৬. চতুব্যূহহাৰসম্পাতৱিভাৱনা
৬৮. যেন যেন লক্খণহাৰসম্পাতেন সুত্তপ্পদেসত্থা সমানলক্খণেন গহিতা, সো লক্খণহাৰসম্পাতো পৰিপুণ্ণো, ‘‘কতমো চতুব্যূহহাৰসম্পাতো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমো চতুব্যূহো হাৰসম্পাতো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তেসু দেসনাহাৰসম্পাতাদীসু সোড়সসু হাৰসম্পাতেসু কতমো সংৱণ্ণনাৱিসেসো চতুব্যূহহাৰসম্পাতো নামাতি পুচ্ছতি.
‘‘কতমস্মিং সুত্তে কতমে নিৰুত্যাধিপ্পাযনিদানপুব্বাপৰানুসন্ধযো নিদ্ধাৰিতা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তস্মা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘তস্মা ৰক্খিতচিত্তস্সা’’তি সুত্তপ্পদেসে ‘‘ৰক্খীযতে ৰক্খিত’’ন্তি নিৰুত্তিং ‘‘পৰিপালীযতী’’তি ইমিনা পৰিযাযেন দস্সেতি, ইতিসদ্দস্স আদ্যত্থত্তা ‘‘চিন্তেতীতি চিত্তং, অত্তনো সন্তানং চিনোতীতি চিত্তং, পচ্চযেহি চিতন্তি চিত্তং, চিত্তৱিচিত্তট্ঠেন চিত্তং, চিত্তকৰণট্ঠেন চিত্তং, ৰক্খিতং চিত্তং যস্সাতি ৰক্খিতচিত্তো. সম্মা সঙ্কপ্পেতীতি সম্মাসঙ্কপ্পো, গাৱো চৰন্তি এত্থাতি গোচৰো, গোচৰো ৱিযাতি গোচৰো, সম্মাসঙ্কপ্পো গোচৰো অস্সাতি সম্মাসঙ্কপ্পগোচৰো. সম্মা পস্সতীতি সম্মাদিট্ঠি, সম্মাদিট্ঠি পুৰেক্খাৰো অস্সাতি সম্মাদিট্ঠিপুৰেক্খাৰো. জানাতীতি ঞত্ৱান. উদযো চ ৱযো চ উদযব্বযং. থিনঞ্চ মিদ্ধঞ্চ থিনমিদ্ধং, অভিভৱতীতি অভিভূ, থিনমিদ্ধং অভিভূতি থিনমিদ্ধাভিভূ. ভিক্খতীতি ভিক্খূ’’তি নিৰুত্তিপি নীহৰিতা. তেনাহ – ‘‘ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৬৮). এসা ৱুত্তপ্পকাৰা পঞ্ঞত্তি নিৰুত্তি নামাতি নীহৰিতা.
ইধ সুত্তপ্পদেসে ভগৱতো কো অধিপ্পাযোতি চে পুচ্ছেয্য, যে সপ্পুৰিসা সব্বাহি দুগ্গতীহি পৰিমুচ্চিতুকামা ভৱিস্সন্তি, তে সপ্পুৰিসা ধম্মচাৰিনো ৰক্খিতচিত্তা ভৱিস্সন্তীতি অযং অধিপ্পাযো. এত্থ ‘‘তস্মা ৰক্খিতচিত্তস্সা’’তিআদিসুত্তপ্পদেসে ভগৱতো অধিপ্পাযোতি নীহৰিতব্বো.
‘‘কতমং নিদান’’ন্তি চে পুচ্ছেয্য, কোকালিকো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু থেৰেসু চিত্তং অৰক্খিত্ৱা পদোসযিত্ৱা মহাপদুমনিৰযে যস্মা উপপন্নো, যস্মা ভগৱা চ সতিআৰক্খেন সমন্নাগতো সব্বা দুগ্গতিযো জহতি, তস্মা চ সব্বা দুগ্গতিযো জহিতুকামো ভিক্খু সপ্পুৰিসো ৰক্খিতচিত্তো অস্স ভৱেয্যাতি নিদানং নীহৰিতব্বং.
‘‘কতমো পুব্বাপৰসন্ধী’’তি চে পুচ্ছেয্য, সুত্তম্হি ‘‘সতিযা চিত্তং ৰক্খিতব্ব’’ন্তি যং ৱচনং ৱুত্তং, তেন পুব্বৱচনেন অযং ‘‘তস্মা ৰক্খিতচিত্তস্স…পে… সব্বা দুগ্গতিযো জহে’’তি সুত্তপ্পদেসো অনুসন্ধি সংসন্দতি সমেতীতি পুব্বপৰানুসন্ধি নিদ্ধাৰিতব্বোতি.
‘‘এত্তকোৱ চতুব্যূহহাৰসম্পাতো পৰিপুণ্ণো’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘নিযুত্তো চতুব্যূহো হাৰসম্পাতো’’তি ৱুত্তং. যেন যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসভূতেন চতুব্যূহহাৰসম্পাতেন নিৰুত্যাধিপ্পাযনিদানপুব্বাপৰানুসন্ধি নিদ্ধাৰিতব্বো, সো সো সংৱণ্ণনাৱিসেসভূতো চতুব্যূহহাৰসম্পাতো নিযুত্তো যথাৰহং নিদ্ধাৰেত্ৱা যুজ্জিতব্বোতি অত্থো গহেতব্বোতি.
ইতি চতুব্যূহহাৰসম্পাতে সত্তিবলানুৰূপা ৰচিতা
ৱিভাৱনা নিট্ঠিতা.
পণ্ডিতেহি পন…পে… গহেতব্বোতি.