেৱ হোন্তি অপ্পকতঞ্ঞুনো চ. তে – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসন’ন্তি – সলাকং গণ্হিংসু. অথ খো দেৱদত্তো সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি আদায যেন গযাসীসং তেন পক্কামি. অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দেৱদত্তো, ভন্তে, সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি আদায যেন গযাসীসং তেন পক্কন্তো’’তি. ‘‘ন হি নাম তুম্হাকং, সাৰিপুত্তা, তেসু নৱকেসু ভিক্খূসু কাৰুঞ্ঞম্পি ভৱিস্সতি? গচ্ছথ তুম্হে, সাৰিপুত্তা, পুৰা তে ভিক্খূ অনযব্যসনং আপজ্জন্তী’’তি. ‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন গযাসীসং তেনুপসঙ্কমিংসু.

তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱতো অৱিদূৰে ৰোদমানো ঠিতো হোতি. অথ খো ভগৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘কিস্স ত্ৱং, ভিক্খু, ৰোদসী’’তি? ‘‘যেপি তে, ভন্তে, ভগৱতো অগ্গসাৱকা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা তেপি দেৱদত্তস্স সন্তিকে গচ্ছন্তি দেৱদত্তস্স ধম্মং ৰোচেন্তা’’তি. ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খু, অনৱকাসো, যং সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা দেৱদত্তস্স ধম্মং ৰোচেয্যুং, অপি চ তে গতা ভিক্খূনং সঞ্ঞত্তিযা’’তি [ভিক্খুসঞ্ঞত্তিযাতি (সী. স্যা.), ভিক্খূ সঞ্ঞত্তিযা (ক.)].

৩৪৫. তেন খো পন সমযেন দেৱদত্তো মহতিযা পৰিসায পৰিৱুত্তো ধম্মং দেসেন্তো নিসিন্নো হোতি. অদ্দসা খো দেৱদত্তো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানে দূৰতোৱ আগচ্ছন্তে. দিস্ৱান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ, ভিক্খৱে, যাৱ স্ৱাক্খাতো মযা ধম্মো, যেপি তে সমণস্স গোতমস্স অগ্গসাৱকা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা তেপি মম সন্তিকে আগচ্ছন্তি. মম ধম্মং ৰোচেন্তা’’তি. এৱং ৱুত্তে কোকালিকো দেৱদত্তং এতদৱোচ – ‘‘মা, আৱুসো দেৱদত্ত, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানে ৱিস্সসি. পাপিচ্ছা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতা’’তি. ‘‘অলং, আৱুসো. স্ৱাগতং তেসং যতো মে ধম্মং ৰোচেন্তী’’তি.

অথ খো দেৱদত্তো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং উপড্ঢাসনেন নিমন্তেসি – ‘‘এহাৱুসো সাৰিপুত্ত, ইধ নিসীদাহী’’তি. ‘‘অলং আৱুসো’’তি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো অঞ্ঞতৰং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. আযস্মাপি খো মহামোগ্গল্লানো অঞ্ঞতৰং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ খো দেৱদত্তো বহুদেৱ ৰত্তিং ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অজ্ঝেসি – ‘‘ৱিগতথিনমিদ্ধো খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ভিক্খুসঙ্ঘো. পটিভাতু তং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ভিক্খূনং ধম্মী কথা, পিট্ঠি মে আগিলাযতি, তমহং আযমিস্সামী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো দেৱদত্তস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো দেৱদত্তো চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সেয্যং কপ্পেসি. তস্স কিলমন্তস্স মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স মুহুত্তকেনেৱ নিদ্দা ওক্কমি.

অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আদেসনাপাটিহাৰিযানুসাসনিযা ভিক্খূ ধম্মিযা কথায ওৱদি অনুসাসি. আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ইদ্ধিপাটিহাৰিযানুসাসনিযা ভিক্খূ ধম্মিযা কথায ওৱদি অনুসাসি. অথ খো তেসং ভিক্খূনং আযস্মতা সাৰিপুত্তেন আদেসনাপাটিহাৰিযানুসাসনিযা আযস্মতা চ মহামোগ্গল্লানেন ইদ্ধিপাটিহাৰিযানুসাসনিযা ওৱদিযমানানং অনুসাসিযমানানং ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি.

অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছাম মযং, আৱুসো, ভগৱতো সন্তিকে. যো তস্স ভগৱতো ধম্মং ৰোচেসি সো আগচ্ছতূ’’তি. অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা তানি পঞ্চভিক্খুসতানি আদায যেন ৱেড়ুৱনং তেনুপসঙ্কমিংসু. অথ খো কোকালিকো দেৱদত্তং উট্ঠাপেসি – ‘‘উট্ঠেহি, আৱুসো দেৱদত্ত, নীতা তে ভিক্খূ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেহি. ননু ত্ৱং, আৱুসো দেৱদত্ত, মযা ৱুত্তো – ‘মা, আৱুসো দেৱদত্ত, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানে ৱিস্সাসি. পাপিচ্ছা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতা’’’তি? অথ খো দেৱদত্তস্স তত্থেৱ উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি.

অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিসুং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, ভেদকানুৱত্তকা ভিক্খূ পুন উপসম্পজ্জেয্যু’’ন্তি. ‘‘অলং, সাৰিপুত্ত. মা তে ৰুচ্চি ভেদকানুৱত্তকানং ভিক্খূনং পুন উপসম্পদা. তেন হি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, ভেদকানুৱত্তকে ভিক্খূ থুল্লচ্চযং দেসাপেহি. কথং পন তে, সাৰিপুত্ত, দেৱদত্তো পটিপজ্জী’’তি? ‘‘যথেৱ, ভন্তে, ভগৱা বহুদেৱ ৰত্তিং ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা মং অজ্ঝেসতি – ‘ৱিগতথিনমিদ্ধো খো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খুসঙ্ঘো; পটিভাতু তং, সাৰিপুত্ত, ভিক্খূনং ধম্মী কথা, পিট্ঠি মে আগিলাযতি, তমহং আযমিস্সামী’তি, এৱমেৱ খো, ভন্তে, দেৱদত্তো পটিপজ্জী’’তি.

৩৪৬. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, অৰঞ্ঞাযতনে মহাসৰসী. তং নাগা উপনিস্সায ৱিহৰিংসু. তে তং সৰসিং ওগাহেত্ৱা, সোণ্ডায ভিসমুড়ালং অব্বুহিত্ৱা, সুৱিক্খালিতং ৱিক্খালেত্ৱা, অকদ্দমং সঙ্খাদিত্ৱা, অজ্ঝোহৰন্তি. তেসং তং ৱণ্ণায চেৱ হোতি, বলায চ. ন চ ততোনিদানং মৰণং ৱা নিগচ্ছন্তি, মৰণমত্তং ৱা দুক্খং. তেসংযেৱ খো পন, ভিক্খৱে, মহানাগানং অনুসিক্খমানা তৰুণা ভিঙ্কচ্ছাপা. তে তং সৰসিং ওগাহেত্ৱা, সোণ্ডায ভিসমুড়ালং অব্বুহিত্ৱা, ন সুৱিক্খালিতং ৱিক্খালেত্ৱা, সকদ্দমং সঙ্খাদিত্ৱা, অজ্ঝোহৰন্তি. তেসং তং নেৱ ৱণ্ণায হোতি, ন বলায. ততোনিদানঞ্চ মৰণং ৱা নিগচ্ছন্তি, মৰণমত্তং ৱা দুক্খং. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো মমানুক্ৰুব্বং [মমানুকুব্বং (সী. স্যা.)] কপণো মৰিস্সতীতি.

‘‘মহাৱৰাহস্স মহিং ৱিক্ৰুব্বতো [ৱিকুব্বতো (সী. স্যা.)], ভিসং ঘসানস্স [ঘসমানস্স (ক.)] নদীসু জগ্গতো;

ভিঙ্কোৱ পঙ্কং অভিভক্খযিত্ৱা, মমানুক্ৰুব্বং কপণো মৰিস্সতী’’তি.

৩৪৭. [অ. নি. ৮.১৬] ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দূতেয্যং গন্তুমৰহতি. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতা চ হোতি, সাৱেতা চ, উগ্গহেতা চ, ধাৰেতা চ, ৱিঞ্ঞাতা চ, ৱিঞ্ঞাপেতা চ, কুসলো চ সহিতাসহিতস্স, নো চ কলহকাৰকো – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দূতেয্যং গন্তুমৰহতি.

[অ. নি. ৮.১৬] ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সাৰিপুত্তো দূতেয্যং গন্তুমৰহতি. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো সোতা চ হোতি, সাৱেতা চ, উগ্গহেতা চ, ধাৰেতা চ, ৱিঞ্ঞাতা চ, ৱিঞ্ঞাপেতা চ, কুসলো চ সহিতাসহিতস্স, নো চ কলহকাৰকো – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো সাৰিপুত্তো দূতেয্যং গন্তুমৰহতীতি.

