৭. অনুসযযমকং

পৰিচ্ছেদপৰিচ্ছিন্নুদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা

১. ‘‘অৱিজ্জাসমুদযা ৰূপসমুদযো, তণ্হাসমুদযা ৰূপসমুদযো, কম্মসমুদযা ৰূপসমুদযো. লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযাযা’’তি চ এৱমাদিনা কুসলমূলকুসলাদীনং পচ্চযভাৱো ৱুত্তোতি আহ ‘‘পচ্চযদীপকেন মূলযমকেনা’’তি. ‘‘সো ‘অনিচ্চং ৰূপং, অনিচ্চং ৰূপ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. চক্খু অনিচ্চং, ৰূপা অনিচ্চা’’তি চ আদিনা বহুলখন্ধাদিমুখেন অনিচ্চানুপস্সনাদযো ৱিহিতাতি ৱুত্তং ‘‘খন্ধাদীসু তীৰণবাহুল্লতো’’তি. কিলেসানং সমুচ্ছিন্দনতো পৰং পহানকিচ্চং নত্থীতি আহ ‘‘অনুসযপহানন্তা পহানপৰিঞ্ঞা’’তি. যদিপি অনুসযেহি সম্পযোগতো আৰম্মণতো ৱা পহানপৰিঞ্ঞা নপ্পৱত্ততি, অনুসযাভাৱে পন তদাৰম্ভো এৱ নত্থীতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘অনুসযেহি পহানপৰিঞ্ঞং ৱিভাৱেতু’’ন্তি. অনুসযভাৱেন লব্ভমানানন্তি অনুসযভাৱেন ৱিজ্জমানানং, অনুসযসভাৱানন্তি অত্থো. তীহাকাৰেহীতি পৰিচ্ছেদাদীহি তীহি পকাৰেহি. অনুসযেসু গণনসৰূপপ্পৱত্তিট্ঠানতো অবোধিতেসু পুগ্গলোকাসাদিৱসেন পৱত্তিযমানা তব্বিসযা দেসনা ন সুৱিঞ্ঞেয্যা হোতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তেসু তথা…পে… দুৰৱবোধত্তা’’তি.

এত্থ পুৰিমেসূতি পদুদ্ধাৰো অনন্তৰস্স ৱিধি পটিসেধো ৱাতি কত্ৱা সানুসযৱাৰাদিঅপেক্খো, ন অনুসযৱাৰাদিঅপেক্খো অনুসযৱাৰে পাড়িৱৱত্থানস্স পগেৱ কতত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘এতেসু সানুসযৱাৰাদীসু পুৰিমেসূতি অত্থো’’তি আহ. সানুসযৱাৰাদীসু হি তীসু পুৰিমেসু ওকাসৱাৰে যতো ততোতি দেসনা পৱত্তা, ন অনুসযৱাৰাদীসু. অত্থৱিসেসাভাৱতোতি ‘‘কামধাতুযা চুতস্সা’’তিআদিনা (যম. ২.অনুসযযমক.৩০২) পাড়িআগতপদস্স, ‘‘কামধাতুং ৱা পন উপপজ্জন্তস্সা’’তিআদিনা যমকভাৱেন অট্ঠকথাআদিগতপদস্স চ অত্থৱিসেসাভাৱতো. কথমযং যমকদেসনা সিযা দুতিযস্স পদস্স অভাৱতোতি অত্থো. যদি নাযং যমকদেসনা, অথ কস্মা ইধাগতাতি আহ ‘‘পুৰিমৱাৰে হী’’তিআদি. তত্থ অনুসযট্ঠানপৰিচ্ছেদদস্সনন্তি অনুসযট্ঠানতায পৰিচ্ছেদদস্সনং. এৱম্পি কথমিদং অনুসযযমকং যমকদেসনাসব্ভাৱতোতি আহ ‘‘যমকদেসনা…পে… নামং দট্ঠব্ব’’ন্তি. অত্থৱসেনাতি পটিলোমত্থৱসেন. পঠমপদেন হি ৱুত্তস্স ৱিপৰিৱত্তনৱসেনপি যমকদেসনা হোতি ‘‘ৰূপং ৰূপক্খন্ধো, ৰূপক্খন্ধো ৰূপ’’ন্তিআদীসু (যম. ১.খন্ধযমক.২), তত্থ পন অত্থৱিসেসো অত্থি, ইধ নত্থি, তস্মা ন তথা দেসনা কতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্থৱিসেসাভাৱতো পন ন ৱুত্তা’’তি. লব্ভমানতাৱসেনাতি পুচ্ছায লব্ভমানতাৱসেন.

