৯. পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকং
১. পাতিমোক্খুদ্দেসযাচনা
৩৮৩. [উদা. ৪৫; অ. নি. ৮.২০] তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতু পাসাদে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা তদহুপোসথে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো নিসিন্নো হোতি. অথ খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা নিক্খন্তে পঠমে যামে উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি, নিক্খন্তো পঠমো যামো, চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. এৱং ৱুত্তে ভগৱা তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা নিক্খন্তে মজ্ঝিমে যামে উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি, নিক্খন্তো মজ্ঝিমো যামো, চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা তুণ্হী অহোসি. ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা নিক্খন্তে পচ্ছিমে যামে উদ্ধস্তে অৰুণে নন্দিমুখিযা ৰত্তিযা উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি, নিক্খন্তো পচ্ছিমো যামো, উদ্ধস্তং অৰুণং নন্দিমুখি ৰত্তি, চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. ‘‘অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসা’’তি.
অথ খো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স এতদহোসি – ‘‘কং নু খো ভগৱা পুগ্গলং সন্ধায এৱমাহ – ‘অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসা’’’তি? অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো সব্বাৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘং চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসাকাসি. অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং দুস্সীলং পাপধম্মং অসুচিসঙ্কস্সৰসমাচাৰং পটিচ্ছন্নকম্মন্তং অস্সমণং সমণপটিঞ্ঞং অব্ৰহ্মচাৰিং ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞং অন্তোপূতিং অৱস্সুতং কসম্বুজাতং [কসম্বুকজাতং (ক.)] মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নং. দিস্ৱান যেন সো পুগ্গলো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা তং পুগ্গলং এতদৱোচ – ‘‘উট্ঠেহি, আৱুসো, দিট্ঠোসি ভগৱতা; নত্থি তে ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসো’’তি. এৱং ৱুত্তে সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং এতদৱোচ – ‘‘উট্ঠেহি, আৱুসো, দিট্ঠোসি ভগৱতা; নত্থি তে ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসো’’তি. দুতিযম্পি খো সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসি. ততিযম্পি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং এতদৱোচ – ‘‘উট্ঠেহি, আৱুসো, দিট্ঠোসি ভগৱতা; নত্থি তে ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসো’’তি. ততিযম্পি খো সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসি. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং বাহাযং গহেত্ৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকা নিক্খামেত্ৱা সূচিঘটিকং দত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘নিক্খামিতো সো, ভন্তে, পুগ্গলো মযা; সুদ্ধা পৰিসা; উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি.
‘‘অচ্ছৰিযং, মোগ্গল্লান, অব্ভুতং, মোগ্গল্লান, যাৱ বাহাগহণাপি নাম সো মোঘপুৰিসো আগমেস্সতী’’তি! অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
২. মহাসমুদ্দেঅট্ঠচ্ছৰিযং
৩৮৪. [উদা. ৪৫; অ. নি. ৮.১৯] ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি. কতমে অট্ঠ?
‘‘মহাসমুদ্দো, ভিক্খৱে, অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো ন আযতকেনেৱ পপাতো. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো ন আযতকেনেৱ পপাতো – অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৱেলং নাতিৱত্ততি. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৱেলং নাতিৱত্ততি – অযং [অযম্পি (স্যা.)], ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৱসতি. যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং, তং খিপ্পঞ্ঞেৱ তীৰং ৱাহেতি, থলং উস্সাৰেতি. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৱসতি, যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং, তং খিপ্পঞ্ঞেৱ তীৰং ৱাহেতি, থলং উস্সাৰেতি – অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা, যমুনা, অচিৰৱতী, সৰভূ, মহী, তা মহাসমুদ্দং পত্তা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, মহাসমুদ্দো ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি. যম্পি, ভিক্খৱে, যাকাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা, যমুনা, অচিৰৱতী, সৰভূ, মহী, তা মহাসমুদ্দং পত্তা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, মহাসমুদ্দো ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি – অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যা চ [যাকাচি (স্যা.)] লোকে সৱন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি, যা চ অন্তলিক্খা ধাৰা পপতন্তি, ন তেন মহাসমুদ্দস্স ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি. যম্পি, ভিক্খৱে, যা চ লোকে সৱন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি, যা চ অন্তলিক্খা ধাৰা পপতন্তি, ন তেন মহাসমুদ্দস্স ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি – অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে পঞ্চমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো একৰসো লোণৰসো. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো একৰসো লোণৰসো – অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে ছট্ঠো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো বহুৰতনো [বহূতৰতনো (ক.)] অনেকৰতনো. তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা, মণি, ৱেড়ুৰিযো, সঙ্খো, সিলা, পৱাড়ং, ৰজতং, জাতৰূপং, লোহিতকো, মসাৰগল্লং. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো বহুৰতনো অনেকৰতনো, তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা, মণি, ৱেড়ুৰিযো, সঙ্খো, সিলা, পৱাড়ং, ৰজতং, জাতৰূপং, লোহিতকো, মসাৰগল্লং – অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে সত্তমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো. তত্ৰিমে ভূতা – তিমি, তিমিঙ্গলো, তিমিতিমিঙ্গলো [তিমিৰপিঙ্গলো (সী.), তিমিতিমিঙ্গলো মহাতিমিঙ্গলো (স্যা. কং.)], অসুৰা, নাগা, গন্ধব্বা. সন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, দ্ৱিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, তিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, চতুযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো, তত্ৰিমে ভূতা – তিমি, তিমিঙ্গলো, তিমিতিমিঙ্গলো, অসুৰা, নাগা, গন্ধব্বা; সন্তি মহাসমুদ্দে, যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা…পে… পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা – অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে অট্ঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰম’’ন্তি.
