৯. পৰিৱত্তনহাৰৱিভঙ্গৱিভাৱনা

৩৫. যেন যেন সংৱণ্ণাৱিসেসভূতেন ৱিভত্তিহাৰৱিভঙ্গেন সুত্তে ৱুত্তা ধম্মাদযো ৱিভত্তা, সো সংৱণ্ণাৱিসেসভূতো ৱিভঙ্গো পৰিপুণ্ণো, ‘‘কতমো পৰিৱত্তনহাৰৱিভঙ্গো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমো পৰিৱত্তনো হাৰো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তত্থাতি তেসু নিদ্দিট্ঠেসু সোড়সসু দেসনাহাৰাদীসু কতমো সংৱণ্ণনাৱিসেসো পৰিৱত্তনো হাৰো পৰিৱত্তনহাৰৱিভঙ্গো নামাতি পুচ্ছতি. ‘‘কুসলাকুসলে ধম্মে’’তিআদিনিদ্দেসস্স ইদানি মযা ৱুচ্চমানো ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স পুৰিসপুগ্গলস্সা’’তিআদিকো ৱিত্থাৰসংৱণ্ণনাৱিসেসো পৰিৱত্তনো হাৰো পৰিৱত্তনহাৰৱিভঙ্গো নামাতি অত্থো গহেতব্বো.

‘‘সংৱণ্ণিযমানে সুত্তে নিদ্দিট্ঠস্স কতমস্স ভাৱিতব্বস্স কুসলস্স কতমো পটিপক্খো, কথং পৰিৱত্তেতব্বো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ইমস্স ভাৱিতব্বস্স কুসলস্স অযং পটিপক্খো, এৱং পহাতব্বভাৱৱসেন পৰিৱত্তেতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স পুৰিসপুগ্গলস্সা’’তিআদিমাহ. অট্ঠকথাযং পন –

‘‘তত্থ যস্মা সংৱণ্ণিযমানে সুত্তে যথানিদ্দিট্ঠানং কুসলাকুসলধম্মানং পটিপক্খভূতে অকুসলকুসলধম্মে পহাতব্বভাৱাদিৱসেন নিদ্ধাৰণং পটিপক্খতো পৰিৱত্তনং, তস্মা ‘সম্মাদিট্ঠিস্স পুৰিসপুগ্গলস্স মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা ভৱতী’তিআদি আৰদ্ধ’’ন্তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৩৫) –

ৱুত্তং. পহাযকস্স হি ধম্মস্স পহাতব্বভাৱৱসেন নিদ্ধাৰণং, পহাতব্বস্স চ ধম্মস্স পহাযকভাৱৱসেন নিদ্ধাৰণং পটিপক্খতো পৰিৱত্তনং নাম হোতি. তত্থ সম্মাদিট্ঠিস্সাতি সম্মা সুন্দৰা পসত্থা দিট্ঠি যস্স পুগ্গলস্সাতি সম্মাদিট্ঠি. পুগ্গলপদট্ঠানা হি অযং দেসনা. তেন ৱুত্তং ‘‘পুৰিসপুগ্গলস্সা’’তি. সা পন সম্মাদিট্ঠি কম্মকম্মফলাদিসদ্দহনৱসেন ৱা অনিচ্চাদিৱিপস্সনাৱসেন ৱা মগ্গসম্মাদস্সনৱসেন ৱা পৱত্তা নিৰৱসেসাৱ গহিতা. ‘‘যায ভাৱিতায সম্মাদিট্ঠিযা পহাতব্বা মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা ভৱতি, যদি কেৱলা মিচ্ছাদিট্ঠিযেৱ নিজ্জিণ্ণা ভৱতি, এৱং সতি তদৱসেসা অকুসলা ধম্মা অজিণ্ণা

ভৱেয্যু’’ন্তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘যে চস্স মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা’’তিআদি ৱুত্তং. মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলাযেৱ ধম্মা চ উপ্পজ্জেয্যুং উপ্পজ্জনাৰহা ভৱেয্যুং, তে চ অকুসলা ধম্মা অস্স সম্মাদিট্ঠিসম্পন্নস্স পুৰিসপুগ্গলস্স নিজ্জিণ্ণা পহাতব্বাৰহা অনুপ্পজ্জনসভাৱা হোন্তি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো’’তি (উদা. ২; মহাৱ. ১).