উপ্পত্তিঅৰহতং দস্সেতীতি ইমিনা নিপ্পৰিযাযেন অনুসযা অনাগতাতি দস্সিতং হোতি যতো তে মগ্গৱজ্ঝা, ন চ অতীতপচ্চুপ্পন্না উপ্পত্তিৰহাতি ৱুচ্চন্তি উপ্পন্নত্তা. যংসভাৱা পন ধম্মা অনাগতা অনুসযাতি ৱুচ্চন্তি, তংসভাৱা এৱ তে অতীতপচ্চুপ্পন্না ৱুত্তা. ন হি ধম্মানং অদ্ধাভেদেন সভাৱভেদো অত্থি, তস্মা অনুসযানং অতীতপচ্চুপ্পন্নভাৱা পৰিযাযতো লব্ভন্তীতি অট্ঠকথাযং (যম. অট্ঠ. অনুসযযমক ১) ‘‘অতীতোপি হোতী’’তিআদি ৱুত্তং. এৱংপকাৰাতি অনুসযপ্পকাৰা, কাৰণলাভে সতি উপ্পজ্জনাৰহাইচ্চেৱ অত্থো. সো এৱংপকাৰো উপ্পজ্জনৱাৰে উপ্পজ্জতি-সদ্দেন গহিতো উপ্পজ্জনাৰহতায অৱিচ্ছিন্নভাৱদীপনত্থন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘ন খন্ধযমকাদীসু ৱিয উপ্পজ্জমানতা’’তি, পচ্চুপ্পন্নতাতি অত্থো. তেনেৱাতিআদিনা যথাৱুত্তমত্থং পাকটতৰং কৰোতি. তত্থ নিন্নানাকৰণোতি নিব্বিসেসো. উপ্পজ্জনানুসযানং নিন্নানাকৰণত্তা এৱ হি ‘‘এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতী’’তি ৱিভঙ্গে (ৱিভ. ২০৩) আগতং. অনুসযনঞ্হি এত্থ নিৱিসনন্তি অধিপ্পেতং.

ইদানি যেন পৰিযাযেন অতীতপচ্চুপ্পন্নেসু অনুসযৱোহাৰো, তং দস্সেতুকামো অনাগতম্পি তেহি সদ্ধিং একজ্ঝং কত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘অনুৰূপং কাৰণং পন…পে… ৱুচ্চন্তী’’তি আহ. এতেন ভূতপুব্বগতিযা অতীতপচ্চুপ্পন্নেসু উপ্পত্তিৰহতা ৱেদিতব্বাতি দস্সেতি. উপ্পত্তিঅৰহতা নাম কিলেসানং মগ্গেন অসমুচ্ছিন্নতায ৱেদিতব্বা. সা চ অতীতপচ্চুপ্পন্নেসুপি অত্থেৱাতি পকাৰন্তৰেনপি তেসং পৰিযাযতোৱ অনুসযভাৱং পকাসেতি. তেনেৱাহ ‘‘মগ্গস্স পনা’’তিআদি. তাদিসানন্তি যে মগ্গভাৱনায অসতি উপ্পত্তিৰহা, তাদিসানং. ধম্মো এৱ চ উপ্পজ্জতি, ন ধম্মাকাৰোতি অধিপ্পাযো. ন হি ধম্মাকাৰা অনিচ্চতাদযো উপ্পজ্জন্তীতি ৱুচ্চন্তি. যদি পন তে উপ্পাদাদিসমঙ্গিনো সিযুং, ধম্মা এৱ সিযুং. তেন ৱুত্তং ‘‘অপ্পহীনাকাৰো চ উপ্পজ্জতীতি ৱত্তুং ন যুজ্জতী’’তি.

