১৪. অধিট্ঠানহাৰৱিভঙ্গৱিভাৱনা
৪৬. যেন যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসভূতেন ৱিভঙ্গেন পঞ্হাদযো সোধিতা, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসভূতো পৰিপুণ্ণো, ‘‘কতমো অধিট্ঠানহাৰৱিভঙ্গো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমো অধিট্ঠানো হাৰো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তত্থাতি তেসু নিদ্দিট্ঠেসু সোড়সসু দেসনাহাৰাদীসু কতমো সংৱণ্ণনাৱিসেসো পটিনিদ্দেসতো অধিট্ঠানো হাৰো অধিট্ঠানহাৰৱিভঙ্গো নামাতি পুচ্ছতি. ‘‘একত্ততায ধম্মা, যেপি চ ৱেমত্ততায নিদ্দিট্ঠা’’তিআদিনিদ্দেসস্স ইদানি মযা ৱুচ্চমানো ‘‘যে তত্থ নিদ্দিট্ঠা, তথা তে ধাৰযিতব্বা’’তিআদিকো ৱিত্থাৰসংৱণ্ণনাৱিসেসো অধিট্ঠানহাৰৱিভঙ্গো নামাতি গহেতব্বো.
‘‘যে ধম্মা সুত্তেসু একত্ততায চ ৱেমত্ততায চ নিদ্দিট্ঠা, তে ধম্মা কিং পন তথেৱ ধাৰযিতব্বা, উদাহু অঞ্ঞথাপি ৱিকপ্পযিতব্বা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘যে তত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তেসু সুত্তন্তেসু যে দুক্খসচ্চাদযো ধম্মা একত্ততায চ ৱেমত্ততায চ নিদ্দিট্ঠা, তে দুক্খসচ্চাদযো ধম্মা তথা একত্ততায চ ৱেমত্ততায চ ধাৰযিতব্বা উপলক্খিতব্বা, ন অঞ্ঞথা ৱিকপ্পযিতব্বা.
‘‘সামঞ্ঞকপ্পনায ৱোহাৰভাৱেন অনৱট্ঠানতো কতমা একত্ততা, কতমা ৱেমত্ততা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘দুক্খন্তি একত্ততা’’তিআদি ৱুত্তং. দুক্খন্তি জাতিআদিৱিসেসমনপেক্খিত্ৱা যা দুক্খসামঞ্ঞতা ৱুত্তা, সা অযং দুক্খসামঞ্ঞতা দুক্খস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমং দুক্খ’’ন্তি পুচ্ছিতা ‘‘জাতি দুক্খা, জৰা দুক্খা…পে... ৱিঞ্ঞাণং দুক্খ’’ন্তি জাতিআদিৱিসেসমপেক্খিত্ৱা যা দুক্খৱিসেসতা ৱুত্তা, সা অযং দুক্খৱিসেসতা দুক্খস্স ৱেমত্ততা নাম. তত্থাতি যে দুক্খাদযো ধম্মা সুত্তে ৱুত্তা, তত্থ তেসু দুক্খাদীসু অত্থেসু.
দুক্খসমুদযোতি ‘‘তণ্হা পোনোভৱিকা’’তি ৱিসেসমনপেক্খিত্ৱা যা সমুদযসামঞ্ঞতা ৱুত্তা, সা অযং সমুদযসামঞ্ঞতা সমুদযস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো সমুদযো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘যাযং তণ্হা…পে… ৱিভৱতণ্হা’’তি ৱিসেসং অপেক্খিত্ৱা যা সমুদযৱিসেসতা ৱুত্তা, সা অযং সমুদযৱিসেসতা সমুদযস্স ৱেমত্ততা নাম.
দুক্খনিৰোধোতি ‘‘তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো’’তি ৱিসেসমনপেক্খিত্ৱা যা নিৰোধসামঞ্ঞতা ৱুত্তা, সা অযং নিৰোধসামঞ্ঞতা নিৰোধস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো দুক্খনিৰোধো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো’’তি ৱিসেসমপেক্খিত্ৱা যা নিৰোধৱিসেসতা ৱুত্তা, সা অযং নিৰোধৱিসেসতা নিৰোধস্স ৱেমত্ততা নাম.
দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি? পটিপদাতি সম্মাদিট্ঠিআদিৱিসেসমনপেক্খিত্ৱা যা নিৰোধগামিনিপটিপদাসামঞ্ঞতা ৱুত্তা, সা অযং নিৰোধগামিনিপটিপদাসামঞ্ঞতা মগ্গস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমা দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অযমেৱ অৰিযো…পে… সম্মাসমাধী’’তি সম্মাদিট্ঠিআদিৱিসেসমপেক্খিত্ৱা যা ৱিসেসদুক্খনিৰোধগামিনিপটিপদতা ৱুত্তা, সা অযং ৱিসেসদুক্খনিৰোধগামিনিপটিপদতা মগ্গস্স ৱেমত্ততা নাম.
মগ্গোতি নিৰযগামিমগ্গাদিৱিসেসমনপেক্খিত্ৱা যা সামঞ্ঞমগ্গতা ৱুত্তা, সা অযং সামঞ্ঞমগ্গতা মগ্গস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো মগ্গো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘নিৰযগামী মগ্গো…পে… নিব্বানগামী মগ্গো’’তি নিৰযগামিমগ্গাদিৱিসেসং অপেক্খিত্ৱা যা ৱিসেসমগ্গতা ৱুত্তা, সা অযং ৱিসেসমগ্গতা মগ্গস্স ৱেমত্ততা নাম.
নিৰোধোতি পটিসঙ্খানিৰোধাদিৱিসেসং অনপেক্খিত্ৱা যা সামঞ্ঞনিৰোধতা ৱুত্তা, সা অযং সামঞ্ঞনিৰোধতা নিৰোধস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো নিৰোধো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘পটিসঙ্খানিৰোধো…পে… সব্বকিলেসনিৰোধো’’তি পটিসঙ্খানিৰোধাদিৱিসেসং অপেক্খিত্ৱা যা ৱিসেসনিৰোধতা ৱুত্তা, সা অযং ৱিসেসনিৰোধতা নিৰোধস্স ৱেমত্ততা নাম.
ৰূপন্তি চাতুমহাভূতিকাদিৱিসেসমনপেক্খিত্ৱা যা সামঞ্ঞৰূপতা ৱুত্তা, সা অযং সামঞ্ঞৰূপতা ৰূপস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমং ৰূপ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘চাতুমহাভূতিকং…পে… ৱাযোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতী’’তি চাতুমহাভূতিকাদিৱিসেসমপেক্খিত্ৱা যা ৱিসেসৰূপতা ৱুত্তা, সা অযং ৱিসেসৰূপতা ৰূপস্স ৱেমত্ততা নাম.
৪৮. অৱিজ্জাতি দুক্খেঅঞ্ঞাণাদিৱিসেসমনপেক্খিত্ৱা যা অৱিজ্জাসামঞ্ঞতা ৱুত্তা, সা অযং অৱিজ্জাসামঞ্ঞতা অৱিজ্জায একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমা অৱিজ্জা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং…পে… অৱিজ্জালঙ্ঘী মোহো অকুসলমূল’’ন্তি দুক্খেঅঞ্ঞাণাদিৱিসেসমপেক্খিত্ৱা যা অৱিজ্জাৱিসেসতা ৱুত্তা, সা অযং অৱিজ্জাৱিসেসতা অৱিজ্জায ৱেমত্ততা নাম.
ৱিজ্জাতি দুক্খেঞাণাদিৱিসেসমনপেক্খিত্ৱা যা ৱিজ্জাসামঞ্ঞতা ৱুত্তা, সা অযং ৱিজ্জাসামঞ্ঞতা ৱিজ্জায একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমা ৱিজ্জা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং…পে… ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্ন’’ন্তি দুক্খেঞাণাদিৱিসেসমপেক্খিত্ৱা যা ৱিজ্জাৱিসেসতা ৱুত্তা, সা অযং ৱিজ্জাৱিসেসতা ৱিজ্জায ৱেমত্ততা নাম.