[অ. নি. ৮.১৬] ‘‘যো ৱে ন ব্যথতি [ব্যাধতি (সী. স্যা.)] পত্ৱা, পৰিসং উগ্গৱাদিনিং;

ন চ হাপেতি ৱচনং, ন চ ছাদেতি সাসনং.

‘‘অসন্দিদ্ধো চ অক্খাতি [অক্খাতা (ক.)], পুচ্ছিতো চ ন কুপ্পতি;

স ৱে তাদিসকো ভিক্খু, দূতেয্যং গন্তুমৰহতী’’তি.

৩৪৮. [অ. নি. ৮.৭] ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অসদ্ধম্মেহি অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো. কতমেহি অট্ঠহি? লাভেন, ভিক্খৱে, অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো; অলাভেন, ভিক্খৱে…পে… যসেন, ভিক্খৱে…পে… অযসেন, ভিক্খৱে…পে… সক্কাৰেন, ভিক্খৱে…পে… অসক্কাৰেন, ভিক্খৱে…পে… পাপিচ্ছতায, ভিক্খৱে…পে… পাপমিত্ততায ভিক্খৱে, অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি অসদ্ধম্মেহি অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো.

৩৪৯. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য? যং হিস্স, ভিক্খৱে, উপ্পন্নং লাভং অনভিভুয্য ৱিহৰতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰতো এৱংসতে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. যং হিস্স, ভিক্খৱে, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অনভিভুয্য ৱিহৰতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰতো এৱংসতে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. ইদং খো, ভিক্খৱে, অত্থৱসং পটিচ্চ উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰিস্সাম, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰিস্সামাতি; এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বন্তি.

৩৫০. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অসদ্ধম্মেহি অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো. কতমেহি তীহি? পাপিচ্ছতা, পাপমিত্ততা, ওৰমত্তকেন ৱিসেসাধিগমেন অন্তৰা ৱোসানং আপাদি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি অসদ্ধম্মেহি অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছোতি.

‘‘মা জাতু কোচি লোকস্মিং, পাপিচ্ছো উদপজ্জথ;

তদমিনাপি জানাথ, পাপিচ্ছানং যথাগতি.

‘‘পণ্ডিতোতি সমঞ্ঞাতো, ভাৱিতত্তোতি সম্মতো;

জলংৱ যসসা অট্ঠা, দেৱদত্তোতি মে সুতং.

‘‘সো পমাদং অনুচিণ্ণো, আসজ্জ নং তথাগতং;

অৱীচিনিৰযং পত্তো, চতুদ্ৱাৰং ভযানকং.

‘‘অদুট্ঠস্স হি যো দুব্ভে, পাপকম্মং অক্ৰুব্বতো;

তমেৱ পাপং ফুসতি, দুট্ঠচিত্তং অনাদৰং.

‘‘সমুদ্দং ৱিসকুম্ভেন, যো মঞ্ঞেয্য পদূসিতুং [পদুস্সিতুং (ক.)];

ন সো তেন পদূসেয্য, ভেস্মা হি উদধী মহা.

‘‘এৱমেৱ তথাগতং, যো ৱাদেনুপহিংসতি;

সমগ্গতং [সম্মাগতং (সী.), সমগতং (স্যা.)] সন্তচিত্তং, ৱাদো তম্হি ন ৰূহতি.

‘‘তাদিসং মিত্তং ক্ৰুব্বেথ [কুব্বেথ (সী. স্যা.)], তঞ্চ সেৱেথ পণ্ডিতো;

যস্স মগ্গানুগো ভিক্খু, খযং দুক্খস্স পাপুণে’’তি.

উপালিপঞ্হা

৩৫১. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৰাজীতি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সঙ্ঘৰাজি হোতি, নো চ সঙ্ঘভেদো? কিত্তাৱতা চ পন সঙ্ঘৰাজি চেৱ হোতি সঙ্ঘভেদো চা’’তি?

