১. পঠমভাণৱাৰো
ছসক্যপব্বজ্জাকথা
৩৩০. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা অনুপিযাযং ৱিহৰতি, অনুপিযং নাম মল্লানং নিগমো. তেন খো পন সমযেন অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা সক্যকুমাৰা ভগৱন্তং পব্বজিতং অনুপব্বজন্তি. তেন খো পন সমযেন মহানামো চ সক্কো অনুৰুদ্ধো চ সক্কো দ্ৱেভাতিকা হোন্তি. অনুৰুদ্ধো সক্কো সুখুমালো হোতি. তস্স তযো পাসাদা হোন্তি – একো হেমন্তিকো, একো গিম্হিকো, একো ৱস্সিকো. সো ৱস্সিকে পাসাদে চত্তাৰো মাসে [ৱস্সিকে পাসাদে ৱস্সিকে চত্তাৰো মাসে (সী.)] নিপ্পুৰিসেহি তূৰিযেহি পৰিচাৰযমানো [পৰিচাৰিযমানো (ক.)] ন হেট্ঠাপাসাদং ওৰোহতি. অথ খো মহানামস্স সক্কস্স এতদহোসি – ‘‘এতৰহি খো অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা সক্যকুমাৰা ভগৱন্তং পব্বজিতং অনুপব্বজন্তি. অম্হাকঞ্চ পন কুলা নত্থি কোচি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. যংনূনাহং ৱা পব্বজেয্যং, অনুৰুদ্ধো ৱা’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো যেন অনুৰুদ্ধো সক্কো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা অনুৰুদ্ধং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘এতৰহি, তাত অনুৰুদ্ধ, অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা সক্যকুমাৰা ভগৱন্তং পব্বজিতং অনুপব্বজন্তি. অম্হাকঞ্চ পন কুলা নত্থি কোচি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. তেন হি ত্ৱং ৱা পব্বজ, অহং ৱা পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘অহং খো সুখুমালো, নাহং সক্কোমি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. ত্ৱং পব্বজাহী’’তি. ‘‘এহি খো তে, তাত অনুৰুদ্ধ, ঘৰাৱাসত্থং অনুসাসিস্সামি. পঠমং খেত্তং কসাপেতব্বং. কসাপেত্ৱা ৱপাপেতব্বং. ৱপাপেত্ৱা উদকং অভিনেতব্বং. উদকং অভিনেত্ৱা উদকং নিন্নেতব্বং. উদকং নিন্নেত্ৱা নিদ্ধাপেতব্বং. নিদ্ধাপেত্ৱা [নিড্ডহেতব্বং, নিড্ডহেত্ৱা (সী.)] লৱাপেতব্বং. লৱাপেত্ৱা উব্বাহাপেতব্বং. উব্বাহাপেত্ৱা পুঞ্জং কাৰাপেতব্বং. পুঞ্জং কাৰাপেত্ৱা মদ্দাপেতব্বং. মদ্দাপেত্ৱা পলালানি উদ্ধৰাপেতব্বানি. পলালানি উদ্ধৰাপেত্ৱা ভুসিকা উদ্ধৰাপেতব্বা. ভুসিকং উদ্ধৰাপেত্ৱা ওপুনাপেতব্বং [ওফুনাপেতব্বং (স্যা. ক.), ওফুণাপেতব্বং (যোজনা)]. ওপুনাপেত্ৱা অতিহৰাপেতব্বং. অতিহৰাপেত্ৱা আযতিম্পি ৱস্সং এৱমেৱ কাতব্বং, আযতিম্পি ৱস্সং এৱমেৱ কাতব্ব’’ন্তি. ‘‘ন কম্মা খীযন্তি? ন কম্মানং অন্তো পঞ্ঞাযতি? কদা কম্মা খীযিস্সন্তি? কদা কম্মানং অন্তো পঞ্ঞাযিস্সতি? কদা মযং অপ্পোস্সুক্কা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পৰিচাৰেস্সামা’’তি? ‘‘ন হি, তাত অনুৰুদ্ধ, কম্মা খীযন্তি. ন কম্মানং অন্তো পঞ্ঞাযতি. অখীণেৱ কম্মে পিতৰো চ পিতামহা চ কালঙ্কতা’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৱঞ্ঞেৱ ঘৰাৱাসত্থেন উপজানাহি. অহং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামী’’তি.
