২. দুতিযভাণৱাৰো

পকাসনীযকম্মং

৩৩৬. তেন খো পন সমযেন ভগৱা মহতিযা পৰিসায পৰিৱুতো ধম্মং দেসেন্তো নিসিন্নো হোতি সৰাজিকায পৰিসায. অথ খো দেৱদত্তো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘জিণ্ণো দানি, ভন্তে, ভগৱা ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. অপ্পোস্সুক্কো দানি, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰতু, মমং ভিক্খুসঙ্ঘং নিস্সজ্জতু. অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামী’’তি. ‘‘অলং, দেৱদত্ত, মা তে ৰুচ্চি ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিতু’’ন্তি. দুতিযম্পি খো দেৱদত্তো…পে… ততিযম্পি খো দেৱদত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘জিণ্ণো দানি, ভন্তে, ভগৱা ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. অপ্পোস্সুক্কো দানি, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰতু, মমং ভিক্খুসঙ্ঘং নিস্সজ্জতু. অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামী’’তি. ‘‘সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানানম্পি খো অহং, দেৱদত্ত, ভিক্খুসঙ্ঘং ন নিস্সজ্জেয্যং, কিং পন তুয্হং ছৱস্স খেড়াসকস্সা’’তি! অথ খো দেৱদত্তো – সৰাজিকায মং ভগৱা পৰিসায খেড়াসকৱাদেন অপসাদেতি, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেৱ উক্কংসতীতি – কুপিতো অনত্তমনো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অযঞ্চৰহি দেৱদত্তস্স ভগৱতি পঠমো আঘাতো অহোসি.

অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো দেৱদত্তস্স ৰাজগহে পকাসনীযং কম্মং কৰোতু – ‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি. যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’তি. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কাতব্বং. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

৩৩৭. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং সঙ্ঘো দেৱদত্তস্স ৰাজগহে পকাসনীযং কম্মং কৰেয্য – ‘‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি. যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’তি. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো দেৱদত্তস্স ৰাজগহে পকাসনীযং কম্মং কৰোতি – ‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি. যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’তি. যস্সাযস্মতো খমতি দেৱদত্তস্স ৰাজগহে পকাসনীযং কম্মস্স কৰণং – ‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি, যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’তি – সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘কতং সঙ্ঘেন দেৱদত্তস্স ৰাজগহে পকাসনীযং কম্মং – ‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি. যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’তি. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

৩৩৮. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘তেন হি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, দেৱদত্তং ৰাজগহে পকাসেহী’’তি. ‘‘পুব্বে মযা, ভন্তে, দেৱদত্তস্স ৰাজগহে ৱণ্ণো ভাসিতো – ‘মহিদ্ধিকো গোধিপুত্তো, মহানুভাৱো গোধিপুত্তো’তি. কথাহং, ভন্তে, দেৱদত্তং ৰাজগহে পকাসেমী’’তি? ‘‘ননু তযা, সাৰিপুত্ত, ভূতোযেৱ দেৱদত্তস্স ৰাজগহে ৱণ্ণো ভাসিতো – ‘মহিদ্ধিকো গোধিপুত্তো, মহানুভাৱো গোধিপুত্তো’’’ তি? ‘‘এৱং ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, ভূতংযেৱ দেৱদত্তং ৰাজগহে পকাসেহী’’তি. ‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো পচ্চস্সোসি.

অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো সাৰিপুত্তং সম্মন্নতু দেৱদত্তং ৰাজগহে পকাসেতুং – ‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি. যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’তি. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সম্মন্নিতব্বো. পঠমং সাৰিপুত্তো যাচিতব্বো. যাচিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং সম্মন্নেয্য দেৱদত্তং ৰাজগহে পকাসেতুং – ‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি. যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’তি. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং সম্মন্নতি দেৱদত্তং ৰাজগহে পকাসেতুং – ‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি, যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’তি. যস্সাযস্মতো খমতি, আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সম্মুতি দেৱদত্তং ৰাজগহে পকাসেতুং – ‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি, যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’তি – সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন আযস্মা সাৰিপুত্তো দেৱদত্তং ৰাজগহে পকাসেতুং – ‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি. যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’তি. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

সম্মতো চ আযস্মা সাৰিপুত্তো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং ৰাজগহং পৱিসিত্ৱা দেৱদত্তং ৰাজগহে পকাসেসি – ‘‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি. যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’’তি. তত্থ যে তে মনুস্সা অস্সদ্ধা অপ্পসন্না দুব্বুদ্ধিনো, তে এৱমাহংসু – ‘‘উসূযকা ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰং উসূযন্তী’’তি. যে পন তে মনুস্সা সদ্ধা পসন্না পণ্ডিতা ব্যত্তা বুদ্ধিমন্তো, তে এৱমাহংসু – ‘‘ন খো ইদং ওৰকং ভৱিস্সতি যথা ভগৱা দেৱদত্তং ৰাজগহে পকাসাপেতী’’তি.