‘‘যদি সম্মাদিট্ঠিস্স পুৰিসপুগ্গলস্স মিচ্ছাদিট্ঠি, তপ্পচ্চযা অকুসলধম্মাযেৱ নিজ্জিণ্ণা ভৱন্তি, এৱং সতি সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা কুসলা ধম্মা ন সম্ভৱেয্যু’’ন্তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চা’’তিআদি ৱুত্তং. অস্স সম্মাদিট্ঠিসম্পন্নস্স পুৰিসপুগ্গলস্স উপ্পজ্জনাৰহা সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে কুসলা সমথৱিপস্সনা ৱা বোধিপক্খিযা ৱা ধম্মা সম্ভৱন্তি, উপ্পন্না চ তে ধম্মা অস্স সম্মাদিট্ঠিসম্পন্নস্স পুৰিসপুগ্গলস্স সন্তানে পুনপ্পুনং পৱত্তনৱসেন ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.

সম্মাদিট্ঠিযা পটিপক্খানং মিচ্ছাদিট্ঠিযা, তপ্পচ্চযানং অকুসলানং ধম্মানং পৰিৱত্তনভাৱো আচৰিযেন ৱিভত্তো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পস্স ধম্মস্স পটিপক্খো ধম্মো কথং পৰিৱত্তেতব্বো’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পস্স পুৰিসপুগ্গলস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. যোজনত্থ আদযো ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বা. সম্মা সুন্দৰা পসত্থা ৱাচা যস্স পুগ্গলস্সাতি সম্মাৱাচো, তস্স সম্মাৱাচস্স. ‘‘পুৰিসপুগ্গলস্সা’’তিআদীনং অত্থোপি ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো. অযং পন ৱিসেসত্থোসম্মা অৱিপৰীততো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং যস্স পুগ্গলস্সাতি সম্মাৱিমুত্তিঞাণদস্সনো, তস্স সম্মাৱিমুত্তিঞাণদস্সনস্স পচ্চৱেক্খণঞাণদস্সনসম্পন্নস্স পুৰিসপুগ্গলস্স ‘‘অৱিমুত্তাৱ সমানা ৱিমুত্তা ময’’ন্তি মিচ্ছাভিনিৱেসৱসেন পৱত্তং মিচ্ছাৱিমুত্তিঞাণদস্সনং নিজ্জিণ্ণং ৱিগতং ভৱতি. ‘‘যে চস্সা’’তিআদীনং অনুসন্ধ্যাদিকো ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বো.

৩৬. ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্সাতিআদিনা সম্মাদিট্ঠিআদীনং কুসলানং পটিপক্খা মিচ্ছাদিট্ঠাদিকাযেৱ অকুসলা পহাতব্বভাৱেন পৰিৱত্তেতব্বা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা পাণাতিপাতাৱেৰমণিআদীনং কুসলানং পটিপক্খা পাণাতিপাতাদিকাপি অকুসলা পহাতব্বভাৱেন পৰিৱত্তেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘যস্স ৱা পাণাতিপাতা পটিৱিৰতস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘এৱং সম্মাদিট্ঠিআদিমুখেন মিচ্ছাদিট্ঠিআদিং দস্সেত্ৱা পুন পাণাতিপাতঅদিন্নাদানকামেসুমিচ্ছাচাৰাদিতো ৱেৰমণিযাদীহি পাণাতিপাতাদীনং পৰিৱত্তনং দস্সেতুং ‘যস্সা’তিআদি আৰদ্ধ’’ন্তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৩৬) ৱুত্তং. তদঙ্গাদিৱসেনপহীনো হোতি. কালৱাদিস্সাতি ৱদিতব্বকালে ৱদিতব্বং ৱদতি সীলেনাতি কালৱাদী, তস্স.