অথ খো অনুৰুদ্ধো সক্কো যেন মাতা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা মাতৰং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, অম্ম, অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. অনুজানাহি মং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি. এৱং ৱুত্তে অনুৰুদ্ধস্স সক্কস্স মাতা অনুৰুদ্ধং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘তুম্হে খো মে, তাত অনুৰুদ্ধ, দ্ৱে পুত্তা পিযা মনাপা অপ্পটিকূলা. মৰণেনপি ৱো অকামকা ৱিনা ভৱিস্সামি. কিং পনাহং তুম্হে জীৱন্তে অনুজানিস্সামি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো অনুৰুদ্ধো সক্কো মাতৰং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, অম্ম, অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. অনুজানাহি মং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি [ইমস্স অনন্তৰং কেসুচি পোত্থকেসু এৱম্পি পাঠো দিস্সতি –- ‘‘এৱং ৱুত্তে অনুৰুদ্ধস্স সক্কস্স মাতা এৱমাহ ‘সচে তাত অনুৰুদ্ধ ভদ্দিযো সক্যৰাজা সক্যানং ৰজ্জং কাৰেতি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, এৱং ত্ৱম্পি পব্বজাহী’’’তি]. তেন খো পন সমযেন ভদ্দিযো সক্যৰাজা সক্যানং ৰজ্জং কাৰেতি. সো চ অনুৰুদ্ধস্স সক্কস্স সহাযো হোতি. অথ খো অনুৰুদ্ধস্স সক্কস্স মাতা – ‘অযং খো ভদ্দিযো সক্যৰাজা সক্যানং ৰজ্জং কাৰেতি; অনুৰুদ্ধস্স সক্কস্স সহাযো; সো ন উস্সহতি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতু’ন্তি – অনুৰুদ্ধং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘সচে, তাত অনুৰুদ্ধ, ভদ্দিযো সক্যৰাজা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, এৱং ত্ৱম্পি পব্বজাহী’’তি. অথ খো অনুৰুদ্ধো সক্কো যেন ভদ্দিযো সক্যৰাজা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভদ্দিযং সক্যৰাজানং এতদৱোচ – ‘‘মম খো, সম্ম, পব্বজ্জা তৱ পটিবদ্ধা’’তি. ‘‘সচে তে, সম্ম, পব্বজ্জা মম পটিবদ্ধা ৱা অপ্পটিবদ্ধা ৱা সা হোতু, অহং তযা; যথা সুখং পব্বজাহী’’তি. ‘‘এহি, সম্ম, উভো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামা’’তি. ‘‘নাহং, সম্ম, সক্কোমি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুন্তি. যং তে সক্কা অঞ্ঞং মযা কাতুং, ক্যাহং [ত্যাহং (সী. স্যা.)] কৰিস্সামি. ত্ৱং পব্বজাহী’’তি. ‘‘মাতা খো মং, সম্ম, এৱমাহ – ‘সচে, তাত অনুৰুদ্ধ, ভদ্দিযো সক্যৰাজা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, এৱং ত্ৱম্পি পব্বজাহী’’’তি. ‘‘ভাসিতা খো পন তে, সম্ম, এসা ৱাচা. সচে তে, সম্ম, পব্বজ্জা মম পটিবদ্ধা ৱা, অপ্পটিবদ্ধা ৱা সা হোতু, অহং তযা; যথা সুখং পব্বজাহী’’তি. ‘‘এহি, সম্ম, উভো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামা’’তি.