অজাতসত্তুকুমাৰৱত্থু

৩৩৯. অথ খো দেৱদত্তো যেন অজাতসত্তু কুমাৰো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা অজাতসত্তুং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘পুব্বে খো, কুমাৰ, মনুস্সা দীঘাযুকা, এতৰহি অপ্পাযুকা. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং ত্ৱং কুমাৰোৱ সমানো কালং কৰেয্যাসি. তেন হি ত্ৱং, কুমাৰ, পিতৰং হন্ত্ৱা ৰাজা হোহি. অহং ভগৱন্তং হন্ত্ৱা বুদ্ধো ভৱিস্সামী’’তি.

অথ খো অজাতসত্তু কুমাৰো – অয্যো খো দেৱদত্তো মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো, জানেয্যাসি অয্যো দেৱদত্তোতি – ঊৰুযা পোত্থনিকং বন্ধিত্ৱা দিৱা দিৱস্স [দিৱা দিৱসস্স (ক.)] ভীতো উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্ৰস্তো সহসা অন্তেপুৰং পাৱিসি. অদ্দসাসুং খো অন্তেপুৰে উপচাৰকা মহামত্তা অজাতসত্তুং কুমাৰং দিৱা দিৱস্স ভীতং উব্বিগ্গং উস্সঙ্কিং উত্ৰস্তং সহসা অন্তেপুৰং পৱিসন্তং; দিস্ৱান অগ্গহেসুং. তে ৱিচিনন্তা ঊৰুযা পোত্থনিকং বদ্ধং [বন্ধং (ক.)] দিস্ৱান অজাতসত্তুং কুমাৰং এতদৱোচুং – ‘‘কিং ত্ৱং, কুমাৰ, কত্তুকামোসী’’তি? ‘‘পিতৰম্হি হন্তুকামো’’তি. ‘‘কেনাসি উস্সাহিতো’’তি? ‘‘অয্যেন দেৱদত্তেনা’’তি. একচ্চে মহামত্তা এৱং মতিং অকংসু – ‘‘কুমাৰো চ হন্তব্বো, দেৱদত্তো চ, সব্বে চ ভিক্খূ হন্তব্বা’’তি. একচ্চে মহামত্তা এৱং মতিং অকংসু – ‘‘ন ভিক্খূ হন্তব্বা. ন ভিক্খূ কিঞ্চি অপৰজ্ঝন্তি. কুমাৰো চ হন্তব্বো, দেৱদত্তো চা’’তি. একচ্চে মহামত্তা এৱং মতিং অকংসু – ‘‘ন কুমাৰো চ হন্তব্বো, ন দেৱদত্তো. ন ভিক্খূ হন্তব্বা. ৰঞ্ঞো আৰোচেতব্বং. যথা ৰাজা ৱক্খতি তথা কৰিস্সামা’’তি.

অথ খো তে মহামত্তা অজাতসত্তুং কুমাৰং আদায যেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘কথং, ভণে, মহামত্তেহি মতি কতা’’তি? ‘‘একচ্চে, দেৱ, মহামত্তা এৱং মতিং অকংসু – ‘কুমাৰো চ হন্তব্বো, দেৱদত্তো চ, সব্বে চ ভিক্খূ হন্তব্বা’তি. একচ্চে মহামত্তা এৱং মতিং অকংসু – ‘ন ভিক্খূ হন্তব্বা. ন ভিক্খূ কিঞ্চি অপৰজ্ঝন্তি. কুমাৰো চ হন্তব্বো, দেৱদত্তো চা’তি. একচ্চে মহামত্তা এৱং মতিং অকংসু – ‘ন কুমাৰো চ হন্তব্বো, ন দেৱদত্তো. ন ভিক্খূ হন্তব্বা. ৰঞ্ঞো আৰোচেতব্বং. যথা ৰাজা ৱক্খতি তথা কৰিস্সামা’’’তি. ‘‘কিং, ভণে, কৰিস্সতি বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা? ননু ভগৱতা পটিকচ্চেৱ দেৱদত্তো ৰাজগহে পকাসাপিতো – ‘পুব্বে দেৱদত্তস্স অঞ্ঞা পকতি অহোসি, ইদানি অঞ্ঞা পকতি. যং দেৱদত্তো কৰেয্য কাযেন ৱাচায, ন তেন বুদ্ধো ৱা ধম্মো ৱা সঙ্ঘো ৱা দট্ঠব্বো, দেৱদত্তোৱ তেন দট্ঠব্বো’’তি? তত্থ যে তে মহামত্তা এৱং মতিং অকংসু – ‘কুমাৰো চ হন্তব্বো দেৱদত্তো চ; সব্বে চ ভিক্খূ হন্তব্বা’তি; তে অট্ঠানে অকাসি. যে তে মহামত্তা এৱং মতিং অকংসু – ‘ন ভিক্খূ হন্তব্বা; ন ভিক্খূ কিঞ্চি অপৰজ্ঝন্তি; কুমাৰো চ হন্তব্বো দেৱদত্তো চা’তি; তে নীচে ঠানে ঠপেসি. যে তে মহামত্তা এৱং মতিং অকংসু – ‘ন কুমাৰো চ হন্তব্বো, ন দেৱদত্তো; ন ভিক্খূ হন্তব্বা; ৰঞ্ঞো আৰোচেতব্বং; যথা ৰাজা ৱক্খতি তথা কৰিস্সামা’তি; তে উচ্চে ঠানে ঠপেসি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো অজাতসত্তুং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘কিস্স মং ত্ৱং, কুমাৰ, হন্তুকামোসী’’তি? ‘‘ৰজ্জেনাম্হি, দেৱ, অত্থিকো’’তি. ‘‘সচে খো ত্ৱং, কুমাৰ, ৰজ্জেন অত্থিকো, এতং তে ৰজ্জ’’ন্তি অজাতসত্তুস্স কুমাৰস্স ৰজ্জং নিয্যাদেসি.

