২. ৱেদনাত্তিকৱণ্ণনা

১. ৱেদনাত্তিকে পটিচ্চাদিনিযমন্তি তিকপদসম্বন্ধৱসেন পটিচ্চৱাৰাদীসু ৱত্তব্বং পটিচ্চসহজাতট্ঠাদিনিযমনং ন লভন্তি ৱেদনাৰূপনিব্বানানি. কস্মা? তিকমুত্তকত্তা. তথা পচ্চযুপ্পন্নৱচনং. ন হি সক্কা ৱত্তুং ৱেদনং ৰূপং নিব্বানঞ্চ সন্ধায ‘‘সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তং ধম্মং পটিচ্চ সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তো উপ্পজ্জতী’’তি. তিকধম্মানন্তি ৱেদনাত্তিকধম্মানং. তত্থাতি হেতুপচ্চযাদীসু. যথানুৰূপতোতি ৱেদনাদীসু যো যস্স ৱেদনায সম্পযুত্তধম্মস্স আৰম্মণাদিপচ্চযো ভৱিতুং যুত্তো, তদনুৰূপতো. আৰম্মণাদীতি আদি-সদ্দেন আৰম্মণাধিপতিআৰম্মণূপনিস্সযাদিকে সঙ্গণ্হাতি.

১০. কুসলত্তিকেপি পৰিহীনন্তি ইদং পচ্চনীযং সন্ধায ৱুত্তং. ৰূপাৰূপধম্মপৰিগ্গাহকত্তাতি ইদং অনাদিভূতস্সপি সহজাতস্স আদিম্হি ঠপনে কাৰণৱচনং. আদি-সদ্দেনাতি ‘‘সহজাতাদযো’’তি এত্থ আদি-সদ্দেন. যথাৰহং আৰব্ভ উপ্পত্তিৱসেন সব্বে অৰূপধম্মা আৰম্মণাদীনং পচ্চযুপ্পন্না হোন্তীতি ৱুত্তং ‘‘পচ্চযুপ্পন্নৱসেন সব্বাৰূপধম্মপৰিগ্গাহকানং আৰম্মণাদীন’’ন্তি. আদি-সদ্দেন আৰম্মণাধিপতিআৰম্মণূপনিস্সযাদিকে সঙ্গণ্হাতি. তেনাতি ‘‘সব্বাৰূপধম্মপৰিগ্গাহকা পনা’’তিআদিৱচনেন. সব্বট্ঠানিকানং…পে… দস্সিতা হোতি সহজাতদস্সনেনাতি অত্থো. একদেসপৰিহানিদস্সনেনেৱ হি সমুদাযপৰিহানি দস্সিতা হোতীতি. সহজাতাদযোতি ৱা আদি-সদ্দেন সব্বট্ঠানিকা চত্তাৰোপি দস্সিতা হোন্তীতি. সহজাতমূলকাতি সহজাতপচ্চযে সতি ভৱন্তা ন সহজাতং পুৰতো কত্ৱা পাড়িযং আগতা. তেনাহ ‘‘সহজাতনিবন্ধনা…পে… ৱুত্তং হোতী’’তি. সো পচ্ছাজাতো কস্মা পন ন পৰিহাযতীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি যথাৱুত্তায পৰিহানিযং অপৰিহানিযঞ্চ. সহজাতনিবন্ধনেহীতি সহজাতধম্মনিমিত্তেহি পচ্চযভাৱেহি ইধ পচ্চযধম্মহেতুকো ৱুত্তো. এত্থেৱাতি পৰিহানিযংযেৱ. সা হি ইধ অধিকতা. সহজাতনিবন্ধনানমেৱ পৰিহানীতি ৱুত্তে ‘‘কিং সব্বেসংযেৱ নেসং পৰিহানী’’তি আসঙ্কায আহ ‘‘সহজাত…পে… দস্সিতমেত’’ন্তি.

১৭. নযদস্সনমেৱ কৰোতীতি যথা অহেতুককিৰিযচেতনং সন্ধায ‘‘নহেতুপচ্চযা নকম্মপচ্চযা’’তি ৱত্তুং লব্ভা, এৱং নৱিপাকপচ্চযাতিপি লব্ভা. অহেতুকমোহং পন সন্ধায ‘‘নহেতুপচ্চযা নৱিপাকপচ্চযা’’তি লব্ভা, ন ‘‘নকম্মপচ্চযা’’তি. তেনাহ ‘‘ন চ পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নধম্মসামঞ্ঞদস্সন’’ন্তিআদি.