ৱুত্তম্পি থামগমনং অগ্গহেত্ৱা অপ্পহীনট্ঠমত্তমেৱ গহেত্ৱা চোদকো চোদেতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সত্তানুসয…পে… আপজ্জতীতি চে’’তি. ন হি থামগমনে গহিতে চোদনায ওকাসো অত্থি. তেনাহ ‘‘নাপজ্জতী’’তিআদি. ৱুত্তং অট্ঠকথাযং, ন কেৱলমট্ঠকথাযমেৱ পাঠগতোৱাযমত্থো, তস্মা এৱমেৱ গহেতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘থামগতো…পে… যুত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা কিং পন তং থামগমনন্তি পৰাসঙ্কং নিৱত্তেন্তো ‘‘থামগতন্তি চ…পে… ৱুত্তা’’তি আহ. তত্থ অঞ্ঞেহি অসাধাৰণোতি কিলেসৱত্থুআদীনং কিলেসতাদিসভাৱো ৱিয কামৰাগাদিতো অঞ্ঞত্থ অলব্ভমানো তেসংযেৱ আৱেণিকো সভাৱো, যতো তে ভৱবীজং ভৱমূলন্তি চ ৱুচ্চন্তি. যস্মা চ থামগমনং তেসং অনঞ্ঞসাধাৰণো সভাৱো, তস্মা অনুসযনন্তি ৱুত্তং হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘থামগতোতি অনুসযসমঙ্গীতি অত্থো’’তি আহ.

‘‘যস্স কামৰাগানুসযো অনুসেতি, তস্স পটিঘানুসযো অনুসেতীতি? আমন্তা’’তিআদিনা (যম. ২.অনুসযযমক.৩) অনুসযৱাৰে ৱুত্তো এৱ অত্থো ‘‘যস্স কামৰাগানুসযো উপ্পজ্জতি, তস্স পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা’’তিআদিনা (যম. ২.অনুসযযমক.৩০০) ৱুত্তোতি অনুসযনাকাৰো এৱ উপ্পজ্জনৱাৰে উপ্পজ্জতি-সদ্দেন গহিতোতি ‘‘উপ্পজ্জনৱাৰো অনুসযৱাৰেন নিন্নানাকৰণো ৱিভত্তো’’তি যং ৱুত্তং, তত্থ ৱিচাৰং আৰভতি ‘‘অনুসযউপ্পজ্জনৱাৰানং সমানগতিকত্তা’’তিআদিনা. ‘‘উপ্পজ্জতী’’তি ৱচনং সিযাতি উপ্পজ্জনৱাৰে ‘‘উপ্পজ্জতী’’তি ৱচনং অপ্পহীনাকাৰদীপকং সিযা. তথা চ সতি যথা ‘‘ইমস্স উপ্পাদা’’তি এত্থ ইমস্স অনিৰোধাতি অযমত্থোপি ঞাযতি, এৱং ‘‘উপ্পজ্জতী’’তি ৱুত্তে অত্থতো ‘‘ন উপ্পজ্জতী’’তি অযমত্থো ৱুত্তো হোতি অপ্পহীনাকাৰস্স উপ্পত্তিৰহভাৱস্স অনুপ্পজ্জমানসভাৱত্তাতি চোদনং দস্সেন্তো ‘‘উপ্পজ্জতীতি ৱচনস্স অৱুত্ততা ন সক্কা ৱত্তুন্তি চে’’তি আহ. ৱচনত্থৱিসেসেন তংদ্ৱযস্স ৱুত্তত্তাতি এতেন ধম্মনানত্তাভাৱেপি পদত্থনানত্থেন ৱাৰন্তৰদেসনা হোতি যথা সহজাতসংসট্ঠৱাৰেসূতি দস্সেতি. অনুৰূপং কাৰণং লভিত্ৱাতিআদি তমেৱ ৱচনত্থৱিসেসং ৱিভাৱেতুং আৰদ্ধং. উপ্পত্তিযোগ্গন্তি উপ্পত্তিযা যোগ্গং, উপ্পজ্জনসভাগতন্তি অত্থো. যতো অনুসযা উপ্পত্তিৰহাতি ৱুচ্চন্তি, একন্তেন চেতদেৱ সম্পটিচ্ছিতব্বং ‘‘যস্স কামৰাগানুসযো উপ্পজ্জতি, তস্স পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা’’তিআদিৱচনতো (যম. ২.অনুসযযমক.৩০০). ‘‘অনুসেন্তীতি অনুসযা’’তি এত্তকে ৱুত্তে সদা ৱিজ্জমানা নু খো তে অপৰিনিপ্ফন্নানুসযনট্ঠেন ‘‘অনুসযা’’তি ৱুচ্চন্তীতি অযমত্থো আপজ্জতীতি তংনিসেধনত্থং ‘‘অনুৰূপং কাৰণং লভিত্ৱা উপ্পজ্জন্তী’’তি ৱুত্তং. উপ্পত্তিঅৰহভাৱেন থামগততা অনুসযট্ঠোতি যং তেসং উপ্পত্তিযোগৱচনং ৱুত্তং, তং সম্মদেৱ ৱুত্তন্তি ইমমত্থমাহ ‘‘অনুসযসদ্দস্সা’’তিআদিনা. তেন ৱাৰদ্ৱযদেসনুপ্পাদিকা অনুসযসদ্দত্থনিদ্ধাৰণাতি দস্সেতি. তম্পি সুৱুত্তমেৱ ইমিনা তন্তিপ্পমাণেনাতি ইদম্পি ‘‘অভিধম্মে তাৱা’’তিআদিনা আগতং তিৱিধমেৱ তন্তিং সন্ধাযাহাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তন্তিত্তযেনপি হি চিত্তসম্পযুত্ততা দীপিতা হোতী’’তি.