তেন খো পন সমযেন মনুস্সা সচ্চৱাদিনো হোন্তি, সচ্চপটিঞ্ঞা. অথ খো ভদ্দিযো সক্যৰাজা অনুৰুদ্ধং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘আগমেহি, সম্ম, সত্তৱস্সানি. সত্তন্নং ৱস্সানং অচ্চযেন উভো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামা’’তি. ‘‘অতিচিৰং, সম্ম, সত্তৱস্সানি. নাহং সক্কোমি সত্তৱস্সানি আগমেতু’’ন্তি. ‘‘আগমেহি, সম্ম, ছৱস্সানি…পে… পঞ্চৱস্সানি… চত্তাৰি ৱস্সানি… তীণি ৱস্সানি… দ্ৱে ৱস্সানি… একং ৱস্সং. একস্স ৱস্সস্স অচ্চযেন উভো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামা’’তি. ‘‘অতিচিৰং, সম্ম, একৱস্সং. নাহং সক্কোমি একং ৱস্সং আগমেতু’’ন্তি. ‘‘আগমেহি, সম্ম, সত্তমাসে. সত্তন্নং মাসানং অচ্চযেন উভোপি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামা’’তি. ‘‘অতিচিৰং, সম্ম, সত্তমাসা. নাহং সক্কোমি সত্তমাসে আগমেতু’’ন্তি. ‘‘আগমেহি, সম্ম, ছ মাসে…পে… পঞ্চ মাসে… চত্তাৰো মাসে… তযো মাসে… দ্ৱে মাসে… একং মাসং… অড্ঢমাসং. অড্ঢমাসস্স অচ্চযেন উভোপি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামা’’তি. ‘‘অতিচিৰং, সম্ম, অড্ঢমাসো. নাহং সক্কোমি অড্ঢমাসং আগমেতু’’ন্তি. ‘‘আগমেহি, সম্ম, সত্তাহং যাৱাহং পুত্তে চ ভাতৰো চ ৰজ্জং নিয্যাদেমী’’তি. ‘‘ন চিৰং, সম্ম, সত্তাহো, আগমেস্সামী’’তি.
৩৩১. অথ খো ভদ্দিযো চ সক্যৰাজা অনুৰুদ্ধো চ আনন্দো চ ভগু চ কিমিলো চ দেৱদত্তো চ, উপালিকপ্পকেন সত্তমা, যথা পুৰে চতুৰঙ্গিনিযা সেনায উয্যানভূমিং নিয্যন্তি, এৱমেৱ চতুৰঙ্গিনিযা সেনায নিয্যিংসু. তে দূৰং গন্ত্ৱা সেনং নিৱত্তাপেত্ৱা পৰৱিসযং ওক্কমিত্ৱা আভৰণং ওমুঞ্চিত্ৱা উত্তৰাসঙ্গেন ভণ্ডিকং বন্ধিত্ৱা উপালিং কপ্পকং এতদৱোচুং – ‘‘হন্দ, ভণে উপালি, নিৱত্তস্সু; অলং তে এত্তকং জীৱিকাযা’’তি. অথ খো উপালিস্স কপ্পকস্স নিৱত্তন্তস্স এতদহোসি – ‘‘চণ্ডা খো সাকিযা; ইমিনা কুমাৰা নিপ্পাতিতাতি ঘাতাপেয্যুম্পি মং. ইমে হি নাম সক্যকুমাৰা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সন্তি. কিমঙ্গ [কিমঙ্গ (সী.)] পনাহ’’ন্তি. ভণ্ডিকং মুঞ্চিত্ৱা তং ভণ্ডং ৰুক্খে আলগ্গেত্ৱা ‘যো পস্সতি, দিন্নংযেৱ হৰতূ’তি ৱত্ৱা যেন তে সক্যকুমাৰা তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসাসুং খো তে সক্যকুমাৰা উপালিং কপ্পকং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান উপালিং কপ্পকং এতদৱোচুং – ‘‘কিস্স, ভণে উপালি, নিৱত্তেসী’’তি? ‘‘ইধ মে, অয্যপুত্তা, নিৱত্তন্তস্স এতদহোসি – ‘চণ্ডা খো সাকিযা; ইমিনা কুমাৰা নিপ্পাতিতাতি ঘাতাপেয্যুম্পি মং. ইমে হি নাম সক্যকুমাৰা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সন্তি. কিমঙ্গ পনাহ’ন্তি. সো খো অহং, অয্যপুত্তা, ভণ্ডিকং মুঞ্চিত্ৱা তং ভণ্ডং ৰুক্খে আলগ্গেত্ৱা ‘যো পস্সতি, দিন্নঞ্ঞেৱ হৰতূ’তি ৱত্ৱা ততোম্হি পটিনিৱত্তো’’তি. ‘‘সুট্ঠু, ভণে উপালি, অকাসি যম্পি ন নিৱত্তো [যং নিৱত্তো (সী.), যং পন নিৱত্তো (স্যা.)]. চণ্ডা খো সাকিযা; ইমিনা কুমাৰা নিপ্পাতিতাতি ঘাতাপেয্যুম্পি ত’’ন্তি.