৩. ইমস্মিংধম্মৱিনযেঅট্ঠচ্ছৰিযং
৩৮৫. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি. কতমে অট্ঠ?
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো ন আযতকেনেৱ পপাতো; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধো. যম্পি, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধো – অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৱেলং নাতিৱত্ততি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যং মযা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, তং মম সাৱকা জীৱিতহেতুপি নাতিক্কমন্তি. যম্পি, ভিক্খৱে, মযা মম সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, তং মম সাৱকা জীৱিতহেতুপি নাতিক্কমন্তি – অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৱসতি, যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং তং খিপ্পমেৱ তীৰং ৱাহেতি, থলং উস্সাৰেতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যো সো পুগ্গলো দুস্সীলো পাপধম্মো অসুচিসঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো, ন তেন সঙ্ঘো সংৱসতি, খিপ্পমেৱ নং সন্নিপতিত্ৱা উক্খিপতি, কিঞ্চাপি খো সো হোতি মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নো. অথ খো সো আৰকাৱ সঙ্ঘম্হা, সঙ্ঘো চ তেন. যম্পি, ভিক্খৱে, যো সো পুগ্গলো দুস্সীলো পাপধম্মো অসুচিসঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো, ন তেন সঙ্ঘো সংৱসতি, খিপ্পমেৱ নং সন্নিপূতিত্ৱা উক্খিপতি, কিঞ্চাপি খো সো হোতি মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নো, অথ খো সো আৰকাৱ সঙ্ঘম্হা, সঙ্ঘো চ তেন – অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা, যমুনা, অচিৰৱতী, সৰভূ, মহী, তা মহাসমুদ্দং পত্তা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, মহাসমুদ্দো ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰোমে ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা. তে তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা [পব্বজিতা (সী.)] জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, সমণা সক্যপুত্তিযা ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি. যম্পি, ভিক্খৱে, চত্তাৰোমে ৱণ্ণা খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা ৱেস্সা সুদ্দা, তে তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, সমণা সক্যপুত্তিযা ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি – অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যা চ লোকে সৱন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি, যা চ অন্তলিক্খা ধাৰা পপতন্তি, ন তেন মহাসমুদ্দস্স ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, বহূ চেপি ভিক্খূ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযন্তি, ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি. যম্পি, ভিক্খৱে, বহূ চেপি ভিক্খূ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযন্তি, ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি – অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পঞ্চমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো একৰসো লোণৰসো, এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো একৰসো ৱিমুত্তিৰসো. যম্পি, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো একৰসো ৱিমুত্তিৰসো – অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ছট্ঠো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো বহুৰতনো অনেকৰতনো, তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা, মণি, ৱেড়ুৰিযো, সঙ্খো, সিলা, পৱাড়ং, ৰজতং, জাতৰূপং, লোহিতকো, মসাৰগল্লং; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো বহুৰতনো অনেকৰতনো. তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, চত্তাৰো সম্মপ্পধানা, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. যম্পি, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো বহুৰতনো অনেকৰতনো, তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা…পে… অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো – অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে সত্তমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো, তত্ৰিমে ভূতা – তিমি, তিমিঙ্গলো, তিমিতিমিঙ্গলো, অসুৰা, নাগা, গন্ধব্বা, সন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, দ্ৱিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, তিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, চতুযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো মহতং ভূতানং আৱাসো. তত্ৰিমে ভূতা – সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো; সকদাগামী, সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো; অনাগামী, অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো; অৰহা, অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো. যম্পি, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো মহতং ভূতানং আৱাসো, তত্ৰিমে ভূতা – সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো…পে… অৰহা, অৰহতফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো – অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি. ‘‘ইমে খো, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
[উদা. ৪৫] ‘‘ছন্নমতিৱস্সতি [সুছন্নমতিৱস্সতি (ক.)], ৱিৱটং নাতিৱস্সতি;
তস্মা ছন্নং ৱিৱৰেথ, এৱং তং নাতিৱস্সতী’’তি.
৪. পাতিমোক্খসৱনাৰহো
৩৮৬. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘নদানাহং, ভিক্খৱে, ইতো পৰং উপোসথং কৰিস্সামি, পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামি. তুম্হেৱদানি, ভিক্খৱে, ইতো পৰং উপোসথং কৰেয্যাথ, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাথ. অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো যং তথাগতো অপৰিসুদ্ধায পৰিসায উপোসথং কৰেয্য, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্য. ন চ, ভিক্খৱে [ন চ ভিক্খৱে ভিক্খুনা (স্যা. কং.)], সাপত্তিকেন পাতিমোক্খং সোতব্বং. যো সুণেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যো সাপত্তিকো পাতিমোক্খং সুণাতি, তস্স পাতিমোক্খং ঠপেতুং. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ঠপেতব্বং. তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰিতব্বং –
‘সুণাতু মে ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামো পুগ্গলো সাপত্তিকো, তস্স পাতিমোক্খং ঠপেমি, ন তস্মিং সম্মুখীভূতে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’ন্তি ঠপিতং হোতি পাতিমোক্খ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ‘নাম্হে কোচি জানাতী’তি সাপত্তিকাৱ পাতিমোক্খং সুণন্তি. থেৰা ভিক্খূ পৰচিত্তৱিদুনো ভিক্খূনং আৰোচেন্তি – ‘‘ইত্থন্নামো চ ইত্থন্নামো চ, আৱুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ‘নাম্হে কোচি জানাতী’তি সাপত্তিকাৱ পাতিমোক্খং সুণন্তী’’তি. অস্সোসুং খো ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ – ‘‘থেৰা কিৰ ভিক্খূ পৰচিত্তৱিদুনো অম্হে ভিক্খূনং আৰোচেন্তি – ইত্থন্নামো চ ইত্থন্নামো চ, আৱুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ‘নাম্হে কোচি জানাতী’তি সাপত্তিকাৱ পাতিমোক্খং সুণন্তী’’তি.
