২. খুদ্দানুখুদ্দকসিক্খাপদকথা
৪৪১. অথ খো আযস্মা আনন্দো থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘ভগৱা মং, ভন্তে, পৰিনিব্বানকালে এৱমাহ – ‘আকঙ্খমানো, আনন্দ, সঙ্ঘো মমচ্চযেন খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি সমূহনেয্যা’’’তি. ‘‘পুচ্ছি পন ত্ৱং, আৱুসো আনন্দ, ভগৱন্তং – ‘কতমানি পন, ভন্তে, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’’তি? ‘‘ন খোহং, ভন্তে, ভগৱন্তং পুচ্ছিং – ‘কতমানি পন, ভন্তে, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা, অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা, তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৱা, অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা, তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৱা, দ্ৱে অনিযতে ঠপেত্ৱা, অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা, তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৱা, দ্ৱে অনিযতে ঠপেত্ৱা, তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৱা, অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা, তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৱা, দ্ৱে অনিযতে ঠপেত্ৱা, তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৱা, দ্ৱেনৱুতি পাচিত্তিযে ঠপেত্ৱা, অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা, তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৱা, দ্ৱে অনিযতে ঠপেত্ৱা, তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৱা, দ্ৱেনৱুতি পাচিত্তিযে ঠপেত্ৱা, চত্তাৰো পাটিদেসনীযে ঠপেত্ৱা, অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি.
৪৪২. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো সঙ্ঘং ঞাপেসি –
‘‘সুণাতু মে, আৱুসো, সঙ্ঘো. সন্তম্হাকং সিক্খাপদানি গিহিগতানি. গিহিনোপি জানন্তি – ‘ইদং ৱো সমণানং সক্যপুত্তিযানং কপ্পতি, ইদং ৱো ন কপ্পতী’তি. সচে মযং খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি সমূহনিস্সাম, ভৱিস্সন্তি ৱত্তাৰো – ‘ধূমকালিকং সমণেন গোতমেন সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. যাৱিমেসং সত্থা অট্ঠাসি তাৱিমে সিক্খাপদেসু সিক্খিংসু. যতো ইমেসং সত্থা পৰিনিব্বুতো, ন দানিমে সিক্খাপদেসু সিক্খন্তী’তি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো অপ্পঞ্ঞত্তং নপ্পঞ্ঞপেয্য, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দেয্য, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৱত্তেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, আৱুসো, সঙ্ঘো. সন্তম্হাকং সিক্খাপদানি গিহিগতানি. গিহিনোপি জানন্তি – ‘ইদং ৱো সমণানং সক্যপুত্তিযানং কপ্পতি, ইদং ৱো ন কপ্পতী’তি. সচে মযং খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি সমূহনিস্সাম, ভৱিস্সন্তি ৱত্তাৰো – ‘ধূমকালিকং সমণেন গোতমেন সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. যাৱিমেসং সত্থা অট্ঠাসি তাৱিমে সিক্খাপদেসু সিক্খিংসু. যতো ইমেসং সত্থা পৰিনিব্বুতো, ন দানিমে সিক্খাপদেসু সিক্খন্তী’তি. সঙ্ঘো অপ্পঞ্ঞত্তং নপ্পঞ্ঞপেতি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দতি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৱত্ততি. যস্সাযস্মতো খমতি অপ্পঞ্ঞত্তস্স অপ্পঞ্ঞাপনা, পঞ্ঞত্তস্স অসমুচ্ছেদো, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৱত্তনা, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘সঙ্ঘো অপ্পঞ্ঞত্তং নপ্পঞ্ঞপেতি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দতি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৱত্ততি. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