অথ খো সক্যকুমাৰা উপালিং কপ্পকং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে সক্যকুমাৰা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘মযং, ভন্তে, সাকিযা নাম মানস্সিনো. অযং, ভন্তে, উপালি কপ্পকো অম্হাকং দীঘৰত্তং পৰিচাৰকো. ইমং ভগৱা পঠমং পব্বাজেতু. ইমস্স মযং অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মং কৰিস্সাম. এৱং অম্হাকং সাকিযানং সাকিযমানো নিম্মানাযিস্সতী’’তি [নিম্মাদযিস্সতীতি (সী.), নিম্মানিযিস্সতীতি (স্যা.)].
অথ খো ভগৱা উপালিং কপ্পকং পঠমং পব্বাজেসি, পচ্ছা তে সক্যকুমাৰে. অথ খো আযস্মা ভদ্দিযো তেনেৱ অন্তৰৱস্সেন তিস্সো ৱিজ্জা সচ্ছাকাসি. আযস্মা অনুৰুদ্ধো দিব্বচক্খুং উপ্পাদেসি. আযস্মা আনন্দো সোতাপত্তিফলং সচ্ছাকাসি. দেৱদত্তো পোথুজ্জনিকং ইদ্ধিং অভিনিপ্ফাদেসি.
৩৩২. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ভদ্দিযো অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ভদ্দিযো অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’ন্তি. নিস্সংসযং খো, ভন্তে, আযস্মা ভদ্দিযো অনভিৰতোৱ ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি. তংযেৱ ৱা পুৰিমং ৰজ্জসুখং সমনুস্সৰন্তো অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন ভদ্দিযং ভিক্খুং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৱুসো ভদ্দিয, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা ভদ্দিযো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং ভদ্দিযং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা তং, আৱুসো ভদ্দিয, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা ভদ্দিযো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ভদ্দিযং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভদ্দিয, অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি? ‘‘এৱং ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, ভদ্দিয, অত্থৱসং সম্পস্সমানো অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং অহো সুখ’’’ন্তি? ‘‘পুব্বে মে, ভন্তে, ৰঞ্ঞো সতোপি অন্তোপি অন্তেপুৰে ৰক্খা সুসংৱিহিতা হোতি, বহিপি অন্তেপুৰে ৰক্খা সুসংৱিহিতা হোতি, অন্তোপি নগৰে ৰক্খা সুসংৱিহিতা হোতি, বহিপি নগৰে ৰক্খা সুসংৱিহিতা হোতি, অন্তোপি জনপদে ৰক্খা সুসংৱিহিতা হোতি, বহিপি জনপদে ৰক্খা সুসংৱিহিতা হোতি. সো খো অহং, ভন্তে, এৱং ৰক্খিতোপি গোপিতোপি সন্তো ভীতো উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্ৰস্তো ৱিহৰামি. এতৰহি খো পন অহং একো, ভন্তে, অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভীতো অনুব্বিগ্গো অনুস্সঙ্কী অনুত্ৰস্তো অপ্পোস্সুক্কো পন্নলোমো পৰদত্তৱুত্তো মিগভূতেন চেতসা ৱিহৰামীতি. ইমং খো অহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানো অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেমি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি. অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
[উদা. ২০] ‘‘যস্সন্তৰতো ন সন্তি কোপা, ইতি ভৱাভৱতঞ্চ ৱীতিৱত্তো;
তং ৱিগতভযং সুখিং অসোকং, দেৱা নানুভৱন্তি দস্সনাযা’’তি.
