৮. ৱত্তক্খন্ধকং
১. আগন্তুকৱত্তকথা
৩৫৬. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আগন্তুকা ভিক্খূ সউপাহনাপি আৰামং পৱিসন্তি, ছত্তপগ্গহিতাপি আৰামং পৱিসন্তি, ওগুণ্ঠিতাপি আৰামং পৱিসন্তি, সীসেপি চীৱৰং কৰিত্ৱা আৰামং পৱিসন্তি, পানীযেনপি পাদে ধোৱন্তি, ৱুড্ঢতৰেপি আৱাসিকে ভিক্খূ ন অভিৱাদেন্তি, নপি সেনাসনং পুচ্ছন্তি. অঞ্ঞতৰোপি আগন্তুকো ভিক্খু অনজ্ঝাৱুট্ঠং ৱিহাৰং ঘটিকং উগ্ঘাটেত্ৱা কৱাটং পণামেত্ৱা সহসা পাৱিসি. তস্স উপৰিপিট্ঠিতো [উপৰিপিট্ঠতো (?)] অহি খন্ধে পপতি. সো ভীতো ৱিস্সৰমকাসি. ভিক্খূ উপধাৱিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচুং – ‘‘কিস্স ত্ৱং, আৱুসো, ৱিস্সৰমকাসী’’তি? অথ খো সো ভিক্খু ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম আগন্তুকা ভিক্খূ সউপাহনাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, ছত্তপগ্গহিতাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, ওগুণ্ঠিতাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, সীসেপি চীৱৰং কৰিত্ৱা আৰামং পৱিসিস্সন্তি, পানীযেনপি পাদে ধোৱিস্সন্তি, ৱুড্ঢতৰেপি আৱাসিকে ভিক্খূ ন অভিৱাদেস্সন্তি, নপি সেনাসনং পুচ্ছিস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ‘‘আগন্তুকা ভিক্খূ সউপাহনাপি আৰামং পৱিসন্তি, ছত্তপগ্গহিতাপি আৰামং পৱিসন্তি, ওগুণ্ঠিতাপি আৰামং পৱিসন্তি, সীসেপি চীৱৰং কৰিত্ৱা আৰামং পৱিসন্তি, পানীযেনিপি পাদে ধোৱন্তি, ৱুড্ঢতৰেপি আৱাসিকে ভিক্খূ ন অভিৱাদেন্তি, নপি সেনাসনং পুচ্ছন্তীতি. সচ্চং ভগৱাতি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম ভিক্খৱে আগন্তুকা ভিক্খূ সউপাহনাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, ছত্তপগ্গহিতাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, ওগুণ্ঠিতাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, সীসেপি চীৱৰং কৰিত্ৱা আৰামং পৱিসিস্সন্তি, পানীযেনপি পাদে ধোৱিস্সন্তি, ৱুড্ঢতৰেপি আৱাসিকে ভিক্খূ ন অভিৱাদেস্সন্তি, নপি সেনাসনং পুচ্ছিস্সন্তি, নেতং ভিক্খৱে অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৫৭. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, আগন্তুকানং ভিক্খূনং ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা আগন্তুকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্বং. আগন্তুকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘ইদানি আৰামং পৱিসিস্সামী’তি উপাহনা ওমুঞ্চিত্ৱা নীচং কত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা গহেত্ৱা ছত্তং অপনামেত্ৱা সীসং ৱিৱৰিত্ৱা সীসে চীৱৰং [ৱিৱৰিত্ৱা চীৱৰং (ক.)] খন্ধে কত্ৱা সাধুকং অতৰমানেন আৰামো পৱিসিতব্বো. আৰামং পৱিসন্তেন সল্লক্খেতব্বং – ‘কত্থ আৱাসিকা ভিক্খূ পটিক্কমন্তী’তি? যত্থ আৱাসিকা ভিক্খূ পটিক্কমন্তি – উপট্ঠানসালায ৱা মণ্ডপে ৱা ৰুক্খমূলে ৱা – তত্থ গন্ত্ৱা একমন্তং পত্তো নিক্খিপিতব্বো; একমন্তং চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং; পতিৰূপং আসনং গহেত্ৱা নিসীদিতব্বং; পানীযং পুচ্ছিতব্বং, পৰিভোজনীযং পুচ্ছিতব্বং – ‘কতমং পানীযং, কতমং পৰিভোজনীয’ন্তি? সচে পানীযেন অত্থো হোতি, পানীযং গহেত্ৱা পাতব্বং. সচে পৰিভোজনীযেন অত্থো হোতি, পৰিভোজনীযং গহেত্ৱা পাদা ধোৱিতব্বা. পাদে ধোৱন্তেন একেন হত্থেন উদকং আসিঞ্চিতব্বং, একেন হত্থেন পাদা ধোৱিতব্বা. তেনেৱ উদকং আসিঞ্চিতব্বং [যেন হত্থেন উদকং আসিঞ্চিতব্বং (স্যা.)] ন তেনেৱ হত্থেন পাদা ধোৱিতব্বা. উপাহনপুঞ্ছনচোড়কং পুচ্ছিত্ৱা উপাহনা পুঞ্ছিতব্বা. উপাহনা পুঞ্ছন্তেন পঠমং সুক্খেন চোড়কেন পুঞ্ছিতব্বা, পচ্ছা অল্লেন. উপাহনাপুঞ্ছনচোড়কং ধোৱিত্ৱা [পীড়েত্ৱা (স্যা.)] একমন্তং ৱিস্সজ্জেতব্বং.
‘‘সচে আৱাসিকো ভিক্খু ৱুড্ঢো হোতি, অভিৱাদেতব্বো. সচে নৱকো হোতি, অভিৱাদাপেতব্বো. সেনাসনং পুচ্ছিতব্বং – ‘কতমং মে সেনাসনং পাপুণাতী’তি? অজ্ঝাৱুট্ঠং ৱা অনজ্ঝাৱুট্ঠং ৱা পুচ্ছিতব্বং, গোচৰো পুচ্ছিতব্বো, অগোচৰো পুচ্ছিতব্বো, সেক্খসম্মতানি [সেখসম্মতানি (ক.)] কুলানি পুচ্ছিতব্বানি, ৱচ্চট্ঠানং পুচ্ছিতব্বং, পস্সাৱট্ঠানং পুচ্ছিতব্বং, পানীযং পুচ্ছিতব্বং, পৰিভোজনীযং পুচ্ছিতব্বং, কত্তৰদণ্ডো পুচ্ছিতব্বো, সঙ্ঘস্স কতিকসণ্ঠানং পুচ্ছিতব্বং – ‘কং কালং পৱিসিতব্বং, কং কালং নিক্খমিতব্ব’ন্তি? সচে ৱিহাৰো অনজ্ঝাৱুট্ঠো হোতি, কৱাটং আকোটেত্ৱা মুহুত্তং আগমেত্ৱা ঘটিকং উগ্ঘাটেত্ৱা কৱাটং পণামেত্ৱা বহি ঠিতেন নিল্লোকেতব্বো.
‘‘সচে ৱিহাৰো উক্লাপো হোতি, মঞ্চে ৱা মঞ্চো আৰোপিতো হোতি, পীঠে ৱা পীঠং আৰোপিতং হোতি, সেনাসনং উপৰি পুঞ্জীকতং [পুঞ্জকিতং (ক.)] হোতি, সচে উস্সহতি, সোধেতব্বো. [মহাৱ. ৬৬-৬৭ (থোকং ৱিসদিসং)] ৱিহাৰং সোধেন্তেন পঠমং ভূমত্থৰণং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; মঞ্চপটিপাদকা নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বা; ভিসিবিব্বোহনং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; নিসীদনপচ্চত্থৰণং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; মঞ্চো নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বো; পীঠং নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; খেড়মল্লকো নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বো; অপস্সেনফলকং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং. সচে ৱিহাৰে সন্তানকং হোতি, উল্লোকা পঠমং ওহাৰেতব্বং, আলোকসন্ধিকণ্ণভাগা পমজ্জিতব্বা. সচে গেৰুকপৰিকম্মকতা ভিত্তি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা. সচে কাড়ৱণ্ণকতা ভূমি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা. সচে অকতা হোতি ভূমি, উদকেন পৰিপ্ফোসিত্ৱা সম্মজ্জিতব্বা – মা ৱিহাৰো ৰজেন উহঞ্ঞীতি [ঊহঞ্ঞীতি (সী. স্যা.)]. সঙ্কাৰং ৱিচিনিত্ৱা একমন্তং ছড্ডেতব্বং.
‘‘ভূমত্থৰণং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে [যথাপঞ্ঞত্তং (সী. স্যা.), যথাভাগং (ক.)] পঞ্ঞপেতব্বং. মঞ্চপটিপাদকা ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে [যথাভাগং (স্যা. ক.)] ঠপেতব্বা. মঞ্চো ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে [যথাভাগং (স্যা. ক.)] পঞ্ঞপেতব্বো. পীঠং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে [যথাভাগং (স্যা. ক.)] পঞ্ঞপেতব্বং. ভিসিবিব্বোহনং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাভাগং পঞ্ঞপেতব্বং. নিসীদনপচ্চত্থৰণং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাভাগং পঞ্ঞপেতব্বং. খেড়মল্লকো ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাভাগং ঠপেতব্বো. অপস্সেনফলকং ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাভাগং ঠপেতব্বং. পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৱা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৱা হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. ন চ অনন্তৰহিতায ভূমিযা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. চীৱৰং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৱৰং গহেত্ৱা একেন হত্থেন চীৱৰৱংসং ৱা চীৱৰৰজ্জুং ৱা পমজ্জিত্ৱা পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং.
‘‘সচে পুৰত্থিমা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, পুৰত্থিমা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে পচ্ছিমা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, পচ্ছিমা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে উত্তৰা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, উত্তৰা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে দক্খিণা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, দক্খিণা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে সীতকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানা ৱিৱৰিতব্বা, ৰত্তিং থকেতব্বা. সচে উণ্হকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানা থকেতব্বা, ৰত্তিং ৱিৱৰিতব্বা.
‘‘সচে পৰিৱেণং উক্লাপং হোতি, পৰিৱেণং সম্মজ্জিতব্বং. সচে কোট্ঠকো উক্লাপো হোতি, কোট্ঠকো সম্মজ্জিতব্বো. সচে উপট্ঠানসালা উক্লাপা হোতি, উপট্ঠানসালা সম্মজ্জিতব্বা. সচে অগ্গিসালা উক্লাপা হোতি, অগ্গিসালা সম্মজ্জিতব্বা. সচে ৱচ্চকুটি উক্লাপা হোতি, ৱচ্চকুটি সম্মজ্জিতব্বা. সচে পানীযং ন হোতি, পানীযং উপট্ঠাপেতব্বং. সচে পৰিভোজনীযং ন হোতি, পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতব্বং. সচে আচমনকুম্ভিযা উদকং ন হোতি, আচমনকুম্ভিযা উদকং আসিঞ্চিতব্বং. ইদং খো, ভিক্খৱে, আগন্তুকানং ভিক্খূনং ৱত্তং যথা আগন্তুকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
২. আৱাসিকৱত্তকথা
৩৫৮. তেন খো পন সমযেন আৱাসিকা ভিক্খূ আগন্তুকে ভিক্খূ দিস্ৱা নেৱ আসনং পঞ্ঞপেন্তি, ন পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপন্তি, ন পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিগ্গণ্হন্তি, ন পানীযেন পুচ্ছন্তি [ন পানীযেন পুচ্ছন্তি, ন পৰিভোজনীযেন পুচ্ছন্তি (স্যা. কং.)], ন ৱুড্ঢতৰেপি আগন্তুকে ভিক্খূ অভিৱাদেন্তি, ন সেনাসনং পঞ্ঞপেন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম আৱাসিকা ভিক্খূ আগন্তুকে ভিক্খূ দিস্ৱা নেৱ আসনং পঞ্ঞপেস্সন্তি, ন পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিস্সন্তি, ন পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিগ্গহিস্সন্তি, ন পানীযেন পুচ্ছিস্সন্তি, ৱুড্ঢতৰেপি আগন্তুকে ভিক্খূ ন অভিৱাদেস্সন্তি, ন সেনাসনং পঞ্ঞপেস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… সচ্চং কিৰং, ভিক্খৱে…পে… সচ্চং ভগৱাতি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৫৯. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, আৱাসিকানং ভিক্খূনং ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা আৱাসিকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্বং. আৱাসিকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা আগন্তুকং ভিক্খুং ৱুড্ঢতৰং দিস্ৱা আসনং পঞ্ঞপেতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্বং, পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিগ্গহেতব্বং, পানীযেন পুচ্ছিতব্বো [পানীযেন পুচ্ছিতব্বো, পৰিভোজনীযেন পুচ্ছিতব্বো (স্যা.)]. সচে উস্সহতি, উপাহনা পুঞ্ছিতব্বা. উপাহনা পুঞ্ছন্তেন পঠমং সুক্খেন চোড়কেন পুঞ্ছিতব্বা, পচ্ছা অল্লেন. উপাহনাপুঞ্ছনচোড়কং ধোৱিত্ৱা [ধোৱিত্ৱা পীড়েত্ৱা (স্যা.)] একমন্তং ৱিস্সজ্জেতব্বং.
‘‘আগন্তুকো ভিক্খু ৱুড্ঢতৰো অভিৱাদেতব্বো. সেনাসনং পঞ্ঞপেতব্বং – ‘এতং তে সেনাসনং পাপুণাতী’তি. অজ্ঝাৱুট্ঠং ৱা অনজ্ঝাৱুট্ঠং ৱা আচিক্খিতব্বং. গোচৰো আচিক্খিতব্বো. অগোচৰো আচিক্খিতব্বো. সেক্খসম্মতানি কুলানি আচিক্খিতব্বানি. ৱচ্চট্ঠানং আচিক্খিতব্বং. পস্সাৱট্ঠানং আচিক্খিতব্বং. পানীযং আচিক্খিতব্বং. পৰিভোজনীযং আচিক্খিতব্বং. কত্তৰদণ্ডো আচিক্খিতব্বো. সঙ্ঘস্স কতিকসণ্ঠানং আচিক্খিতব্বং – ‘ইমং কালং পৱিসিতব্বং, ইমং কালং নিক্খমিতব্ব’ন্তি.