অভিমাৰপেসনং

৩৪০. অথ খো দেৱদত্তো যেন অজাতসত্তু কুমাৰো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা অজাতসত্তুং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘পুৰিসে, মহাৰাজ, আণাপেহি, যে সমণং গোতমং জীৱিতা ৱোৰোপেস্সন্তী’’তি. অথ খো অজাতসত্তু কুমাৰো মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘যথা, ভণে, অয্যো দেৱদত্তো আহ তথা কৰেয্যাথা’’তি. অথ খো দেৱদত্তো একং পুৰিসং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছাৱুসো, অমুকস্মিং ওকাসে সমণো গোতমো ৱিহৰতি. তং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা ইমিনা মগ্গেন আগচ্ছা’’তি. তস্মিং মগ্গে দ্ৱে পুৰিসে ঠপেসি – ‘‘যো ইমিনা মগ্গেন একো পুৰিসো আগচ্ছতি, তং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা ইমিনা মগ্গেন আগচ্ছথা’’তি. তস্মিং মগ্গে চত্তাৰো পুৰিসে ঠপেসি – ‘‘যে ইমিনা মগ্গেন দ্ৱে পুৰিসা আগচ্ছন্তি, তে জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা ইমিনা মগ্গেন আগচ্ছথা’’তি. তস্মিং মগ্গে অট্ঠ পুৰিসে ঠপেসি – ‘‘যে ইমিনা মগ্গেন চত্তাৰো পুৰিসা আগচ্ছন্তি, তে জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা ইমিনা মগ্গেন আগচ্ছথা’’তি. তস্মিং মগ্গে সোড়স পুৰিসে ঠপেসি – ‘‘যে ইমিনা মগ্গেন অট্ঠ পুৰিসা আগচ্ছন্তি, তে জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা আগচ্ছথা’’তি.

অথ খো সো একো পুৰিসো অসিচম্মং গহেত্ৱা ধনুকলাপং সন্নয্হিত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো অৱিদূৰে ভীতো উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্ৰস্তো পত্থদ্ধেন কাযেন অট্ঠাসি. অদ্দসা খো ভগৱা তং পুৰিসং ভীতং উব্বিগ্গং উস্সঙ্কিং উত্ৰস্তং পত্থদ্ধেন কাযেন ঠিতং. দিস্ৱান তং পুৰিসং এতদৱোচ – ‘‘এহাৱুসো, মা ভাযী’’তি. অথ খো সো পুৰিসো অসিচম্মং একমন্তং কৰিত্ৱা ধনুকলাপং নিক্খিপিত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যোহং দুট্ঠচিত্তো ৱধকচিত্তো ইধূপসঙ্কন্তো. তস্স মে, ভন্তে, ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৱৰাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ ত্ৱং, আৱুসো, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যং ত্ৱং দুট্ঠচিত্তো ৱধকচিত্তো ইধূপসঙ্কন্তো. যতো চ খো ত্ৱং, আৱুসো, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৱুড্ঢি হেসা, আৱুসো, অৰিযস্স ৱিনযে – যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি, আযতিং সংৱৰং আপজ্জতী’’তি.

অথ খো ভগৱা তস্স পুৰিসস্স অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং, কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং, নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা তং ভগৱা অঞ্ঞাসি কল্লচিত্তং, মুদুচিত্তং, ৱিনীৱৰণচিত্তং, উদগ্গচিত্তং, পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিৰোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৱত্থং অপগতকাড়কং সম্মদেৱ ৰজনং পটিগ্গহেয্য, এৱমেৱ তস্স পুৰিসস্স তস্মিংযেৱ আসনে ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি. অথ খো সো পুৰিসো দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৱিদিতধম্মো পৰিযোগাড়্হধম্মো তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিগতকথংকথো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো অপৰপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে. সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি – এৱমেৱং ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি, ধম্মঞ্চ, ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা তং পুৰিসং এতদৱোচ – ‘‘মা খো ত্ৱং, আৱুসো, ইমিনা মগ্গেন গচ্ছ, ইমিনা মগ্গেন গচ্ছাহী’’তি অঞ্ঞেন মগ্গেন উয্যোজেসি.

