৪. পদট্ঠানহাৰৱিভঙ্গৱিভাৱনা

২২. যেন যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসভূতেন যুত্তিহাৰৱিভঙ্গভূতেন পঞ্হাৱিস্সজ্জনাদীনং যুত্তাযুত্তভাৱো ৱিভত্তো, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসভূতো যুত্তিহাৰৱিভঙ্গো পৰিপুণ্ণো, ‘‘কতমো পদট্ঠানহাৰৱিভঙ্গো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমো পদট্ঠানো হাৰো’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ তত্থাতি তেসু নিদ্দিট্ঠেসু সোড়সসু দেসনাহাৰাদীসু হাৰেসু কতমো সংৱণ্ণনাৱিসেসো পদট্ঠানো হাৰো পদট্ঠানহাৰৱিভঙ্গোতি পুচ্ছতি. ‘‘ধম্মং দেসেসি জিনো’’তিআদিনিদ্দেসস্স ইদানি মযা ৱুচ্চমানো ‘‘অযং পদট্ঠানো হাৰো’’তিআদিকো ৱিত্থাৰসংৱণ্ণনাৱিসেসো পদট্ঠানহাৰৱিভঙ্গোতি ৱিঞ্ঞেয্যো. তেন ৱুত্তং – ‘‘তত্থ কতমো পদট্ঠানো হাৰোতিআদি পদট্ঠানহাৰৱিভঙ্গো’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ২২). ‘‘অযং ইদানি ৱুচ্চমানো ৱিত্থাৰভূতো পদট্ঠানো হাৰো পিটকত্তযে দেসিতেসু ধম্মেসু কিং নাম ধম্মং দেসযতি সংৱণ্ণেতী’’তি পুচ্ছং ঠপেত্ৱা ‘‘ইদং আসন্নকাৰণং ইমস্স আসন্নফলস্স পদট্ঠান’’ন্তি নিযমেত্ৱা ৱিভজিতুং ‘‘অযং পদট্ঠানো’’তিআদি ৱুত্তং. তস্সত্থো – সব্বেসু ৱিঞ্ঞেয্যধম্মেসু যাথাৱতো অসম্পটিৱেধো লক্খণং এতিস্সা অৱিজ্জাযাতি সব্বধম্মযাথাৱঅসম্পটিৱেধলক্খণা, অৱিজ্জা, তস্সা অৱিজ্জায অসুভে ‘‘সুভ’’ন্তিআদিৱিপল্লাসা পদট্ঠানং আসন্নকাৰণং. ৱিপল্লাসে সতি অৱিজ্জা ৱত্ততি উপৰূপৰি জাযতি ন হাযতি, তস্মা ৱিপল্লাসা অৱিজ্জায পদট্ঠানং আসন্নকাৰণং ভৱন্তি. অৱিজ্জায ৱট্টমূলকত্তা তং আদিং কত্ৱা পদট্ঠানং ৱিভত্তন্তি দট্ঠব্বং.

তণ্হাযপি ৱট্টমূলকত্তা তদনন্তৰং তণ্হায পদট্ঠানং ৱিভজিতুং ‘‘অজ্ঝোসানলক্খণা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পিযৰূপং সাতৰূপন্তি পিযসভাৱং সাতসভাৱং চক্খাদিধম্মজাতং. পিযনীযসাতনীযে চক্খাদিকে সতি তণ্হা ৱত্ততি উপৰূপৰি জাযতি, তস্মা পিযৰূপং সাতৰূপং তণ্হায পদট্ঠানং আসন্নকাৰণং ভৱতি.

অদিন্নাদানে সতি লোভো ৱত্ততি, তস্মা অদিন্নাদানং লোভস্স পদট্ঠানং ভৱতি. অদিন্নাদানঞ্হি একৱাৰং উপ্পন্নম্পি অনাদীনৱদস্সনতো লোভস্স আসন্নকাৰণং ভৱত্ৱেৱ.