‘‘সচে নৱকো হোতি, নিসিন্নকেনেৱ আচিক্খিতব্বং – ‘অত্ৰ পত্তং নিক্খিপাহি, অত্ৰ চীৱৰং নিক্খিপাহি, ইদং আসনং নিসীদাহী’তি. পানীযং আচিক্খিতব্বং. পৰিভোজনীযং আচিক্খিতব্বং. উপাহনাপুঞ্ছনচোড়কং আচিক্খিতব্বং. আগন্তুকো ভিক্খু নৱকো অভিৱাদাপেতব্বো. সেনাসনং আচিক্খিতব্বং – ‘এতং তে সেনাসনং পাপুণাতী’তি. অজ্ঝাৱুট্ঠং ৱা অনজ্ঝাৱুট্ঠং ৱা আচিক্খিতব্বং. গোচৰো আচিক্খিতব্বো. অগোচৰো আচিক্খিতব্বো. সেক্খসম্মতানি কুলানি আচিক্খিতব্বানি. ৱচ্চট্ঠানং আচিক্খিতব্বং. পস্সাৱট্ঠানং আচিক্খিতব্বং. পানীযং আচিক্খিতব্বং. পৰিভোজনীযং আচিক্খিতব্বং. কত্তৰদণ্ডো আচিক্খিতব্বো. সঙ্ঘস্স কতিকসণ্ঠানং আচিক্খিতব্বং – ‘ইমং কালং পৱিসিতব্বং, ইমং কালং নিক্খমিতব্ব’ন্তি. ইদং খো, ভিক্খৱে, আৱাসিকানং ভিক্খূনং ৱত্তং যথা আৱাসিকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
৩. গমিকৱত্তকথা
৩৬০. তেন খো পন সমযেন গমিকা ভিক্খূ দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং অপ্পটিসামেত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা সেনাসনং অনাপুচ্ছা পক্কমন্তি. দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং নস্সতি. সেনাসনং অগুত্তং হোতি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম গমিকা ভিক্খূ দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং অপ্পটিসামেত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা সেনাসনং অনাপুচ্ছা পক্কমিস্সন্তি! দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং নস্সতি. সেনাসনং অগুত্তং হোতী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে…পে… সচ্চং ভগৱাতি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৬১. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, গমিকানং ভিক্খূনং ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা গমিকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্বং. গমিকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং পটিসামেত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানং থকেত্ৱা সেনাসনং আপুচ্ছা পক্কমিতব্বং [আপুচ্ছিতব্বং (স্যা.)]. সচে ভিক্খু ন হোতি, সামণেৰো আপুচ্ছিতব্বো. সচে সামণেৰো ন হোতি, আৰামিকো আপুচ্ছিতব্বো. সচে আৰামিকো ন হোতি, উপাসকো আপুচ্ছিতব্বো. সচে ন হোতি ভিক্খু ৱা সামণেৰো ৱা আৰামিকো ৱা উপাসকো ৱা, চতূসু পাসাণেসু মঞ্চং পঞ্ঞপেত্ৱা মঞ্চে মঞ্চং আৰোপেত্ৱা পীঠে পীঠং আৰোপেত্ৱা সেনাসনং উপৰি পুঞ্জং কৰিত্ৱা দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং পটিসামেত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানং থকেত্ৱা পক্কমিতব্বং. সচে ৱিহাৰো ওৱস্সতি, সচে উস্সহতি, ছাদেতব্বো, উস্সুকং ৱা কাতব্বং – ‘কিন্তি নু খো ৱিহাৰো ছাদিযেথা’তি. এৱঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, যো দেসো অনোৱস্সকো হোতি, তত্থ চতূসু পাসাণেসু মঞ্চং পঞ্ঞপেত্ৱা মঞ্চে মঞ্চং আৰোপেত্ৱা পীঠে পীঠং আৰোপেত্ৱা সেনাসনং উপৰি পুঞ্জং কৰিত্ৱা দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং পটিসামেত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানং থকেত্ৱা পক্কমিতব্বং. সচে সব্বো ৱিহাৰো ওৱস্সতি, সচে উস্সহতি, সেনাসনং গামং অতিহৰিতব্বং, উস্সুকং ৱা কাতব্বং – ‘কিন্তি নু খো সেনাসনং গামং অতিহৰিযেথা’তি. এৱঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, অজ্ঝোকাসে চতূসু পাসাণেসু মঞ্চং পঞ্ঞপেত্ৱা মঞ্চে মঞ্চং আৰোপেত্ৱা পীঠে পীঠং আৰোপেত্ৱা সেনাসনং উপৰি পুঞ্জং কৰিত্ৱা দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং পটিসামেত্ৱা তিণেন ৱা পণ্ণেন ৱা পটিচ্ছাদেত্ৱা পক্কমিতব্বং – অপ্পেৱ নাম অঙ্গানিপি সেসেয্যুন্তি. ইদং খো, ভিক্খৱে, গমিকানং ভিক্খূনং ৱত্তং যথা গমিকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
৪. অনুমোদনৱত্তকথা
৩৬২. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ভত্তগ্গে ন অনুমোদন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা ভত্তগ্গে ন অনুমোদিস্সন্তী’’তি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভত্তগ্গে অনুমোদিতু’’ন্তি. অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কেন নু খো ভত্তগ্গে অনুমোদিতব্ব’’ন্তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, থেৰেন ভিক্খুনা ভত্তগ্গে অনুমোদিতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স পূগস্স সঙ্ঘভত্তং হোতি. আযস্মা সাৰিপুত্তো সঙ্ঘত্থেৰো হোতি. ভিক্খূ – ‘ভগৱতা অনুঞ্ঞাতং থেৰেন ভিক্খুনা ভত্তগ্গে অনুমোদিতু’ন্তি – আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এককং ওহায পক্কমিংসু. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তে মনুস্সে পটিসম্মোদিত্ৱা পচ্ছা এককো অগমাসি. অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং দূৰতোৱ এককং আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি, সাৰিপুত্ত, ভত্তং ইদ্ধং অহোসী’’তি? ‘‘ইদ্ধং খো, ভন্তে, ভত্তং অহোসি; অপিচ মং ভিক্খূ এককং ওহায পক্কন্তা’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভত্তগ্গে চতূহি পঞ্চহি থেৰানুথেৰেহি ভিক্খূহি আগমেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো থেৰো ভত্তগ্গে ৱচ্চিতো আগমেসি. সো ৱচ্চং সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তো মুচ্ছিতো পপতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সতি কৰণীযে আনন্তৰিকং ভিক্খুং আপুচ্ছিত্ৱা গন্তু’’ন্তি.
৫. ভত্তগ্গৱত্তকথা
৩৬৩. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ দুন্নিৱত্থা দুপ্পাৰুতা অনাকপ্পসম্পন্না ভত্তগ্গং গচ্ছন্তি, ৱোক্কম্মপি থেৰানং ভিক্খূনং পুৰতো পুৰতো গচ্ছন্তি, থেৰেপি ভিক্খূ অনুপখজ্জ নিসীদন্তি, নৱেপি ভিক্খূ আসনেন পটিবাহন্তি, সঙ্ঘাটিম্পি ওত্থৰিত্ৱা অন্তৰঘৰে নিসীদন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ দুন্নিৱত্থা দুপ্পাৰুতা অনাকপ্পসম্পন্না ভত্তগ্গং গচ্ছিস্সন্তি, ৱোক্কম্মপি থেৰানং ভিক্খূনং পুৰতো পুৰতো গচ্ছিস্সন্তি, থেৰেপি ভিক্খূ অনুপখজ্জ নিসীদিস্সন্তি, নৱেপি ভিক্খূ আসনেনপি পটিবাহিস্সন্তি, সঙ্ঘাটিম্পি ওত্থৰিত্ৱা অন্তৰঘৰে নিসীদিস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ দুন্নিৱত্থা দুপ্পাৰুতা অনাকপ্পসম্পন্না ভত্তগ্গং গচ্ছন্তি, ৱোক্কম্মপি থেৰানং ভিক্খূনং পুৰতো পুৰতো গচ্ছন্তি, থেৰেপি ভিক্খূ অনুপখজ্জ নিসীদন্তি, নৱেপি ভিক্খূ আসনেন পটিবাহন্তি, সঙ্ঘাটিম্পি ওত্থৰিত্ৱা অন্তৰঘৰে নিসীদন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৬৪. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং ভত্তগ্গৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা ভিক্খূহি ভত্তগ্গে সম্মা ৱত্তিতব্বং. সচে আৰামে কালো আৰোচিতো হোতি, তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেন পৰিমণ্ডলং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা সগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিযো পাৰুপিত্ৱা গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱা ধোৱিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা সাধুকং অতৰমানেন গামো পৱিসিতব্বো.
‘‘ন ৱোক্কম্ম থেৰানং ভিক্খূনং পুৰতো পুৰতো গন্তব্বং. সুপ্পটিচ্ছন্নেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. সুসংৱুতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ওক্খিত্তচক্খুনা অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উক্খিত্তকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উজ্জগ্ঘিকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. অপ্পসদ্দেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন কাযপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন বাহুপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন সীসপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন খম্ভকতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন ওগুণ্ঠিতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উক্কুটিকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং.
‘‘সুপ্পটিচ্ছন্নেন অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং. সুসংৱুতেন অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং. ওক্খিত্তচক্খুনা অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং. ন উক্খিত্তকায অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং ন উজ্জগ্ঘিকায অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং, অপ্পসদ্দেন অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্ব. ন কাযপ্পচালকং অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং. ন বাহুপ্পচালকং অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং. ন সীসপ্পচালকং অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং. ন খম্ভকতেন অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং. ন ওগুণ্ঠিতেন অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং. ন পল্লত্থিকায অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং. ন থেৰে ভিক্খূ অনুপখজ্জ নিসীদিতব্বং. ন নৱা ভিক্খূ আসনেন পটিবাহিতব্বা. ন সঙ্ঘাটিং ওত্থৰিত্ৱা অন্তৰঘৰে নিসীদিতব্বং.
‘‘উদকে দিয্যমানে উভোহি হত্থেহি পত্তং পটিগ্গহেত্ৱা উদকং পটিগ্গহেতব্বং. নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন পত্তো ধোৱিতব্বো. সচে উদকপ্পটিগ্গাহকো হোতি, নীচং কত্ৱা উদকপ্পটিগ্গহে উদকং আসিঞ্চিতব্বং – মা উদকপ্পটিগ্গাহকো উদকেন ওসিঞ্চি [ওসিঞ্চিয্যী (ক.)], মা সামন্তা ভিক্খূ উদকেন ওসিঞ্চিংসু [ওসিঞ্চিয্যিংসু (ক.)], মা সঙ্ঘাটি উদকেন ওসিঞ্চীতি. সচে উদকপ্পটিগ্গাহকো ন হোতি, নীচং কত্ৱা ছমায উদকং আসিঞ্চিতব্বং – মা সামন্তা ভিক্খূ উদকেন ওসিঞ্চিংসু, মা সঙ্ঘাটি উদকেন ওসিঞ্চীতি.
‘‘ওদনে দিয্যমানে উভোহি হত্থেহি পত্তং পটিগ্গহেত্ৱা ওদনো পটিগ্গহেতব্বো, সূপস্স ওকাসো কাতব্বো. সচে হোতি সপ্পি ৱা তেলং ৱা উত্তৰিভঙ্গং ৱা, থেৰেন ৱত্তব্বো – ‘সব্বেসং সমকং সম্পাদেহী’তি. সক্কচ্চং পিণ্ডপাতো পটিগ্গহেতব্বো. পত্তসঞ্ঞিনা পিণ্ডপাতো পটিগ্গহেতব্বো. সমসূপকো পিণ্ডপাতো পটিগ্গহেতব্বো. সমতিত্তিকো পিণ্ডপাতো পটিগ্গহেতব্বো.
‘‘ন তাৱ থেৰেন ভুঞ্জিতব্বং যাৱ ন সব্বেসং ওদনো সম্পত্তো হোতি. সক্কচ্চং পিণ্ডপাতো ভুঞ্জিতব্বো. পত্তসঞ্ঞিনা পিণ্ডপাতো ভুঞ্জিতব্বো. সপদানং পিণ্ডপাতো ভুঞ্জিতব্বো. সমসূপকো পিণ্ডপাতো ভুঞ্জিতব্বো. ন থূপকতো ওমদ্দিত্ৱা পিণ্ডিপাতো ভুঞ্জিতব্বো. ন সূপং ৱা ব্যঞ্জনং ৱা ওদনেন পটিচ্ছাদেতব্বং ভিয্যোকম্যতং উপাদায. ন সূপং ৱা ওদনং ৱা অগিলানেন অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং. ন উজ্ঝানসঞ্ঞিনা পৰেসং পত্তো ওলোকেতব্বো. নাতিমহন্তো কবড়ো কাতব্বো. পৰিমণ্ডলো আলোপো কাতব্বো. ন অনাহটে কবড়ে মুখদ্ৱাৰং ৱিৱৰিতব্বং. ন ভুঞ্জমানেন সব্বো হত্থো মুখে পক্খিপিতব্বো. ন সকবড়েন মুখেন ব্যাহৰিতব্বং. ন পিণ্ডুক্খেপকং ভুঞ্জিতব্বং. ন কবড়াৱচ্ছেদকং ভুঞ্জিতব্বং. ন অৱগণ্ডকাৰকং ভুঞ্জিতব্বং. ন হত্থনিদ্ধুনকং ভুঞ্জিতব্বং. ন সিত্থাৱকাৰকং ভুঞ্জিতব্বং. ন জিৱ্হানিচ্ছাৰকং ভুঞ্জিতব্বং. ন চপুচপুকাৰকং ভুঞ্জিতব্বং. ন সুৰুসুৰুকাৰকং ভুঞ্জিতব্বং. ন হত্থনিল্লেহকং ভুঞ্জিতব্বং. ন পত্তনিল্লেহকং ভুঞ্জিতব্বং. ন ওট্ঠনিল্লেহকং ভুঞ্জিতব্বং.