পৰিচ্ছেদপৰিচ্ছিন্নুদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উপ্পত্তিট্ঠানৱাৰৱণ্ণনা

২. এৱং সতীতি ৱেদনানং ৱিসেসিতব্বভাৱে কামধাতুযা চ ৱিসেসনভাৱে সতি. কামাধাতুযা অনুসযনট্ঠানতা ন ৱুত্তা হোতি অপ্পধানভাৱতো, পধানাপ্পধানেসু পধানে কিচ্চদস্সনতো, ৱিসেসনভাৱেন চৰিতব্বতায চাতি অধিপ্পাযো. হোতু কো দোসোতি কদাচি ৱদেয্যাতি আসঙ্কমানো আহ ‘‘দ্ৱীসু পনা’’তিআদি. দ্ৱীসূতি নিদ্ধাৰণে ভুম্মং, তথা ‘‘তীসু ধাতূসূ’’তি এত্থাপি. তস্মাতি যস্মা ধাতুআদিভেদেন তিৱিধং অনুসযট্ঠানং, তত্থ চ ৰূপাৰূপধাতূনং ভৱৰাগস্স অনুসযট্ঠানতা ৱুত্তাতি কামধাতুযা কামৰাগস্স অনুসযট্ঠানতা একন্তেন ৱত্তব্বা, তস্মা. তীসু ধাতূসু তীসু ৱেদনাসূতি চ নিদ্ধাৰণে ভুম্মং, কামধাতুযা দ্ৱীসু ৱেদনাসূতি চ আধাৰে.

দ্ৱীস্ৱেৱাতি দ্ৱীসু সুখোপেক্খাসু এৱ. সব্বাসু দ্ৱীসূতি যাসু কাসুচি দ্ৱীসু. তেনাতি ‘‘কামৰাগো দ্ৱীসু ৱেদনাসু অনুসেতী’’তি ৱচনসামত্থিযলদ্ধেন ৱিসেসনিচ্ছযেনেৱ. ভৱৰাগানুসযট্ঠানং ৰূপাৰূপধাতুযো তদনুৰূপা চ ৱেদনা. ন হি দ্ৱীসু ৱেদনাসু কামৰাগানুসযোৱ অনুসেতীতি অৱধাৰণং ইচ্ছিতং, দ্ৱীসু এৱ পন ৱেদনাসূতি ইচ্ছিতং. তেনেৱাহ ‘‘দ্ৱীস্ৱেৱ অনুসেতি, ন তীসূ’’তি. অট্ঠানঞ্চ অনুসযানং, কিং তং অপৰিযাপন্নং সক্কাযে? সব্বো লোকুত্তৰো ধম্মো. চ-সদ্দেন পটিঘানুসযট্ঠানং সঙ্গণ্হাতি. তেন ৱুত্তং ‘‘যথা চা’’তিআদি. অঞ্ঞাতি কামৰাগানুসযট্ঠানভূতা দ্ৱে ৱেদনা.