তে – পুৰম্হাকং পেসলা ভিক্খূ পাতিমোক্খং ঠপেন্তীতি – পটিকচ্চেৱ সুদ্ধানং ভিক্খূনং অনাপত্তিকানং অৱত্থুস্মিং অকাৰণে পাতিমোক্খং ঠপেন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সুদ্ধানং ভিক্খূনং অনাপত্তিকানং অৱত্থুস্মিং অকাৰণে পাতিমোক্খং ঠপেস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সুদ্ধানং ভিক্খূনং অনাপত্তিকানং অৱত্থুস্মিং অকাৰণে পাতিমোক্খং ঠপেন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, সুদ্ধানং ভিক্খূনং অনাপত্তিকানং অৱত্থুস্মিং অকাৰণে পাতিমোক্খং ঠপেতব্বং. যো ঠপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স’’.
৫. ধম্মিকাধম্মিকপাতিমোক্খট্ঠপনং
৩৮৭. ‘‘একং, ভিক্খৱে, অধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং, একং ধম্মিকং; পাতিমোক্খট্ঠপনং [একং ধম্মিকং (সী. স্যা.)], দ্ৱে অধম্মিকানি; পাতিমোক্খট্ঠপনানি, দ্ৱে ধম্মিকানি; তীণি অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি, তীণি ধম্মিকানি, চত্তাৰি অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি, চত্তাৰি ধম্মিকানি; পঞ্চ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি, পঞ্চ ধম্মিকানি; ছ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি, ছ ধম্মিকানি; সত্ত অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি, সত্ত ধম্মিকানি; অট্ঠ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি, অট্ঠ ধম্মিকানি; নৱ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি, নৱ ধম্মিকানি; দস অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি, দস ধম্মিকানি.
‘‘কতমং একং অধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং? অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইদং একং অধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং. কতমং একং ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং? সমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইদং একং ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং.
‘‘কতমানি দ্ৱে অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, অমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইমানি দ্ৱে অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি. কতমানি দ্ৱে ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? সমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, সমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইমানি দ্ৱে ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি.
‘‘কতমানি তীণি অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, অমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, অমূলিকায দিট্ঠিৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইমানি তীণি অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি. কতমানি তীণি ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? সমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, সমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, সমূলিকায দিট্ঠিৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইমানি তীণি ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি.
‘‘কতমানি চত্তাৰি অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, অমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, অমূলিকায দিট্ঠিৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, অমূলিকায আজীৱৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইমানি চত্তাৰি অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি. কতমানি চত্তাৰি ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? সমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, সমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, সমূলিকায দিট্ঠিৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি, সমূলিকায আজীৱৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইমানি চত্তাৰি ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি.
‘‘কতমানি পঞ্চ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? অমূলকেন পাৰাজিকেন পাতিমোক্খং ঠপেতি, অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন…পে… অমূলকেন পাচিত্তিযেন… অমূলকেন পাটিদেসনীযেন… অমূলকেন দুক্কটেন পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইমানি পঞ্চ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি. কতমানি পঞ্চ ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? সমূলকেন পাৰাজিকেন পাতিমোক্খং ঠপেতি, সমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন…পে… পাচিত্তিযেন… পাটিদেসনীযেন… দুক্কটেন পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইমানি পঞ্চ ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি.
‘‘কতমানি ছ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায, অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি কতায; অমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায, অমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি কতায; অমূলিকায দিট্ঠিৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায, অমূলিকায দিট্ঠিৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি কতায – ইমানি ছ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি. কতমানি ছ ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? সমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায, সমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি কতায; সমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা…পে… দিট্ঠিৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায…পে… কতায – ইমানি ছ ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি.
‘‘কতমানি সত্ত অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? অমূলকেন পাৰাজিকেন পাতিমোক্খং ঠপেতি, অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন…পে… থুল্লচ্চযেন পাচিত্তিযেন পাটিদেসনীযেন দুক্কটেন দুব্ভাসিতেন পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইমানি সত্ত অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি. কতমানি সত্ত ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? সমূলকেন পাৰাজিকেন পাতিমোক্খং ঠপেতি, সমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন…পে… থুল্লচ্চযেন পাচিত্তিযেন পাটিদেসনীযেন দুক্কটেন দুব্ভাসিতেন পাতিমোক্খং ঠপেতি – ইমানি সত্ত ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি.
‘‘কতমানি অট্ঠ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায, অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি কতায; অমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা …পে… দিট্ঠিৱিপত্তিযা…পে… আজীৱৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায…পে… কতায – ইমানি অট্ঠ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি. কতমানি অট্ঠ ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? সমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায, সমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি কতায; সমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা…পে… দিট্ঠিৱিপত্তিযা…পে… আজীৱৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায…পে… কতায. ইমানি অট্ঠ ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি.