‘‘ন সামিসেন হত্থেন পানীযথালকো পটিগ্গহেতব্বো. ন তাৱ থেৰেন উদকং পটিগ্গহেতব্বং যাৱ ন সব্বেৱ ভুত্তাৱিনো হোন্তি. উদকে দিয্যমানে উভোহি হত্থেহি পত্তং পটিগ্গহেত্ৱা উদকং পটিগ্গহেতব্বং. নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন পত্তো ধোৱিতব্বো. সচে উদকপ্পটিগ্গাহকো হোতি, নীচং কত্ৱা উদকপ্পটিগ্গহে উদকং আসিঞ্চিতব্বং – মা উদকপ্পটিগ্গাহকো উদকেন ওসিঞ্চি, মা সামন্তা ভিক্খূ উদকেন ওসিঞ্চিংসু, মা সঙ্ঘাটি উদকেন ওসিঞ্চীতি. সচে উদকপ্পটিগ্গাহকো ন হোতি, নীচং কত্ৱা ছমায উদকং আসিঞ্চিতব্বং – মা সামন্তা ভিক্খূ উদকেন ওসিঞ্চিংসু, মা সঙ্ঘাটি উদকেন ওসিঞ্চীতি. ন সসিত্থকং পত্তধোৱনং অন্তৰঘৰে ছড্ডেতব্বং.
‘‘নিৱত্তন্তেন নৱকেহি ভিক্খূহি পঠমতৰং নিৱত্তিতব্বং. পচ্ছা থেৰেহি সুপ্পটিচ্ছন্নেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. সুসংৱুতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ওক্খিত্তচক্খুনা অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উক্খিত্তকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উজ্জগ্ঘিকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. অপ্পসদ্দেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন কাযপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন বাহুপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন সীসপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন খম্ভকতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন ওগুণ্ঠিতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উক্কুটিকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং ভত্তগ্গৱত্তং যথা ভিক্খূহি ভত্তগ্গে সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
পঠমভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.
৬. পিণ্ডচাৰিকৱত্তকথা
৩৬৫. তেন খো পন সমযেন পিণ্ডচাৰিকা ভিক্খূ দুন্নিৱত্থা দুপ্পাৰুতা অনাকপ্পসম্পন্না পিণ্ডায চৰন্তি, অসল্লক্খেত্ৱাপি নিৱেসনং পৱিসন্তি, অসল্লক্খেত্ৱাপি নিক্খমন্তি, অতিসহসাপি পৱিসন্তি, অতিসহসাপি নিক্খমন্তি, অতিদূৰেপি তিট্ঠন্তি, অচ্চাসন্নেপি তিট্ঠন্তি, অতিচিৰম্পি তিট্ঠন্তি, অতিলহুম্পি নিৱত্তন্তি. অঞ্ঞতৰোপি পিণ্ডচাৰিকো ভিক্খু অসল্লক্খেত্ৱা নিৱেসনং পাৱিসি. সো চ দ্ৱাৰং মঞ্ঞমানো অঞ্ঞতৰং ওৱৰকং পাৱিসি. তস্মিম্পি ওৱৰকে ইত্থী নগ্গা উত্তানা নিপন্না হোতি. অদ্দসা খো সো ভিক্খু তং ইত্থিং নগ্গং উত্তানং নিপন্নং. দিস্ৱান – ‘‘নযিদং দ্ৱাৰং, ওৱৰকং ইদ’’ন্তি তম্হা ওৱৰকা নিক্খমি. অদ্দসা খো তস্সা ইত্থিযা সামিকো তং ইত্থিং নগ্গং উত্তানং নিপন্নং. দিস্ৱান – ‘‘ইমিনা মে ভিক্খুনা পজাপতী দূসিতা’’তি তং ভিক্খুং গহেত্ৱা আকোটেসি. অথ খো সা ইত্থী তেন সদ্দেন পটিবুজ্ঝিত্ৱা তং পুৰিসং এতদৱোচ – ‘‘কিস্স ত্ৱং, অয্য, ইমং ভিক্খুং আকোটেসী’’তি? ‘‘ইমিনাসি ত্ৱং ভিক্খুনা দূসিতা’’তি? ‘‘নাহং, অয্য, ইমিনা ভিক্খুনা দূসিতা; অকাৰকো সো ভিক্খূ’’তি তং ভিক্খুং মুঞ্চাপেসি. অথ খো সো ভিক্খু আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম পিণ্ডচাৰিকা ভিক্খূ দুন্নিৱত্থা দুপ্পাৰুতা অনাকপ্পসম্পন্না পিণ্ডায চৰিস্সন্তি, অসল্লক্খেত্ৱাপি নিৱেসনং পৱিসিস্সন্তি, অসল্লক্খেত্ৱাপি নিক্খমিস্সন্তি, অতিসহসাপি পৱিসিস্সন্তি, অতিসহসাপি নিক্খমিস্সন্তি, অতিদূৰেপি তিট্ঠিস্সন্তি, অচ্চাসন্নেপি তিট্ঠিস্সন্তি, অতিচিৰম্পি তিট্ঠিস্সন্তি, অতিলহুম্পি নিৱত্তিস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে…পে… সচ্চং ভগৱাতি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৬৬. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, পিণ্ডচাৰিকানং ভিক্খূনং ৱত্তং পঞ্ঞাপেস্সামি যথা পিণ্ডচাৰিকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্বং. পিণ্ডচাৰিকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা – ‘ইদানি গামং পৱিসিস্সামী’তি তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেন পৰিমণ্ডলং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা সগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিযো পাৰুপিত্ৱা গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱা ধোৱিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা সাধুকং অতৰমানেন গামো পৱিসিতব্বো.
‘‘সুপ্পটিচ্ছন্নেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. সুসংৱুতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ওক্খিত্তচক্খুনা অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উক্খিত্তকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উজ্জগ্ঘিকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. অপ্পসদ্দেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন কাযপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন বাহুপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন সীসপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন খম্ভকতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন ওগুণ্ঠিতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উক্কুটিকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং.
‘‘নিৱেসনং পৱিসন্তেন সল্লক্খেতব্বং – ‘ইমিনা পৱিসিস্সামি, ইমিনা নিক্খমিস্সামী’তি. নাতিসহসা পৱিসিতব্বং. নাতিসহসা নিক্খমিতব্বং. নাতিদূৰে ঠাতব্বং. নাচ্চাসন্নে ঠাতব্বং. নাতিচিৰং ঠাতব্বং. নাতিলহুং নিৱত্তিতব্বং. ঠিতকেন সল্লক্খেতব্বং – ‘ভিক্খং দাতুকামা ৱা অদাতুকামা ৱা’তি. সচে কম্মং ৱা নিক্খিপতি, আসনা ৱা ৱুট্ঠাতি, কটচ্ছুং ৱা পৰামসতি, ভাজনং ৱা পৰামসতি, ঠপেতি [ঠাপেতি (ক.)] ৱা – দাতুকামস্সাতি [দাতুকামিযাতি (স্যা.), দাতুকামা ৱিযাতি (সী.)] ঠাতব্বং. ভিক্খায দিয্যমানায ৱামেন হত্থেন সঙ্ঘাটিং উচ্চাৰেত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন পত্তং পণামেত্ৱা উভোহি হত্থেহি পত্তং পটিগ্গহেত্ৱা ভিক্খা পটিগ্গহেতব্বা. ন চ ভিক্খাদাযিকায মুখং উল্লোকেতব্বং [ওলোকেতব্বং (স্যা.)]. সল্লক্খেতব্বং – ‘সূপং দাতুকামা ৱা অদাতুকামা ৱা’তি. সচে কটচ্ছুং ৱা পৰামসতি, ভাজনং ৱা পৰামসতি, ঠপেতি ৱা – দাতুকামস্সাতি ঠাতব্বং. ভিক্খায দিন্নায সঙ্ঘাটিযা পত্তং পটিচ্ছাদেত্ৱা সাধুকং অতৰমানেন নিৱত্তিতব্বং.
‘‘সুপ্পটিচ্ছন্নেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. সুসংৱুতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ওক্খিত্তচক্খুনা অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উক্খিত্তকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উজ্জগ্ঘিকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. অপ্পসদ্দেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন কাযপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন বাহুপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন সীসপ্পচালকং অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন খম্ভকতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন ওগুণ্ঠিতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উক্কুটিকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. যো পঠমং গামতো পিণ্ডায পটিক্কমতি, তেন আসনং পঞ্ঞপেতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্বং, অৱক্কাৰপাতি ধোৱিত্ৱা উপট্ঠাপেতব্বা, পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতব্বং. যো পচ্ছা গামতো পিণ্ডায পটিক্কমতি, সচে হোতি ভুত্তাৱসেসো, সচে আকঙ্খতি, ভুঞ্জিতব্বং. নো চে আকঙ্খতি, অপ্পহৰিতে ৱা ছড্ডেতব্বং, অপ্পাণকে ৱা উদকে ওপিলাপেতব্বং. তেন আসনং উদ্ধৰিতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং পটিসামেতব্বং, অৱক্কাৰপাতি ধোৱিত্ৱা পটিসামেতব্বা, পানীযং পৰিভোজনীযং পটিসামেতব্বং, ভত্তগ্গং সম্মজ্জিতব্বং. যো পস্সতি পানীযঘটং ৱা পৰিভোজনীযঘটং ৱা ৱচ্চঘটং ৱা ৰিত্তং তুচ্ছং তেন উপট্ঠাপেতব্বং. সচস্স হোতি অৱিসয্হং, হত্থৱিকাৰেন দুতিযং আমন্তেত্ৱা হত্থৱিলঙ্ঘকেন উপট্ঠাপেতব্বং, ন চ তপ্পচ্চযা ৱাচা ভিন্দিতব্বা. ইদং খো, ভিক্খৱে, পিণ্ডচাৰিকানং ভিক্খূনং ৱত্তং যথা পিণ্ডচাৰিকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
৭. আৰঞ্ঞিকৱত্তকথা
৩৬৭. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তি. তে নেৱ পানীযং উপট্ঠাপেন্তি, ন পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেন্তি, ন অগ্গিং উপট্ঠাপেন্তি, ন অৰণিসহিতং উপট্ঠাপেন্তি, ন নক্খত্তপদানি জানন্তি, ন দিসাভাগং জানন্তি. চোৰা তত্থ গন্ত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘‘অত্থি, ভন্তে, পানীয’’ন্তি? ‘‘নত্থাৱুসো’’তি. ‘‘অত্থি, ভন্তে, পৰিভোজনীয’’ন্তি? ‘‘নত্থাৱুসো’’তি. ‘‘অত্থি, ভন্তে, অগ্গী’’তি? ‘‘নত্থাৱুসো’’তি. ‘‘অত্থি, ভন্তে, অৰণিসহিত’’ন্তি? ‘‘নত্থাৱুসো’’তি. ( ) [(অত্থি ভন্তে নক্খত্তপদানীতি, ন জানাম আৱুসোতি, অত্থি ভন্তে দিসাভাগন্তি, ন জানাম আৱুসোতি.) সী. ৱিমতিটীকায পন সমেতি] ‘‘কেনজ্জ, ভন্তে, যুত্ত’’ন্তি? ‘‘ন খো মযং, আৱুসো, জানামা’’তি. ‘‘কতমাযং, ভন্তে, দিসা’’তি? ‘‘ন খো মযং, আৱুসো, জানামা’’তি. অথ খো তে চোৰা – ‘নেৱিমেসং পানীযং অত্থি, ন পৰিভোজনীযং অত্থি, ন অগ্গি অত্থি, ন অৰণিসহিতং অত্থি, ন নক্খত্তপদানি জানন্তি, ন দিসাভাগং জানন্তি; চোৰা ইমে, নযিমে ভিক্খূ’তি – আকোটেত্ৱা পক্কমিংসু. অথ খো তে ভিক্খূ ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসুং. ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৬৮. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, আৰঞ্ঞিকানং ভিক্খূনং ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা আৰঞ্ঞিকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্বং. আৰঞ্ঞিকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা কালস্সেৱ উট্ঠায পত্তং থৱিকায পক্খিপিত্ৱা অংসে আলগ্গেত্ৱা চীৱৰং খন্ধে কৰিত্ৱা উপাহনা আৰোহিত্ৱা দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং পটিসামেত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানং থকেত্ৱা সেনাসনা ওতৰিতব্বং – ইদানি গামং পৱিসিস্সামীতি. উপাহনা ওমুঞ্চিত্ৱা নীচং কত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা থৱিকায পক্খিপিত্ৱা অংসে আলগ্গেত্ৱা তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেন পৰিমণ্ডলং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা সগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিযো পাৰুপিত্ৱা গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱা ধোৱিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা সাধুকং অতৰমানেন গামো পৱিসিতব্বো. সুপ্পটিচ্ছন্নেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং…পে… ন খম্ভকতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন ওগুণ্ঠিতেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. ন উক্কুটিকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং.
‘‘নিৱেসনং পৱিসন্তেন সল্লক্খেতব্বং – ‘ইমিনা পৱিসিস্সামি, ইমিনা নিক্খমিস্সামী’তি. নাতিসহসা পৱিসিতব্বং. নাতিসহসা নিক্খমিতব্বং. নাতিদূৰে ঠাতব্বং. নাচ্চাসন্নে ঠাতব্বং. নাতিচিৰং ঠাতব্বং. নাতিলহুং নিৱত্তিতব্বং. ঠিতকেন সল্লক্খেতব্বং – ‘ভিক্খং দাতুকামা ৱা অদাতুকামা ৱা’তি. সচে কম্মং ৱা নিক্খিপতি, আসনা ৱা ৱুট্ঠাতি, কটচ্ছুং ৱা পৰামসতি, ভাজনং ৱা পৰামসতি, ঠপেতি ৱা – দাতুকামস্সাতি ঠাতব্বং. ভিক্খায দিয্যমানায ৱামেন হত্থেন সঙ্ঘাটিং উচ্চাৰেত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন পত্তং পণামেত্ৱা উভোহি হত্থেহি পত্তং পটিগ্গহেত্ৱা ভিক্খা পটিগ্গহেতব্বা. ন চ ভিক্খাদাযিকায মুখং উল্লোকেতব্বং. সল্লক্খেতব্বং – ‘সূপং দাতুকামা ৱা অদাতুকামা ৱা’তি. সচে কটচ্ছু ৱা পৰামসতি, ভাজনং ৱা পৰামসতি, ঠপেতি ৱা – দাতুকামস্সাতি ঠাতব্বং. ভিক্খায দিন্নায সঙ্ঘাটিযা পত্তং পটিচ্ছাদেত্ৱা সাধুকং অতৰমানেন নিৱত্তিতব্বং.
