৮. ৱিভত্তিহাৰসম্পাতৱিভাৱনা
৭০. যেন যেন আৱট্টহাৰসম্পাতেন সুত্তত্থা আৱট্টেতব্বা, সো আৱট্টহাৰসম্পাতো পৰিপুণ্ণো, ‘‘কতমো ৱিভত্তিহাৰসম্পাতো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমো ৱিভত্তিহাৰসম্পাতো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কতমো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ৱিভত্তিহাৰসম্পাতো নামাতি পুচ্ছতি.
‘‘কতমে সুত্তত্থা কত্থ ৱিভত্তা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তস্মা ৰক্খিতচিত্তস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. যা ‘‘তস্মা…পে… গোচৰো’’তি গাথা ৱুত্তা, তিস্সং গাথাযং ৱুত্তো কুসলপক্খো ধম্মো কুসলপক্খেন ধম্মেন সতিসংৱৰো ধম্মো নিদ্দিসিতব্বো ৱিভজিতব্বো, অকুসলপক্খেন ধম্মেন নিদ্দিসিতব্বো ৱিভজিতব্বো.
কথং? ‘‘ৰক্খিতচিত্তস্সা’’তি পদেন ৱুত্তো কুসলপক্খো সতিসংৱৰো ধম্মো ‘‘চক্খুদ্ৱাৰসংৱৰো…পে… মনোদ্ৱাৰসংৱৰো’’তি ছব্বিধেন কুসলপক্খেন ধম্মেন নিদ্দিসিতব্বো ৱিভজিতব্বো. ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পো’’তি পদেন ৱুত্তো কুসলপক্খো সম্মাসঙ্কপ্পো ধম্মো ‘‘নেক্খম্মসঙ্কপ্পো অব্যাপাদ-সঙ্কপ্পো অৱিহিংসাসঙ্কপ্পো’’তি তিৱিধেন কুসলপক্খেন ধম্মেন ৱিভজিতব্বো. ‘‘সম্মাদিট্ঠিপুৰেক্খাৰো’’তি পদেন ৱুত্তা কুসলপক্খা ধম্মজাতি ‘‘দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিৰোধে ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিপটিপদায ঞাণং, পুব্বন্তে ঞাণং, অপৰন্তে ঞাণং, পুব্বন্তাপৰন্তে ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ঞাণ’’ন্তি (ধ. স. ১০৬৩) অট্ঠৱিধেন কুসলপক্খেন ধম্মেন ৱিভজিতব্বা. ‘‘ঞত্ৱান উদযব্বয’’ন্তি পদেন ৱুত্তং কুসলপক্খউদযব্বযঞাণং ধম্মজাতং পঞ্ঞাসৱিধেন উদযব্বযঞাণেন কুসলপক্খেন ৱিভজিতব্বং. ‘‘থিনমিদ্ধাভিভূ’’তি পদেন ৱুত্তং থিনমিদ্ধাভিভৱনং কুসলপক্খং ধম্মজাতং ‘‘সোতাপত্তিমগ্গাভিভৱনং সকদাগামিমগ্গাভিভৱনং অনাগামিমগ্গাভিভৱনং অৰহত্তমগ্গাভিভৱন’’ন্তি চতুব্বিধেন কুসলপক্খেন ৱিভজিতব্বং.
সতিসংৱৰো কুসলপক্খো ‘‘লোকিযো সতিসংৱৰো, লোকুত্তৰো সতিসংৱৰো’’তি দুব্বিধেন ৱিভজিতব্বোতি. লোকিযো সতিসংৱৰো কামাৱচৰোৱাতি একৱিধেন ৱিভজিতব্বো. লোকুত্তৰা সতিসংৱৰো ‘‘দস্সনভূমি, ভাৱনাভূমী’’তি দুব্বিধেন ৱিভজিতব্বো. কামাৱচৰো সতিসংৱৰো ‘‘কাযানুপস্সনাসতিসংৱৰো ৱেদনানুপস্সনাসতিসংৱৰো চিত্তানুপস্সনাসতিসংৱৰো ধম্মানুপস্সনাসতিসংৱৰো’’তি চতুব্বিধেন ৱিভজিতব্বো. লোকুত্তৰো সতিসংৱৰোপি তথা চতুব্বিধেন ৱিভজিতব্বো. সম্মাসঙ্কপ্পসম্মাদিট্ঠিযোপি লোকিযলোকুত্তৰৱসেন দুব্বিধাদিভেদেন ৱিভজিতব্বা. পদট্ঠানেনপি পদট্ঠানহাৰসম্পাতে ৱুত্তনযেন ৱিভজিতব্বা.
অকুসলপক্খেন ‘‘অৰক্খিতেন চিত্তেনা’’তি পদেন ৱুত্তো অসংৱৰো ‘‘চক্খুঅসংৱৰো …পে… কাযঅসংৱৰো, চোপনকাযঅসংৱৰো, ৱাচাঅসংৱৰো, মনোঅসংৱৰো’’তি অট্ঠৱিধেন ৱিভজিতব্বো. ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিহতেনা’’তি পদেন গহিতো মিচ্ছাসঙ্কপ্পো ‘‘কামৱিতক্কো ব্যাপাদৱিতক্কো ৱিহিংসাৱিতক্কো’’তি তিৱিধেন ৱিভজিতব্বো. ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠী’’তি পদেন ৱুত্তা মিচ্ছাদিট্ঠি ‘‘দুক্খে অঞ্ঞাণং…পে…ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু অঞ্ঞাণ’’ন্তি অট্ঠৱিধেন ৱিভজিতব্বা, দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিৱিধেনপি ৱিভজিতব্বা. থিনমিদ্ধং পঞ্চৱিধেন সসঙ্খাৰিকৱিধেন ৱিভজিতব্বং.
‘‘এত্তকোৱ ৱিভত্তিহাৰসম্পাতো পৰিপুণ্ণো’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘নিযুত্তো ৱিভত্তিহাৰসম্পাতো’’তি ৱুত্তং. যেন যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসভূতেন ৱিভত্তিহাৰসম্পাতেন সুত্তপ্পদেসত্থা ৱিভত্তা, সো সো সংৱণ্ণনাৱিসেসভূতো ৱিভত্তিহাৰসম্পাতো নিযুত্তোতি যথাৰহ নিদ্ধাৰেত্ৱা যুজ্জিতব্বোতি অত্থো গহেতব্বোতি.
ইতি ৱিভত্তিহাৰসম্পাতে সত্তিবলানুৰূপা ৰচিতা
ৱিভাৱনা নিট্ঠিতা.
পণ্ডিতেহি পন…পে… গহেতব্বোতি.