কেসাদীসু অসুভেসু পৱত্তাযপি সুভসঞ্ঞায নীলাদিৱণ্ণদীঘাদিসণ্ঠানহসনাদিব্যঞ্জনগ্গহণলক্খণত্তা চক্খুন্দ্ৰিযাদীনং অসংৱৰো সুভসঞ্ঞায পদট্ঠানং ভৱতি.

দুক্খদুক্খাদীসু পৱত্তাযপি সুখসঞ্ঞায সাসৱফস্সূপগমনলক্খণত্তা ৰূপাদীসু অস্সাদো সুখসঞ্ঞায পদট্ঠানং.

ৰূপক্খন্ধাদীসু অনিচ্চেসু পৱত্তাযপি নিচ্চসঞ্ঞায সঙ্খতলক্খণানং ধম্মানং অসমনুপস্সনলক্খণত্তা ৰূপক্খন্ধাদীসু নিচ্চগ্গহণং ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চসঞ্ঞায পদট্ঠানং.

অনিচ্চদুক্খানত্তসঙ্খাতেসু খন্ধাদীসু পৱত্তাযপি অত্তসঞ্ঞায অনিচ্চসঞ্ঞাদুক্খসঞ্ঞানং অসমনুপস্সনলক্খণত্তা অহংমমাদিৱসেন পৱত্তো নামকাযো অত্তসঞ্ঞায পদট্ঠানং.

এৱং অৱিজ্জাদীনং অকুসলপক্খানং ধম্মানং পদট্ঠানং দস্সেত্ৱা ইদানি তপ্পটিপক্খানং ৱিজ্জাদীনং ধম্মানং পদট্ঠানং দস্সেতুং ‘‘সব্বধম্মসম্পটিৱেধলক্খণা’’তিআদি ৱুত্তং. সব্বেসু ঞেয্যধম্মেসু পৱত্তায ৱিজ্জায সব্বধম্মসম্পটিৱেধলক্খণত্তা সব্বং নেয্যং ৱিজ্জায পদট্ঠানং.

সমথস্স চিত্তৱিক্খেপসঙ্খাতউদ্ধচ্চপটিসংহৰণসঙ্খাতৱিক্খম্ভনলক্খণত্তা পটিভাগনিমিত্তভূতা অসুভা সমথস্স পদট্ঠানং. অসুভায হি তণ্হাপটিপক্খত্তা, তণ্হায চ অভাৱে সমথো তিট্ঠতীতি.

অদিন্নাদানা ৱেৰমণিৱসেন পৱত্তস্স অলোভস্স ইচ্ছাৱচৰপটিসংহৰণলক্খণত্তা অদিন্নাদানা ৱেৰমণী অলোভস্স পদট্ঠানং.

পাণাতিপাতা ৱেৰমণিৱসেন পৱত্তস্স অদোসস্স অব্যাপজ্জলক্খণত্তা পাণাতিপাতা ৱেৰমণী অদোসস্স পদট্ঠানং.

সম্মাপটিপত্তিৱসেন পৱত্তস্স অমোহস্স ৱত্থুঅৱিপ্পটিপত্তিলক্খণত্তা সম্মাপটিপত্তি অমোহস্স পদট্ঠানং.

নিব্বিদাৱসেন পৱত্তায অসুভসঞ্ঞায ৱিনীলকৱিপুব্বকগহণলক্খণত্তা নিব্বিদা অসুভসঞ্ঞায পদট্ঠানং. নিব্বিদাঞাণেন হি অনভিৰতি পৱত্ততি, অনভিৰতিযা চ অসুভসঞ্ঞা ঠিতাতি.

দুক্খৱেদনাৱসেন পৱত্তায দুক্খসঞ্ঞায সাসৱফস্সপৰিজাননলক্খণত্তা ৱেদনা দুক্খসঞ্ঞায পদট্ঠানং.