‘‘সুপ্পটিচ্ছন্নেন অন্তৰঘৰে গন্তব্বং…পে… ন উক্কুটিকায অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. গামতো নিক্খমিত্ৱা পত্তং থৱিকায পক্খিপিত্ৱা অংসে আলগ্গেত্ৱা চীৱৰং সঙ্ঘৰিত্ৱা সীসে কৰিত্ৱা উপাহনা আৰোহিত্ৱা গন্তব্বং.
‘‘আৰঞ্ঞিকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা পানীযং উপট্ঠাপেতব্বং, পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতব্বং, অগ্গি উপট্ঠাপেতব্বো, অৰণিসহিতং উপট্ঠাপেতব্বং, কত্তৰদণ্ডো উপট্ঠাপেতব্বো, নক্খত্তপদানি উগ্গহেতব্বানি – সকলানি ৱা একদেসানি ৱা, দিসাকুসলেন ভৱিতব্বং. ইদং খো, ভিক্খৱে, আৰঞ্ঞিকানং ভিক্খূনং ৱত্তং যথা আৰঞ্ঞিকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
৮. সেনাসনৱত্তকথা
৩৬৯. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ অজ্ঝোকাসে চীৱৰকম্মং কৰোন্তি. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ পটিৱাতে অঙ্গণে [পঙ্গণে (সী. স্যা.)] সেনাসনং পপ্ফোটেসুং. ভিক্খূ ৰজেন ওকিৰিংসু. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ পটিৱাতে অঙ্গণে সেনাসনং পপ্ফোটেস্সন্তি! ভিক্খূ ৰজেন ওকিৰিংসূ’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ পটিৱাতে অঙ্গণে সেনাসনং পপ্ফোটেন্তি, ভিক্খূ ৰজেন ওকিৰিংসূ’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৭০. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং সেনাসনৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা ভিক্খূহি সেনাসনে সম্মা ৱত্তিতব্বং. যস্মিং ৱিহাৰে ৱিহৰতি, সচে সো ৱিহাৰো উক্লাপো হোতি, সচে উস্সহতি, সোধেতব্বো. [মহাৱ. ৬৬, ৬৭; চূড়ৱ. ৩৫৭] ৱিহাৰং সোধেন্তেন পঠমং পত্তচীৱৰং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; নিসীদনপচ্চত্থৰণং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; ভিসিবিব্বোহনং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; মঞ্চো নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বো; পীঠং নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; মঞ্চপটিপাদকা নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বা; খেড়মল্লকো নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বো; অপস্সেনফলকং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; ভুম্মত্থৰণং যথাপঞ্ঞত্তং সল্লক্খেত্ৱা নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং. সচে ৱিহাৰে সন্তানকং হোতি, উল্লোকা পঠমং ওহাৰেতব্বং, আলোকসন্ধিকণ্ণভাগা পমজ্জিতব্বা. সচে গেৰুকপৰিকম্মকতা ভিত্তি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা. সচে কাড়ৱণ্ণকতা ভূমি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা. সচে অকতা হোতি ভূমি, উদকেন পৰিপ্ফোসিত্ৱা পৰিফোসিত্ৱা সম্মজ্জিতব্বা – মা ৱিহাৰো ৰজেন উহঞ্ঞীতি. সঙ্কাৰং ৱিচিনিত্ৱা একমন্তং ছড্ডেতব্বং.
‘‘ন ভিক্খুসামন্তা সেনাসনং পপ্ফোটেতব্বং. ন ৱিহাৰসামন্তা সেনাসনং পপ্ফোটেতব্বং. ন পানীযসামন্তা সেনাসনং পপ্ফোটেতব্বং. ন পৰিভোজনীযসামন্তা সেনাসনং পপ্ফোটেতব্বং. ন পটিৱাতে অঙ্গণে সেনাসনং পপ্ফোটেতব্বং. অধোৱাতে সেনাসনং পপ্ফোটেতব্বং.
‘‘ভুম্মত্থৰণং একমন্তং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. মঞ্চপটিপাদকা একমন্তং ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে ঠপেতব্বা. মঞ্চো একমন্তং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বো. পীঠং একমন্তং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. ভিসিবিব্বোহনং একমন্তং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. নিসীদনপচ্চত্থৰণং একমন্তং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. খেড়মল্লকো একমন্তং ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে ঠপেতব্বো. অপস্সেনফলকং একমন্তং ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে ঠপেতব্বং. পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৱা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৱা হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. ন চ অনন্তৰহিতায ভূমিযা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. চীৱৰং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৱৰং গহেত্ৱা একেন হত্থেন চীৱৰৱংসং ৱা চীৱৰৰজ্জু ৱা পমজ্জিত্ৱা পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং.
‘‘সচে পুৰত্থিমা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, পুৰত্থিমা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে পচ্ছিমা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, পচ্ছিমা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে উত্তৰা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি উত্তৰা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে দক্খিণা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, দক্খিণা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে সীতকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানা ৱিৱৰিতব্বা, ৰত্তিং থকেতব্বা. সচে উণ্হকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানা থকেতব্বা, ৰত্তিং ৱিৱৰিতব্বা.
‘‘সচে পৰিৱেণং উক্লাপং হোতি, পৰিৱেণং সম্মজ্জিতব্বং. সচে কোট্ঠকো উক্লাপো হোতি, কোট্ঠকো সম্মজ্জিতব্বো. সচে উপট্ঠানসালা উক্লাপা হোতি, উপট্ঠানসালা সম্মজ্জিতব্বা. সচে অগ্গিসালা উক্লাপা হোতি, অগ্গিসালা সম্মজ্জিতব্বা. সচে ৱচ্চকুটি উক্লাপা হোতি, ৱচ্চকুটি সম্মজ্জিতব্বা. সচে পানীযং ন হোতি, পানীযং উপট্ঠাপেতব্বং. সচে পৰিভোজনীযং ন হোতি, পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতব্বং. সচে আচমনকুম্ভিযা উদকং ন হোতি, আচমনকুম্ভিযা উদকং আসিঞ্চিতব্বং.
‘‘সচে ৱুড্ঢেন সদ্ধিং একৱিহাৰে ৱিহৰতি, ন ৱুড্ঢং অনাপুচ্ছা উদ্দেসো দাতব্বো, ন পৰিপুচ্ছা দাতব্বা, ন সজ্ঝাযো কাতব্বো, ন ধম্মো ভাসিতব্বো, ন পদীপো কাতব্বো, ন পদীপো ৱিজ্ঝাপেতব্বো, ন ৱাতপানা ৱিৱৰিতব্বা, ন ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে ৱুড্ঢেন সদ্ধিং একচঙ্কমে চঙ্কমতি, যেন ৱুড্ঢো তেন পৰিৱত্তিতব্বং, ন চ ৱুড্ঢো সঙ্ঘাটিকণ্ণেন ঘট্টেতব্বো. ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং সেনাসনৱত্তং যথা ভিক্খূহি সেনাসনে সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
৯. জন্তাঘৰৱত্তকথা
৩৭১. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ জন্তাঘৰে থেৰেহি ভিক্খূহি নিৱাৰিযমানা অনাদৰিযং পটিচ্চ পহূতং কট্ঠং আৰোপেত্ৱা অগ্গিং দত্ৱা দ্ৱাৰং থকেত্ৱা দ্ৱাৰে নিসীদন্তি. ভিক্খূ [থেৰা চ ভিক্খূ (স্যা. কং.)] উণ্হাভিতত্তা দ্ৱাৰং অলভমানা মুচ্ছিতা পপতন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ জন্তাঘৰে থেৰেহি ভিক্খূহি নিৱাৰিযমানা অনাদৰিযং পটিচ্চ পহূতং কট্ঠং আৰোপেত্ৱা অগ্গিং দত্ৱা দ্ৱাৰং থকেত্ৱা দ্ৱাৰে নিসীদিস্সন্তি! ভিক্খূ উণ্হাভিতত্তা দ্ৱাৰং অলভমানা মুচ্ছিতা পপতন্তী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ জন্তাঘৰে থেৰেহি ভিক্খূহি নিৱাৰিযমানা অনাদৰিযং পটিচ্চ পহূতং কট্ঠং আৰোপেত্ৱা অগ্গিং দত্ৱা দ্ৱাৰং থকেত্ৱা দ্ৱাৰে নিসীদন্তি; ভিক্খূ উণ্হাভিতত্তা দ্ৱাৰং অলভমানা মুচ্ছিতা পপতন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, জন্তাঘৰে থেৰেন ভিক্খুনা নিৱাৰিযমানেন অনাদৰিযং পটিচ্চ পহূতং কট্ঠং আৰোপেত্ৱা অগ্গি দাতব্বো. যো দদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন, ভিক্খৱে, দ্ৱাৰং থকেত্ৱা দ্ৱাৰে নিসীদিতব্বং. যো নিসীদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স.
৩৭২. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং জন্তাঘৰৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা ভিক্খূহি জন্তাঘৰে সম্মা ৱত্তিতব্বং. যো পঠমং জন্তাঘৰং গচ্ছতি, সচে ছাৰিকা উস্সন্না হোতি, ছাৰিকা ছড্ডেতব্বা. সচে জন্তাঘৰং উক্লাপং হোতি, জন্তাঘৰং সম্মজ্জিতব্বং. সচে পৰিভণ্ডং উক্লাপং হোতি, পৰিভণ্ডং সম্মজ্জিতব্বং. সচে পৰিৱেণং উক্লাপং হোতি, পৰিৱেণং সম্মজ্জিতব্বং. সচে কোট্ঠকো উক্লাপো হোতি, কোট্ঠকো সম্মজ্জিতব্বো. সচে জন্তাঘৰসালা উক্লাপা হোতি, জন্তাঘৰসালা সম্মজ্জিতব্বা.
‘‘চুণ্ণং সন্নেতব্বং, মত্তিকা তেমেতব্বা, উদকদোণিকায উদকং আসিঞ্চিতব্বং. জন্তাঘৰং পৱিসন্তেন মত্তিকায মুখং মক্খেত্ৱা পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰং পৱিসিতব্বং. ন থেৰে ভিক্খূ অনুপখজ্জ নিসীদিতব্বং. ন নৱা ভিক্খূ আসনেন পটিবাহিতব্বা. সচে উস্সহতি, জন্তাঘৰে থেৰানং ভিক্খূনং পৰিকম্মং কাতব্বং. জন্তাঘৰা নিক্খমন্তেন জন্তাঘৰপীঠং আদায পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰা নিক্খমিতব্বং. সচে উস্সহতি, উদকেপি থেৰানং ভিক্খূনং পৰিকম্মং কাতব্বং. ন থেৰানং ভিক্খূনং পুৰতোপি নহাযিতব্বং, ন উপৰিতোপি নহাযিতব্বং. নহাতেন উত্তৰন্তেন ওতৰন্তানং মগ্গো দাতব্বো. যো পচ্ছা জন্তাঘৰা নিক্খমতি, সচে জন্তাঘৰং চিক্খল্লং হোতি, ধোৱিতব্বং. মত্তিকাদোণিকং ধোৱিত্ৱা জন্তাঘৰপীঠং পটিসামেত্ৱা অগ্গিং ৱিজ্ঝাপেত্ৱা দ্ৱাৰং থকেত্ৱা পক্কমিতব্বং. ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং জন্তাঘৰৱত্তং যথা ভিক্খূহি জন্তাঘৰে সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
১০. ৱচ্চকুটিৱত্তকথা
৩৭৩. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ব্ৰাহ্মণজাতিকো ৱচ্চং কত্ৱা ন ইচ্ছতি আচমেতুং – কো ইমং ৱসলং দুগ্গন্ধং আমসিস্সতীতি [আচমিস্সতীতি (ক.)]. তস্স ৱচ্চমগ্গে কিমি সণ্ঠাতি. অথ খো সো ভিক্খু ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, আৱুসো, ৱচ্চং কত্ৱা ন আচমেসী’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খু ৱচ্চং কত্ৱা ন আচমেস্সতী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, ৱচ্চং কত্ৱা ন আচমেসী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, ৱচ্চং কত্ৱা সতি উদকে নাচমেতব্বং. যো নাচমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ৱচ্চকুটিযা যথাৱুড্ঢং ৱচ্চং কৰোন্তি. নৱকা ভিক্খূ পঠমতৰং আগন্ত্ৱা ৱচ্চিতা আগমেন্তি. তে ৱচ্চং সন্ধাৰেন্তা মুচ্ছিতা পপতন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… সচ্চং কিৰ ভিক্খৱে…পে… সচ্চং ভগৱাতি…পে… ‘‘ন, ভিক্খৱে, ৱচ্চকুটিযা যথাৱুড্ঢং ৱচ্চো কাতব্বো. যো কৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, আগতপটিপাটিযা ৱচ্চং কাতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অতিসহসাপি ৱচ্চকুটিং পৱিসন্তি, উব্ভজিত্ৱাপি [উব্ভুজ্জিত্ৱাপি (সী.), উব্ভুজিত্ৱা (স্যা.)] পৱিসন্তি, নিত্থুনন্তাপি ৱচ্চং কৰোন্তি, দন্তকট্ঠং খাদন্তাপি ৱচ্চং কৰোন্তি, বহিদ্ধাপি ৱচ্চদোণিকায ৱচ্চং কৰোন্তি, বহিদ্ধাপি পস্সাৱদোণিকায পস্সাৱং কৰোন্তি, পস্সাৱদোণিকাযপি খেড়ং কৰোন্তি, ফৰুসেনপি কট্ঠেন অৱলেখন্তি, অৱলেখনকট্ঠম্পি ৱচ্চকূপম্হি পাতেন্তি, অতিসহসাপি নিক্খমন্তি, উব্ভজিত্ৱাপি নিক্খমন্তি, চপুচপুকাৰকম্পি আচমেন্তি, আচমনসৰাৱকেপি উদকং সেসেন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অতিসহসাপি ৱচ্চকুটিং পৱিসিস্সন্তি, উব্ভজিত্ৱাপি পৱিসিস্সন্তি, নিত্থুনন্তাপি ৱচ্চং কৰিস্সন্তি, দন্তকট্ঠং খাদন্তাপি ৱচ্চং কৰিস্সন্তি, বহিদ্ধাপি ৱচ্চদোণিকায ৱচ্চং কৰিস্সন্তি, বহিদ্ধাপি পস্সাৱদোণিকায পস্সাৱং কৰিস্সন্তি, পস্সাৱদোণিকাযপি খেড়ং কৰিস্সন্তি, ফৰুসেনপি কট্ঠেন অৱলেখিস্সন্তি, অৱলেখনকট্ঠম্পি ৱচ্চকূপম্হি পাতেস্সন্তি, অতিসহসাপি নিক্খমিস্সন্তি, উব্ভজিত্ৱাপি নিক্খমিস্সন্তি, চপুচপুকাৰকম্পি আচমেস্সন্তি, আচমনসৰাৱকেপি উদকং সেসেস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে…পে… সচ্চং ভগৱাতি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৭৪. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং ৱচ্চকুটিৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা ভিক্খূহি ৱচ্চকুটিযা সম্মা ৱত্তিতব্বং. যো ৱচ্চকুটিং গচ্ছতি তেন বহি ঠিতেন [বহি ঠিতেন (সী. ক.)] উক্কাসিতব্বং. অন্তো নিসিন্নেনপি উক্কাসিতব্বং. চীৱৰৱংসে ৱা চীৱৰৰজ্জুযা ৱা চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা সাধুকং অতৰমানেন ৱচ্চকুটী পৱিসিতব্বা. নাতিসহসা পৱিসিতব্বা. ন উব্ভজিত্ৱা পৱিসিতব্বা. ৱচ্চপাদুকায ঠিতেন উব্ভজিতব্বং. ন নিত্থুনন্তেন ৱচ্চো কাতব্বো. ন দন্তকট্ঠং খাদন্তেন ৱচ্চো কাতব্বো. ন বহিদ্ধা ৱচ্চদোণিকায ৱচ্চো কাতব্বো. ন বহিদ্ধা পস্সাৱদোণিকায পস্সাৱো কাতব্বো. ন পস্সাৱদোণিকায খেড়ো কাতব্বো. ন ফৰুসেন কট্ঠেন অৱলেখিতব্বং. ন অৱলেখনকট্ঠং ৱচ্চকূপম্হি পাতেতব্বং. ৱচ্চপাদুকায ঠিতেন পটিচ্ছাদেতব্বং. নাতিসহসা নিক্খমিতব্বং. ন উব্ভজিত্ৱা নিক্খমিতব্বং. আচমনপাদুকায ঠিতেন উব্ভজিতব্বং. ন চপুচপুকাৰকং আচমেতব্বং. ন আচমনসৰাৱকে উদকং সেসেতব্বং. আচমনপাদুকায ঠিতেন পটিচ্ছাদেতব্বং.