‘‘কতমানি নৱ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায, অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি কতায, অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি কতাকতায; অমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা…পে… দিট্ঠিৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায…পে… কতায…পে… কতাকতায ইমানি নৱ অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি. কতমানি নৱ ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? সমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায, সমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি কতায, সমূলিকায সীলৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি কতাকতায; সমূলিকায আচাৰৱিপত্তিযা…পে… দিট্ঠিৱিপত্তিযা পাতিমোক্খং ঠপেতি অকতায…পে… কতায – কতাকতায…পে… ইমানি নৱ ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি.
‘‘কতমানি দস অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? ন পাৰাজিকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি, ন পাৰাজিককথা ৱিপ্পকতা হোতি; ন সিক্খং পচ্চক্খাতকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি, ন সিক্খং পচ্চক্খাতকথা ৱিপ্পকতা হোতি; ধম্মিকং সামগ্গিং উপেতি, ন ধম্মিকং সামগ্গিং পচ্চাদিযতি, ন ধম্মিকায সামগ্গিযা পচ্চাদানকথা ৱিপ্পকতা হোতি; ন সীলৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি, ন আচাৰৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি, ন দিট্ঠিৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি – ইমানি দস অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি. কতমানি দস ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি? পাৰাজিকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি, পাৰাজিককথা ৱিপ্পকতা হোতি; সিক্খং পচ্চক্খাতকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি, সিক্খং পচ্চক্খাতকথা ৱিপ্পকতা হোতি; ধম্মিকং সামগ্গিং ন উপেতি, ধম্মিকং সামগ্গিং পচ্চাদিযতি, ধম্মিকায সামগ্গিযা পচ্চাদানকথা ৱিপ্পকতা হোতি; সীলৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি, আচাৰৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি, দিট্ঠিৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি – ইমানি দস ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি.
৬. ধম্মিকপাতিমোক্খট্ঠপনং
৩৮৮. ‘‘কথং পাৰাজিকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, যেহি আকাৰেহি যেহি লিঙ্গেহি যেহি নিমিত্তেহি পাৰাজিকস্স ধম্মস্স অজ্ঝাপত্তি হোতি, তেহি আকাৰেহি তেহি লিঙ্গেহি তেহি নিমিত্তেহি ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তং. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তং, অপি চ অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো’তি. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তং, নাপি [নাপি চ (ক.)] অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো’তি, অপিচ সোৱ ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘অহং, আৱুসো, পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো’তি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তেন দিট্ঠেন তেন সুতেন তায পৰিসঙ্কায তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰেয্য –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামো পুগ্গলো পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো, তস্স পাতিমোক্খং ঠপেমি, ন তস্মিং সম্মুখীভূতে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি – ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং.
৩৮৯. ‘‘ভিক্খুস্স পাতিমোক্খে ঠপিতে পৰিসা ৱুট্ঠাতি, দসন্নং অন্তৰাযানং অঞ্ঞতৰেন [অঞ্ঞতৰেন অন্তৰাযেন (স্যা. কং.)] – ৰাজন্তৰাযেন ৱা, চোৰন্তৰাযেন ৱা, অগ্যন্তৰাযেন ৱা, উদকন্তৰাযেন ৱা, মনুস্সন্তৰাযেন ৱা, অমনুস্সন্তৰাযেন ৱা, ৱাড়ন্তৰাযেন ৱা, সৰীসপন্তৰাযেন ৱা, জীৱিতন্তৰাযেন ৱা, ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযেন ৱা. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্মিং ৱা আৱাসে, অঞ্ঞস্মিং ৱা আৱাসে, তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰেয্য –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামস্স পুগ্গলস্স পাৰাজিককথা ৱিপ্পকতা, তং ৱত্থু অৱিনিচ্ছিতং. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো তং ৱত্থুং ৱিনিচ্ছিনেয্যাতি.
‘‘এৱঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰিতব্বং –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামস্স পুগ্গলস্স পাৰাজিককথা ৱিপ্পকতা, তং ৱত্থু অৱিনিচ্ছিতং. তস্স পাতিমোক্খং ঠপেমি, ন তস্মিং সম্মুখীভূতে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি – ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং.
৩৯০. ‘‘কথং সিক্খং পচ্চক্খাতকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু যেহি আকাৰেহি যেহি লিঙ্গেহি যেহি নিমিত্তেহি সিক্খা পচ্চক্খাতা হোতি, তেহি আকাৰেহি তেহি লিঙ্গেহি তেহি নিমিত্তেহি ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি সিক্খং পচ্চক্খন্তং. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি সিক্খং পচ্চক্খন্তং, অপিচ অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামেন, আৱুসো, ভিক্খুনা সিক্খা পচ্চক্খাতা’তি. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি সিক্খং পচ্চক্খন্তং, নাপি অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামেন, আৱুসো, ভিক্খুনা সিক্খা পচ্চক্খাতা’তি, অপিচ সোৱ ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘মযা, আৱুসো, সিক্খা পচ্চক্খাতা’তি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তেন দিট্ঠেন তেন সুতেন তায পৰিসঙ্কায তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰেয্য –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামেন পুগ্গলেন সিক্খা পচ্চক্খাতা, তস্স পাতিমোক্খং ঠপেমি, ন তস্মিং সম্মুখীভূতে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি – ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং.
৩৯১. ‘‘ভিক্খুস্স পাতিমোক্খে ঠপিতে পৰিসা ৱুট্ঠাতি, দসন্নং অন্তৰাযানং অঞ্ঞতৰেন – ৰাজন্তৰাযেন ৱা …পে… ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযেন ৱা, আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্মিং ৱা আৱাসে, অঞ্ঞস্মিং ৱা আৱাসে, তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰেয্য –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামস্স পুগ্গলস্স সিক্খং পচ্চক্খাতকথা [সিক্খাপচ্চক্খাতকথা (সী.)] ৱিপ্পকতা, তং ৱত্থু অৱিনিচ্ছিতং. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো তং ৱত্থুং ৱিনিচ্ছিনেয্যাতি.
