১০. ৱেৱচনহাৰৱিভঙ্গৱিভাৱনা
৩৭. যেন যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসভূতেন পৱত্তনহাৰৱিভঙ্গেন পৰিৱত্তেতব্বা সুত্তত্থা ৱিভত্তা, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসভূতো পৰিৱত্তনহাৰৱিভঙ্গো পৰিপুণ্ণো, ‘‘কতমো ৱেৱচনহাৰৱিভঙ্গো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমো ৱেৱচনো হাৰো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তত্থাতি তেসু নিদ্দিট্ঠেসু সোড়সসু দেসনাহাৰাদীসু কতমো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ৱেৱচনো হাৰো ৱেৱচনহাৰৱিভঙ্গো নামাতি পুচ্ছতি. ‘‘ৱেৱচনানি বহূনী’’তিআদিনিদ্দেসস্স ইদানি মযা ৱুচ্চমানো ‘‘একং ভগৱা ধম্ম’’ন্তিআদিকো ৱিত্থাৰসংৱণ্ণনাৱিসেসো ৱেৱচনো হাৰো ৱেৱচনহাৰৱিভঙ্গো নামাতি অত্থো গহেতব্বো. ‘‘যানি ৱেৱচনানি নিদ্ধাৰিতানি, কতমানি তানি ৱেৱচনানী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘যথা এক’’ন্তিআদি ৱুত্তং. একং ৱিঞ্ঞাতব্বং ধম্মং সভাৱধম্মং পঞ্ঞাপেতব্বং ৱা ধম্মং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি যথা যেহি পকাৰেহি চেৱ ৱেৱচনেহি চ ভগৱা নিদ্দিসতি, তথাপকাৰানি ৱেৱচনানি ৱিঞ্ঞাতব্বানীতি অত্থো. ‘‘তানি ৱেৱচনানি কিন্তি ভগৱা আহা’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘যথাহ ভগৱা’’তিআদি ৱুত্তং. যথা যংযংপকাৰানি ৱেৱচনানি –
‘‘আসা চ পিহা চ অভিনন্দনা চ, অনেকধাতূসু সৰা পতিট্ঠিতা;
অঞ্ঞাণমূলপ্পভৱা পজপ্পিতা, সব্বা মযা ব্যন্তিকতা সমূলিকা’’তি. –
ভগৱা আহ, তংতংপকাৰানি ৱেৱচনানি ৱিঞ্ঞাতব্বানীতি অত্থো.
একস্সেৱ ধম্মস্স অনেকেহি পৰিযাযভূতেহি ৱেৱচনেহি নিদ্দিসনে ফলং অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৩৭) বহুধা ৱুত্তং, তস্মা অম্হেহি ন দস্সিতং. ‘‘কতমা আসা, কতমা পিহাদী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘আসা নাম ৱুচ্চতী’’তিআদি ৱুত্তং. যা ভৱিস্সস্স অত্থস্স আসীসনা অৱস্সং আগমিস্সতীতি যা আসা অস্স আসীসন্তস্স পুগ্গলস্স উপ্পজ্জতি, তস্স আসীসনা ‘‘আসা নামা’’তি ৱুচ্চতি. ৱত্তমানস্স যা পত্থনা অস্স পত্থযন্তস্স উপ্পজ্জতি, সেয্যতৰং ৱা অঞ্ঞং দিস্ৱা ‘‘এদিসো অহং ভৱেয্য’’ন্তি যা পিহা অস্স পিহযন্তস্স উপ্পজ্জতি, সা পত্থনা ‘‘পিহা নামা’’তি ৱুচ্চতি. অনাগতত্থং আৰব্ভ পৱত্তা তণ্হা ‘‘আসা’’তি ৱুচ্চতি, অনাগতপচ্চুপ্পন্নত্থং আৰব্ভ পৱত্তা তণ্হা ‘‘পিহা’’তি ৱুচ্চতি, তথাপি তণ্হাভাৱেন একত্তা একো ধম্মোৱ অত্থস্স ইচ্ছিতস্স নিপ্ফত্তি অত্থনিপ্ফত্তি, পটিপালেতি এতায তণ্হাযাতি পটিপালনা, অত্থনিপ্ফত্তিযা পটিপালনাতি অত্থনিপ্ফত্তিপটিপালনা. যা তণ্হা অস্স পালযন্তস্স পুগ্গলস্স উপ্পজ্জতি, সা তণ্হা ‘‘অভিনন্দনা’’তি ৱুচ্চতি.