‘‘সচে ৱচ্চকুটি উহতা [ঊহতা (সী. স্যা.)] হোতি, ধোৱিতব্বা. সচে অৱলেখনপিধৰো পূৰো হোতি, অৱলেখনকট্ঠং ছড্ডেতব্বং. সচে ৱচ্চকুটি উক্লাপা হোতি, ৱচ্চকুটি সম্মজ্জিতব্বা. সচে পৰিভণ্ডং উক্লাপং হোতি, পৰিভণ্ডং সম্মজ্জিতব্বং. সচে পৰিৱেণং উক্লাপং হোতি, পৰিৱেণং সম্মজ্জিতব্বং. সচে কোট্ঠকো উক্লাপো হোতি, কোট্ঠকো সম্মজ্জিতব্বো. সচে আচমনকুম্ভিযা উদকং ন হোতি, আচমনকুম্ভিযা উদকং আসিঞ্চিতব্বং. ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং ৱচ্চকুটিৱত্তং যথা ভিক্খূহি ৱচ্চকুটিযা সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
১১. উপজ্ঝাযৱত্তকথা
৩৭৫. তেন খো পন সমযেন সদ্ধিৱিহাৰিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৱত্তন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সদ্ধিৱিহাৰিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৱত্তিস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, সদ্ধিৱিহাৰিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৱত্তন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… ‘‘কথঞ্হি নাম, ভিক্খৱে, সদ্ধিৱিহাৰিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৱত্তিস্সন্তি! নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৭৬. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সদ্ধিৱিহাৰিকানং উপজ্ঝাযেসু ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা সদ্ধিৱিহাৰিকেহি উপজ্ঝাযেসু সম্মা ৱত্তিতব্বং. [মহাৱ. ৬৬] সদ্ধিৱিহাৰিকেন, ভিক্খৱে, উপজ্ঝাযম্হি সম্মা ৱত্তিতব্বং. তত্ৰাযং সম্মাৱত্তনা –
‘‘কালস্সেৱ উট্ঠায উপাহনা ওমুঞ্চিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা দন্তকট্ঠং দাতব্বং, মুখোদকং দাতব্বং, আসনং পঞ্ঞপেতব্বং. সচে যাগু হোতি, ভাজনং ধোৱিত্ৱা যাগু উপনামেতব্বা. যাগুং পীতস্স উদকং দত্ৱা ভাজনং পটিগ্গহেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৱিত্ৱা পটিসামেতব্বং. উপজ্ঝাযম্হি ৱুট্ঠিতে আসনং উদ্ধৰিতব্বং. সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো.
‘‘সচে উপজ্ঝাযো গামং পৱিসিতুকামো হোতি, নিৱাসনং দাতব্বং, পটিনিৱাসনং পটিগ্গহেতব্বং, কাযবন্ধনং দাতব্বং, সগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিযো দাতব্বা, ধোৱিত্ৱা পত্তো সোদকো [সউদকো (ক.)] দাতব্বো. সচে উপজ্ঝাযো পচ্ছাসমণং আকঙ্খতি, তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেন পৰিমণ্ডলং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা সগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিযো পাৰুপিত্ৱা গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱা ধোৱিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা উপজ্ঝাযস্স পচ্ছাসমণেন হোতব্বং. নাতিদূৰে গন্তব্বং, নাচ্চাসন্নে গন্তব্বং, পত্তপৰিযাপন্নং পটিগ্গহেতব্বং. ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্স অন্তৰন্তৰা কথা ওপাতেতব্বা. উপজ্ঝাযো আপত্তিসামন্তা ভণমানো নিৱাৰেতব্বো.
‘‘নিৱত্তন্তেন পঠমতৰং আগন্ত্ৱা আসনং পঞ্ঞপেতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্বং, পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিগ্গহেতব্বং, পটিনিৱাসনং দাতব্বং, নিৱাসনং পটিগ্গহেতব্বং. সচে চীৱৰং সিন্নং হোতি, মুহুত্তং উণ্হে ওতাপেতব্বং, ন চ উণ্হে চীৱৰং নিদহিতব্বং. চীৱৰং সঙ্ঘৰিতব্বং. চীৱৰং সঙ্ঘৰন্তেন চতুৰঙ্গুলং কণ্ণং উস্সাৰেত্ৱা চীৱৰং সঙ্ঘৰিতব্বং – মা মজ্ঝে ভঙ্গো অহোসীতি. ওভোগে কাযবন্ধনং কাতব্বং.
‘‘সচে পিণ্ডপাতো হোতি, উপজ্ঝাযো চ ভুঞ্জিতুকামো হোতি, উদকং দত্ৱা পিণ্ডপাতো উপনামেতব্বো. উপজ্ঝাযো পানীযেন পুচ্ছিতব্বো. ভুত্তাৱিস্স উদকং দত্ৱা পত্তং পটিগ্গহেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৱিত্ৱা ৱোদকং কত্ৱা মুহুত্তং উণ্হে ওতাপেতব্বো. ন চ উণ্হে পত্তো নিদহিতব্বো. পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৱা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৱা হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. ন চ অনন্তৰহিতায ভূমিযা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. চীৱৰং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৱৰং গহেত্ৱা একেন হত্থেন চীৱৰৱংসং ৱা চীৱৰৰজ্জুং ৱা পমজ্জিত্ৱা পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. উপজ্ঝাযম্হি ৱুট্ঠিতে আসনং উদ্ধৰিতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং পটিসামেতব্বং. সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো.
‘‘সচে উপজ্ঝাযো নহাযিতুকামো হোতি, নহানং পটিযাদেতব্বং. সচে সীতেন অত্থো হোতি, সীতং পটিযাদেতব্বং. সচে উণ্হেন অত্থো হোতি, উণ্হং পটিযাদেতব্বং.
‘‘সচে উপজ্ঝাযো জন্তাঘৰং পৱিসিতুকামো হোতি, চুণ্ণং সন্নেতব্বং, মত্তিকা তেমেতব্বা, জন্তাঘৰপীঠং আদায উপজ্ঝাযস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গন্ত্ৱা জন্তাঘৰপীঠং দত্ৱা চীৱৰং পটিগ্গহেত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং, চুণ্ণং দাতব্বং, মত্তিকা দাতব্বা. সচে উস্সহতি, জন্তাঘৰং পৱিসিতব্বং. জন্তাঘৰং পৱিসন্তেন মত্তিকায মুখং মক্খেত্ৱা পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰং পৱিসিতব্বং. ন থেৰে ভিক্খূ অনুপখজ্জ নিসীদিতব্বং. ন নৱা ভিক্খূ আসনেন পটিবাহিতব্বা. জন্তাঘৰে উপজ্ঝাযস্স পৰিকম্মং কাতব্বং. জন্তাঘৰা নিক্খমন্তেন জন্তাঘৰপীঠং আদায পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰা নিক্খমিতব্বং.
‘‘উদকেপি উপজ্ঝাযস্স পৰিকম্মং কাতব্বং. নহাতেন পঠমতৰং উত্তৰিত্ৱা অত্তনো গত্তং ৱোদকং কত্ৱা নিৱাসেত্ৱা উপজ্ঝাযস্স গত্ততো উদকং পমজ্জিতব্বং, নিৱাসনং দাতব্বং, সঙ্ঘাটি দাতব্বা, জন্তাঘৰপীঠং আদায পঠমতৰং আগন্ত্ৱা আসনং পঞ্ঞপেতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্বং. উপজ্ঝাযো পানীযেন পুচ্ছিতব্বো. সচে উদ্দিসাপেতুকামো হোতি, উদ্দিসিতব্বো. সচে পৰিপুচ্ছিতুকামো হোতি, পৰিপুচ্ছিতব্বো.
‘‘যস্মিং ৱিহাৰে উপজ্ঝাযো ৱিহৰতি, সচে সো ৱিহাৰো উক্লাপো হোতি, সচে উস্সহতি, সোধেতব্বো. ৱিহাৰং সোধেন্তেন পঠমং পত্তচীৱৰং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; নিসীদনপচ্চত্থৰণং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; ভিসিবিব্বোহনং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; মঞ্চো নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বো; পীঠং নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; মঞ্চপটিপাদকা নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বা; খেড়মল্লকো নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বো; অপস্সেনফলকং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; ভূমত্থৰণং যথাপঞ্ঞত্তং সল্লক্খেত্ৱা নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং. সচে ৱিহাৰে সন্তানকং হোতি, উল্লোকা পঠমং ওহাৰেতব্বং, আলোকসন্ধিকণ্ণভাগা পমজ্জিতব্বা. সচে গেৰুকপৰিকম্মকতা ভিত্তি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা. সচে কাড়ৱণ্ণকতা ভূমি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা. সচে অকতা হোতি ভূমি, উদকেন পৰিপ্ফোসিত্ৱা পৰিফোসিত্ৱা সম্মজ্জিতব্বা – মা ৱিহাৰো ৰজেন উহঞ্ঞীতি. সঙ্কাৰং ৱিচিনিত্ৱা একমন্তং ছড্ডেতব্বং.
‘‘ভূমত্থৰণং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. মঞ্চপটিপাদকা ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে ঠপেতব্বা. মঞ্চো ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বো. পীঠং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. ভিসিবিব্বোহনং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. নিসীদনপচ্চত্থৰণং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. খেড়মল্লকো ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে ঠপেতব্বো. অপস্সেনফলকং ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে ঠপেতব্বং. পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৱা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৱা হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. ন চ অনন্তৰহিতায ভূমিযা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. চীৱৰং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৱৰং গহেত্ৱা একেন হত্থেন চীৱৰৱংসং ৱা চীৱৰৰজ্জুং ৱা পমজ্জিত্ৱা পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং.
‘‘সচে পুৰত্থিমা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, পুৰত্থিমা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে পচ্ছিমা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, পচ্ছিমা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে উত্তৰা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, উত্তৰা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে দক্খিণা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, দক্খিণা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে সীতকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানা ৱিৱৰিতব্বা, ৰত্তিং থকেতব্বা. সচে উণ্হকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানা থকেতব্বা, ৰত্তিং ৱিৱৰিতব্বা.
‘‘সচে পৰিৱেণং উক্লাপং হোতি, পৰিৱেণং সম্মজ্জিতব্বং. সচে কোট্ঠকো উক্লাপো হোতি, কোট্ঠকো সম্মজ্জিতব্বো. সচে উপট্ঠানসালা উক্লাপা হোতি, উপট্ঠানসালা সম্মজ্জিতব্বা. সচে অগ্গিসালা উক্লাপা হোতি, অগ্গিসালা সম্মজ্জিতব্বা. সচে ৱচ্চকুটি উক্লাপা হোতি, ৱচ্চকুটি সম্মজ্জিতব্বা. সচে পানীযং ন হোতি, পানীযং উপট্ঠাপেতব্বং. সচে পৰিভোজনীযং ন হোতি, পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতব্বং. সচে আচমনকুম্ভিযা উদকং ন হোতি, আচমনকুম্ভিযা উদকং আসিঞ্চিতব্বং.
‘‘সচে উপজ্ঝাযস্স অনভিৰতি উপ্পন্না হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন ৱূপকাসেতব্বো, ৱূপকাসাপেতব্বো, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে উপজ্ঝাযস্স কুক্কুচ্চং উপ্পন্নং হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন ৱিনোদেতব্বং, ৱিনোদাপেতব্বং, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে উপজ্ঝাযস্স দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন ৱিৱেচেতব্বং, ৱিৱেচাপেতব্বং, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে উপজ্ঝাযো গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নো হোতি পৰিৱাসাৰহো, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স পৰিৱাসং দদেয্যাতি. সচে উপজ্ঝাযো মূলাযপটিকস্সনাৰহো হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযং মূলায পটিকস্সেয্যাতি. সচে উপজ্ঝাযো মানত্তাৰহো হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স মানত্তং দদেয্যাতি. সচে উপজ্ঝাযো অব্ভানাৰহো হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযং অব্ভেয্যাতি. সচে সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স কম্মং কত্তুকামো হোতি, তজ্জনীযং ৱা নিযস্সং ৱা পব্বাজনীযং ৱা পটিসাৰণীযং ৱা উক্খেপনীযং ৱা, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স কম্মং ন কৰেয্য, লহুকায ৱা পৰিণামেয্যাতি. কতং ৱা পনস্স হোতি সঙ্ঘেন কম্মং, তজ্জনীযং ৱা নিযস্সং ৱা পব্বাজনীযং ৱা পটিসাৰণীযং ৱা উক্খেপনীযং ৱা, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযো সম্মা ৱত্তেয্য, লোমং পাতেয্য, নেত্থাৰং ৱত্তেয্য, সঙ্ঘো তং কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেয্যাতি.