অথ খো তে দ্ৱে পুৰিসা – কিং নু খো সো একো পুৰিসো চিৰেন আগচ্ছতীতি – পটিপথং গচ্ছন্তা অদ্দসংসু ভগৱন্তং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং. দিস্ৱান যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. তেসং ভগৱা অনুপুব্বিং কথং কথেসি…পে… অপৰপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকে নো ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতে’’তি. অথ খো ভগৱা তে পুৰিসে এতদৱোচ – ‘‘মা খো তুম্হে, আৱুসো, ইমিনা মগ্গেন গচ্ছিত্থ, ইমিনা মগ্গেন গচ্ছথা’’তি অঞ্ঞেন মগ্গেন উয্যোজেসি.

অথ খো তে চত্তাৰো পুৰিসা…পে… অথ খো তে অট্ঠ পুৰিসা…পে… অথ খো তে সোড়স পুৰিসা – কিং নু খো তে অট্ঠ পুৰিসা চিৰেন আগচ্ছন্তীতি – পটিপথং গচ্ছন্তা অদ্দসাসুং ভগৱন্তং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং. দিস্ৱান যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. তেসং ভগৱা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং…পে… অপৰপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকে নো ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতে’’তি. অথ খো ভগৱা তে পুৰিসে এতদৱোচ – ‘‘মা খো তুম্হে, আৱুসো, ইমিনা মগ্গেন গচ্ছিত্থ, ইমিনা মগ্গেন গচ্ছথা’’তি অঞ্ঞেন মগ্গেন উয্যোজেসি.

অথ খো সো একো পুৰিসো যেন দেৱদত্তো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা দেৱদত্তং এতদৱোচ – ‘‘নাহং, ভন্তে, সক্কোমি তং ভগৱন্তং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং; মহিদ্ধিকো সো ভগৱা, মহানুভাৱো’’তি. ‘‘অলং, আৱুসো; মা ত্ৱং সমণং গোতমং জীৱিতা ৱোৰোপেসি. অহমেৱ সমণং গোতমং জীৱিতা ৱোৰোপেস্সামী’’তি.

লোহিতুপ্পাদককম্মং

৩৪১. তেন খো পন সমযেন ভগৱা গিজ্ঝকূটস্স পব্বতস্স ছাযাযং চঙ্কমতি. অথ খো দেৱদত্তো গিজ্ঝকূটং পব্বতং আৰুহিত্ৱা মহতিং সিলং পৱিজ্ঝি – ইমায সমণং গোতমং জীৱিতা ৱোৰোপেস্সামীতি. দ্ৱে পব্বতকূটা সমাগন্ত্ৱা তং সিলং সম্পটিচ্ছিংসু. ততো পপতিকা উপ্পতিত্ৱা ভগৱতো পাদে ৰুহিৰং উপ্পাদেসি. অথ খো ভগৱা উদ্ধং উল্লোকেত্ৱা দেৱদত্তং এতদৱোচ – ‘‘বহুং তযা, মোঘপুৰিস, অপুঞ্ঞং পসুতং, যং ত্ৱং দুট্ঠচিত্তো ৱধকচিত্তো তথাগতস্স ৰুহিৰং উপ্পাদেসী’’তি. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইদং, ভিক্খৱে, দেৱদত্তেন পঠমং আনন্তৰিযং কম্মং উপচিতং, যং দুট্ঠচিত্তেন ৱধকচিত্তেন তথাগতস্স ৰুহিৰং উপ্পাদিত’’ন্তি.

অস্সোসুং খো ভিক্খূ – ‘‘দেৱদত্তেন কিৰ ভগৱতো ৱধো পযুত্তো’’তি. তে চ ভিক্খূ ভগৱতো ৱিহাৰস্স পৰিতো পৰিতো চঙ্কমন্তি উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা সজ্ঝাযং কৰোন্তা, ভগৱতো ৰক্খাৱৰণগুত্তিযা. অস্সোসি খো ভগৱা উচ্চাসদ্দং মহাসদ্দং সজ্ঝাযসদ্দং. সুত্ৱান আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কিং নু খো সো, আনন্দ, উচ্চাসদ্দো মহাসদ্দো সজ্ঝাযসদ্দো’’তি? ‘‘অস্সোসুং খো, ভন্তে, ভিক্খূ – ‘দেৱদত্তেন কিৰ ভগৱতো ৱধো পযুত্তো’তি. তে চ [তেধ (সী.)], ভন্তে, ভিক্খূ ভগৱতো ৱিহাৰস্স পৰিতো পৰিতো চঙ্কমন্তি উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা সজ্ঝাযং কৰোন্তা, ভগৱতো ৰক্খাৱৰণগুত্তিযা. সো এসো, ভগৱা, উচ্চাসদ্দো মহাসদ্দো সজ্ঝাযসদ্দো’’তি. ‘‘তেন হানন্দ, মম ৱচনেন তে ভিক্খূ আমন্তেহি – সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং পৰূপক্কমেন তথাগতং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য. অনুপক্কমেন, ভিক্খৱে, তথাগতা পৰিনিব্বাযন্তি.