দেৱদত্তৱত্থু
৩৩৩. অথ খো ভগৱা অনুপিযাযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন কোসম্বী তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন কোসম্বী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. অথ খো দেৱদত্তস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘কং নু খো অহং পসাদেয্যং, যস্মিং মে পসন্নে বহুলাভসক্কাৰো উপ্পজ্জেয্যা’’তি? অথ খো দেৱদত্তস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো অজাতসত্তু কুমাৰো তৰুণো চেৱ আযতিং ভদ্দো চ. যংনূনাহং অজাতসত্তুং কুমাৰং পসাদেয্যং. তস্মিং মে পসন্নে বহুলাভসক্কাৰো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি.
অথ খো দেৱদত্তো সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ৰাজগহং তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন ৰাজগহং তদৱসৰি. অথ খো দেৱদত্তো সকৱণ্ণং পটিসংহৰিত্ৱা কুমাৰকৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা অহিমেখলিকায অজাতসত্তুস্স কুমাৰস্স উচ্ছঙ্গে [উচ্চঙ্কে (স্যা.)] পাতুৰহোসি. অথ খো অজাতসত্তু কুমাৰো ভীতো অহোসি, উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্ৰস্তো. অথ খো দেৱদত্তো অজাতসত্তুং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘ভাযসি মং ত্ৱং কুমাৰা’’তি? ‘‘আম, ভাযামি. কোসি ত্ৱ’’ন্তি? ‘‘অহং দেৱদত্তো’’তি. ‘‘সচে খো ত্ৱং, ভন্তে, অয্যো দেৱদত্তো, ইঙ্ঘ সকেনেৱ ৱণ্ণেন পাতুভৱস্সূ’’তি. অথ খো দেৱদত্তো কুমাৰকৱণ্ণং পটিসংহৰিত্ৱা সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধৰো অজাতসত্তুস্স কুমাৰস্স পুৰতো অট্ঠাসি. অথ খো অজাতসত্তু কুমাৰো দেৱদত্তস্স ইমিনা ইদ্ধিপাটিহাৰিযেন অভিপ্পসন্নো পঞ্চহি ৰথসতেহি সাযং পাতং উপট্ঠানং গচ্ছতি, পঞ্চ চ থালিপাকসতানি ভত্তাভিহাৰো অভিহৰীযতি. অথ খো দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকেন অভিভূতস্স পৰিযাদিন্নচিত্তস্স এৱৰূপং ইচ্ছাগতং উপ্পজ্জি – ‘‘অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামী’’তি. সহ চিত্তুপ্পাদাৱ দেৱদত্তো তস্সা ইদ্ধিযা পৰিহাযি.
[অ. নি. ৫.১০০] তেন খো পন সমযেন ককুধো নাম কোড়িযপুত্তো, আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স উপট্ঠাকো, অধুনা কালঙ্কতো অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো. তস্স এৱৰূপো অত্তভাৱপ্পটিলাভো হোতি – সেয্যথাপি নাম দ্ৱে ৱা তীণি ৱা মাগধকানি [মাগধিকানি (স্যা.)] গামক্খেত্তানি. সো তেন অত্তভাৱপ্পটিলাভেন নেৱ অত্তানং ন পৰং ব্যাবাধেতি. অথ খো ককুধো দেৱপুত্তো যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো ককুধো দেৱপুত্তো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৱোচ – ‘‘দেৱদত্তস্স, ভন্তে, লাভসক্কাৰসিলোকেন অভিভূতস্স পৰিযাদিন্নচিত্তস্স [পৰিযাদিণ্ণচিত্তস্স (ক.)] এৱৰূপং ইচ্ছাগতং উপ্পজ্জি – ‘অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামী’তি. সহ চিত্তুপ্পাদাৱ ভন্তে, দেৱদত্তো তস্সা ইদ্ধিযা পৰিহীনো’’তি. ইদমৱোচ ককুধো দেৱপুত্তো. ইদং ৱত্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱ অন্তৰধাযি.
অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ককুধো নাম, ভন্তে, কোড়িযপুত্তো মম উপট্ঠাকো অধুনা কালঙ্কতো অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো. তস্স এৱৰূপো অত্তভাৱপ্পটিলাভো – সেয্যথাপি নাম দ্ৱে ৱা তীণি ৱা মাগধকানি গামক্খেত্তানি. সো তেন অত্তভাৱপ্পটিলাভেন নেৱ অত্তানং ন পৰং ব্যাবাধেতি. অথ খো, ভন্তে, ককুধো দেৱপুত্তো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভন্তে, ককুধো দেৱপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘দেৱদত্তস্স, ভন্তে, লাভসক্কাৰসিলোকেন অভিভূতস্স পৰিযাদিন্নচিত্তস্স এৱৰূপং ইচ্ছাগতং উপ্পজ্জি – অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামীতি. সহ চিত্তুপ্পাদাৱ ভন্তে, দেৱদত্তো তস্সা ইদ্ধিযা পৰিহীনো’তি. ইদমৱোচ, ভন্তে, ককুধো দেৱপুত্তো. ইদং ৱত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱ অন্তৰধাযী’’তি.
‘‘কিং পন তে, মোগ্গল্লান, ককুধো দেৱপুত্তো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো? যং কিঞ্চি ককুধো দেৱপুত্তো ভাসতি সব্বং তং তথেৱ হোতি, নো অঞ্ঞথা’’তি? ‘‘চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো চ মে, ভন্তে, ককুধো দেৱপুত্তো. যং কিঞ্চি ককুধো দেৱপুত্তো ভাসতি সব্বং তং তথেৱ হোতি, নো অঞ্ঞথা’’তি. ‘‘ৰক্খস্সেতং, মোগ্গল্লান, ৱাচং. ৰক্খস্সেতং, মোগ্গল্লান, ৱাচং. ইদানি সো মোঘপুৰিসো অত্তনাৱ অত্তানং পাতুকৰিস্সতি.
পঞ্চসত্থুকথা
৩৩৪. [অ. নি. ৫.১০০] ‘‘পঞ্চিমে, মোগ্গল্লান, সত্থাৰো সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে পঞ্চ? ‘‘ইধ, মোগ্গল্লান, একচ্চো সত্থা অপৰিসুদ্ধসীলো সমানো ‘পৰিসুদ্ধসীলোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধং মে সীলং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি. তমেনং সাৱকা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা অপৰিসুদ্ধসীলো সমানো ‘পৰিসুদ্ধসীলোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধং মে সীলং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. মযঞ্চেৱ খো পন গিহীনং আৰোচেয্যাম, নাস্সস্স মনাপং. যং খো পনস্স অমনাপং, কথং নং মযং তেন সমুদাচৰেয্যাম? সম্মন্নতি খো পন চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন – যং তুমো কৰিস্সতি, তুমোৱ তেন পঞ্ঞাযিস্সতী’তি. এৱৰূপং খো, মোগ্গল্লান, সত্থাৰং সাৱকা সীলতো ৰক্খন্তি; এৱৰূপো চ পন সত্থা সাৱকেহি সীলতো ৰক্খং পচ্চাসীসতি [পচ্চাসিংসতি (সী. স্যা.)].
‘‘পুন চপৰং, মোগ্গল্লান, ইধেকচ্চো সত্থা অপৰিসুদ্ধাজীৱো সমানো ‘পৰিসুদ্ধাজীৱোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধো মে আজীৱো পৰিযোদাতো অসংকিলিট্ঠো’তি চ. তমেনং সাৱকা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা অপৰিসুদ্ধাজীৱো সমানো ‘পৰিসুদ্ধাজীৱোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধো মে আজীৱো পৰিযোদাতো অসংকিলিট্ঠো’তি চ. মযঞ্চেৱ খো পন গিহীনং আৰোচেয্যাম, নাস্সস্স মনাপং. যং খো পনস্স অমনাপং, কথং ন মযং তেন সমুদাচৰেয্যাম? সম্মন্নতি খো পন চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন – যং তুমো কৰিস্সতি, তুমোৱ তেন পঞ্ঞাযিস্সতী’তি. এৱৰূপং খো, মোগ্গল্লান, সত্থাৰং সাৱকা আজীৱতো ৰক্খন্তি; এৱৰূপো চ পন সত্থা সাৱকেহি আজীৱতো ৰক্খং পচ্চাসীসতি.