উপ্পাদৱযৱসেন পৱত্তায অনিচ্চসঞ্ঞায সঙ্খতলক্খণানং ধম্মানং সমনুপস্সনলক্খণত্তা উপ্পাদৱযা অনিচ্চসঞ্ঞায পদট্ঠানং. উপ্পাদৱযঞ্হি সমনুপস্সিত্ৱা অনিচ্চসঞ্ঞা পৱত্তা.

ধম্মমত্তসঞ্ঞাৱসেন পৱত্তায অনত্তসঞ্ঞায সব্বধম্মঅভিনিৱেসলক্খণত্তা ধম্মসঞ্ঞা অনত্তসঞ্ঞায পদট্ঠানং.

কামৰাগস্স ৰূপাদিপঞ্চকামগুণাৰম্মণত্তা পঞ্চ কামগুণা কামৰাগস্স পদট্ঠানং.

ৰূপসঙ্খাতে কাযে আৰব্ভ পৱত্তস্স ৰূপৰাগস্স চক্খাদিপঞ্চিন্দ্ৰিযানং অনুসাৰেন পৱত্তনতো পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৰূপানি ৰূপৰাগস্স পদট্ঠানং.

ভৱনিকন্তিৱসেন পৱত্তস্স ভৱৰাগস্স ছড়াযতনং পদট্ঠানং. নিব্বত্তভৱানুপস্সিতাতি ‘‘এদিসং অনিট্ঠং ৰূপং মা নিব্বত্ততু, এদিসং ইট্ঠং ৰূপং নিব্বত্ততু এদিসী দুক্খা ৱেদনা মা নিব্বত্ততু, এদিসী সুখা ৱেদনা নিব্বত্ততূ’’তি এৱমাদিনা পকাৰেন পৱত্তা ৰূপাভিনন্দনা, সা পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং পদট্ঠানং.

কম্মস্সকতঞ্ঞাণস্স পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণানুগতত্তা পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণদস্সনং কম্মস্সকতঞ্ঞাণস্স পদট্ঠানং.

ওকপ্পনং লক্খণং যস্সা সদ্ধাযাতি ওকপ্পনলক্খণা সদ্ধা. অধিমুত্তি পচ্চুপট্ঠানং যস্সা সদ্ধাযাতি অধিমুত্তিপচ্চুপট্ঠানা চ সদ্ধা. অনাৱিলং লক্খণং যস্স পসাদস্সাতি অনাৱিললক্খণোতি পসাদো. সম্পসীদনং পচ্চুপট্ঠানং যস্স পসাদস্সাতি সম্পসীদনপচ্চুপট্ঠানো চ পসাদো. সো পন পসাদো সদ্ধায এৱ অৱত্থাৱিসেসোতি ৱেদিতব্বো. অৱেচ্চপসাদো অভিপত্থিযনলক্খণায সদ্ধায পদট্ঠানং, ওকপ্পনলক্খণা সদ্ধা অনাৱিললক্খণস্স পসাদস্স পদট্ঠানং, চতুব্বিধং সম্মপ্পধানং ৱীৰিযং আৰম্ভলক্খণস্স ৱীৰিযস্স পদট্ঠানং, কাযাদিসতিপট্ঠানং অপিলাপনলক্খণায সতিযা পদট্ঠানং, ঝানসহিতস্স সমাধিস্স একগ্গলক্খণত্তা ৱিতক্কাদিঝানানি সমাধিস্স পদট্ঠানং, পঞ্ঞায কিচ্চপজাননআৰম্মণপজাননলক্খণত্তা সচ্চানি পঞ্ঞায পদট্ঠানং.