‘‘যথাৱুত্তপ্পকাৰেনেৱ পৰিৱত্তেতব্বা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা অঞ্ঞেন পকাৰেনপি পৰিৱত্তেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘যে চ খো কেচী’’তিআদি ৱুত্তং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘যে চ খো কেচীতিআদিনা সম্মাদিট্ঠিআদিমুখেনেৱ মিচ্ছাদিট্ঠিআদীহি এৱ পৰিৱত্তনং পকাৰন্তৰেন দস্সেতী’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৩৬) ৱুত্তং. তত্থ কেচি মিচ্ছাদিট্ঠিকমিচ্ছাসঙ্কপ্পাদিকাযেৱ পুগ্গলা পৰেসং অৰিযানং অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং গৰহন্তি. সন্দিট্ঠিকা সন্দিট্ঠে নিযুত্তা, সহধম্মিকা সহ ধম্মেন কাৰণেন যে ৱত্তন্তি সহধম্মিকা. গাৰয্হা গৰহিতব্বাকাৰে যুত্তা. ৱাদা চ অনুৱাদা চ ৱাদানুৱাদা, তে ভৱন্তো সম্মাদিট্ঠিঞ্চ ধম্মং গৰহন্তি. তেন গৰহণেন. পুজ্জা পূজিতব্বা চ ন ভৱন্তি, পাসংসা পসংসিতব্বা চ ন ভৱন্তি. এৱন্তিআদীসু সম্মাসঙ্কপ্পং ৱা সম্মাৱাচাদিকং ৱা ৱিসুং ৱিসুং সম্মাসঙ্কপ্পঞ্চ তে ভৱন্তো ধম্মং গৰহন্তি. তেন হি যে মিচ্ছাসঙ্কপ্পিকা, তে ভৱন্তো ন পুজ্জা চ পাসংসা চ…পে… সম্মাৱিমুত্তিঞ্চ তে ভৱন্তো ধম্মং গৰহন্তি. তেন হি যে মিচ্ছাদিট্ঠিৱাচিকা, তে ভৱন্তো ন পুজ্জা চ পাসংসা চ. সম্মাৱিমুত্তিঞাণদস্সনঞ্চ তে ভৱন্তো ধম্মং গৰহন্তি. তেন হি যে মিচ্ছাৱিমুত্তিকা, তে ভৱন্তো ন পুজ্জা চ পাসংসা চ. সম্মাৱিমুত্তিঞাণদস্সনঞ্চ তে ভৱন্তো ধম্মং গৰহন্তি. তেন হি যে মিচ্ছাৱিমুত্তিঞাণদস্সনিকা, তে ভৱন্তো ন পুজ্জা চ পাসংসা চাতি যোজনা কাতব্বা. ‘‘মিচ্ছাৱিমুত্তিঞাণদস্সনা’’তিপি পাঠো অত্থি.

‘‘অৰিযমগ্গসম্মাদিট্ঠাদীনং গৰহৱসেনেৱ মিচ্ছাদিট্ঠাদযো চ পৰিৱত্তেতব্বা, নাৱসেসানং পসংসাৱসেনা’’তি ৱত্তব্বত্তা কামাদীনং পসংসাৱসেনপি কামানং পটিপক্খা ৱেৰমণিযাদযোপি পৰিৱত্তেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘যে চ খো কেচি এৱমাহংসূ’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ভুঞ্জিতব্বা কামা, পৰিভুঞ্জিতব্বা কামা, আসেৱিতব্বা কামা, নিসেৱিতব্বা কামাতি এত্থ কামীযন্তেতি কামাতি কম্মসাধনৱসেন ৱত্থুকামা গহিতা, নাতিপণীতা কামা ভুঞ্জিতব্বা, অতিপণীতা কামা পৰি সমন্ততো ভুঞ্জিতব্বা. অতিপণীততৰা কামা আ ভুসো সেৱিতব্বা, নিযতা সেৱিতব্বা. ভাৱযিতব্বা কামা, বহুলীকাতব্বা কামাতি এত্থ পন কামেন্তীতি কামাতি কত্তুসাধনৱসেন কিলেসকামা গহিতা, পুনপ্পুনং উপ্পাদনৱসেন ভাৱযিতব্বা ৱড্ঢাপেতব্বা পৱত্তেতব্বা কিলেসকামা, বহূনং পুনপ্পুনং উপ্পাদনৱসেন কাতব্বা ৱড্ঢাপেতব্বা কিলেসকামাতি যে চ কামৱসিকা পুথুজ্জনা কেচি এৱমাহংসু তেসং কামৱসিকানং পুথুজ্জনানং কেসঞ্চি তাদিসেহি কামেহি ৱেৰমণী কুসলচেতনা পটিপক্খৱসেন অধম্মো অসেৱিতব্বো নাম আপজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো গহেতব্বো.

অন্তদ্ৱযৱসেন পৰিৱত্তনং দস্সেতুং ‘‘যে ৱা পন কেচী’’তিআদি ৱুত্তং. অত্তকিলমথানুযোগো ধম্মোতি নিয্যানিকোতি যে ৱা পন পঞ্চাতপাদিপটিপন্নকা তত্থিযা এৱমাহংসু, তেসং পঞ্চাতপাদিপটিপন্নকানং নিয্যানিকো ধম্মো মজ্ঝিমাপটিপদাসঙ্খাতো ৱিপস্সনাসহিতো অৰিযমগ্গো অধম্মো অনিয্যানিকো অভাৱেতব্বো নাম আপজ্জেয্যাতি. সুখদুক্খৱসেনপি পৰিৱত্তনং দস্সেতুং ‘‘যে চ খো’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘পাপং নিজ্জৰাপেস্সামা’’তি অত্তহিংসনাদিৱসেন পটিপন্নকানং পৱত্তো সৰীৰতাপনো দুক্খো ধম্মো নিয্যানিকোতি.

যে চ তথাপটিপন্নকা কেচি এৱমাহংসু, তেসং তথাপটিপন্নকানং অনৱজ্জপচ্চযপৰিভোগৱসেন পৱত্তো সৰীৰদুক্খূপসমো সুখো ধম্মো অধম্মো অপ্পৱত্তেতব্বো আপজ্জেয্যাতি.