‘‘এৱঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰিতব্বং –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামস্স পুগ্গলস্স সিক্খং পচ্চক্খাতকথা ৱিপ্পকতা, তং ৱত্থু অৱিনিচ্ছিতং. তস্স পাতিমোক্খং ঠপেমি, ন তস্মিং সম্মুখীভূতে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি – ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং.
৩৯২. ‘‘কথং ধম্মিকং সামগ্গিং ন উপেতি? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু যেহি আকাৰেহি যেহি লিঙ্গেহি যেহি নিমিত্তেহি ধম্মিকায সামগ্গিযানুপগমনং হোতি, তেহি আকাৰেহি তেহি লিঙ্গেহি তেহি নিমিত্তেহি ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি ধম্মিকং সামগ্গিং ন উপেন্তং. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি ধম্মিকং সামগ্গিং ন উপেন্তং, অপি চ অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু ধম্মিকং সামগ্গিং ন উপেতী’তি. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি ধম্মিকং সামগ্গিং ন উপেন্তং, নাপি অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু ধম্মিকং সামগ্গিং ন উপেতী’তি, অপি চ সোৱ ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘অহং, আৱুসো, ধম্মিকং সামগ্গিং ন উপেমী’তি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তেন দিট্ঠেন তেন সুতেন তায পৰিসঙ্কায তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰেয্য –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামো পুগ্গলো ধম্মিকং সামগ্গিং ন উপেতি, তস্স পাতিমোক্খং ঠপেমি, ন তস্মিং সম্মুখীভূতে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি – ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং.
৩৯৩. ‘‘কথং ধম্মিকং সামগ্গিং পচ্চাদিযতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যেহি আকাৰেহি যেহি লিঙ্গেহি যেহি নিমিত্তেহি ধম্মিকায সামগ্গিযা পচ্চাদানং হোতি, তেহি আকাৰেহি তেহি লিঙ্গেহি তেহি নিমিত্তেহি ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি ধম্মিকং সামগ্গিং পচ্চাদিযন্তং ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি ধম্মিকং সামগ্গিং পচ্চাদিযন্তং, অপি চ অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু ধম্মিকং সামগ্গিং পচ্চাদিযতী’তি. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি ধম্মিকং সামগ্গিং পচ্চাদিযন্তং, নাপি অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু ধম্মিকং সামগ্গিং পচ্চাদিযতী’তি, অপি চ সোৱ ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘অহং, আৱুসো, ধম্মিকং সামগ্গিং পচ্চাদিযামী’তি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তেন দিট্ঠেন তেন সুতেন তায পৰিসঙ্কায তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰেয্য –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামো পুগ্গলো ধম্মিকং সামগ্গিং পচ্চাদিযতি, তস্স পাতিমোক্খং ঠপেমি, ন তস্মিং সম্মুখীভূতে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি – ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং.
৩৯৪. ‘‘ভিক্খুস্স পাতিমোক্খে ঠপিতে পৰিসা ৱুট্ঠাতি, দসন্নং অন্তৰাযানং অঞ্ঞতৰেন – ৰাজন্তৰাযেন ৱা…পে… ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযেন ৱা. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্মিং ৱা আৱাসে, অঞ্ঞস্মিং ৱা আৱাসে, তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰেয্য –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামস্স পুগ্গলস্স ধম্মিকায সামগ্গিযা পচ্চাদানকথা ৱিপ্পকতা, তং ৱত্থু অৱিনিচ্ছিতং. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো তং ৱত্থুং ৱিনিচ্ছিনেয্যাতি.
‘‘এৱঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰিতব্বং –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামস্স পুগ্গলস্স ধম্মিকায সামগ্গিযা পচ্চাদানকথা ৱিপ্পকতা, তং ৱত্থু অৱিনিচ্ছিতং. তস্স পাতিমোক্খং ঠপেমি, ন তস্মিং সম্মুখীভূতে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি – ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং.
৩৯৫. ‘‘কথং সীলৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু যেহি আকাৰেহি যেহি লিঙ্গেহি যেহি নিমিত্তেহি সীলৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি, তেহি আকাৰেহি তেহি লিঙ্গেহি তেহি নিমিত্তেহি ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি সীলৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতং. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি সীলৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতং, অপি চ অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু সীলৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো’তি. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি সীলৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতং, নাপি অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু সীলৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো’তি, অপি চ সোৱ ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘অহং, আৱুসো, সীলৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতোম্হী’তি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তেন দিট্ঠেন তেন সুতেন তায পৰিসঙ্কায তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰেয্য –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামো পুগ্গলো সীলৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো, [দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি (স্যা. কং.)] তস্স পাতিমোক্খং ঠপেমি, ন তস্মিং সম্মুখীভূতে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি – ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং.
৩৯৬. ‘‘কথং আচাৰৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু যেহি আকাৰেহি যেহি লিঙ্গেহি যেহি নিমিত্তেহি আচাৰৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি তেহি আকাৰেহি তেহি লিঙ্গেহি তেহি নিমিত্তেহি ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি আচাৰৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতং. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি আচাৰৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতং, অপি চ অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু আচাৰৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো’তি. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি আচাৰৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতং, নাপি অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু আচাৰৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো’তি, অপি চ সোৱ ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘অহং, আৱুসো, আচাৰৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতোম্হী’তি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তেন দিট্ঠেন তেন সুতেন তায পৰিসঙ্কায তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰেয্য –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামো পুগ্গলো আচাৰৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো, তস্স পাতিমোক্খং ঠপেমি, ন তস্মিং সম্মুখীভূতে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি – ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং.
