৩. পৰিঞ্ঞাৱাৰৱণ্ণনা
৪৩৫-৪৮২. লোকিযঅব্যাকতেহীতি ফলধম্মনিব্বানৱিনিমুত্তেহি অব্যাকতেহি. তানি উপাদাযাতি তানি লোকিযঅব্যাকতানি উপাদায. তংসমানগতিকানং মনিন্দ্ৰিযাদীনং ‘‘সো ৱেদনাক্খন্ধং পৰিজানাতীতি? আমন্তা’’তিআদিনা (যম. ১.খন্ধযমক.২০৬) ৱেদনাক্খন্ধাদীনং ৱিয পৰিঞ্ঞেয্যতা ৱুত্তা. যঞ্হি পৰিজানিতব্বং, তদেৱ পৰিজানাতীতিআদিনা ৱুত্তং. এৱমৱিপৰীতে অত্থে সিদ্ধেপি চোদকো ‘‘মিস্সকত্তা’’তি এত্থ লব্ভমানং লেসং গহেত্ৱা চোদেতি ‘‘যদি পৰিঞ্ঞেয্যমিস্সকত্তা’’তিআদিনা. তস্সত্থো – যথা ইধ পৰিঞ্ঞেয্যমিস্সকানং পৰিঞ্ঞেয্যতা ৱুত্তা, এৱমঞ্ঞত্থাপি সা তেসং ৱত্তব্বা, তথা ভাৱেতব্বমিস্সকানং ভাৱেতব্বতাতি. তেনাহ ‘‘কস্মা ধম্মযমকে’’তিআদি. কুসলাকুসলেসু ভাৱনাপহানাভিনিৱেসো হোতি, যেন ৱুত্তং ‘‘সো তং অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতী’’তিআদি. ন অব্যাকতভাৱন্তি একেন যথা ফস্সদ্ৱাৰতো ৱিয ৱিঞ্ঞাণদ্ৱাৰতো কুসলাদীনং উপ্পত্তিপৰিযাযো, এৱং ৱেদনাক্খন্ধাদীনং ৱিয ন অব্যাকতাদীনং পৰিঞ্ঞেয্যতাপৰিযাযোতি দস্সেতি.
কুসলাকুসলভাৱেন অগ্গহিতাতি সমুদযসভাৱেন অগ্গহিতাতি অত্থো. কুসলাকুসলাপীতি কুসলাকুসলভাৱাপি সমানা. ভাৱেতব্বপহাতব্বভাৱেহি ৱিনাপি হোতি, যো ন মগ্গসমুদযসচ্চপক্খিযো. যথা ‘‘অনিচ্চং ৰূপ’’ন্তি এত্থ ‘‘অনিচ্চমেৱ ৰূপং, ন নিচ্চ’’ন্তি পটিযোগিৱিনিৱত্তনমেৱ এৱ-কাৰেন কৰীযতি, ন তস্স দুক্খানত্ততাদযো নিৱাৰিতা হোন্তি, এৱং ‘‘পহাতব্বমেৱা’’তি এত্থ এৱ-সদ্দেন পটিযোগিভূতং অপ্পহাতব্বমেৱ নিৱত্তীযতি, ন ততো অঞ্ঞৱিসেসাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘এতেন পহাতব্বমেৱা’’তিআদি. ভাৱেতব্বভাৱো এৱ তস্স অঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স গহিতো উক্কংসগতিৱিজাননতো. ‘‘পৰতো লিখিতব্বং উপ্পটিপাটিযা লিখিত’’ন্তি কস্মা ৱুত্তং. দ্ৱে পুগ্গলাতি হি আদি অনুলোমে আগতং উদ্ধটং, চক্খুন্দ্ৰিযং ন পৰিজানাতীতিআদি পন পটিলোমে. দোমনস্সিন্দ্ৰিযং ন পজহন্তি নামাতি ইদং ‘‘নো চ দোমনস্সিন্দ্ৰিযং পজহন্তী’’তি পাড়িপদস্স অত্থৱচনং. যং পন ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযমূলকং অতিক্কমিত্ৱা দোমনস্সিন্দ্ৰিযমূলকে ইদং ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং, পটিলোমে আগতং সন্ধায ৱুত্তত্তা তং ন যুত্তং, ন তং অট্ঠকথাচৰিযা পঠমং আগতং পদং লঙ্ঘিত্ৱা তাদিসস্সেৱ পচ্ছা আগতপদস্স অত্থৱণ্ণনং কৰোন্তি. পদানুক্কমতো এৱ হি অট্ঠকথাযং অত্থৱণ্ণনা আৰদ্ধা, পৰিযোসাপিতা চ, তস্মা অনুপটিপাটিযাৱ লিখিতং, ন উপ্পটিপাটিযাতি দট্ঠব্বং ‘‘দ্ৱে পুগ্গলা’’তিআদিকস্স অনুলোমে আগতস্স উদ্ধটত্তা.
এত্থাতি এতস্মিং পৰিঞ্ঞাৱাৰে. ছ পুগ্গলাতি পুথুজ্জনেন সদ্ধিং যাৱ অনাগামিমগ্গট্ঠা ছ পুগ্গলা. অভিন্দিত্ৱা গহিতো তত্থ ভব্বাভব্বানং কিচ্চৱিসেসস্স অগ্গহিতত্তা. যত্থ পন সতি পুথুজ্জনগ্গহণসামঞ্ঞে ভব্বানং কিচ্চং গহিতং, যত্থ চ অভব্বানং, তত্থ তে এৱ ভিন্দিত্ৱা ৱুত্তা হোন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘যে চ পুথুজ্জনা মগ্গং পটিলভিস্সন্তি, যে চ পুথুজ্জনা মগ্গং ন পটিলভিস্সন্তী’’তি চ আদিমাহ. অৰহাতি অৰিযো, অযমেৱ ৱা পাঠো. পঠমমগ্গফলসমঙ্গীতি পুৰিমমগ্গফলসমঙ্গী. ইতৰোতি অৰহা. এৱং পুগ্গলভেদং ঞত্ৱাতি ইধ পুথুজ্জনো সো চ অভব্বোতি গহিতো, ইধ ভব্বো ইধ অৰিযা, যে চ পঠমমগ্গফলসমঙ্গিনো যাৱ অগ্গমগ্গফলসমঙ্গিনোতি এৱং যথাৱুত্তং পুগ্গলৱিভাগং ঞত্ৱা. তত্থ তত্থাতি তেসং দ্ৱে পুথুজ্জনা অট্ঠ অৰিযাতি ইমেসং যথাৱুত্তপুগ্গলানং ভেদতো অভেদতো চ গহণৱসেন আগতে তস্মিং তস্মিং পাঠপদেসে. সন্নিট্ঠানেনাতি সন্নিট্ঠানপদৱসেন, নিচ্ছযৱসেনেৱ ৱা. নিদ্ধাৰেত্ৱাতি নীহৰিত্ৱা. ৱিস্সজ্জনং যোজেতব্বন্তি ৱিস্সজ্জনৱসেন পৱত্তপাড়িযা যথাৱুত্তঅত্থদস্সনেন সম্বন্ধতো ৱিভাৱেতব্বোতি.
পৰিঞ্ঞাৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইন্দ্ৰিযযমকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
যমকপকৰণ-অনুটীকা সমত্তা.
নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স