‘‘যা অত্থনিপ্ফত্তি তণ্হায পটিপালেতব্বা, কতমা সা অত্থনিপ্ফত্তী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা তং অত্থনিপ্ফত্তিং সত্ততো ৱা সঙ্খাৰতো ৱা ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘পিযং ৱা ঞাতিং, পিযং ৱা ধম্ম’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘ঞাতি’’ন্তি ইমিনা মিত্তবন্ধৱাদযোপি গহিতা. ধম্মং পন পিযৰূপাৰম্মণাদিকং ছব্বিধম্পি যায তণ্হায তণ্হিকো অভিনন্দতি, সা তণ্হা ‘‘অভিনন্দনা নামা’’তি ৱুচ্চতি. পটিক্কূলং ঞাতিং ৱা ধম্মং ৱা ৱিপল্লাসৱসেন অপ্পটিক্কূলং ঞাতিং ৱা ধম্মং ৱা সভাৱৱসেন অপ্পটিক্কূলতো যায তণ্হায তণ্হিকো অভিনন্দতি, সা তণ্হা ৱা ‘‘অভিনন্দনা নামা’’তি ৱুচ্চতীতি যোজেত্ৱা অত্থো গহেতব্বো.
‘‘যাসু অনেকাসু ধাতূসু ৱুত্তপ্পকাৰা তণ্হা ‘সৰা’তি ভগৱতা ৱুত্তা, কতমা তা ধাতুযো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা তা ধাতুযো সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘চক্খুধাতূ’’তিআদি ৱুত্তং.
‘‘তাসু ধাতূসু কতমায ধাতুযা কতমা সৰা পতিট্ঠিতা পৱত্তা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ইমায ধাতুযা অযং সৰা পতিট্ঠিতা পৱত্তাতি নিযমেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘সৰাতি কেচি ৰূপাধিমুত্তা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কেচীতি সৰাসঙ্খাতায ৰূপতণ্হায তণ্হিকা পুগ্গলা. ৰূপাধিমুত্তাতি ৰূপধাতুসঙ্খাতে আৰম্মণে অধিমুত্তা অজ্ঝোসিতা. ইমিনা পদেন ৰূপতণ্হাসঙ্খাতা সৰা ৰূপধাতুযা পতিট্ঠিতা পৱত্তাতি গহিতা, ‘‘কেচি সদ্দাধিমুত্তা’’তিআদীহিপি সদ্দতণ্হাসঙ্খাতাদযো সৰা সদ্দধাতুযাদীসু পতিট্ঠিতা পৱত্তা সৰাৱ গহিতা. কেচি ধম্মাধিমুত্তাতি এত্থ ধম্মগ্গহণেন চক্খুধাতুসোতধাতুঘানধাতুজিৱ্হাধাতুকাযধাতুসত্তৱিঞ্ঞাণধাতুধম্মধাতুযো গহিতা, তস্মা অট্ঠাৰস ধাতুযো পতিট্ঠানভাৱেন গহিতাপি ছব্বিধাৱ গহিতাতি দট্ঠব্বা. ‘‘ৰূপাধিমুত্তাদীসু কিত্তকানি পদানি তণ্হাপক্খে তণ্হায ৱেৱচনা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা এতাদিসানি এত্তকানি পদানি তণ্হাপক্খে তণ্হাৱেৱচনানীতি নিযমেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘তত্থ যানি ছ গেহসিতানী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থাতি তেসু ছসু ৰূপাদীসু. ছ গেহসিতানি দোমনস্সানীতি ছসু ৰূপাদীসু পৱত্তং তণ্হাপেমং নিস্সায পৱত্তানি ছ দোমনস্সানি. এস নযো সেসেসুপি. ‘‘ছ উপেক্খা গেহসিতাপি ভগৱতা ৱুত্তা, কস্মা ন গহিতা’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘যা ছ উপেক্খা গেহসিতা, অযং দিট্ঠিপক্খো’’তি ৱুত্তং, দিট্ঠিপক্খত্তা ন গহিতাতি অত্থো.