৩৯৭. ‘‘কথং দিট্ঠিৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু যেহি আকাৰেহি যেহি লিঙ্গেহি যেহি নিমিত্তেহি দিট্ঠিৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো হোতি, তেহি আকাৰেহি তেহি লিঙ্গেহি তেহি নিমিত্তেহি ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি দিট্ঠিৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতং. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি দিট্ঠিৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতং, অপি চ অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু দিট্ঠিৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো’তি. ন হেৱ খো ভিক্খু ভিক্খুং পস্সতি দিট্ঠিৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতং, নাপি অঞ্ঞো ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘ইত্থন্নামো, আৱুসো, ভিক্খু দিট্ঠিৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো’তি, অপি চ সোৱ ভিক্খু ভিক্খুস্স আৰোচেতি – ‘অহং, আৱুসো, দিট্ঠিৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতোম্হী’তি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তেন দিট্ঠেন তেন সুতেন তায পৰিসঙ্কায তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা তস্মিং পুগ্গলে সম্মুখীভূতে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহৰেয্য –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইত্থন্নামো পুগ্গলো দিট্ঠিৱিপত্তিযা দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতো, তস্স পাতিমোক্খং ঠপেমি, ন তস্মিং সম্মুখীভূতে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি – ধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং.
‘‘ইমানি দস ধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানী’’তি.
পঠমভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.
৭. অত্তাদানঅঙ্গং
৩৯৮. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অত্তাদানং আদাতুকামেন, ভন্তে, ভিক্খুনা কতমঙ্গসমন্নাগতং [কতঙ্গসমন্নাগতং (ক.)] অত্তাদানং আদাতব্ব’’ন্তি?
[পৰি. ৪৪০] ‘‘অত্তাদানং আদাতুকামেন, উপালি, ভিক্খুনা পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং অত্তাদানং আদাতব্বং. অত্তাদানং আদাতুকামেন, উপালি, ভিক্খুনা এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং খো অহং ইমং অত্তাদানং আদাতুকামো, কালো নু খো ইমং অত্তাদানং আদাতুং উদাহু নো’তি? সচে, উপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অকালো ইমং অত্তাদানং আদাতুং, নো কালো’তি, ন তং, উপালি, অত্তাদানং আদাতব্বং.
‘‘সচে পনুপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘কালো ইমং অত্তাদানং আদাতুং, নো অকালো’তি, তেনুপালি, ভিক্খুনা উত্তৰি পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং খো অহং ইমং অত্তাদানং আদাতুকামো, ভূতং নু খো ইদং অত্তাদানং উদাহু নো’তি? সচে, উপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অভূতং ইদং অত্তাদানং, নো ভূত’ন্তি, ন তং, উপালি, অত্তাদানং আদাতব্বং.
‘‘সচে পনুপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘ভূতং ইদং অত্তাদানং, নো অভূত’ন্তি, তেনুপালি, ভিক্খুনা উত্তৰি পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং খো অহং ইমং অত্তাদানং আদাতুকামো, অত্থসঞ্হিতং নু খো ইদং অত্তাদানং উদাহু নো’তি? সচে, উপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অনত্থসঞ্হিতং ইদং অত্তাদানং, নো অত্থসঞ্হিত’ন্তি, ন তং, উপালি, অত্তাদানং আদাতব্বং.
‘‘সচে পনুপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অত্থসঞ্হিতং ইদং অত্তাদানং, নো অনত্থসঞ্হিত’ন্তি, তেনুপালি, ভিক্খুনা উত্তৰি পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘ইমং খো অহং অত্তাদানং আদিযমানো লভিস্সামি সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ ধম্মতো ৱিনযতো পক্খে উদাহু নো’তি? সচে, উপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘ইমং খো অহং অত্তাদানং আদিযমানো ন লভিস্সামি সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ ধম্মতো ৱিনযতো পক্খে’তি, ন তং, উপালি, অত্তাদানং আদাতব্বং.
‘‘সচে পনুপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘ইমং খো অহং অত্তাদানং আদিযমানো লভিস্সামি সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ ধম্মতো ৱিনযতো পক্খে’তি, তেনুপালি, ভিক্খুনা উত্তৰি পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘ইমং খো মে অত্তাদানং আদিযতো ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং উদাহু নো’তি? সচে উপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘ইমং খো মে অত্তাদানং আদিযতো ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, ন তং, উপালি, অত্তাদানং আদাতব্বং. সচে পনুপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘ইমং খো মে অত্তাদানং আদিযতো ন ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, আদাতব্বং তং, উপালি, অত্তাদানং. এৱং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং খো, উপালি, অত্তাদানং আদিন্নং, পচ্ছাপি অৱিপ্পটিসাৰকৰং ভৱিস্সতী’তি.
৮. চোদকেনপচ্চৱেক্খিতব্বধম্মা
৩৯৯. [পৰি. ৪৩৬ (অ. নি. ১০.৪৪ থোকং ৱিসদিসং)] ‘‘চোদকেন, ভন্তে, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন কতি ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি? ‘‘চোদকেন, উপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো.
‘‘চোদকেন, উপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো নু খোম্হি, পৰিসুদ্ধেনম্হি কাযসমাচাৰেন সমন্নাগতো – অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন? সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, উপালি, ভিক্খু পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো হোতি, পৰিসুদ্ধেন কাযসমাচাৰেন সমন্নাগতো – অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ তাৱ আযস্মা কাযিকং সিক্খস্সূ’তি. ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.