‘‘সচে উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং ধোৱিতব্বং হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন ধোৱিতব্বং, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং ধোৱিযেথাতি. সচে উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং কাতব্বং হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন কাতব্বং, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং কৰিযেথাতি. সচে উপজ্ঝাযস্স ৰজনা পচিতব্বা হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন পচিতব্বা, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স ৰজনং পচিযেথাতি. সচে উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং ৰজিতব্বং [ৰজেতব্বং (স্যা.)] হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন ৰজিতব্বং, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং ৰজিযেথাতি. চীৱৰং ৰজন্তেন [ৰজেন্তেন (স্যা.)] সাধুকং সম্পৰিৱত্তকং সম্পৰিৱত্তকং ৰজিতব্বং, ন চ অচ্ছিন্নে থেৱে পক্কমিতব্বং.
‘‘ন উপজ্ঝাযং অনাপুচ্ছা একচ্চস্স পত্তো দাতব্বো, ন একচ্চস্স পত্তো পটিগ্গহেতব্বো; ন একচ্চস্স চীৱৰং দাতব্বং, ন একচ্চস্স চীৱৰং পটিগ্গহেতব্বং; ন একচ্চস্স পৰিক্খাৰো দাতব্বো, ন একচ্চস্স পৰিক্খাৰো পটিগ্গহেতব্বো; ন একচ্চস্স কেসা ছেদেতব্বা [ছেত্তব্বা (সী.), ছেদিতব্বা (ক.)], ন একচ্চেন কেসা ছেদাপেতব্বা; ন একচ্চস্স পৰিকম্মং কাতব্বং, ন একচ্চেন পৰিকম্মং কাৰাপেতব্বং; ন একচ্চস্স ৱেয্যাৱচ্চো [ৱেয্যাৱচ্চং (ক.)] কাতব্বো, ন একচ্চেন ৱেয্যাৱচ্চো কাৰাপেতব্বো; ন একচ্চস্স পচ্ছাসমণেন হোতব্বং, ন একচ্চো পচ্ছাসমণো আদাতব্বো; ন একচ্চস্স পিণ্ডপাতো নীহৰিতব্বো, ন একচ্চেন পিণ্ডপাতো নীহৰাপেতব্বো; ন উপজ্ঝাযং অনাপুচ্ছা গামো পৱিসিতব্বো; ন সুসানং গন্তব্বং; ন দিসা পক্কমিতব্বা. সচে উপজ্ঝাযো গিলানো হোতি, যাৱজীৱং উপট্ঠাতব্বো, ৱুট্ঠানমস্স আগমেতব্বং. ইদং খো, ভিক্খৱে, সদ্ধিৱিহাৰিকানং উপজ্ঝাযেসু ৱত্তং যথা সদ্ধিৱিহাৰিকেহি উপজ্ঝাযেসু সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
১২. সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তকথা
৩৭৭. তেন খো পন সমযেন উপজ্ঝাযা সদ্ধিৱিহাৰিকেসু ন সম্মা ৱত্তন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম উপজ্ঝাযা সদ্ধিৱিহাৰিকেসু ন সম্মা ৱত্তিস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, উপজ্ঝাযা সদ্ধিৱিহাৰিকেসু ন সম্মা ৱত্তন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৭৮. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, উপজ্ঝাযানং সদ্ধিৱিহাৰিকেসু ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা উপজ্ঝাযেহি সদ্ধিৱিহাৰিকেসু সম্মা ৱত্তিতব্বং. [মহাৱ. ৬৭] উপজ্ঝাযেন, ভিক্খৱে, সদ্ধিৱিহাৰিকম্হি সম্মা ৱত্তিতব্বং. তত্ৰাযং সম্মাৱত্তনা –
‘‘উপজ্ঝাযেন, ভিক্খৱে, সদ্ধিৱিহাৰিকো সঙ্গহেতব্বো অনুগ্গহেতব্বো উদ্দেসেন পৰিপুচ্ছায ওৱাদেন অনুসাসনিযা. সচে উপজ্ঝাযস্স পত্তো হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পত্তো ন হোতি, উপজ্ঝাযেন সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পত্তো দাতব্বো, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পত্তো উপ্পজ্জিযেথাতি. সচে উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকস্স চীৱৰং ন হোতি, উপজ্ঝাযেন সদ্ধিৱিহাৰিকস্স চীৱৰং দাতব্বং, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স চীৱৰং উপ্পজ্জিযেথাতি. সচে উপজ্ঝাযস্স পৰিক্খাৰো হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পৰিক্খাৰো ন হোতি, উপজ্ঝাযেন সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পৰিক্খাৰো দাতব্বো, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পৰিক্খাৰো উপ্পজ্জিযেথাতি.
‘‘সচে সদ্ধিৱিহাৰিকো গিলানো হোতি, কালস্সেৱ উট্ঠায দন্তকট্ঠং দাতব্বং, মুখোদকং দাতব্বং, আসনং পঞ্ঞপেতব্বং. সচে যাগু হোতি, ভাজনং ধোৱিত্ৱা যাগু উপনামেতব্বা. যাগুং পীতস্স উদকং দত্ৱা ভাজনং পটিগ্গহেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৱিত্ৱা পটিসামেতব্বং. সদ্ধিৱিহাৰিকম্হি ৱুট্ঠিতে আসনং উদ্ধৰিতব্বং. সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো.
‘‘সচে সদ্ধিৱিহাৰিকো গামং পৱিসিতুকামো হোতি, নিৱাসনং দাতব্বং, পটিনিৱাসনং পটিগ্গহেতব্বং, কাযবন্ধনং দাতব্বং, সগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিযো দাতব্বা, ধোৱিত্ৱা পত্তো সোদকো দাতব্বো.
‘‘এত্তাৱতা নিৱত্তিস্সতীতি আসনং পঞ্ঞপেতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্বং, পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিগ্গহেতব্বং, পটিনিৱাসনং দাতব্বং, নিৱাসনং পটিগ্গহেতব্বং. সচে চীৱৰং সিন্নং হোতি, মুহুত্তং উণ্হে ওতাপেতব্বং, ন চ উণ্হে চীৱৰং নিদহিতব্বং. চীৱৰং সঙ্ঘৰিতব্বং. চীৱৰং সঙ্ঘৰন্তেন চতুৰঙ্গুলং কণ্ণং উস্সাৰেত্ৱা চীৱৰং সঙ্ঘৰিতব্বং – মা মজ্ঝে ভঙ্গো অহোসীতি. ওভোগে কাযবন্ধনং কাতব্বং.
‘‘সচে পিণ্ডপাতো হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকো চ ভুঞ্জিতুকামো হোতি, উদকং দত্ৱা পিণ্ডপাতো উপনামেতব্বো. সদ্ধিৱিহাৰিকো পানীযেন পুচ্ছিতব্বো. ভুত্তাৱিস্স উদকং দত্ৱা পত্তং পটিগ্গহেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৱিত্ৱা ৱোদকং কত্ৱা মুহুত্তং উণ্হে ওতাপেতব্বো, ন চ উণ্হে পত্তো নিদহিতব্বো. পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৱা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৱা হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. ন চ অনন্তৰহিতায ভূমিযা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. চীৱৰং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৱৰং গহেত্ৱা একেন হত্থেন চীৱৰৱংসং ৱা চীৱৰৰজ্জুং ৱা পমজ্জিত্ৱা পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. সদ্ধিৱিহাৰিকম্হি ৱুট্ঠিতে আসনং উদ্ধৰিতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং পটিসামেতব্বং. সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো.
‘‘সচে সদ্ধিৱিহাৰিকো নহাযিতুকামো হোতি, নহানং পটিযাদেতব্বং. সচে সীতেন অত্থো হোতি, সীতং পটিযাদেতব্বং. সচে উণ্হেন অত্থো হোতি, উণ্হং পটিযাদেতব্বং.
‘‘সচে সদ্ধিৱিহাৰিকো জন্তাঘৰং পৱিসিতুকামো হোতি, চুণ্ণং সন্নেতব্বং, মত্তিকা তেমেতব্বা, জন্তাঘৰপীঠং আদায [আদায সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো (ক.)] গন্ত্ৱা জন্তাঘৰপীঠং দত্ৱা চীৱৰং পটিগ্গহেত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং, চুণ্ণং দাতব্বং, মত্তিকা দাতব্বা. সচে উস্সহতি জন্তাঘৰং পৱিসিতব্বং. জন্তাঘৰং পৱিসন্তেন মত্তিকায মুখং মক্খেত্ৱা পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰং পৱিসিতব্বং. ন থেৰে ভিক্খূ অনুপখজ্জ নিসীদিতব্বং, ন নৱা ভিক্খূ আসনেন পটিবাহিতব্বা. জন্তাঘৰে সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পৰিকম্মং কাতব্বং. জন্তাঘৰা নিক্খমন্তেন জন্তাঘৰপীঠং আদায পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰা নিক্খমিতব্বং.
‘‘উদকেপি সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পৰিকম্মং কাতব্বং. নহাতেন পঠমতৰং উত্তৰিত্ৱা অত্তনো গত্তং ৱোদকং কত্ৱা নিৱাসেত্ৱা সদ্ধিৱিহাৰিকস্স গত্ততো উদকং পমজ্জিতব্বং, নিৱাসনং দাতব্বং, সঙ্ঘাটি দাতব্বা, জন্তাঘৰপীঠং আদায পঠমতৰং আগন্ত্ৱা আসনং পঞ্ঞপেতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্বং. সদ্ধিৱিহাৰিকো পানীযেন পুচ্ছিতব্বো.
‘‘যস্মিং ৱিহাৰে সদ্ধিৱিহাৰিকো ৱিহৰতি, সচে সো ৱিহাৰো উক্লাপো হোতি, সচে উস্সহতি, সোধেতব্বো. ৱিহাৰং সোধেন্তেন পঠমং পত্তচীৱৰং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং…পে… সচে আচমনকুম্ভিযা উদকং ন হোতি, আচমনকুম্ভিযা উদকং আসিঞ্চিতব্বং.
‘‘সচে সদ্ধিৱিহাৰিকস্স অনভিৰতি উপ্পন্না হোতি, উপজ্ঝাযেন ৱূপকাসেতব্বো, ৱূপকাসাপেতব্বো, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে সদ্ধিৱিহাৰিকস্স কুক্কুচ্চং উপ্পন্নং হোতি, উপজ্ঝাযেন ৱিনোদেতব্বং, ৱিনোদাপেতব্বং, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে সদ্ধিৱিহাৰিকস্স দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি, উপজ্ঝাযেন ৱিৱেচেতব্বং, ৱিৱেচাপেতব্বং, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে সদ্ধিৱিহাৰিকো গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নো হোতি পৰিৱাসাৰহো, উপজ্ঝাযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পৰিৱাসং দদেয্যাতি. সচে সদ্ধিৱিহাৰিকো মূলাযপটিকস্সনাৰহো হোতি, উপজ্ঝাযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো সদ্ধিৱিহাৰিকং মূলায পটিকস্সেয্যাতি. সচে সদ্ধিৱিহাৰিকো মানত্তাৰহো হোতি, উপজ্ঝাযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স মানত্তং দদেয্যাতি. সচে সদ্ধিৱিহাৰিকো অব্ভানাৰহো হোতি, উপজ্ঝাযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো সদ্ধিৱিহাৰিকং অব্ভেয্যাতি. সচে সঙ্ঘো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স কম্মং কত্তুকামো হোতি, তজ্জনীযং ৱা নিযস্সং ৱা পব্বাজনীযং ৱা পটিসাৰণীযং ৱা উক্খেপনীযং ৱা, উপজ্ঝাযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স কম্মং ন কৰেয্য, লহুকায ৱা পৰিণামেয্যাতি. কতং ৱা পনস্স হোতি সঙ্ঘেন কম্মং, তজ্জনীযং ৱা নিযস্সং ৱা পব্বাজনীযং ৱা পটিসাৰণীযং ৱা, উক্খেপনীযং ৱা, উপজ্ঝাযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সদ্ধিৱিহাৰিকো সম্মা ৱত্তেয্য লোমং পাতেয্য, নেত্থাৰং ৱত্তেয্য, সঙ্ঘো তং কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেয্যাতি.
‘‘সচে সদ্ধিৱিহাৰিকস্স চীৱৰং ধোৱিতব্বং হোতি, উপজ্ঝাযেন আচিক্খিতব্বং – এৱং ধোৱেয্যাসীতি, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স চীৱৰং ধোৱিযেথাতি. সচে সদ্ধিৱিহাৰিকস্স চীৱৰং কাতব্বং হোতি, উপজ্ঝাযেন আচিক্খিতব্বং – এৱং কৰেয্যাসীতি, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স চীৱৰং কৰিযেথাতি. সচে সদ্ধিৱিহাৰিকস্স ৰজনং পচিতব্বং হোতি, উপজ্ঝাযেন আচিক্খিতব্বং – এৱং পচেয্যাসীতি, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স ৰজনং পচিযেথাতি. সচে সদ্ধিৱিহাৰিকস্স চীৱৰং ৰজিতব্বং হোতি, উপজ্ঝাযেন আচিক্খিতব্বং – এৱং ৰজেয্যাসীতি, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স চীৱৰং ৰজিযেথাতি. চীৱৰং ৰজন্তেন সাধুকং সম্পৰিৱত্তকং সম্পৰিৱত্তকং ৰজিতব্বং, ন চ অচ্ছিন্নে থেৱে পক্কমিতব্বং. সচে সদ্ধিৱিহাৰিকো গিলানো হোতি, যাৱজীৱং উপট্ঠাতব্বো, ৱুট্ঠানমস্স আগমেতব্বং. ইদং খো, ভিক্খৱে, উপজ্ঝাযানং সদ্ধিৱিহাৰিকেসু ৱত্তং যথা উপজ্ঝাযেহি সদ্ধিৱিহাৰিকেসু সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
দুতিযভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.