‘‘যেসং অৱিজ্জাদীনং পদট্ঠানানি আচৰিযেন ৱিভত্তানি, তে অৱিজ্জাদযো কতমেসং ধম্মানং পদট্ঠানানী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা তে অৱিজ্জাদযোপি ইমেসং ধম্মানং পদট্ঠানাতি দস্সেতুং ‘‘অপৰো নযো’’তিআদি ৱুত্তং. অৱিজ্জা অস্সাদমনসিকাৰলক্খণস্স অযোনিসোমনসিকাৰস্স পদট্ঠানং. অৱিজ্জায হি আদীনৱচ্ছাদনতো অযোনিসোমনসিকাৰো জাতোতি. সচ্চসম্মোহনলক্খণা অৱিজ্জা পুঞ্ঞাপুঞ্ঞানেঞ্জাভিসঙ্খাৰানং পদট্ঠানং, পুনব্ভৱৱিৰোহনলক্খণা তেভূমকচেতনা সঙ্খাৰা ৱিপাকৱিঞ্ঞাণস্স পদট্ঠানং, ওপপচ্চযিকসঙ্খাতেন উপপত্তিভৱভাৱেন নিব্বত্তিলক্খণং পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং নামৰূপস্স পদট্ঠানং, নামকাযৰূপকাযসঙ্ঘাতলক্খণং নামৰূপং ছড়াযতনস্স পদট্ঠানং সহজাতাদিপচ্চযভাৱতো, চক্খাদীনং ছন্নং ইন্দ্ৰিযানং পৱত্তানং লক্খণং ছড়াযতনং ছব্বিধস্স ফস্সস্স যথাক্কমং পদট্ঠানং নিস্সযাদিপচ্চযভাৱতো, চক্খুপসাদৰূপাৰম্মণং চক্খুৱিঞ্ঞাণাদিসন্নিপাতলক্খণো ছব্বিধো ফস্সো, তং ৱেদনায তেন ছব্বিধেন ফস্সেন সহজাতায ছব্বিধায ৱেদনায যথাক্কমং পদট্ঠানং সহজাতাদিপচ্চযভাৱতো, ইট্ঠানুভৱনঅনিট্ঠানুভৱনইট্ঠানিট্ঠানুভৱনলক্খণা তিৱিধা ৱেদনা, তং তণ্হায তায তিৱিধায ৱেদনায ৱসেন পৱত্তায তণ্হায পদট্ঠানং উপনিস্সযাদিপচ্চযভাৱতো, সপৰসন্তানেসু অজ্ঝোসানলক্খণা তণ্হা, তং উপাদানস্স তায তণ্হায ৱসেন পৱত্তস্স চতুব্বিধস্স উপাদানস্স পদট্ঠানং উপনিস্সযাদিপচ্চযভাৱতো. ‘‘সো ৱেদনাযা’’তি চ ‘‘সা তণ্হাযা’’তি চ ‘‘সা উপাদানস্সা’’তি চ পাঠেন ভৱিতব্বং, লিঙ্গৱিপল্লাসনিদ্দেসো ৱা সিযা.

যং উপাদানং ওপপচ্চযিকং উপপত্তিক্খন্ধনিব্বত্তকং, তং উপাদানং দুৱিধস্স ভৱস্স পদট্ঠানং. যো কম্মভৱো নামকাযৰূপকাযসম্ভৱনলক্খণো, সো কম্মভৱো জাতিযা পদট্ঠানং. যা উপপত্তিভূতা জাতি খন্ধপাতুভাৱলক্খণা, তং সা জাতি জৰায পদট্ঠানং. যা জিণ্ণজৰা উপধিক্খন্ধপৰিপাকলক্খণা, তং সা জিণ্ণজৰা মৰণস্স পদট্ঠানং. যম্পি যস্স সম্মুতিমৰণং জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদলক্খণং, তম্পি তস্স সম্মুতিমৰণং সোকস্স পদট্ঠানং. পিযস্স মৰণং চিন্তেন্তস্স যেভুয্যেন সোকুপ্পজ্জনতো যো সোকো ঞাতিআদিপিযেসু উস্সুক্ককাৰকো, তং সো সোকো পৰিদেৱস্স পদট্ঠানং. যো পৰিদেৱো লালপ্পকাৰকো, তং সো পৰিদেৱো কাযিকদুক্খস্স পদট্ঠানং. যং কাযিকং দুক্খং কাযসম্পীড়নলক্খণং, তং কাযিকং দুক্খং দোমনস্সস্স পদট্ঠানং. যং দোমনস্সং চিত্তসম্পীড়নলক্খণং, তং দোমনস্সং উপাযাসস্স পদট্ঠানং. যো উপাযাসো ওদহনকাৰকো অৱদহনকাৰকো, তং সো উপাযাসো ভৱস্স উপাযাসস্স নিস্সযসন্তানভৱস্স পদট্ঠানং.