‘‘পুন চপৰং, উপালি, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো নু খোম্হি, পৰিসুদ্ধেনম্হি ৱচীসমাচাৰেন সমন্নাগতো – অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন? সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, উপালি, ভিক্খু পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো হোতি, পৰিসুদ্ধেন ৱচীসমাচাৰেন সমন্নাগতো – অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ তাৱ আযস্মা ৱাচসিকং সিক্খস্সূ’তি. ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.
‘‘পুন চপৰং, উপালি, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘মেত্তং নু খো মে চিত্তং পচ্চুপট্ঠিতং সব্ৰহ্মচাৰীসু অনাঘাতং, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, উপালি, ভিক্খুনো মেত্তচিত্তং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু অনাঘাতং, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ তাৱ আযস্মা সব্ৰহ্মচাৰীসু মেত্তচিত্তং উপট্ঠাপেহী’তি. ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.
‘‘পুন চপৰং, উপালি, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘বহুস্সুতো নু খোম্হি, সুতধৰো, সুতসন্নিচ্চযো? যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা, সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপা মে ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা? সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, উপালি, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি, সুতধৰো, সুতসন্নিচ্চযো; যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা, সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপস্স ধম্মা ন বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ তাৱ আযস্মা আগমং পৰিযাপুণস্সূ’তি. ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.
‘‘পুন চপৰং, উপালি, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘উভযানি খো মে পাতিমোক্খানি ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতানি হোন্তি, সুৱিভত্তানি, সুপ্পৱত্তীনি, সুৱিনিচ্ছিতানি – সুত্তসো, অনুব্যঞ্জনসো? সংৱিঞ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, উপালি, ভিক্খুনো উভযানি পাতিমোক্খানি ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতানি হোন্তি, সুৱিভত্তানি, সুপ্পৱত্তীনি, সুৱিনিচ্ছিতানি – সুত্তসো, অনুব্যঞ্জনসো, ‘ইদং পনাৱুসো, কত্থ ৱুত্তং ভগৱতা’তি, ইতি পুট্ঠো ন সম্পাযতি [ন সম্পাদযতি (ক.)], তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ তাৱ আযস্মা, ৱিনযং পৰিযাপুণস্সূ’তি. ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো. চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি.
৯. চোদকেনউপট্ঠাপেতব্বধম্মা
৪০০. ‘‘চোদকেন, ভন্তে, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন কতি ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি? ‘‘চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰো চোদেতব্বো – কালেন ৱক্খামি, নো অকালেন; ভূতেন ৱক্খামি, নো অভূতেন; সণ্হেন ৱক্খামি, নো ফৰুসেন; অত্থসংহিতেন ৱক্খামি, নো অনত্থসংহিতেন; মেত্তচিত্তো ৱক্খামি, নো দোসন্তৰোতি. চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি.
১০. চোদকচুদিতকপটিসংযুত্তকথা
৪০১. ‘‘অধম্মচোদকস্স, ভন্তে, ভিক্খুনো কতীহাকাৰেহি ৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো’’তি? ‘‘অধম্মচোদকস্স, উপালি, ভিক্খুনো পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো – অকালেনাযস্মা চোদেসি, নো কালেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; অভূতেনাযস্মা চোদেসি, নো ভূতেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; ফৰুসেনাযস্মা চোদেসি, নো সণ্হেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; অনত্থসংহিতেনাযস্মা চোদেসি, নো অত্থসংহিতেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; দোসন্তৰো আযস্মা চোদেসি, নো মেত্তচিত্তো, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰাযাতি. অধম্মচোদকস্স, উপালি, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো. তং কিস্স হেতু? যথা ন অঞ্ঞোপি ভিক্খু অভূতেন চোদেতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি.
‘‘অধম্মচুদিতস্স পন, ভন্তে, ভিক্খুনো কতিহাকাৰেহি অৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো’’তি? ‘‘অধম্মচুদিতস্স, উপালি, ভিক্খুনো পঞ্চহাকাৰেহি অৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো – অকালেনাযস্মা চুদিতো, নো কালেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; অভূতেনাযস্মা চুদিতো, নো ভূতেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; ফৰুসেনাযস্মা চুদিতো, নো সণ্হেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; অনত্থসংহিতেনাযস্মা চুদিতো, নো অত্থসংহিতেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; দোসন্তৰেনাযস্মা চুদিতো, নো মেত্তচিত্তেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰাযাতি. অধম্মচুদিতস্স, উপালি, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি অৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো’’তি.
‘‘ধম্মচোদকস্স, ভন্তে, ভিক্খুনো কতিহাকাৰেহি অৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো’’তি? ‘‘ধম্মচোদকস্স, উপালি, ভিক্খুনো পঞ্চহাকাৰেহি অৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো – কালেনাযস্মা চোদেসি, নো অকালেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; ভূতেনাযস্মা চোদেসি, নো অভূতেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; সণ্হেনাযস্মা চোদেসি, নো ফৰুসেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; অত্থসংহিতেনাযস্মা চোদেসি, নো অনত্থসংহিতেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; মেত্তচিত্তো আযস্মা চোদেসি, নো দোসন্তৰো, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰাযাতি. ধম্মচোদকস্স, উপালি, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি অৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো. তং কিস্স হেতু? যথা অঞ্ঞোপি ভিক্খু ভূতেন চোদেতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি.