অঞ্ঞেসু দ্ৱীহি ৱেদনাহি ৱিপ্পযুত্তেসু. পিযৰূপসাতৰূপেসূতি পিযাযিতব্বমধুৰসভাৱেসু. ৱিসেসনঞ্চেতং ৰূপাদীনং সব্বদ্ৱাৰসব্বপুৰিসেসু ইট্ঠভাৱস্স অনিযততায কতং. সাতসন্তসুখগিদ্ধিযাতি সাতসুখে সন্তসুখে চ গিজ্ঝনাকাৰেন অভিকঙ্খনাকাৰেন. তত্থ সাতসুখং কাযিকং, সন্তসুখং চেতসিকং. সাতসুখং ৱা কাযিকসুখং, সন্তসুখং উপেক্খাসুখং. তথা চাহু ‘‘উপেক্খা পন সন্তত্তা, সুখমিচ্চেৱ ভাসিতা’’তি (ৱিসুদ্ধি. ২.৬৪৪; মহানি. অট্ঠ. ২৭). পৰিত্তং ৱা ওড়াৰিকং সুখং সাতসুখং, অনোড়াৰিকং সন্তসুখং. পৰিত্তগ্গহণঞ্চেত্থ কামৰাগানুসযস্স অধিপ্পেতত্তা. অঞ্ঞত্থাতি ৱেদনাহি অঞ্ঞত্থ. সোতি কামৰাগানুসযো. ৱেদনাসু অনুগতো হুত্ৱা সেতীতি ৱেদনাপেক্খো এৱ হুত্ৱা পৱত্ততি যথা পুত্তাপেক্খায ধাতিযা অনুগ্গণ্হনপ্পৱত্তি, সযনসঙ্খাতা পৱত্তি চ কামৰাগস্স নিকামনমেৱ. তেনাহ ‘‘সুখমিচ্চেৱ অভিলপতী’’তি. যথা তস্স, এৱং পটিঘানুসযাদীনম্পি ৱুত্তনিযামেন যথাসকং কিচ্চকৰণমেৱ দুক্খৱেদনাদীসু অনুসযনং দট্ঠব্বং. তেন ৱুত্তং ‘‘এৱং পটিঘানুসযো চা’’তিআদি. তীসু ৱেদনাসু অনুসযনৱচনেনাতি তীসু ৱেদনাসু যথাৰহং অনুসযনৱচনেন. ইট্ঠাদিভাৱেন গহিতেসূতি ইট্ঠাদীসু আৰম্মণপকতিযা ৱসেন ইট্ঠাদিভাৱেন গহিতেসু ৱিপৰীতসঞ্ঞায ৱসেন অনিট্ঠাদীসু ইট্ঠাদিভাৱেন গহিতেসূতি যোজনা. ন হি ইট্ঠাদিভাৱেন গহণং ৱিপৰীতসঞ্ঞা.

তত্থাতি ইট্ঠাৰম্মণাদীসু. এত্থাতি অনুসযনে. কামস্সাদাদিৱত্থুভূতানং কামভৱাদীনন্তি কামস্সাদভৱস্সাদৱত্থুভূতানং কামৰূপাৰূপভৱানং গহণং ৱেদিতব্বন্তি যোজনা. তত্থাতি ৱেদনাত্তযধাতুত্তযেসু. নিদ্ধাৰণে চেতং ভুম্মং. দুক্খপটিঘাতো দুক্খে অনভিৰতি. যত্থ তত্থাতি দুক্খৱেদনায তংসম্পযুত্তেসু অনিট্ঠৰূপাদীসু ৱাতি যত্থ তত্থ. মহগ্গতা উপাদিন্নক্খন্ধা ৰূপাৰূপভৱা, অনুপাদিন্নক্খন্ধা ৰূপাৰূপাৱচৰধম্মা. তত্থাতি যথাৱুত্তেসু মহগ্গতধম্মেসু ভৱৰাগোইচ্চেৱ ৱেদিতব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘ৰূপধাতুযা অৰূপধাতুযা এত্থ কামৰাগানুসযো নানুসেতী’’তি. দিট্ঠানুসযাদীনন্তি আদি-সদ্দেন ৱিচিকিচ্ছানুসযঅৱিজ্জানুসযাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