‘‘একতো, উপালি, একো হোতি, একতো দ্ৱে, চতুত্থো অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. এৱম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘৰাজি হোতি, নো চ সঙ্ঘভেদো. একতো, উপালি, দ্ৱে হোন্তি, একতো দ্ৱে, পঞ্চমো অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. এৱম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘৰাজি হোতি, নো চ সঙ্ঘভেদো. একতো, উপালি, দ্ৱে হোন্তি, একতো তযো, ছট্ঠো অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. এৱম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘৰাজি হোতি, নো চ সঙ্ঘভেদো. একতো, উপালি, তযো হোন্তি, একতো তযো, সত্তমো অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. এৱম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘৰাজি হোতি, নো চ সঙ্ঘভেদো. একতো, উপালি, তযো হোন্তি, একতো চত্তাৰো, অট্ঠমো অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. এৱম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘৰাজি হোতি, নো চ সঙ্ঘভেদো. একতো, উপালি, চত্তাৰো হোন্তি, একতো চত্তাৰো, নৱমো অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. এৱং খো, উপালি, সঙ্ঘৰাজি চেৱ হোতি সঙ্ঘভেদো চ. নৱন্নং ৱা, উপালি, অতিৰেকনৱন্নং ৱা সঙ্ঘৰাজি চেৱ হোতি সঙ্ঘভেদো চ. ন খো, উপালি, ভিক্খুনী সঙ্ঘং ভিন্দতি, অপি চ ভেদায পৰক্কমতি, ন সিক্খমানা সঙ্ঘং ভিন্দতি…পে… ন সামণেৰো সঙ্ঘং ভিন্দতি, ন সামণেৰী সঙ্ঘং ভিন্দতি, ন উপাসকো সঙ্ঘং ভিন্দতি, ন উপাসিকা সঙ্ঘং ভিন্দতি, অপি চ ভেদায পৰক্কমতি. ভিক্খু খো, উপালি, পকতত্তো, সমানসংৱাসকো, সমানসীমাযং ঠিতো, সঙ্ঘং ভিন্দতী’’তি.

৩৫২. [অ. নি. ১০.৩৭] ‘‘সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘভেদোতি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতী’’তি?

‘‘ইধুপালি, ভিক্খূ অধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি, ধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি, অৱিনযং ৱিনযোতি দীপেন্তি, ৱিনযং অৱিনযোতি দীপেন্তি, অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অনাচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, আচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অনাপত্তিং আপত্তীতি দীপেন্তি, আপত্তিং অনাপত্তীতি দীপেন্তি, লহুকং আপত্তিং গৰুকা আপত্তীতি দীপেন্তি, গৰুকং আপত্তিং লহুকা আপত্তীতি দীপেন্তি, সাৱসেসং আপত্তিং অনৱসেসা আপত্তীতি দীপেন্তি, অনৱসেসং আপত্তিং সাৱসেসা আপত্তীতি দীপেন্তি, দুট্ঠুল্লং আপত্তিং অদুট্ঠুলা আপত্তীতি দীপেন্তি, অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেন্তি. তে ইমেহি অট্ঠাৰসহি ৱত্থূহি অপকস্সন্তি, অৱপকস্সন্তি, আৱেনিং [আৱেণি (সী.), আৱেণিকং (স্যা.)] উপোসথং কৰোন্তি, আৱেনিং পৱাৰণং কৰোন্তি, আৱেনিং সঙ্ঘকম্মং কৰোন্তি. এত্তাৱতা খো, উপালি, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতী’’তি.

৩৫৩. [অ. নি. ১০.৩৭] ‘‘সঙ্ঘসামগ্গী সঙ্ঘসামগ্গীতি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সঙ্ঘো সমগ্গো হোতী’’তি? ‘‘ইধুপালি, ভিক্খূ অধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি, ধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি, অৱিনযং অৱিনযোতি দীপেন্তি, ৱিনযং ৱিনযোতি দীপেন্তি, অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অনাচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, আচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অনাপত্তিং অনাপত্তীতি দীপেন্তি, আপত্তিং আপত্তীতি দীপেন্তি, লহুকং আপত্তিং লহুকা আপত্তীতি দীপেন্তি, গৰুকং আপত্তিং গৰুকা আপত্তীতি দীপেন্তি, সাৱসেসং আপত্তিং সাৱসেসা আপত্তীতি দীপেন্তি, অনৱসেসং আপত্তিং অনৱসেসা আপত্তীতি দীপেন্তি, দুট্ঠুল্লং আপত্তিং দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেন্তি, অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেন্তি. তে ইমেহি অট্ঠাৰসহি ৱত্থূহি ন অপকস্সন্তি, ন অৱপকস্সন্তি, ন আৱেনিং উপোসথং কৰোন্তি, ন আৱেনিং পৱাৰণং কৰোন্তি, ন আৱেনিং সঙ্ঘকম্মং কৰোন্তি. এত্তাৱতা খো, উপালি, সঙ্ঘো সমগ্গো হোতী’’তি.