১৩. আচৰিযৱত্তকথা
৩৭৯. তেন খো পন সমযেন অন্তেৱাসিকা আচৰিযেসু ন সম্মা ৱত্তন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম অন্তেৱাসিকা আচৰিযেসু ন সম্মা ৱত্তিস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, অন্তেৱাসিকা আচৰিযেসু ন সম্মা ৱত্তন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৮০. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, অন্তেৱাসিকানং আচৰিযেসু ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা অন্তেৱাসিকেহি আচৰিযেসু সম্মা ৱত্তিতব্বং. [মহাৱ. ৭৮] অন্তেৱাসিকেন, ভিক্খৱে, আচৰিযম্হি সম্মা ৱত্তিতব্বং. তত্ৰাযং সম্মাৱত্তনা –
‘‘কালস্সেৱ উট্ঠায উপাহনা ওমুঞ্চিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা দন্তকট্ঠং দাতব্বং, মুখোদকং দাতব্বং, আসনং পঞ্ঞপেতব্বং. সচে যাগু হোতি, ভাজনং ধোৱিত্ৱা যাগু উপনামেতব্বা. যাগুং পীতস্স উদকং দত্ৱা ভাজনং পটিগ্গহেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৱিত্ৱা পটিসামেতব্বং. আচৰিযম্হি ৱুট্ঠিতে আসনং উদ্ধৰিতব্বং. সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো.
‘‘সচে আচৰিযো গামং পৱিসিতুকামো হোতি, নিৱাসনং দাতব্বং, পটিনিৱাসনং পটিগ্গহেতব্বং, কাযবন্ধনং দাতব্বং, সগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিযো দাতব্বা, ধোৱিত্ৱা পত্তো সোদকো দাতব্বো. সচে আচৰিযো পচ্ছাসমণং আকঙ্খতি, তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেন পৰিমণ্ডলং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা সগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিযো পাৰুপিত্ৱা গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱা ধোৱিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা আচৰিযস্স পচ্ছাসমণেন হোতব্বং. নাতিদূৰে গন্তব্বং, নাচ্চাসন্নে গন্তব্বং, পত্তপৰিযাপন্নং পটিগ্গহেতব্বং. ন আচৰিযস্স ভণমানস্স অন্তৰন্তৰা কথা ওপাতেতব্বা. আচৰিযো আপত্তিসামন্তা ভণমানো নিৱাৰেতব্বো.
‘‘নিৱত্তন্তেন পঠমতৰং আগন্ত্ৱা আসনং পঞ্ঞপেতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্বং, পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিগ্গহেতব্বং, পটিনিৱাসনং দাতব্বং, নিৱাসনং পটিগ্গহেতব্বং. সচে চীৱৰং সিন্নং হোতি, মুহুত্তং উণ্হে ওতাপেতব্বং, ন চ উণ্হে চীৱৰং নিদহিতব্বং. চীৱৰং সঙ্ঘৰিতব্বং. চীৱৰং সঙ্ঘৰন্তেন চতুৰঙ্গুলং কণ্ণং উস্সাৰেত্ৱা চীৱৰং সঙ্ঘৰিতব্বং – মা মজ্ঝে ভঙ্গো অহোসীতি. ওভোগে কাযবন্ধনং কাতব্বং.
‘‘সচে পিণ্ডপাতো হোতি, আচৰিযো চ ভুঞ্জিতুকামো হোতি, উদকং দত্ৱা পিণ্ডপাতো উপনামেতব্বো. আচৰিযো পানীযেন পুচ্ছিতব্বো. ভুত্তাৱিস্স উদকং দত্ৱা পত্তং পটিগ্গহেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৱিত্ৱা ৱোদকং কত্ৱা মুহুত্তং উণ্হে ওতাপেতব্বো, ন চ উণ্হে পত্তো নিদহিতব্বো. পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৱা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৱা হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. ন চ অনন্তৰহিতায ভূমিযা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. চীৱৰং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৱৰং গহেত্ৱা একেন হত্থেন চীৱৰৱংসং ৱা চীৱৰৰজ্জুং ৱা পমজিত্ৱা পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. আচৰিযম্হি ৱুট্ঠিতে আসনং উদ্ধৰিতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং পটিসামেতব্বং. সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো.
‘‘সচে আচৰিযো নহাযিতুকামো হোতি, নহানং পটিযাদেতব্বং. সচে সীতেন অত্থো হোতি, সীতং পটিযাদেতব্বং. সচে উণ্হেন অত্থো হোতি, উণ্হং পটিযাদেতব্বং.
‘‘সচে আচৰিযো জন্তাঘৰং পৱিসিতুকামো হোতি, চুণ্ণং সন্নেতব্বং, মত্তিকা তেমেতব্বা, জন্তাঘৰপীঠং আদায আচৰিযস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গন্ত্ৱা জন্তাঘৰপীঠং দত্ৱা চীৱৰং পটিগ্গহেত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং, চুণ্ণং দাতব্বং, মত্তিকা দাতব্বা. সচে উস্সহতি, জন্তাঘৰং পৱিসিতব্বং. জন্তাঘৰং পৱিসন্তেন মত্তিকায মুখং মক্খেত্ৱা পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰং পৱিসিতব্বং. ন থেৰে ভিক্খূ অনুপখজ্জ নিসীদিতব্বং. ন নৱা ভিক্খূ আসনেন পটিবাহিতব্বা. জন্তাঘৰে আচৰিযস্স পৰিকম্মং কাতব্বং. জন্তাঘৰা নিক্খমন্তেন জন্তাঘৰপীঠং আদায পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰা নিক্খমিতব্বং.
‘‘উদকেপি আচৰিযস্স পৰিকম্মং কাতব্বং. নহাতেন পঠমতৰং উত্তৰিত্ৱা অত্তনো গত্তং ৱোদকং কত্ৱা নিৱাসেত্ৱা আচৰিযস্স গত্ততো উদকং পমজ্জিতব্বং, নিৱাসনং দাতব্বং, সঙ্ঘাটি দাতব্বা, জন্তাঘৰপীঠং আদায পঠমতৰং আগন্ত্ৱা আসনং পঞ্ঞপেতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্বং. আচৰিযো পানীযেন পুচ্ছিতব্বো. সচে উদ্দিসাপেতুকামো হোতি, উদ্দিসিতব্বো. সচে পৰিপুচ্ছিতুকামো হোতি, পৰিপুচ্ছিতব্বো.
‘‘যস্মিং ৱিহাৰে আচৰিযো ৱিহৰতি, সচে সো ৱিহাৰো উক্লাপো হোতি, সচে উস্সহতি, সোধেতব্বো. ৱিহাৰং সোধেন্তেন পঠমং পত্তচীৱৰং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; নিসীদনপচ্চত্থৰণং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; ভিসিবিব্বোহনং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; মঞ্চো নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বো; পীঠং নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; মঞ্চপটিপাদকা নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বা; খেড়মল্লকো নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বো; অপস্সেনফলকং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; ভূমত্থৰণং যথাপঞ্ঞত্তং সল্লক্খেত্ৱা নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং. সচে ৱিহাৰে সন্তানকং হোতি, উল্লোকা পঠমং ওহাৰেতব্বং, আলোকসন্ধিকণ্ণভাগা পমজ্জিতব্বা. সচে গেৰুকপৰিকম্মকতা ভিত্তি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা. সচে কাড়ৱণ্ণকতা ভূমি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা. সচে অকতা হোতি ভূমি, উদকেন পৰিপ্ফোসিত্ৱা পৰিফোসিত্ৱা সম্মজ্জিতব্বা – মা ৱিহাৰো ৰজেন উহঞ্ঞীতি. সঙ্কাৰং ৱিচিনিত্ৱা একমন্তং ছড্ডেতব্বং.
‘‘ভূমত্থৰণং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. মঞ্চপটিপাদকা ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে ঠপেতব্বা. মঞ্চো ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বো. পীঠং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. ভিসিবিব্বোহনং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. নিসীদনপচ্চত্থৰণং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বং. খেড়মল্লকো ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে ঠপেতব্বো. অপস্সেনফলকং ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে ঠপেতব্বং. পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৱা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৱা হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. ন চ অনন্তৰহিতায ভূমিযা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. চীৱৰং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৱৰং গহেত্ৱা একেন হত্থেন চীৱৰৱংসং ৱা চীৱৰৰজ্জুং ৱা পমজ্জিত্ৱা পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং.
‘‘সচে পুৰত্থিমা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, পুৰত্থিমা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে পচ্ছিমা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, পচ্ছিমা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে উত্তৰা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, উত্তৰা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে দক্খিণা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, দক্খিণা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে সীতকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানা ৱিৱৰিতব্বা, ৰত্তিং থকেতব্বা. সচে উণ্হকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানা থকেতব্বা, ৰত্তিং ৱিৱৰিতব্বা.
‘‘সচে পৰিৱেণং উক্লাপং হোতি, পৰিৱেণং সম্মজ্জিতব্বং. সচে কোট্ঠকো উক্লাপো হোতি, কোট্ঠকো সম্মজ্জিতব্বো. সচে উপট্ঠানসালা উক্লাপা হোতি, উপট্ঠানসালা সম্মজ্জিতব্বা. সচে অগ্গিসালা উক্লাপা হোতি, অগ্গিসালা সম্মজ্জিতব্বা. সচে ৱচ্চকুটি উক্লাপা হোতি, ৱচ্চকুটি সম্মজ্জিতব্বা. সচে পানীযং ন হোতি, পানীযং উপট্ঠাপেতব্বং. সচে পৰিভোজনীযং ন হোতি, পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতব্বং. সচে আচমনকুম্ভিযা উদকং ন হোতি, আচমনকুম্ভিযা উদকং আসিঞ্চিতব্বং.
‘‘সচে আচৰিযস্স অনভিৰতি উপ্পন্না হোতি, অন্তেৱাসিকেন ৱূপকাসেতব্বা, ৱূপকাসাপেতব্বা, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে আচৰিযস্স কুক্কুচ্চং উপ্পন্নং হোতি, অন্তেৱাসিকেন ৱিনোদেতব্বং, ৱিনোদাপেতব্বং, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে আচৰিযস্স দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি, অন্তেৱাসিকেন ৱিৱেচেতব্বং, ৱিৱেচাপেতব্বং, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে আচৰিযো গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নো হোতি, পৰিৱাসাৰহো, অন্তেৱাসিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো আচৰিযস্স পৰিৱাসং দদেয্যাতি. সচে আচৰিযো মূলাযপটিকস্সনাৰহো হোতি, অন্তেৱাসিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো আচৰিযং মূলায পটিকস্সেয্যাতি. সচে আচৰিযো মানত্তাৰহো হোতি, অন্তেৱাসিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো আচৰিযস্স মানত্তং দদেয্যাতি. সচে আচৰিযো অব্ভানাৰহো হোতি, অন্তেৱাসিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো আচৰিযং অব্ভেয্যাতি. সচে সঙ্ঘো আচৰিযস্স কম্মং কত্তুকামো হোতি, তজ্জনীযং ৱা নিযস্সং ৱা পব্বাজনীযং ৱা পটিসাৰণীযং ৱা উক্খেপনীযং ৱা, অন্তেৱাসিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো আচৰিযস্স কম্মং ন কৰেয্য, লহুকায ৱা পৰিণামেয্যাতি. কতং ৱা পনস্স হোতি সঙ্ঘেন কম্মং, তজ্জনীযং ৱা নিযস্সং ৱা পব্বাজনীযং ৱা পটিসাৰণীযং ৱা উক্খেপনীযং ৱা, অন্তেৱাসিকেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো আচৰিযো সম্মা ৱত্তেয্য, লোমং পাতেয্য, নেত্থাৰং ৱত্তেয্য, সঙ্ঘো তং কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেয্যাতি.
‘‘সচে আচৰিযস্স চীৱৰং ধোৱিতব্বং হোতি, অন্তেৱাসিকেন ধোৱিতব্বং, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো আচৰিযস্স চীৱৰং ধোৱিযেথাতি. সচে আচৰিযস্স চীৱৰং কাতব্বং হোতি, অন্তেৱাসিকেন কাতব্বং, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো আচৰিযস্স চীৱৰং কৰিযেথাতি. সচে আচৰিযস্স ৰজনং পচিতব্বং হোতি, অন্তেৱাসিকেন পচিতব্বং, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো আচৰিযস্স ৰজনং পচিযেথাতি. সচে আচৰিযস্স চীৱৰং ৰজিতব্বং হোতি, অন্তেৱাসিকেন ৰজিতব্বং, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো আচৰিযস্স চীৱৰং ৰজিযেথাতি. চীৱৰং ৰজন্তেন সাধুকং সম্পৰিৱত্তকং সম্পৰিৱত্তকং ৰজিতব্বং, ন চ অচ্ছিন্নে থেৱে পক্কমিতব্বং.