[চূড়ৱ. ৩৩৪; অ. নি. ৫.১০০] ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, সত্থাৰো সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে পঞ্চ? ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সত্থা অপৰিসুদ্ধসীলো সমানো ‘পৰিসুদ্ধসীলোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধং মে সীলং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. তমেনং সাৱকা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা অপৰিসুদ্ধসীলো সমানো ‘পৰিসুদ্ধসীলোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধং মে সীলং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. মযঞ্চেৱ খো পন গিহীনং আৰোচেয্যাম, নাস্সস্স মনাপং. যং খো পনস্স অমনাপং, কথং নং মযং তেন সমুদাচৰেয্যাম? সম্মন্নতি খো পন চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন – যং তুমো কৰিস্সতি, তুমোৱ তেন পঞ্ঞাযিস্সতী’তি. এৱৰূপং খো, ভিক্খৱে, সত্থাৰং সাৱকা সীলতো ৰক্খন্তি; এৱৰূপো চ পন সত্থা সাৱকেহি সীলতো ৰক্খং পচ্চাসীসতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো সত্থা অপৰিসুদ্ধআজীৱো সমানো…পে… অপৰিসুদ্ধধম্মদেসনো সমানো…পে… অপৰিসুদ্ধৱেয্যাকৰণো সমানো…পে… অপৰিসুদ্ধঞাণদস্সনো সমানো ‘পৰিসুদ্ধঞাণদস্সনোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধং মে ঞাণদস্সনং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. তমেনং সাৱকা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা অপৰিসুদ্ধঞাণদস্সনো সমানো ‘পৰিসুদ্ধঞাণদস্সনোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধং মে ঞাণদস্সনং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. মযঞ্চেৱ খো পন গিহীনং আৰোচেয্যাম, নাস্সস্স মনাপং. যং খো পনস্স অমনাপং, কথং ন মযং তেন সমুদাচৰেয্যাম? সম্মন্নতি খো পন চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন – যং তুমো কৰিস্সতি, তুমোৱ তেন পঞ্ঞাযিস্সতী’তি. এৱৰূপং খো, ভিক্খৱে, সত্থাৰং সাৱকা ঞাণদস্সনতো ৰক্খন্তি; এৱৰূপো চ পন সত্থা সাৱকেহি ঞাণদস্সনতো ৰক্খং পচ্চাসীসতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ সত্থাৰো সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ‘‘অহং খো পন, ভিক্খৱে, পৰিসুদ্ধসীলো সমানো ‘পৰিসুদ্ধসীলোম্হী’তি পটিজানামি ‘পৰিসুদ্ধং মে সীলং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. ন চ মং সাৱকা সীলতো ৰক্খন্তি; ন চাহং সাৱকেহি সীলতো ৰক্খং পচ্চাসীসামি. অহং খো পন ভিক্খৱে পৰিসুদ্ধাজীৱো সমানো…পে… পৰিসুদ্ধধম্মদেসনো সমানো…পে… পৰিসুদ্ধৱেয্যাকৰণো সমানো…পে… পৰিসুদ্ধঞাণদস্সনো সমানো ‘‘পৰিসুদ্ধঞাণদস্সনোম্হী’’তি পটিজানামি ‘‘পৰিসুদ্ধং মে ঞাণদস্সনং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’’ন্তি চ, ন চ মং সাৱকা ঞাণদস্সনতো ৰক্খন্তি, ন চাহং সাৱকেহি ঞাণদস্সনতো ৰক্খং পচ্চাসীসামি. ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং পৰূপক্কমেন তথাগতং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য. অনুপক্কমেন, ভিক্খৱে, তথাগতা পৰিনিব্বাযন্তি. গচ্ছথ তুম্হে, ভিক্খৱে, যথাৱিহাৰং. অৰক্খিযা, ভিক্খৱে, তথাগতা’’তি.

নাড়াগিৰিপেসনং

৩৪২. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহে নাড়াগিৰি নাম হত্থী চণ্ডো হোতি, মনুস্সঘাতকো. অথ খো দেৱদত্তো ৰাজগহং পৱিসিত্ৱা হত্থিসালং গন্ত্ৱা হত্থিভণ্ডে এতদৱোচ – ‘‘মযং খো, ভণে, ৰাজঞাতকা নাম পটিবলা নীচট্ঠানিযং উচ্চট্ঠানে ঠপেতুং, ভত্তম্পি ৱেতনম্পি ৱড্ঢাপেতুং. তেন হি, ভণে, যদা সমণো গোতমো ইমং ৰচ্ছং পটিপন্নো হোতি, তদা ইমং নাড়াগিৰিং হত্থিং মুঞ্চেত্ৱা ইমং ৰচ্ছং পটিপাদেথা’’তি. ‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো তে হত্থিভণ্ডা দেৱদত্তস্স পচ্চস্সোসুং. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. অথ খো ভগৱা তং ৰচ্ছং পটিপজ্জি. অদ্দসাসুং খো তে হত্থিভণ্ডা ভগৱন্তং তং ৰচ্ছং পটিপন্নং. দিস্ৱান নাড়াগিৰিং হত্থিং মুঞ্চিত্ৱা তং ৰচ্ছং পটিপাদেসুং. অদ্দসা খো নাড়াগিৰি হত্থী ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান সোণ্ডং উস্সাপেত্ৱা পহট্ঠকণ্ণৱালো যেন ভগৱা তেন অভিধাৱি. অদ্দসাসুং খো তে ভিক্খূ নাড়াগিৰিং হত্থিং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অযং, ভন্তে, নাড়াগিৰি হত্থী চণ্ডো মনুস্সঘাতকো ইমং ৰচ্ছং পটিপন্নো. পটিক্কমতু, ভন্তে, ভগৱা; পটিক্কমতু সুগতো’’তি. ‘‘আগচ্ছথ, ভিক্খৱে, মা ভাযিত্থ. অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং পৰূপক্কমেন তথাগতং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য. অনুপক্কমেন, ভিক্খৱে, তথাগতা পৰিনিব্বাযন্তী’’তি. দুতিযম্পি খো তে ভিক্খূ…পে… ততিযম্পি খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অযং, ভন্তে, নাড়াগিৰি হত্থী চণ্ডো মনুস্সঘাতকো ইমং ৰচ্ছং পটিপন্নো. পটিক্কমতু, ভন্তে, ভগৱা; পটিক্কমতু সুগতো’’তি. ‘‘আগচ্ছথ, ভিক্খৱে, মা ভাযিত্থ. অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং পৰূপক্কমেন তথাগতং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য. অনুপক্কমেন, ভিক্খৱে, তথাগতা পৰিনিব্বাযন্তী’’তি.