ভৱস্সাতি ৱুত্তভৱং দস্সেতুং ‘‘ইমানী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ভৱঙ্গানি কিলেসো ভৱস্স অঙ্গং কাৰণং কম্মৱট্টৱিপাকৱট্টানি ভৱসঙ্খাতানি অঙ্গানি অৱযৱানি. যদা পচ্চুপ্পন্নাদিকালে সমগ্গানি নিব্বত্তানি ভৱন্তি, তদা সো কিলেসৱট্টকম্মৱট্টৱিপাকৱট্টসঙ্খাতো ধম্মসমূহো ‘‘ভৱস্সা’’তি এত্থ ভৱোতি দট্ঠব্বো. তং ভৱসঙ্খাতং কিলেসৱট্টকম্মৱট্টৱিপাকৱট্টত্তযং সংসাৰস্স পদট্ঠানং পুৰিমং পুৰিমং জাতিনিপ্ফন্নকিলেসাদিৱট্টেন সংসাৰস্স অব্বোচ্ছিন্নুপ্পজ্জনতো, যো অৰিযমগ্গো নিয্যানিকলক্খণো, তং সো অৰিযমগ্গো নিৰোধস্স নিব্বানস্স পদট্ঠানং সম্পাপকহেতুভাৱতো.

বহুস্সুতো সব্বসিস্সাদীনং পতিট্ঠানত্তা তিত্থং ৱিযাতি তিত্থং, জানাতীতি ঞূ, তিত্থং ঞূতি তিত্থঞ্ঞূ, তিত্থঞ্ঞুনো ভাৱো তিত্থঞ্ঞুতা, সম্মাপযিৰুপাসনা, সা পীতঞ্ঞুতায পদট্ঠানং. বহুস্সুতস্স হি সম্মাপযিৰুপাসনায ধম্মূপসঞ্হিতং পামোজ্জং জাযতি, পামোজ্জেন চ কম্মট্ঠানব্ৰূহনা জাযতীতি সপ্পাযধম্মস্সৱনেন পীতিং জানাতীতি পীতঞ্ঞূ, পীতঞ্ঞুনো ভাৱো পীতঞ্ঞুতা, কম্মট্ঠানস্স ব্ৰূহনা, সা পত্তঞ্ঞুতায পদট্ঠানং. কম্মট্ঠানব্ৰূহনায হি ভাৱনাপত্তজাননতা জাযতীতি পত্তঞ্ঞুতা. ভাৱনাপত্তজাননতা অত্তঞ্ঞুতায পদট্ঠানং. ভাৱনাপত্তজাননতায হি পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতস্স অত্তনো জাননতা জাযতীতি অত্তঞ্ঞুতা পুব্বেকতপুঞ্ঞতায পদট্ঠানং.