অন্তদ্ৱযাদিৱসেন পৰিৱত্তনং আচৰিযেন ৱিভত্তং, অম্হেহি চ ঞাতং, ‘‘কথং অসুভসঞ্ঞাদিৱসেন পৰিৱত্তেতব্বো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা এৱং অসুভসঞ্ঞাদিৱসেন সুভসঞ্ঞাদিকা পৰিৱত্তেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘যথা ৱা পনা’’তিআদি ৱুত্তং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ইদানি অসুভসঞ্ঞাদিমুখেন সুভসঞ্ঞাদিপৰিৱত্তনং দস্সেতুং ‘যথা ৱা পনা’তিআদি ৱুত্ত’’ন্তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৩৬) ৱুত্তং. সব্বসঙ্খাৰেসূতি তেভূমকসঙ্খাৰেসু. আৰদ্ধৱিপস্সকস্স হি তেভূমকা ধম্মা কিলেসাসুচিপগ্ঘৰণকত্তা অসুভতো উপট্ঠহন্তি.

‘‘যদি সৰূপতোযেৱ ইমেসং ইমে পটিপক্খাতি অপৰিৱত্তেতব্বা সিযুং, এৱং সতি নিৰৱসেসা চ পটিপক্খা ন সক্কা পৰিৱত্তেতুং, কথং সক্কা পৰিৱত্তেতু’’ন্তি ৱত্তব্বত্তা পৰিৱত্তনলক্খণং দস্সেন্তো ‘‘যং যং ৱা পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ কুসলং ৱা অকুসলং ৱা যং যং ধম্মং পৰিৱত্তেতুকামো আচৰিযো চিত্তেন ৰোচযতি দিট্ঠিযা উপগচ্ছতি, কুসলস্স ৱা অকুসলস্স ৱা তস্স তস্স ৰুচিকস্স উপগতস্স ধম্মস্স যো পটিপক্খো, সো পটিপক্খধম্মো অসদ্ধম্মো অস্স ধম্মস্স অনিট্ঠতো পচ্চনীকতো অজ্ঝাপন্নো পৰিঞ্ঞাতো. ইট্ঠং ৱা অনিট্ঠং ৱা যং যং ধম্মং পৰিৱত্তেতুকামো আচৰিযো চিত্তেন ৰোচযতি দিট্ঠিযা উপগচ্ছতি, ইট্ঠস্স ৱা অনিট্ঠস্স ৱা তস্স তস্স ৰুচিকস্স ধম্মস্স যো পটিপক্খো, সো পটিপক্খধম্মো অস্স ধম্মস্স অনিট্ঠতো পচ্চনীকধম্মতো অজ্ঝাপন্নো পৰিঞ্ঞাতো ভৱতীতি পৰিৱত্তেতুকামেন ইচ্ছিতব্বধম্মানুৰূপপটিপক্খৱসেন পৰিৱত্তনং কাতব্বন্তি পৰিৱত্তনে পটিপক্খলক্খণং ৱুত্তং. তেন অট্ঠকথাযং ৱুত্তং – ‘‘পটিপক্খস্স লক্খণং ৱিভাৱেতী’’তি.

‘‘এৱং ৱুত্তপ্পকাৰং পৰিৱত্তনং অম্হেহি কথং সদ্দহিতব্ব’’ন্তি ৱত্তব্বতা ‘‘তেনাহা’’তিআদি ৱুত্তং.

‘‘এত্তাৱতা পৰিৱত্তো হাৰো পৰিপুণ্ণো, অঞ্ঞো নিযুত্তো নত্থী’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘নিযুত্তো পৰিৱত্তনো হাৰো’’তি ৱুত্তং. যস্মিং সুত্তে কুসলাকুসলে নিদ্দিট্ঠে পটিপক্খৱসেন নীহৰিত্ৱা যথাসম্ভৱং যো যো পৰিৱত্তনো হাৰো নিযুত্তো, তস্মিং সুত্তে নিদ্দিট্ঠে পটিপক্খৱসেন নীহৰিত্ৱা সো সো পৰিৱত্তনো হাৰো নিযুত্তো নিদ্ধাৰেত্ৱা যুত্তো যোজিতোতি অত্থো গহেতব্বোতি.

ইতি পৰিৱত্তনহাৰৱিভঙ্গে সত্তিবলানুৰূপা ৰচিতা

ৱিভাৱনা নিট্ঠিতা.

পণ্ডিতেহি পন অট্ঠকথাটীকানুসাৰেন গম্ভীৰত্থো ৱিত্থাৰতো ৱিভজিত্ৱা গহেতব্বোতি.