তেন খো পন সমযেন মনুস্সা পাসাদেসুপি হম্মিযেসুপি ছদনেসুপি আৰুড়্হা অচ্ছন্তি. তত্থ যে তে মনুস্সা অস্সদ্ধা অপ্পসন্না দুব্বুদ্ধিনো, তে এৱমাহংসু – ‘‘অভিৰূপো ৱত, ভো [অভিৰূপো ৱত ভো গোতমো (স্যা. কং.)], মহাসমণো নাগেন ৱিহেঠীযিস্সতী’’তি. যে পন তে মনুস্সা সদ্ধা পসন্না পণ্ডিতা ব্যত্তা বুদ্ধিমন্তো, তে এৱমাহংসু – ‘‘নচিৰস্সং ৱত, ভো, নাগো নাগেন সঙ্গামেস্সতী’’তি. অথ খো ভগৱা নাড়াগিৰিং হত্থিং মেত্তেন চিত্তেন ফৰি. অথ খো নাড়াগিৰি হত্থী ভগৱতো [ভগৱতা (সী.)] মেত্তেন চিত্তেন ফুট্ঠো [ফুটো (ক.)] সোণ্ডং ওৰোপেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো পুৰতো অট্ঠাসি. অথ খো ভগৱা দক্খিণেন হত্থেন নাড়াগিৰিস্স হত্থিস্স কুম্ভং পৰামসন্তো নাড়াগিৰিং হত্থিং ইমাহি গাথাহি অজ্ঝভাসি –

‘‘মা কুঞ্জৰ নাগমাসদো, দুক্খঞ্হি কুঞ্জৰ নাগমাসদো;

ন হি নাগহতস্স কুঞ্জৰ সুগতি, হোতি ইতো পৰং যতো.

‘‘মা চ মদো মা চ পমাদো, ন হি পমত্তা সুগতিং ৱজন্তি তে;

ত্ৱঞ্ঞেৱ তথা কৰিস্সসি, যেন ত্ৱং সুগতিং গমিস্সসী’’তি.

অথ খো নাড়াগিৰি হত্থী সোণ্ডায ভগৱতো পাদপংসূনি গহেত্ৱা উপৰিমুদ্ধনি আকিৰিত্ৱা পটিকুটিযোৱ [পটিকুটিতো পটিসক্কি (সী. স্যা.)] ওসক্কি, যাৱ ভগৱন্তং অদ্দক্খি. অথ খো নাড়াগিৰি হত্থী হত্থিসালং গন্ত্ৱা সকে ঠানে অট্ঠাসি. তথা দন্তো চ পন নাড়াগিৰি হত্থী অহোসি. তেন খো পন সমযেন মনুস্সা ইমং গাথং গাযন্তি –

[ম. নি. ২.৩৫২; থেৰগা. ৮৭৮] ‘‘দণ্ডেনেকে দমযন্তি, অঙ্কুসেহি কসাহি চ;

অদণ্ডেন অসত্থেন, নাগো দন্তো মহেসিনা’’তি.

মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘যাৱ পাপো অযং দেৱদত্তো, অলক্খিকো, যত্ৰ হি নাম সমণস্স গোতমস্স এৱংমহিদ্ধিকস্স এৱং মহানুভাৱস্স ৱধায পৰক্কমিস্সতী’’তি. দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰো পৰিহাযি. ভগৱতো চ লাভসক্কাৰো অভিৱড্ঢি.