৩৫৪. ‘‘সমগ্গং পন, ভন্তে, সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা কিং সো পসৱতী’’তি? ‘‘সমগ্গং খো, উপালি, সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা কপ্পট্ঠিকং কিব্বিসং পসৱতি, কপ্পং নিৰযম্হি পচ্চতী’’তি.

[ইতিৱু. ১৮; অ. নি. ১০.৩৯] ‘‘আপাযিকো নেৰযিকো, কপ্পট্ঠো সঙ্ঘভেদকো;

ৱগ্গৰতো অধম্মট্ঠো, যোগক্খেমা পধংসতি;

সঙ্ঘং সমগ্গং ভিন্দিত্ৱা, কপ্পং নিৰযম্হি পচ্চতী’’তি.

‘‘ভিন্নং পন, ভন্তে, সঙ্ঘং সমগ্গং কত্ৱা কিং সো পসৱতী’’তি? ‘‘ভিন্নং খো, উপালি, সঙ্ঘং সমগ্গং কত্ৱা ব্ৰহ্মং পুঞ্ঞং পসৱতি, কপ্পং সগ্গম্হি মোদতী’’তি.

[ইত্তিৱু. ১৮; অ. নি. ১০.৪০] ‘‘সুখা সঙ্ঘস্স সামগ্গী, সমগ্গানঞ্চ অনুগ্গহো;

সমগ্গৰতো ধম্মট্ঠো, যোগক্খেমা ন ধংসতি;

সঙ্ঘং সমগ্গং কত্ৱান, কপ্পং সগ্গম্হি মোদতী’’তি.

৩৫৫. [পৰি. ৪৫৯] ‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, সঙ্ঘভেদকো আপাযিকো, নেৰযিকো, কপ্পট্ঠো, অতেকিচ্ছো’’তি? ‘‘সিযা, উপালি, সঙ্ঘভেদকো আপাযিকো, নেৰযিকো, কপ্পট্ঠো, অতেকিচ্ছো’’তি.

[পৰি. ৪৫৯] ‘‘সিযা [সিযা নু খো (স্যা. কং.)] পন, ভন্তে, সঙ্ঘভেদকো ন আপাযিকো, ন নেৰযিকো, ন কপ্পট্ঠো, ন অতেকিচ্ছো’’তি? ‘‘সিযা, উপালি, সঙ্ঘভেদকো ন আপাযিকো, ন নেৰযিকো, ন কপ্পট্ঠো, ন অতেকিচ্ছো’’তি.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, সঙ্ঘভেদকো আপাযিকো, নেৰযিকো, কপ্পট্ঠো, অতেকিচ্ছো’’তি? ‘‘ইধুপালি, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতি. তস্মিং অধম্মদিট্ঠি, ভেদে অধম্মদিট্ঠি, ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং, ৱিনিধায ৰুচিং, ৱিনিধায ভাৱং, অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. অযম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘভেদকো আপাযিকো, নেৰযিকো, কপ্পট্ঠো, অতেকিচ্ছো.

‘‘পুন চপৰং, উপালি, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতি. তস্মিং অধম্মদিট্ঠি, ভেদে ধম্মদিট্ঠি, ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং, ৱিনিধায ৰুচিং, ৱিনিধায ভাৱং, অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. অযম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘভেদকো আপাযিকো, নেৰযিকো, কপ্পট্ঠো, অতেকিচ্ছো.

‘‘পুন চপৰং, উপালি, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতি. তস্মিং অধম্মদিট্ঠি, ভেদে ৱেমতিকো, ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং, ৱিনিধায ৰুচিং, ৱিনিধায ভাৱং, অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. অযম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘভেদকো আপাযিকো, নেৰযিকো, কপ্পট্ঠো, অতেকিচ্ছো.

‘‘পুন চপৰং, উপালি, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতি. তস্মিং ধম্মদিট্ঠি, ভেদে অধম্মদিট্ঠি…পে… (তস্মিং ধম্মদিট্ঠি ভেদে ধম্মদিট্ঠি) [( ) স্যামপোত্থকে নত্থি, ৱিমতিৱিনোদনীটীকায সমেতি]. তস্মিং ধম্মদিট্ঠি ভেদে ৱেমতিকো. তস্মিং ৱেমতিকো ভেদে অধম্মদিট্ঠি. তস্মিং ৱেমতিকো ভেদে ধম্মদিট্ঠি. তস্মিং ৱেমতিকো ভেদে ৱেমতিকো ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং, ৱিনিধায ৰুচিং, ৱিনিধায ভাৱং, অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. অযম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘভেদকো আপাযিকো, নেৰযিকো, কপ্পট্ঠো, অতেকিচ্ছো.