‘‘ন আচৰিযং অনাপুচ্ছা একচ্চস্স পত্তো দাতব্বো, ন একচ্চস্স পত্তো পটিগ্গহেতব্বো; ন একচ্চস্স চীৱৰং দাতব্বং, ন একচ্চস্স চীৱৰং পটিগ্গহেতব্বং; ন একচ্চস্স পৰিক্খাৰো দাতব্বো, ন একচ্চস্স পৰিক্খাৰো পটিগ্গহেতব্বো; ন একচ্চস্স কেসা ছেদিতব্বা, ন একচ্চেন কেসা ছেদাপেতব্বা; ন একচ্চস্স পৰিকম্মং কাতব্বং, ন একচ্চেন পৰিকম্মং কাৰাপেতব্বং; ন একচ্চস্স ৱেয্যাৱচ্চো কাতব্বো, ন একচ্চেন ৱেয্যাৱচ্চো কাৰাপেতব্বো; ন একচ্চস্স পচ্ছাসমণেন হোতব্বং, ন একচ্চো পচ্ছাসমণো আদাতব্বো; ন একচ্চস্স পিণ্ডপাতো নীহৰিতব্বো, ন একচ্চেন পিণ্ডপাতো নীহৰাপেতব্বো; ন আচৰিযং অনাপুচ্ছা গামো পৱিসিতব্বো; ন সুসানং গন্তব্বং; ন দিসা পক্কমিতব্বা. সচে আচৰিযো গিলানো হোতি, যাৱজীৱং উপট্ঠাতব্বো, ৱুট্ঠানমস্স আগমেতব্বং. ইদং খো, ভিক্খৱে, অন্তেৱাসিকানং আচৰিযেসু ৱত্তং যথা অন্তেৱাসিকেহি আচৰিযেসু সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
১৪. অন্তেৱাসিকৱত্তকথা
৩৮১. তেন খো পন সমযেন আচৰিযা অন্তেৱাসিকেসু ন সম্মা ৱত্তন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম আচৰিযা অন্তেৱাসিকেসু ন সম্মা ৱত্তিস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা ভিক্খূ পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, আচৰিযা অন্তেৱাসিকেসু ন সম্মা ৱত্তন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
৩৮২. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, আচৰিযানং অন্তেৱাসিকেসু ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা আচৰিযেহি অন্তেৱাসিকেসু সম্মা ৱত্তিতব্বং. [মহাৱ. ৭৯] আচৰিযেন, ভিক্খৱে, অন্তেৱাসিকম্হি সম্মা ৱত্তিতব্বং. তত্ৰাযং সম্মাৱত্তনা –
‘‘আচৰিযেন, ভিক্খৱে, অন্তেৱাসিকো সঙ্গহেতব্বো অনুগ্গহেতব্বো উদ্দেসেন পৰিপুচ্ছায ওৱাদেন অনুসাসনিযা. সচে আচৰিযস্স পত্তো হোতি, অন্তেৱাসিকস্স পত্তো ন হোতি, আচৰিযেন অন্তেৱাসিকস্স পত্তো দাতব্বো, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো অন্তেৱাসিকস্স পত্তো উপ্পজ্জিযেথাতি. সচে আচৰিযস্স চীৱৰং হোতি, অন্তেৱাসিকস্স চীৱৰং ন হোতি, আচৰিযেন অন্তেৱাসিকস্স চীৱৰং দাতব্বং, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো অন্তেৱাসিকস্স চীৱৰং উপ্পজ্জিযেথাতি. সচে আচৰিযস্স পৰিক্খাৰো হোতি, অন্তেৱাসিকস্স পৰিক্খাৰো ন হোতি, আচৰিযেন অন্তেৱাসিকস্স পৰিক্খাৰো দাতব্বো, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো অন্তেৱাসিকস্স পৰিক্খাৰো উপ্পজ্জিযেথাতি.
‘‘সচে অন্তেৱাসিকো গিলানো হোতি, কালস্সেৱ উট্ঠায দন্তকট্ঠং দাতব্বং, মুখোদকং দাতব্বং, আসনং পঞ্ঞপেতব্বং. সচে যাগু হোতি, ভাজনং ধোৱিত্ৱা যাগু উপনামেতব্বা. যাগুং পীতস্স উদকং দত্ৱা ভাজনং পটিগ্গহেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৱিত্ৱা পটিসামেতব্বং. অন্তেৱাসিকম্হি ৱুট্ঠিতে আসনং উদ্ধৰিতব্বং. সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো.
‘‘সচে অন্তেৱাসিকো গামং পৱিসিতুকামো হোতি, নিৱাসনং দাতব্বং, পটিনিৱাসনং পটিগ্গহেতব্বং, কাযবন্ধনং দাতব্বং, সগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিযো দাতব্বা, ধোৱিত্ৱা পত্তো সোদকো দাতব্বো.
‘‘এত্তাৱতা নিৱত্তিস্সতীতি আসনং পঞ্ঞপেতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্বং, পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিগ্গহেতব্বং, পটিনিৱাসনং দাতব্বং, নিৱাসনং পটিগ্গহেতব্বং. সচে চীৱৰং সিন্নং হোতি, মুহুত্তং উণ্হে ওতাপেতব্বং, ন চ উণ্হে চীৱৰং নিদহিতব্বং. চীৱৰং সঙ্ঘৰিতব্বং. চীৱৰং সঙ্ঘৰন্তেন চতুৰঙ্গুলং কণ্ণং উস্সাৰেত্ৱা চীৱৰং সঙ্ঘৰিতব্বং – মা মজ্ঝে ভঙ্গো অহোসীতি. ওভোগে কাযবন্ধনং কাতব্বং.
‘‘সচে পিণ্ডপাতো হোতি, অন্তেৱাসিকো চ ভুঞ্জিতুকামো হোতি, উদকং দত্ৱা পিণ্ডপাতো উপনামেতব্বো. অন্তেৱাসিকো পানীযেন পুচ্ছিতব্বো. ভুত্তাৱিস্স উদকং দত্ৱা পত্তং পটিগ্গহেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৱিত্ৱা ৱোদকং কত্ৱা মুহুত্তং উণ্হে ওতাপেতব্বো, ন চ উণ্হে পত্তো নিদহিতব্বো. পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. পত্তং নিক্খিপন্তেন…পে… চীৱৰং নিক্খিপন্তেন…পে… পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. অন্তেৱাসিকম্হি উট্ঠিতে আসনং উদ্ধৰিতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং পটিসামেতব্বং. সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো.
‘‘সচে অন্তেৱাসিকো নহাযিতুকামো হোতি, নহানং পটিযাদেতব্বং. সচে সীতেন অত্থো হোতি, সীতং পটিযাদেতব্বং. সচে উণ্হেন অত্থো হোতি, উণ্হং পটিযাদেতব্বং.
‘‘সচে অন্তেৱাসিকো জন্তাঘৰং পৱিসিতুকামো হোতি, চুণ্ণং সন্নেতব্বং, মত্তিকা তেমেতব্বা, জন্তাঘৰপীঠং আদায [আদায অন্তেৱাসিকস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো (ক.)] গন্ত্ৱা জন্তাঘৰপীঠং দত্ৱা চীৱৰং পটিগ্গহেত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং, চুণ্ণং দাতব্বং, মত্তিকা দাতব্বা. সচে উস্সহতি জন্তাঘৰং পৱিসিতব্বং. জন্তাঘৰং পৱিসন্তেন মত্তিকায মুখং মক্খেত্ৱা পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰং পৱিসিতব্বং. ন থেৰে ভিক্খূ অনুপখজ্জ নিসীদিতব্বং. ন নৱা ভিক্খূ আসনেন পটিবাহিতব্বা. জন্তাঘৰে অন্তেৱাসিকস্স পৰিকম্মং কাতব্বং. জন্তাঘৰা নিক্খমন্তেন জন্তাঘৰপীঠং আদায পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰা নিক্খমিতব্বং.
‘‘উদকেপি অন্তেৱাসিকস্স পৰিকম্মং কাতব্বং. নহাতেন পঠমতৰং উত্তৰিত্ৱা অত্তনো গত্তং ৱোদকং কত্ৱা নিৱাসেত্ৱা অন্তেৱাসিকস্স গত্ততো উদকং পমজ্জিতব্বং, নিৱাসনং দাতব্বং, সঙ্ঘাটি দাতব্বা, জন্তাঘৰপীঠং আদায পঠমতৰং আগন্ত্ৱা আসনং পঞ্ঞপেতব্বং, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্বং, অন্তেৱাসিকো পানীযেন পুচ্ছিতব্বো.
‘‘যস্মিং ৱিহাৰে অন্তেৱাসিকো ৱিহৰতি, সচে সো ৱিহাৰো উক্লাপো হোতি, সচে উস্সহতি, সোধেতব্বো. ৱিহাৰং সোধেন্তেন পঠমং পত্তচীৱৰং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং…পে… আচমনকুম্ভিযা উদকং ন হোতি, আচমনকুম্ভিযা উদকং আসিঞ্চিতব্বং.
‘‘সচে অন্তেৱাসিকস্স অনভিৰতি উপ্পন্না হোতি, আচৰিযেন ৱূপকাসেতব্বো, ৱূপকাসাপেতব্বো, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে অন্তেৱাসিকস্স কুক্কুচ্চং উপ্পন্নং হোতি, আচৰিযেন ৱিনোদেতব্বং, ৱিনোদাপেতব্বং, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে অন্তেৱাসিকস্স দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি, আচৰিযেন ৱিৱেচেতব্বং, ৱিৱেচাপেতব্বং, ধম্মকথা ৱাস্স কাতব্বা. সচে অন্তেৱাসিকো গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নো হোতি, পৰিৱাসাৰহো, আচৰিযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো অন্তেৱাসিকস্স পৰিৱাসং দদেয্যাতি. সচে অন্তেৱাসিকো মূলাযপটিকস্সনাৰহো হোতি, আচৰিযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো অন্তেৱাসিকং মূলায পটিকস্সেয্যাতি. সচে অন্তেৱাসিকো মানত্তাৰহো হোতি, আচৰিযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো অন্তেৱাসিকস্স মানত্তং দদেয্যাতি. সচে অন্তেৱাসিকো অব্ভানাৰহো হোতি, আচৰিযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো অন্তেৱাসিকং অব্ভেয্যাতি. সচে সঙ্ঘো অন্তেৱাসিকস্স কম্মং কত্তুকামো হোতি, তজ্জনীযং ৱা নিযস্সং ৱা পব্বাজনীযং ৱা পটিসাৰণীযং ৱা উক্খেপনীযং ৱা, আচৰিযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো সঙ্ঘো অন্তেৱাসিকস্স কম্মং ন কৰেয্য, লহুকায ৱা পৰিণামেয্যাতি. কতং ৱা পনস্স হোতি, সঙ্ঘেন কম্মং, তজ্জনীযং ৱা নিযস্সং ৱা পব্বাজনীযং ৱা পটিসাৰণীযং ৱা উক্খেপনীযং ৱা, আচৰিযেন উস্সুক্কং কাতব্বং – কিন্তি নু খো অন্তেৱাসিকো সম্মা ৱত্তেয্য, লোমং পাতেয্য, নেত্থাৰং ৱত্তেয্য, সঙ্ঘো তং কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেয্যাতি.
‘‘সচে অন্তেৱাসিকস্স চীৱৰং ধোৱিতব্বং হোতি, আচৰিযেন আচিক্খিতব্বং – এৱং ধোৱেয্যাসীতি, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো অন্তেৱাসিকস্স চীৱৰং ধোৱিযেথাতি. সচে অন্তেৱাসিকস্স চীৱৰং কাতব্বং হোতি, আচৰিযেন আচিক্খিতব্বং – এৱং কৰেয্যাসীতি, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো অন্তেৱাসিকস্স চীৱৰং কৰিযেথাতি. সচে অন্তেৱাসিকস্স ৰজনং পচিতব্বং হোতি, আচৰিযেন আচিক্খিতব্বং – এৱং পচেয্যাসীতি, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো অন্তেৱাসিকস্স ৰজনং পচিযেথাতি. সচে অন্তেৱাসিকস্স চীৱৰং ৰজিতব্বং হোতি, আচৰিযেন আচিক্খিতব্বং – এৱং ৰজেয্যাসীতি, উস্সুক্কং ৱা কাতব্বং – কিন্তি নু খো অন্তেৱাসিকস্স চীৱৰং ৰজিযেথাতি. চীৱৰং ৰজন্তেন সাধুকং সম্পৰিৱত্তকং সম্পৰিৱত্তকং ৰজিতব্বং. ন চ অচ্ছিন্নে থেৱে পক্কমিতব্বং. সচে অন্তেৱাসিকো গিলানো হোতি, যাৱজীৱং উপট্ঠাতব্বো, ৱুট্ঠানমস্স আগমেতব্বং. ইদং খো, ভিক্খৱে, আচৰিযানং অন্তেৱাসিকেসু ৱত্তং যথা আচৰিযেহি অন্তেৱাসিকেসু সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.
ৱত্তক্খন্ধকো অট্ঠমো.
ইমম্হি খন্ধকে ৱত্থূ একূনৱীসতি, ৱত্তা চুদ্দস.
তস্সুদ্দানং –
সউপাহনা ছত্তা চ, ওগুণ্ঠি সীসং পানীযং;
নাভিৱাদে ন পুচ্ছন্তি, অহি উজ্ঝন্তি পেসলা.
ওমুঞ্চি ছত্তং খন্ধে চ, অতৰঞ্চ পটিক্কমং;
পত্তচীৱৰং নিক্খিপা, পতিৰূপঞ্চ পুচ্ছিতা.
আসিঞ্চেয্য ধোৱিতেন, সুক্খেনল্লেনুপাহনা;
ৱুড্ঢো নৱকো পুচ্ছেয্য, অজ্ঝাৱুট্ঠঞ্চ গোচৰা.
সেক্খা ৱচ্চা পানী পৰি, কত্তৰং কতিকং ততো;
কালং মুহুত্তং উক্লাপো, ভূমত্থৰণং নীহৰে.
পটিপাদো ভিসিবিব্বো, মঞ্চপীঠঞ্চ মল্লকং;
অপস্সেনুল্লোককণ্ণা, গেৰুকা কাড় অকতা.
সঙ্কাৰঞ্চ ভূমত্থৰণং, পটিপাদকং মঞ্চপীঠং;
ভিসি নিসীদনম্পি, মল্লকং অপস্সেন চ.
পত্তচীৱৰং ভূমি চ, পাৰন্তং ওৰতো ভোগং;
পুৰত্থিমা পচ্ছিমা চ, উত্তৰা অথ দক্খিণা.
সীতুণ্হে চ দিৱাৰত্তিং, পৰিৱেণঞ্চ কোট্ঠকো;
উপট্ঠানগ্গি সালা চ, ৱত্তং ৱচ্চকুটীসু চ.
পানী পৰিভোজনিযা, কুম্ভি আচমনেসু চ;
অনোপমেন পঞ্ঞত্তং, ৱত্তং আগন্তুকেহিমে [ৱে (ক. এৱমুপৰিপি)].
নেৱাসনং ন উদকং, ন পচ্চু ন চ পানিযং;
নাভিৱাদে নপঞ্ঞপে, উজ্ঝাযন্তি চ পেসলা.
ৱুড্ঢাসনঞ্চ উদকং, পচ্চুগ্গন্ত্ৱা চ পানিযং;
উপাহনে একমন্তং, অভিৱাদে চ পঞ্ঞপে.