পঞ্চৱত্থুযাচনকথা

৩৪৩. [পাচি. ২০৯] তেন খো পন সমযেন দেৱদত্তো পৰিহীনলাভসক্কাৰো সপৰিসো কুলেসু ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা কুলেসু ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জিস্সন্তি! কস্স সম্পন্নং ন মনাপং, কস্স সাদুং ন ৰুচ্চতী’’তি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – কথঞ্হি নাম দেৱদত্তো সপৰিসো কুলেসু ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জিস্সতী’’তি! ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, দেৱদত্ত, সপৰিসো কুলেসু ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জসী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং কুলেসু তিকভোজনং পঞ্ঞপেস্সামি তযো অত্থৱসে পটিচ্চ – দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলান নিগ্গহায; পেসলানং ভিক্খূনং ফাসুৱিহাৰায, মা পাপিচ্ছা পক্খং নিস্সায সঙ্ঘং ভিন্দেয্যুন্তি; কুলানুদ্দযায [কুলানুদযতায (সী. স্যা.)] চ. গণভোজনে যথাধম্মো কাৰেতব্বো’’তি.

[পাৰা. ৪০৯] অথ খো দেৱদত্তো যেন কোকালিকো কটমোদকতিস্সকো [কটমোৰকতিস্সকো (সী. স্যা.)] খণ্ডদেৱিযা পুত্তো সমুদ্দদত্তো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা কোকালিকং কটমোদকতিস্সকং খণ্ডদেৱিযা পুত্তং সমুদ্দদত্তং এতদৱোচ – ‘‘এথ, মযং, আৱুসো, সমণস্স গোতমস্স সঙ্ঘভেদং কৰিস্সাম চক্কভেদ’’ন্তি. এৱং ৱুত্তে কোকালিকো দেৱদত্তং এতদৱোচ – ‘‘সমণো খো, আৱুসো, গোতমো মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো. কথং মযং সমণস্স গোতমস্স সঙ্ঘভেদং কৰিস্সাম চক্কভেদ’’ন্তি? ‘‘এথ, মযং, আৱুসো, সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্চ ৱত্থূনি যাচিস্সাম – ‘ভগৱা, ভন্তে, অনেকপৰিযাযেন অপ্পিচ্ছস্স সন্তুট্ঠস্স সল্লেখস্স ধুতস্স পাসাদিকস্স অপচযস্স ৱীৰিযাৰম্ভস্স ৱণ্ণৱাদী. ইমানি, ভন্তে, পঞ্চ ৱত্থূনি অনেকপৰিযাযেন অপ্পিচ্ছতায সন্তুট্ঠিযা সল্লেখায ধুততায পাসাদিকতায অপচযায ৱীৰিযাৰম্ভায সংৱত্তন্তি. সাধু, ভন্তে, ভিক্খূ যাৱজীৱং আৰঞ্ঞিকা অস্সু; যো গামন্তং ওসৰেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্য. যাৱজীৱং পিণ্ডপাতিকা অস্সু; যো নিমন্তনং সাদিযেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্য. যাৱজীৱং পংসুকূলিকা অস্সু; যো গহপতিচীৱৰং সাদিযেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্য. যাৱজীৱং ৰুক্খমূলিকা অস্সু; যো ছন্নং উপগচ্ছেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্য. যাৱজীৱং মচ্ছমংসং ন খাদেয্যুং; যো মচ্ছমংসং খাদেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্যা’তি. ইমানি পঞ্চ ৱত্থূনি সমণো গোতমো নানুজানিস্সতি. তে মযং ইমেহি পঞ্চহি ৱত্থূহি জনং সঞ্ঞাপেস্সামা’’তি. ‘‘সক্কা খো, আৱুসো, ইমেহি পঞ্চহি ৱত্থূহি সমণস্স গোতমস্স সঙ্ঘভেদো কাতুং চক্কভেদো. লূখপ্পসন্না হি, আৱুসো, মনুস্সা’’তি.

অথ খো দেৱদত্তো সপৰিসো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো দেৱদত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভগৱা, ভন্তে, অনেকপৰিযাযেন অপ্পিচ্ছস্স সন্তুট্ঠস্স সল্লেখস্স ধুতস্স পাসাদিকস্স অপচযস্স ৱীৰিযাৰম্ভস্স ৱণ্ণৱাদী. ইমানি, ভন্তে, পঞ্চ ৱত্থূনি অনেকপৰিযাযেন অপ্পিচ্ছতায সন্তুট্ঠিযা সল্লেখায ধুততায পাসাদিকতায অপচযায ৱীৰিযাৰম্ভায সংৱত্তন্তি. সাধু, ভন্তে, ভিক্খূ যাৱজীৱং আৰঞ্ঞিকা অস্সু; যো গামন্তং ওসৰেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্য. যাৱজীৱং পিণ্ডপাতিকা অস্সু; যো নিমন্তনং সাদিযেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্য. যাৱজীৱং পংসুকূলিকা অস্সু; যো গহপতিচীৱৰং সাদিযেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্য. যাৱজীৱং ৰুক্খমূলিকা অস্সু; যো ছন্নং উপগচ্ছেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্য. যাৱজীৱং মচ্ছমংসং ন খাদেয্যুং; যো মচ্ছমংসং খাদেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্যা’’তি. ‘‘অলং, দেৱদত্ত. যো ইচ্ছতি, আৰঞ্ঞিকো হোতু; যো ইচ্ছতি, গামন্তে ৱিহৰতু. যো ইচ্ছতি, পিণ্ডপাতিকো হোতু; যো ইচ্ছতি, নিমন্তনং সাদিযতু. যো ইচ্ছতি, পংসুকূলিকো হোতু; যো ইচ্ছতি, গহপতিচীৱৰং সাদিযতু. অট্ঠমাসে খো মযা, দেৱদত্ত, ৰুক্খমূলসেনাসনং অনুঞ্ঞাতং; তিকোটিপৰিসুদ্ধং মচ্ছমংসং – অদিট্ঠং, অস্সুতং, অপৰিসঙ্কিত’’ন্তি. অথ খো দেৱদত্তো – ন ভগৱা ইমানি পঞ্চ ৱত্থূনি অনুজানাতীতি – হট্ঠো উদগ্গো সপৰিসো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