২৫-৩৭. যথা কুসলত্তিকং, এৱং গণেতব্বন্তি ইদং যং সন্ধায পাড়িযং নিক্খিত্তং, তং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘হেতুমূলকানং…পে… নগণনসামঞ্ঞ’’ন্তি. ন হি কুসলত্তিকে অনুলোমপচ্চনীযে গণনাহি ৱেদনাত্তিকে তা সমানা. পৰিৱত্তেত্ৱাপি যোজিতাতি এত্থ ‘‘নহেতুপচ্চযা নপুৰেজাতপচ্চযা আৰম্মণে এক’’ন্তি আৰম্মণং পঠমং ৱত্ৱা ৱত্তব্বম্পি পুৰেজাতং পৰিৱত্তেত্ৱা পঠমং ৱুত্তন্তি ৱদন্তি. তথা নহেতুপচ্চযা কম্মে তীণীতি ইদমেৱ পদং পৰিৱত্তেত্ৱা ‘‘নকম্মপচ্চযা হেতুযা তীণীতি ৱুত্ত’’ন্তিপি ৱদন্তি.

৩৯. তংসম্পযুত্তেতি তেন দোমনস্সেন সম্পযুত্তে. দোমনস্সসীসেন সম্পযুত্তধম্মা ৱুত্তা. সদ্ধাপঞ্চকেসূতি সদ্ধাসীলসুতচাগপঞ্ঞাসু. কত্তব্বন্তি ৱা যোজনা কাতব্বাতি অত্থো. অৱসেসেসূতি ৰাগাদীসু. পাড়িগতিদস্সনত্থন্তি ‘‘এৱং পাড়ি পৱত্তা’’তি পাড়িযা পৱত্তিদস্সনত্থং. ৰাগাদীহি উপনিস্সযভূতেহি. অনুপ্পত্তিতোতি ন উপ্পজ্জনতো. তং পাড়িগতিং তিকন্তৰপাড়িযা দস্সেন্তো ‘‘কুসলত্তিকেপিহী’’তিআদিমাহ. ইধাপীতি ইমস্মিং ৱেদনাত্তিকেপি.

৬২. অনঞ্ঞত্তন্তি অভেদং. সুখৱেদনাসম্পযুত্তো হি ধম্মো সুখৱেদনাসম্পযুত্তস্সেৱ ধম্মস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো, ন ইতৰেসং. এস নযো সেসপদেসু সেসেসু চ ‘‘তীণী’’তি আগতট্ঠানেসু. তেন ৱুত্তং ‘‘সব্বানি তীণি সুদ্ধানং তিণ্ণং পদানং ৱসেন ৱেদিতব্বানী’’তি. ‘‘পচ্ছাজাতা অৰূপধম্মানং পচ্চযো ন হোন্তী’’তি যুত্তমেতং, পুৰেজাতা পন অৰূপধম্মানং পচ্চযা ন হোন্তীতি কথমিদং গহেতব্বন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘পুৰেজাতা’’তিআদি, পুৰেজাতা হুত্ৱা পচ্চযো ন হোন্তীতি অত্থো. পুৰিমতৰং উপ্পজ্জিত্ৱা ঠিতা হি ৰূপধম্মা পচ্ছা উপ্পন্নানং অৰূপধম্মানং পুৰেজাতপচ্চযো হোন্তি, ন চাযং নযো অৰূপধম্মেসু লব্ভতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পুৰেজাতত্তাভাৱতো’’তি. তথা পচ্ছাজাতত্তাভাৱতোতি যথা ইমস্মিং তিকে কস্সচি ধম্মস্স পুৰেজাতত্তাভাৱতো পুৰেজাতপচ্চযো ন হোন্তীতি ৱুত্তং, তথা পচ্ছাজাতত্তাভাৱতো পচ্ছাজাতা হুত্ৱা পচ্চযো ন হোন্তি, পচ্ছাজাতপচ্চযো ন হোন্তীতি অত্থো. ন হি একস্মিং সন্তানে কেসুচি অৰূপধম্মেসু পঠমতৰং উপ্পজ্জিত্ৱা ঠিতেসু পচ্ছা কেচি অৰূপধম্মা উপ্পজ্জন্তি, যতো তে তেসং পচ্ছাজাতপচ্চযো ভৱেয্যুং.

৮৩-৮৭. অৱসেসেসু অট্ঠসূতি ‘‘সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তো ধম্মো’’তিআদিনা একমূলকেকাৱসানা যে নৱ নৱ ৱাৰা আৰম্মণপচ্চযাদীসু লব্ভন্তি, তেসু যথাৱুত্তমেকং ৱজ্জেত্ৱা সেসেসু অট্ঠসু. তীস্ৱেৱাতি সুদ্ধেসু তীস্ৱেৱ সহজাতকম্মপচ্চযো লব্ভতি.

ৱেদনাত্তিকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.