‘‘ধম্মচুদিতস্স পন, ভন্তে, ভিক্খুনো কতিহাকাৰেহি ৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো’’তি? ‘‘ধম্মচুদিতস্স, উপালি, ভিক্খুনো পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো – কালেনাযস্মা চুদিতো, নো অকালেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; ভূতেনাযস্মা চুদিতো, নো অভূতেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; সণ্হেনাযস্মা চুদিতো, নো ফৰুসেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; অত্থসংহিতেনাযস্মা চুদিতো, নো অনত্থসংহিতেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; মেত্তচিত্তেনাযস্মা চুদিতো, নো দোসন্তৰেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰাযাতি. ধম্মচুদিতস্স, উপালি, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো’’তি.
[পৰি. ৪৩৮] ‘‘চোদকেন, ভন্তে, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন কতি ধম্মে অজ্ঝত্তং মনসি কৰিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি? ‘‘চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং মনসি কৰিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো – কাৰুঞ্ঞতা, হিতেসিতা, অনুকম্পিতা, [অনুকম্পতা (ক.)] আপত্তিৱুট্ঠানতা, ৱিনযপুৰেক্খাৰতাতি. চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং মনসি কৰিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি.
‘‘চুদিতেন পন, ভন্তে, ভিক্খুনা কতিসু ধম্মেসু পতিট্ঠাতব্ব’’ন্তি? ‘‘চুদিতেনুপালি, ভিক্খুনা দ্ৱীসু ধম্মেসু পতিট্ঠাতব্বং – সচ্চে চ অকুপ্পে চা’’তি.
দুতিযভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.
পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকো নৱমো.
ইমম্হি খন্ধকে ৱত্থূ তিংস.
তস্সুদ্দানং –
উপোসথে যাৱতিকং, পাপভিক্খু ন নিক্খমি;
মোগ্গল্লানেন নিচ্ছুদ্ধো, অচ্ছেৰা জিনসাসনে.
নিন্নোনুপুব্বসিক্খা চ, ঠিতধম্মো নাতিক্কম্ম;
কুণপুক্খিপতি সঙ্ঘো, সৱন্তিযো জহন্তি চ.
সৱন্তি পৰিনিব্বন্তি, একৰস ৱিমুত্তি চ;
বহু ধম্মৱিনযোপি, ভূতট্ঠাৰিযপুগ্গলা.
সমুদ্দং উপমং কত্ৱা, ৱাচেসি [ঠাপেসি (ক.)] সাসনে গুণং;
উপোসথে পাতিমোক্খং, ন অম্হে কোচি জানাতি.
পটিকচ্চেৱ উজ্ঝন্তি, একো দ্ৱে তীণি চত্তাৰি;
পঞ্চ ছ সত্ত অট্ঠানি, নৱা চ দসমানি চ.
সীল-আচাৰ-দিট্ঠি চ, আজীৱং চতুভাগিকে;
পাৰাজিকঞ্চ সঙ্ঘাদি, পাচিত্তি পাটিদেসনি.
দুক্কটং পঞ্চভাগেসু, সীলাচাৰৱিপত্তি চ;
অকতায কতায চ, ছভাগেসু যথাৱিধি.
পাৰাজিকঞ্চ সঙ্ঘাদি, থুল্লং পাচিত্তিযেন চ;
পাটিদেসনিযঞ্চেৱ, দুক্কটঞ্চ দুব্ভাসিতং.
সীলাচাৰৱিপত্তি চ, দিট্ঠিআজীৱৱিপত্তি;
যা চ অট্ঠা কতাকতে, তেনেতা সীলাচাৰদিট্ঠিযা.
অকতায কতাযাপি, কতাকতাযমেৱ চ;
এৱং নৱৱিধা ৱুত্তা, যথাভূতেন ঞাযতো.
পাৰাজিকো ৱিপ্পকতা, পচ্চক্খাতো তথেৱ চ;
উপেতি পচ্চাদিযতি, পচ্চাদানকথা চ যা.
সীলাচাৰৱিপত্তি চ, তথা দিট্ঠিৱিপত্তিযা;
দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতং, দসধা তং ৱিজানাথ.
ভিক্খু ৱিপস্সতি ভিক্খুং, অঞ্ঞো চাৰোচযাতি তং;
সো যেৱ তস্স অক্খাতি [ৱিপস্সঞ্ঞো চাৰোচতি; তং সুদ্ধেৱ তস্স অক্খাতি (ক.)], পাতিমোক্খং ঠপেতি সো.
ৱুট্ঠাতি অন্তৰাযেন, ৰাজচোৰগ্গুদকা চ;
মনুস্সঅমনুস্সা চ, ৱাড়সৰীসপা জীৱিব্ৰহ্মং.
দসন্নমঞ্ঞতৰেন, তস্মিং অঞ্ঞতৰেসু ৱা;
ধম্মিকাধম্মিকা চেৱ, যথা মগ্গেন জানাথ.
কালভূতত্থসংহিতং, লভিস্সামি ভৱিস্সতি;
কাযৱাচসিকা মেত্তা, বাহুসচ্চং উভযানি.
কালভূতেন সণ্হেন, অত্থমেত্তেন চোদযে;
ৱিপ্পটিসাৰধম্মেন, তথা ৱাচা [তথেৱাপি (স্যা.)] ৱিনোদযে.
ধম্মচোদচুদিতস্স, ৱিনোদেতি ৱিপ্পটিসাৰো;
কৰুণা হিতানুকম্পি, ৱুট্ঠানপুৰেক্খাৰতো.
চোদকস্স পটিপত্তি, সম্বুদ্ধেন পকাসিতা;
সচ্চে চেৱ অকুপ্পে চ, চুদিতস্সেৱ ধম্মতাতি.
পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকং নিট্ঠিতং.