সমাপত্তীতি সঞ্ঞাসমাপত্যাদিৱিসেসং অনপেক্খিত্ৱা যা সামঞ্ঞসমাপত্তিতা ৱুত্তা, সা সামঞ্ঞসমাপত্তিতা সমাপত্তিযা একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমা সমাপত্তী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সঞ্ঞাসমাপত্তি অসঞ্ঞাসমাপত্তি…পে… নিৰোধসমাপত্তী’’তি সঞ্ঞাসমাপত্যাদিৱিসেসং অপেক্খিত্ৱা যা ৱিসেসসমাপত্তিতা ৱুত্তা, সা অযং ৱিসেসসমাপত্তিতা সমাপত্তিযা ৱেমত্ততা নাম.
ঝাযীতি সেক্খঝাযীআদিৱিসেসং অনপেক্খিত্ৱা যা ঝাযীসামঞ্ঞতা ৱুত্তা, সা ঝাযীসামঞ্ঞতা ঝাযিনো একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো ঝাযী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অত্থি সেক্খো ঝাযী, অত্থি অসেক্খো ঝাযী…পে… পঞ্ঞুত্তৰো ঝাযী’’তি সেক্খঝাযীঅসেক্খঝাযীআদিৱিসেসমপেক্খিত্ৱা যা ঝাযীৱিসেসতা ৱুত্তা, সা অযং ঝাযীৱিসেসতা ঝাযিনো ৱেমত্ততা নাম.
সমাধীতি সৰণসমাধ্যাদিৱিসেসমনপেক্খিত্ৱা যা সমাধিসামঞ্ঞতা ৱুত্তা, সা অযং সমাধিসামঞ্ঞতা সমাধিনো একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো সমাধী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সৰণো সমাধি, অৰণো সমাধি…পে… মিচ্ছাসমাধি, সম্মাসমাধী’’তি সৰণসমাধ্যাদিৱিসেসমপেক্খিত্ৱা যা সমাধিৱিসেসতা ৱুত্তা, সা অযং সমাধিৱিসেসতা সমাধিনো ৱেমত্ততা নাম.
পটিপদাতি আগাড়্হপটিপদাদিৱিসেসমনপেক্খিত্ৱা যা পটিপদাসামঞ্ঞতা ৱুত্তা, অযং পটিপদাসামঞ্ঞতা পটিপদায একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমা পটিপদা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আগাড়্হপটিপদা, নিজ্ঝামপটিপদা…পে… সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা’’তি আগাড়্হপটিপদাদিৱিসেসমপেক্খিত্ৱা যা পটিপদাৱিসেসতা ৱুত্তা, সা অযং পটিপদাৱিসেসতা পটিপদায ৱেমত্ততা নাম.
কাযোতি নামকাযাদিৱিসেসমনপেক্খিত্ৱা যা কাযসামঞ্ঞতা ৱুত্তা, সা অযং কাযসামঞ্ঞতা কাযস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো কাযো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘নামকাযো ৰূপকাযো…পে… অযং নামকাযো’’তি নামকাযাদিৱিসেসমপেক্খিত্ৱা যা কাযৱিসেসতা ৱুত্তা, সা অযং কাযৱিসেসতা কাযস্স ৱেমত্ততা নামাতি যোজনা কাতব্বা. পদত্থাদিকো ৱিসেসো অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৪৭) ৱিত্থাৰতো ৱুত্তো.