‘‘পুন চপৰং, উপালি, ভিক্খু ধম্মং অধম্মোতি দীপেতি…পে… অৱিনযং ৱিনযোতি দীপেতি… ৱিনযং অৱিনযোতি দীপেতি… অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেতি… ভাসিতং লপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেতি… অনাচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেতি… আচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেতি… অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেতি… পঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেতি… অনাপত্তিং আপত্তীতি দীপেতি… আপত্তিং অনাপত্তীতি দীপেতি… লহুকং আপত্তিং গৰুকা আপত্তীতি দীপেতি… গৰুকং আপত্তিং লহুকা আপত্তীতি দীপেতি… সাৱসেসং আপত্তিং অনৱসেসা আপত্তীতি দীপেতি… অনৱসেসং আপত্তিং সাৱসেসা আপত্তীতি দীপেতি… দুট্ঠুল্লং আপত্তিং অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেতি… অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেতি… তস্মিং অধম্মদিট্ঠি, ভেদে অধম্মদিট্ঠি…পে… তস্মিং অধম্মদিট্ঠি, ভেদে ধম্মদিট্ঠি … তস্মিং অধম্মদিট্ঠি, ভেদে ৱেমতিকো… তস্মিং ধম্মদিট্ঠি, ভেদে অধম্মদিট্ঠি… (তস্মিং ধম্মদিট্ঠি, ভেদে ধম্মদিট্ঠি) [( ) স্যামপোত্থকে নত্থি] … তস্মিং ধম্মদিট্ঠি, ভেদে ৱেমতিকো… তস্মিং ৱেমতিকো, ভেদে অধম্মদিট্ঠি… তস্মিং ৱেমতিকো, ভেদে ধম্মদিট্ঠি… তস্মিং ৱেমতিকো, ভেদে ৱেমতিকো, ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং, ৱিনিধায ৰুচিং, ৱিনিধায ভাৱং, অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. অযম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘভেদকো আপাযিকো, নেৰযিকো, কপ্পট্ঠো, অতেকিচ্ছো’’তি.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, সঙ্ঘভেদকো ন আপাযিকো, ন নেৰযিকো, ন কপ্পট্ঠো, ন অতেকিচ্ছো’’তি? ‘‘ইধুপালি, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতি. তস্মিং ধম্মদিট্ঠি, ভেদে ধম্মদিট্ঠি, অৱিনিধায দিট্ঠিং, অৱিনিধায খন্তিং, অৱিনিধায ৰুচিং, অৱিনিধায ভাৱং, অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. অযম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘভেদকো ন আপাযিকো, ন নেৰযিকো, ন কপ্পট্ঠো, ন অতেকিচ্ছো.

‘‘পুন চপৰং, উপালি, ভিক্খু ধম্মং অধম্মোতি দীপেতি…পে… দুট্ঠুল্লং আপত্তিং অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেতি. তস্মিং ধম্মদিট্ঠি, ভেদে ধম্মদিট্ঠি, অৱিনিধায দিট্ঠিং, অৱিনিধায খন্তিং, অৱিনিধায ৰুচিং, অৱিনিধায ভাৱং, অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি – ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. অযম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘভেদকো ন আপাযিকো, ন নেৰযিকো, ন কপ্পট্ঠো, ন অতেকিচ্ছো’’তি.

ততিযভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.

সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকো সত্তমো.

তস্সুদ্দানং –

অনুপিযে অভিঞ্ঞাতা, সুখুমালো ন ইচ্ছতি;

কসা ৱপা অভি নিন্নে, নিদ্ধা লাৱে চ উব্বহে.

পুঞ্জমদ্দপলালঞ্চ, ভুসওফুণনীহৰে;

আযতিম্পি ন খীযন্তি, পিতৰো চ পিতামহা.

ভদ্দিযো অনুৰুদ্ধো চ, আনন্দো ভগু কিমিলো;

সক্যমানো চ কোসম্বিং, পৰিহাযি ককুধেন চ.

পকাসেসি পিতুনো চ, পুৰিসে সিলং নাড়াগিৰিং;

তিকপঞ্চগৰুকো খো, ভিন্দি থুল্লচ্চযেন চ;

তযো অট্ঠ পুন তীণি, ৰাজি ভেদা সিযা নু খোতি.

সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকং নিট্ঠিতং.