‘‘পুন চপৰং, মোগ্গল্লান, ইধেকচ্চো সত্থা অপৰিসুদ্ধধম্মদেসনো সমানো ‘পৰিসুদ্ধধম্মদেসনোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধা মে ধম্মদেসনা পৰিযোদাতা অসংকিলিট্ঠা’তি চ. তমেনং সাৱকা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা অপৰিসুদ্ধধম্মদেসনো সমানো ‘পৰিসুদ্ধধম্মদেসনোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধা মে ধম্মদেসনা পৰিযোদাতা অসংকিলিট্ঠা’তি চ. মযঞ্চেৱ খো পন গিহীনং আৰোচেয্যাম, নাস্সস্স মনাপং. যং খো পনস্স অমনাপং, কথং নং মযং তেন সমুদাচৰেয্যাম? সম্মন্নতি খো পন চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন – যং তুমো কৰিস্সতি, তুমোৱ তেন পঞ্ঞাযিস্সতী’তি. এৱৰূপং খো, মোগ্গল্লান, সত্থাৰং সাৱকা ধম্মদেসনতো ৰক্খন্তি; এৱৰূপো চ পন সত্থা সাৱকেহি ধম্মদেসনতো ৰক্খং পচ্চাসীসতি.
‘‘পুন চপৰং, মোগ্গল্লান, ইধেকচ্চো সত্থা অপৰিসুদ্ধৱেয্যাকৰণো সমানো ‘পৰিসুদ্ধৱেয্যাকৰণোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধং মে ৱেয্যাকৰণং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. তমেনং সাৱকা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা অপৰিসুদ্ধৱেয্যাকৰণো সমানো ‘পৰিসুদ্ধৱেয্যাকৰণোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধং মে ৱেয্যাকৰণং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. মযঞ্চেৱ খো পন গিহীনং আৰোচেয্যাম, নাস্সস্স মনাপং. যং খো পনস্স অমনাপং, কথং নং মযং তেন সমুদাচৰেয্যাম? সম্মন্নতি খো পন চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন – যং তুমো কৰিস্সতি, তুমোৱ তেন পঞ্ঞাযিস্সতী’তি. এৱৰূপং খো, মোগ্গল্লান, সত্থাৰং সাৱকা ৱেয্যাকৰণতো ৰক্খন্তি; এৱৰূপো চ পন সত্থা সাৱকেহি ৱেয্যাকৰণতো ৰক্খং পচ্চাসীসতি.
‘‘পুন চপৰং, মোগ্গল্লান, ইধেকচ্চো সত্থা অপৰিসুদ্ধঞাণদস্সনো সমানো ‘পৰিসুদ্ধঞাণদস্সনোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধং মে ঞাণদস্সনং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. তমেনং সাৱকা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা অপৰিসুদ্ধঞাণদস্সনো সমানো ‘পৰিসুদ্ধঞাণদস্সনোম্হী’তি পটিজানাতি ‘পৰিসুদ্ধং মে ঞাণদস্সনং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. মযঞ্চেৱ খো পন গিহীনং আৰোচেয্যাম, নাস্সস্স মনাপং. যং খো পনস্স অমনাপং, কথং নং মযং তেন সমুদাচৰেয্যাম? সম্মন্নতি খো পন চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন – যং তুমো কৰিস্সতি, তুমোৱ তেন পঞ্ঞাযিস্সতী’তি. এৱৰূপং খো, মোগ্গল্লান, সত্থাৰং সাৱকা ঞাণদস্সনতো ৰক্খন্তি; এৱৰূপো চ পন সত্থা সাৱকেহি ঞাণদস্সনতো ৰক্খং পচ্চাসীসতীতি. ইমে খো, মোগ্গল্লান, পঞ্চ সত্থাৰো সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.