৪৪৩. অথ খো থেৰা ভিক্খূ আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচুং – ‘‘ইদং তে, আৱুসো আনন্দ, দুক্কটং, যং ত্ৱং ভগৱন্তং ন পুচ্ছি – ‘কতমানি পন, ভন্তে, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. দেসেহি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘অহং খো, ভন্তে, অস্সতিযা ভগৱন্তং ন পুচ্ছিং – ‘কতমানি পন, ভন্তে, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. নাহং তং দুক্কটং পস্সামি, অপি চাযস্মন্তানং সদ্ধায দেসেমি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘ইদম্পি তে, আৱুসো আনন্দ, দুক্কটং, যং ত্ৱং ভগৱতো ৱস্সিকসাটিকং অক্কমিত্ৱা সিব্বেসি. দেসেহি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘অহং খো, ভন্তে, ন অগাৰৱেন ভগৱতো ৱস্সিকসাটিকং অক্কমিত্ৱা সিব্বেসিং. নাহং তং দুক্কটং পস্সামি, অপি চাযস্মন্তানং সদ্ধায দেসেমি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘ইদম্পি তে, আৱুসো আনন্দ, দুক্কটং, যং ত্ৱং মাতুগামেহি ভগৱতো সৰীৰং পঠমং ৱন্দাপেসি, তাসং ৰোদন্তীনং ভগৱতো সৰীৰং অস্সুকেন মক্খিতং. দেসেহি তং দুক্কট’’ন্তি. অহং খো, ভন্তে – মাযিমাসং [মাযিমা (সী. স্যা.)] ৱিকালে অহেসুন্তি – মাতুগামেহি ভগৱতো সৰীৰং পঠমং ৱন্দাপেসিং. নাহং তং দুক্কটং পস্সামি, অপি চাযস্মন্তানং সদ্ধায দেসেমি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘ইদম্পি তে, আৱুসো আনন্দ, দুক্কটং, যং ত্ৱং ভগৱতা ওড়াৰিকে নিমিত্তে কযিৰমানে, ওড়াৰিকে ওভাসে কযিৰমানে, ন ভগৱন্তং যাচি – ‘তিট্ঠতু ভগৱা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং, বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’ন্তি. দেসেহি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘অহং খো, ভন্তে, মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো ন ভগৱন্তং যাচিং – ‘তিট্ঠতু ভগৱা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং, বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’ন্তি. নাহং তং দুক্কটং পস্সামি, অপি চাযস্মন্তানং সদ্ধায দেসেমি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘ইদম্পি তে, আৱুসো আনন্দ, দুক্কটং যং ত্ৱং মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পব্বজ্জং উস্সুক্কং অকাসি. দেসেহি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘অহং খো, ভন্তে, অযং মহাপজাপতি গোতমী ভগৱতো মাতুচ্ছা আপাদিকা পোসিকা খীৰস্স দাযিকা ভগৱন্তং জনেত্তিযা কালঙ্কতায থঞ্ঞং পাযেসীতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পব্বজ্জং উস্সুক্কং অকাসিং. নাহং তং দুক্কটং পস্সামি, অপি চাযস্মন্তানং সদ্ধায দেসেমি তং দুক্কট’’ন্তি.
৪৪৪. তেন খো পন সমযেন আযস্মা পুৰাণো দক্খিণাগিৰিস্মিং চাৰিকং চৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি. অথ খো আযস্মা পুৰাণো থেৰেহি ভিক্খূহি ধম্মে চ ৱিনযে চ সঙ্গীতে দক্খিণাগিৰিস্মিং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৰাজগহং যেন ৱেড়ুৱনং কলন্দকনিৱাপো যেন থেৰা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা থেৰেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং পুৰাণং থেৰা ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘‘থেৰেহি, আৱুসো পুৰাণ, ধম্মো চ ৱিনযো চ সঙ্গীতো. উপেহি তং সঙ্গীতি’’ন্তি. ‘‘সুসঙ্গীতাৱুসো, থেৰেহি ধম্মো চ ৱিনযো চ. অপিচ যথেৱ মযা ভগৱতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং, তথেৱাহং ধাৰেস্সামী’’তি.