পধানিযঙ্গেসু সমন্নাগতত্তজাননতায হি পুব্বে পুঞ্ঞকৰণং জাতং, পুব্বেকতপুঞ্ঞতা পতিৰূপদেসৱাসস্স পদট্ঠানং. পুব্বে হি কতেন পুঞ্ঞেন পতিৰূপদেসৱাসো লদ্ধো, পতিৰূপদেসৱাসো সপ্পুৰিসূপনিস্সযস্স পদট্ঠানং. পতিৰূপদেসৱাসেন হি সপ্পুৰিসূপনিস্সযো লদ্ধো, সপ্পুৰিসূপনিস্সযো অত্তসম্মাপণিধানস্স পদট্ঠানং. সপ্পুৰিসূপনিস্সযেন হি অত্তসম্মাপণিধানং জাতং, অত্তসম্মাপণিধানং সীলানং পদট্ঠানং. অত্তসম্মাপণিধানেন হি সীলানি সম্পতিট্ঠিতানি, সীলানি অৱিপ্পটিসাৰস্স পদট্ঠানং. অত্তনি হি সম্পতিট্ঠিতং সীলং পচ্চৱেক্খন্তস্স ৱিপ্পটিসাৰো নত্থেৱাতি, অৱিপ্পটিসাৰেন পামোজ্জং জাযতি, তস্মা অৱিপ্পটিসাৰো পামোজ্জস্স পদট্ঠানং. পামোজ্জেন পীতি জাযতি, তস্মা পামোজ্জং পীতিযা পদট্ঠানং. পীতিযা পস্সদ্ধি জাযতি, তস্মা পীতি পস্সদ্ধিযা পদট্ঠানং. পস্সদ্ধিযা সুখং জাযতি, তস্মা পস্সদ্ধি সুখস্স পদট্ঠানং. সুখেন সমাধি জাযতি, তস্মা সুখং সমাধিস্স পদট্ঠানং. সমাধিনা যথাভূতঞাণদস্সনং জাযতি, তস্মা সমাধি যথাভূতঞাণস্স পদট্ঠানং. যথাভূতঞাণদস্সনেন নিব্বিদাঞাণং জাযতি, তস্মা যথাভূতঞাণদস্সনং নিব্বিদায পদট্ঠানং. নিব্বিদায ৱিৰাগো জাযতি, তস্মা নিব্বিদা ৱিৰাগস্স পদট্ঠানং. ৱিৰাগেন ৱিমুত্তি জাযতি, তস্মা ৱিৰাগো ৱিমুত্তিযা পদট্ঠানং. ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং জাযতি, তস্মা ৱিমুত্তি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনস্স পদট্ঠানং. এৱং যথাৱুত্তনযেন যো কোচি ধম্মো উপনিস্সযো হোতি, যো কোচি ধম্মো পচ্চযো হোতি, সব্বো সো ধম্মো অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নস্স ধম্মস্স পদট্ঠানন্তি দট্ঠব্বো.

‘‘উপনিস্সযধম্মস্স, পচ্চযধম্মস্স ৱা পচ্চযুপ্পন্নধম্মস্স পদট্ঠানভাৱো কেন সদ্দহিতব্বো’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘তেনাহা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তেনাতি যস্স কস্সচি উপনিস্সযধম্মস্স, পচ্চযধম্মস্স চ পচ্চযুপ্পন্নধম্মস্স পদট্ঠানভাৱেন আযস্মা মহাকচ্চানো ‘‘ধম্মং দেসেতি জিনো’’তিআদিকং যং ৱচনং আহ, তেন ৱচনেন তেসং উপনিস্সযধম্মপচ্চযধম্মানং পদট্ঠানভাৱো সদ্দহিতব্বোতি. ‘‘যথাৱুত্তো পদট্ঠানো হাৰো পৰিপুণ্ণো কিং, উদাহু অঞ্ঞো নিদ্ধাৰেত্ৱা যোজেতব্বো অত্থি কি’’ন্তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘নিযুত্তো পদট্ঠানো হাৰো’’তি ৱুত্তং. ইধ পাড়িযং অৱিভত্তম্পি যথালাভৱসেন পদট্ঠানো হাৰো নীহৰিত্ৱা যুত্তো যুজ্জিতব্বো, ৱিভজিতব্বন্তি ৱুত্তং হোতি.

ইতি পদট্ঠানহাৰৱিভঙ্গে সত্তিবলানুৰূপা ৰচিতা

ৱিভাৱনা নিট্ঠিতা.

পণ্ডিতেহি পন অট্ঠকথাটীকানুসাৰেন গম্ভীৰত্থো ৱিত্থাৰতো ৱিভজিত্ৱা গহেতব্বোতি.