অথ খো দেৱদত্তো সপৰিসো ৰাজগহং পৱিসিত্ৱা পঞ্চহি ৱত্থূহি জনং সঞ্ঞাপেসি – ‘‘মযং, আৱুসো, সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্চ ৱত্থূনি যাচিম্হা – ‘ভগৱা, ভন্তে, অনেকপৰিযাযেন অপ্পিচ্ছস্স…পে… ৱীৰিযাৰম্ভস্স ৱণ্ণৱাদী. ইমানি, ভন্তে, পঞ্চ ৱত্থূনি অনেকপৰিযাযেন অপ্পিচ্ছতায…পে… ৱীৰিযাৰম্ভায সংৱত্তন্তি. সাধু, ভন্তে, ভিক্খূ যাৱজীৱং আৰঞ্ঞিকা অস্সু; যো গামন্তং ওসৰেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্য…পে… যাৱজীৱং মচ্ছমংসং ন খাদেয্যুং; যো মচ্ছমংসং খাদেয্য, ৱজ্জং নং ফুসেয্যা’তি. ইমানি পঞ্চ ৱত্থূনি সমণো গোতমো নানুজানাতি. তে মযং ইমেহি পঞ্চহি ৱত্থূহি সমাদায ৱত্তামা’’তি.

তত্থ যে তে মনুস্সা অস্সদ্ধা অপ্পসন্না দুব্বুদ্ধিনো, তে এৱমাহংসু – ‘‘ইমে খো সমণা সক্যপুত্তিযা ধুতা সল্লেখৱুত্তিনো. সমণো পন গোতমো বাহুল্লিকো বাহুল্লায চেতেতী’’তি. যে পন তে মনুস্সা সদ্ধা পসন্না পণ্ডিতা ব্যত্তা বুদ্ধিমন্তো, তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম দেৱদত্তো ভগৱতো সঙ্ঘভেদায পৰক্কমিস্সতি চক্কভেদাযা’’তি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম দেৱদত্তো সঙ্ঘভেদায পৰক্কমিস্সতি চক্কভেদাযা’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, দেৱদত্ত, সঙ্ঘভেদায পৰক্কমসি চক্কভেদাযা’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি. ‘‘অলং, দেৱদত্ত. মা তে ৰুচ্চি সঙ্ঘভেদো. গৰুকো খো, দেৱদত্ত, সঙ্ঘভেদো. যো খো, দেৱদত্ত, সমগ্গং সঙ্ঘং ভিন্দতি, কপ্পট্ঠিকং [কপ্পট্ঠিতিকং (স্যা.)] কিব্বিসং পসৱতি, কপ্পং নিৰযম্হি পচ্চতি. যো চ খো, দেৱদত্ত, ভিন্নং সঙ্ঘং সমগ্গং কৰোতি, ব্ৰহ্মং পুঞ্ঞং পসৱতি, কপ্পং সগ্গম্হি মোদতি. অলং, দেৱদত্ত. মা তে ৰুচ্চি সঙ্ঘভেদো. গৰুকো খো, দেৱদত্ত, সঙ্ঘভেদো’’তি.

[উদা. ৪৮] অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. অদ্দসা খো দেৱদত্তো আযস্মন্তং আনন্দং ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তং. দিস্ৱান যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘অজ্জতগ্গেদানাহং, আৱুসো আনন্দ, অঞ্ঞত্ৰেৱ ভগৱতা, অঞ্ঞত্ৰেৱ ভিক্খুসঙ্ঘা, উপোসথং কৰিস্সামি সঙ্ঘকম্মং কৰিস্সামী’’তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসিং. অদ্দসা খো মং, ভন্তে, দেৱদত্তো ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তং. দিস্ৱান যেনাহং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা মং এতদৱোচ – ‘অজ্জতগ্গেদানাহং, আৱুসো আনন্দ, অঞ্ঞত্ৰেৱ ভগৱতা, অঞ্ঞত্ৰেৱ ভিক্খুসঙ্ঘা, উপোসথং কৰিস্সামি সঙ্ঘকম্মং কৰিস্সামী’তি. অজ্জতগ্গে, ভন্তে, দেৱদত্তো সঙ্ঘং ভিন্দিস্সতী’’তি. অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

[উদা. ৪৮] ‘‘সুকৰং সাধুনা সাধুং, সাধুং পাপেন দুক্কৰং;

পাপং পাপেন সুকৰং, পাপমৰিযেহি দুক্কৰ’’ন্তি.

দুতিযভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.