‘‘অহং খো পন, মোগ্গল্লান, পৰিসুদ্ধসীলো সমানো ‘পৰিসুদ্ধসীলোম্হী’তি পটিজানামি ‘পৰিসুদ্ধং মে সীলং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. ন চ মং সাৱকা সীলতো ৰক্খন্তি; ন চাহং সাৱকেহি সীলতো ৰক্খং পচ্চাসীসামি. পৰিসুদ্ধাজীৱো সমানো…পে… পৰিসুদ্ধধম্মদেসনো সমানো…পে… পৰিসুদ্ধৱেয্যাকৰণো সমানো…পে… পৰিসুদ্ধঞাণদস্সনো সমানো ‘পৰিসুদ্ধঞাণদস্সনোম্হী’তি পটিজানামি ‘পৰিসুদ্ধং মে ঞাণদস্সনং পৰিযোদাতং অসংকিলিট্ঠ’ন্তি চ. ন চ মং সাৱকা ঞাণদস্সনতো ৰক্খন্তি; ন চাহং সাৱকেহি ঞাণদস্সনতো ৰক্খং পচ্চাসীসামী’’তি.
৩৩৫. অথ খো ভগৱা কোসম্বিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৰাজগহং তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৰাজগহং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘দেৱদত্তস্স, ভন্তে, অজাতসত্তু কুমাৰো পঞ্চহি ৰথসতেহি সাযং পাতং উপট্ঠানং গচ্ছতি; পঞ্চ চ থালিপাকসতানি ভত্তাভিহাৰো অভিহৰীযতী’’তি. ‘‘মা, ভিক্খৱে, দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকং পিহযিত্থ. যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, দেৱদত্তস্স অজাতসত্তু কুমাৰো পঞ্চহি ৰথসতেহি সাযং পাতং উপট্ঠানং গমিস্সতি, পঞ্চ চ থালিপাকসতানি ভত্তাভিহাৰো অভিহৰীযিস্সতি, হানিযেৱ, ভিক্খৱে, দেৱদত্তস্স পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো ৱুড্ঢি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, চণ্ডস্স কুক্কুৰস্স নাসায পিত্তং ভিন্দেয্যুং, এৱঞ্হি সো, ভিক্খৱে, কুক্কুৰো ভিয্যোসোমত্তায চণ্ডতৰো অস্স, এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যাৱকীৱঞ্চ দেৱদত্তস্স অজাতসত্তু কুমাৰো পঞ্চহি ৰথসতেহি সাযং পাতং উপট্ঠানং গমিস্সতি, পঞ্চ চ থালিপাকসতানি ভত্তাভিহাৰো অভিহৰীযিস্সতি, হানিযেৱ, ভিক্খৱে, দেৱদত্তস্স পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো ৱুড্ঢি.
[সং. নি. ২.১৮৪; অ. নি. ৪.৬৮] ‘‘অত্তৱধায, ভিক্খৱে, দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি, পৰাভৱায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কদলী অত্তৱধায ফলং দেতি, পৰাভৱায ফলং দেতি, এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অত্তৱধায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি, পৰাভৱায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৱেড়ু অত্তৱধায ফলং দেতি, পৰাভৱায ফলং দেতি, এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অত্তৱধায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি, পৰাভৱায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, নড়ো অত্তৱধায ফলং দেতি, পৰাভৱায ফলং দেতি, এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অত্তৱধায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি, পৰাভৱায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অস্সতৰী অত্তৱধায গব্ভং গণ্হাতি, পৰাভৱায গব্ভং গণ্হাতি, এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অত্তৱধায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি, পৰাভৱায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদী’’তি.
[সং. নি. ১.১৮৩, ১.২.১৮৪, নেত্তি. ৯০] ‘‘ফলং ৱে কদলিং হন্তি, ফলং ৱেড়ুং ফলং নড়ং;
সক্কাৰো কাপুৰিসং হন্তি, গব্ভো অস্সতৰিং যথা’’তি.
পঠমভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.