৩৮. ‘‘কথং ৱুত্তপ্পকাৰা তণ্হা এৱ গহিতা’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘সাযেৱ পত্থনাকাৰেনা’’তিআদি ৱুত্তং. সা ৱুত্তপ্পকাৰা এৱ তণ্হা পত্থনাকাৰেন পৱত্তনতো আসাদিপৰিযাযেন ৱুত্তা, ৰূপাদিআৰম্মণধম্মেসু নন্দনতো ‘‘ধম্মনন্দী’’তি পৰিযাযেন ৱুত্তা, ৰূপাদিআৰম্মণধম্মেসু গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেতি ৱিয অজ্ঝোসায তিট্ঠনতো ‘‘ধম্মজ্ঝোসান’’ন্তি পৰিযাযেন ৱুত্তা, তস্মা তণ্হায ৱেৱচনানি হোন্তি.
তণ্হায ৱেৱচনানি আচৰিযেন নিদ্দিট্ঠানি, অম্হেহি চ ঞাতানি, ‘‘কতমানি চিত্তস্স ৱেৱচনানী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘চিত্তং মনো’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘আৰম্মণং চিন্তেতীতি চিত্তং. মনতি জানাতীতি মনো. ৱিজানাতীতি ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদিনা অত্থো পকৰণেসু (ধ. স. অট্ঠ. ৫) ৱুত্তোৱ, তস্মা অম্হেহি ন ৱিত্থাৰিতো. ৱেৱচনানিযেৱ ইমানি ইমস্স ৱেৱচনানীতি এত্তকানিযেৱ কথযিস্সাম. ‘‘পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পঞ্ঞাবল’’ন্তিআদীনি পঞ্ঞাৱেৱচনানি.
‘‘অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তিআদীনি বুদ্ধস্স ৱেৱচনানি. ‘‘তানি কত্থ দেসিতানী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘যথা চ বুদ্ধানুস্সতিযং ৱুত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. বুদ্ধানুস্সতিদেসনাযং যথা চ যংযংপকাৰং ৱেৱচনং ভগৱতা ‘‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং…পে… ভগৱতো’’তি ৱুত্তং, এতংপকাৰং ৱেৱচনং বুদ্ধানুস্সতিযা ৱেৱচনং বুদ্ধস্স ৱেৱচনন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘যথা চ ধম্মানুস্সতিযং ৱুত্ত’’ন্তিআদীসুপি এৱমেৱ যোজনা কাতব্বা.
‘‘তেনাহা’’তিআদ্যানুসন্ধ্যাদিঅত্থো চেৱ ‘‘নিযুত্তো ৱেৱচনো হাৰো’’তিআনুসন্ধ্যাদিঅত্থো চ ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বো.
ইতি ৱেৱচনহাৰৱিভঙ্গে সত্তিবলানুৰূপা ৰচিতা
ৱিভাৱনা নিট্ঠিতা.
পণ্ডিতেহি পন অট্ঠকথাটীকানুসাৰেন গম্ভীৰত্থো ৱিত্থাৰতো ৱিভজিত্ৱা গহেতব্বোতি.