ৱুত্তপ্পকাৰস্স দুক্খসমুদযাদিকস্স ধম্মস্স একত্ততাদিলক্খণং নিগমনৱসেন দস্সেতুং ‘‘এৱং যো ধম্মো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ এৱন্তি ইমিনা মযা ৱুত্তেন ‘‘দুক্খন্তি একত্ততা. তত্থ কতমং দুক্খং? জাতি দুক্খা, জৰা দুক্খা’’তিআদিৱচনেন. যো ধম্মোতি যো কোচি জাতিজৰাব্যাধ্যাদিৱিসেসধম্মো. যস্স ধম্মস্সাতি ততো জাতিআদিৱিসেসধম্মতো অঞ্ঞস্স জৰাদিৱিসেসধম্মস্স. সমানভাৱোতি জাতিআদিৱিসেসধম্মেন জৰাদিৱিসেসধম্মস্স দুক্খভাৱেন সমানভাৱো. তস্স ধম্মস্সাতি জৰাদিৱিসেসধম্মস্স. একত্ততাযাতি দুক্খসমুদযতাদিসমানতায দুক্খসমুদযাদিভাৱানং একীভাৱেন. একীভৱতীতি জাতিআদিৱিসেসভেদেন অনেকোপি ‘‘দুক্খসমুদযো’’তিআদিনা একসদ্দাভিধেয্যতায একীভৱতি. যেন যেন ৱা পন ৱিলক্খণো, তেন তেন ৱেমত্তং গচ্ছতি. যস্স জাতিআদিধম্মস্স যেন যেন অভিনিব্বত্তনপৰিপাচনাদিসভাৱেন যো জাতিআদিধম্মো জৰাদিধম্মেন ৱিলক্খণো ৱিসদিসো হোতি, তস্স জাতিআদিধম্মস্স তেন তেন অভিনিব্বত্তনপৰিপাচনাদিসভাৱেন সো জাতিআদিধম্মো জৰাদিধম্মেন ৱেমত্ততং ৱিসদিসত্তং গচ্ছতি, দুক্খসমুদযাদিভাৱেন সমানোপি জাতিআদিধম্মো জৰাদিধম্মস্স ৱিসিট্ঠতং গচ্ছতীতি অত্থো দট্ঠব্বো.
দুক্খসমুদযাদিধম্মস্স একত্তৱেমত্ততা আচৰিযেন ৱিভত্তা, অম্হেহি চ ঞাতা, ‘‘তায একত্তৱেমত্ততায কত্থ পুচ্ছিতে সতি অধিট্ঠানং ৱীমংসিতব্ব’’ন্তি পুচ্ছিতব্বত্তা সুত্তাদিকে পুচ্ছিতে সতি ৱীমংসিতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘এৱং সুত্তে ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ এৱং ইমিনা ৱুত্তপ্পকাৰেন সুত্তে ৱা পুচ্ছিতে, ৱেয্যাকৰণে ৱা পুচ্ছিতে, গাথাযং ৱা পুচ্ছিতাযং সতি অধিট্ঠানং ৱীমংসিতব্বং. ‘‘কিং ৱীমংসিতব্ব’’ন্তি পুচ্ছেয্য ‘‘একত্ততায পুচ্ছতি কিং, উদাহু ৱেমত্ততায পুচ্ছতি কি’’ন্তি ৱীমংসিতব্বন্তি যোজনা. অট্ঠকথাযং পন – ‘‘ইদানি তাৱ একত্তৱেমত্ততাৱিসযে নিযোজেত্ৱা দস্সেতুং ‘সুত্তে ৱা ৱেয্যাকৰণে ৱা’তিআদি ৱুত্ত’’ন্তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৪৮) ৱুত্তং. ‘‘কথং পুচ্ছিতং, কথং ৱিস্সজ্জিতব্ব’’ন্তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘যদি একত্ততাযা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘তেনাহা’’তিআদ্যানুসন্ধ্যাদিকো চ ‘‘নিযুত্তো অধিট্ঠানো হাৰো’’তি ইমস্স অনুসন্ধ্যাদিকো চ ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বো.
ইতি অধিট্ঠানহাৰৱিভঙ্গে সত্তিবলানুৰূপা ৰচিতা
ৱিভাৱনা নিট্ঠিতা.
পণ্ডিতেহি পন অট্ঠকথাটীকানুসাৰেন গম্ভীৰত্থো ৱিত্থাৰতো ৱিভজিত্ৱা গহেতব্বোতি.