২. সানুসযৱাৰৱণ্ণনা
৬৬-১৩১. ‘‘সানুসযো, পজহতি, পৰিজানাতী’’তি পুগ্গলো ৱুত্তোতি ‘‘কামৰাগেন সানুসযো, কামৰাগং পজহতি, কামৰাগং পৰিজানাতী’’তিআদীসু অনুসযসমঙ্গিভাৱেন পহানপৰিঞ্ঞাকিৰিযায কত্তুভাৱেন চ পুগ্গলো ৱুত্তো, ন ধম্মো. ভৱৱিসেসেন ৱাতি কেৱলেন ভৱৱিসেসেন ৱা. ইতৰেসূতি পটিঘানুসযাদীসু. ভৱানুসযৱিসেসেন ৱাতি কামভৱাদিভৱৱিসিট্ঠানুসযৱিসেসেন ৱা. সানুসযতানিৰনুসযতাদিকাতি এত্থ আদি-সদ্দেন পহানাপহানপৰিঞ্ঞাপৰিঞ্ঞা সঙ্গয্হন্তি. ননু চ ভৱৱিসেসে কেসঞ্চি অনুসযানং অপ্পহানন্তি? ন তং অনুসযকতং, অথ খো পচ্চযৱেকল্লতো অনোকাসতায চাতি নাযং ৱিৰোধো. দ্ৱীসু ৱেদনাসূতি সুখউপেক্খাসু ৱেদনাসু দুক্খায ৱেদনায কামৰাগানুসযেন নিৰনুসযোতি যোজেতব্বং. ইদম্পি নত্থি পুগ্গলৱসেন ৱুচ্চমানত্তা. তেনাহ ‘‘ন হি পুগ্গলস্স…পে… অনুসযান’’ন্তি. যদিপি পুগ্গলস্স অনুসযনোকাসো অনোকাসো, তস্স পন সানুসযতাদিহেতু হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘অনুসযস্স পনা’’তিআদিমাহ. নিৰনুসযতাদীনন্তি আদি-সদ্দেন অপ্পহানাপৰিঞ্ঞা সঙ্গণ্হাতি. পৰিজাননং সমতিক্কমনন্তি পৰিঞ্ঞাৱাৰেপি ‘‘অপাদানে নিস্সক্কৱচন’’ন্তি ৱুত্তং.
অনুসযনট্ঠানতোতি অনুসযনট্ঠানহেতু. ‘‘অননুসযনট্ঠানতো’’তি এত্থাপি এসেৱ নযো. নিমিত্তাপাদানভাৱদস্সনত্থন্তি সানুসযৱাৰে নিমিত্তভাৱদস্সনত্থং, পজহনপৰিঞ্ঞাৱাৰেসু অপাদানভাৱদস্সনত্থঞ্চাতি যোজেতব্বং. পজহতীতি এত্থ ‘‘ৰূপধাতুযা অৰূপধাতুযা ততো মানানুসযং পজহতী’’তি পাড়িপদং আহৰিত্ৱা যোজেতব্বং, ন পজহতীতি এত্থ পন ‘‘দুক্খায ৱেদনায ততো কামৰাগানুসযং নপ্পজহতী’’তি. এৱমাদীসূতি আদি-সদ্দেন পৰিঞ্ঞাৱাৰম্পি সঙ্গণ্হাতি. ভুম্মনিদ্দেসেনেৱ হেতুঅত্থেনেৱ নিদ্দিট্ঠাতি অত্থো.
চতুত্থপঞ্হৱিস্সজ্জনেনাতি ‘‘যতো ৱা পন মানানুসযেন সানুসযো, ততো কামৰাগানুসযেন সানুসযো’’তি এতস্স পঞ্হস্স ৱিস্সজ্জনেন. তত্থ হি ‘‘ৰূপধাতুযা অৰূপধাতুযা’’তিআদিনা সৰূপতো অনুসযনট্ঠানানি দস্সিতানি. তদত্থেতি তং অনুসযনট্ঠানদস্সনং অত্থো এতস্সাতি তদত্থো, তস্মিং তদত্থে. ‘‘অনুসযস্স উপ্পত্তিট্ঠানদস্সনত্থং অযং ৱাৰো আৰদ্ধো’’তিআদিনা ‘‘যতো’’তি এতেন অনুসযনট্ঠানং ৱুত্তন্তি ইমমত্থং ৱিভাৱেত্ৱা. পমাদলিখিতং ৱিয দিস্সতি উপ্পন্ন-সদ্দেন ৱত্তমানুপ্পন্নে ৱুচ্চমানে. যথা পন উপ্পজ্জনৱাৰে উপ্পজ্জতি-সদ্দেন উপ্পত্তিযোগদীপকত্তা উপ্পত্তিৰহা ৱুচ্চন্তি, এৱমিধাপি উপ্পত্তিঅৰহে ৱুচ্চমানে ন কোচি ৱিৰোধো. যং পন ৱক্খতি ‘‘ন হি অপৰিযাপন্নানং অনুসযুপ্পত্তিৰহট্ঠানতা’’তি, সোপি ন দোসো. যত্থ যত্থ হি অনুসযা উপ্পত্তিৰহা, তদেৱ একজ্ঝং গহেত্ৱা ‘‘সব্বত্থা’’তি ৱুত্তন্তি. তথেৱ দিস্সতীতি তং পমাদলিখিতং ৱিয দিস্সতীতি অত্থো.
যতো উপ্পন্নেন ভৱিতব্বন্তি যতো অনুসযনট্ঠানতো কামগাৰানুসযেন উপ্পন্নেন ভৱিতব্বং, তেন কামৰাগানুসযেন উপ্পত্তিৰহট্ঠানে নিস্সক্কৱচনং কতং ‘‘যতো’’তি. তথাতি এত্থ তথা-সদ্দো যথা ‘‘যতো উপ্পন্নেনা’’তি এত্থ উপ্পত্তিৰহট্ঠানতো অনুসযস্স উপ্পত্তিৰহতা ৱুত্তা, তথা ‘‘উপ্পজ্জনকেনা’’তি এত্থাপি সা এৱ ৱুচ্চতীতি দীপেতীতি আহ ‘‘সব্বধম্মেসু…পে… আপন্নেনা’’তি. তত্থ ‘‘উপ্পজ্জনকো’’তি ৱুত্তে অনুপ্পজ্জনকো ন হোতীতি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতি, তথা চ সতি তেন অনুপ্পত্তি নিচ্ছিতাতি উপ্পন্নসভাৱতা চ পকাসিতা হোতীতি. তেনাহ ‘‘সব্বধম্মেসু…পে… অপনেতী’’তি. ‘‘যো যতো কামৰাগানুসযেন নিৰনুসযো, সো ততো মানানুসযেন নিৰনুসযো’’তি পুচ্ছায ‘‘যতো ততো’’তি আগতত্তা ৱিস্সজ্জনে ‘‘সব্বত্থা’’তি পদস্স নিস্সক্কৱসেনেৱ সক্কা যোজেতুন্তি দস্সেন্তো ‘‘সব্বত্থাতি…পে… ন ন সম্ভৱতী’’তি আহ. ভুম্মতো অঞ্ঞত্থাপি সদ্দৱিদূ ইচ্ছন্তি, যতো সব্বেসং পাদকং ‘‘সব্বত্থপাদক’’ন্তি ৱুচ্চতি, ইধ পন নিস্সক্কৱসেন ৱেদিতব্বং.
সানুসযৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.