ধাতুত্তযৱেদনাত্তযৱিনিমুত্তং দিট্ঠানুসযাদীনং অনুসযনট্ঠানং ন ৱুত্তন্তি সুৱুত্তমেতং দিট্ঠানুসযাদীনং উপ্পত্তিট্ঠানপুচ্ছাযং ‘‘সব্বসক্কাযপৰিযাপন্নেসু ধম্মেসু’’ইচ্চেৱ ৱিস্সজ্জিতত্তা. কামৰাগো পন যত্থ নানুসেতি, তং দুক্খৱেদনাৰূপাৰূপধাতুৱিনিমুত্তং দিট্ঠানুসযাদীনং অনুসযনট্ঠানং অত্থীতি দস্সেতুং ‘‘ননু চা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ তদনুসযনট্ঠানতোতি তস্স কামৰাগানুসযস্স অনুসযনট্ঠানতো. অঞ্ঞা নেক্খম্মস্সিতসোমনস্সুপেক্খাসঙ্খাতা. অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো – নেক্খম্মস্সিতদোমনস্সে ৱিয পটিঘানুসযো নেক্খম্মস্সিতসোমনস্সুপেক্খাসু কামৰাগানুসযো নানুসেতীতি ‘‘যত্থ কামৰাগানুসযো নানুসেতি, তত্থ দিট্ঠানুসযো নানুসেতী’’তি সক্কা ৱত্তুন্তি তস্মা তং উদ্ধৰিত্ৱা ন ৱুত্তন্তি. হোন্তূতি তাসং ৱেদনানং অত্থিতং পটিজানিত্ৱা উদ্ধৰিত্ৱা অৱচনস্স কাৰণং দস্সেন্তো আহ ‘‘ন পন…পে… তং ন ৱুত্ত’’ন্তি. তদনুসযনট্ঠানন্তি তেসং দিট্ঠানুসযাদীনং অনুসযনট্ঠানং. তস্মাতি যস্মা সতিপি কামৰাগানুসযনট্ঠানতো অঞ্ঞস্মিং দিট্ঠানুসযাদীনং অনুসযনট্ঠানে তং পন ধাতুত্তযৱেদনাত্তযৱিনিমুত্তং নত্থি ৱেদনাদ্ৱযভাৱতো, তস্মা. তং ৱেদনাদ্ৱযং ন ৱুত্তং ৱিসুং ন উদ্ধটন্তি অত্থো. তস্মাতি যস্মা ‘‘যত্থ কামৰাগাদযো নানুসেন্তি, তত্থ দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছা নানুসেন্তী’’তি অযমত্থো ‘‘আমন্তা’’তি ইমিনা পটিৱচনৱিস্সজ্জনেন অৱিভাগতো ৱুত্তোতি ‘‘যত্থ কামৰাগাদযো অনুসেন্তি, তত্থ দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছা অনুসেন্তী’’তি অযম্পি অত্থো অৱিভাগতোৱ লব্ভতি, তস্মা. অৱিভাগতো চ দুক্খং পটিঘস্স অনুসযনট্ঠানন্তি দীপিতং হোতি. তেনাহ ‘‘অৱিসেসেন…পে… ৱেদিতব্ব’’ন্তি. তত্থ অৱিসেসেনাতি গেহস্সিতং নেক্খম্মস্সিতন্তি ৱিসেসং অকত্ৱা. সমুদাযৱসেন গহেত্ৱাতি যথাৱুত্তঅৱযৱানং সমূহৱসেন দুক্খন্ত্ৱেৱ গহেত্ৱা. ‘‘অৱিসেসেন সমুদাযৱসেন গহেত্ৱা’’তি ইমমত্থং তথা-সদ্দেন অনুকড্ঢতি ‘‘দ্ৱীসু ৱেদনাসূ’’তি এত্থাপি গেহস্সিতাদিৱিভাগস্স অনিচ্ছিতত্তা.

যদি এৱং ‘‘পটিঘং তেন পজহতি, ন তত্থ পটিঘানুসযো অনুসেতী’’তি ইদং সুত্তপদং কথন্তি চোদনং সন্ধায ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থাতি তস্মিং দোমনস্সে, তংসম্পযুত্তে ৱা পটিঘে. নেক্খম্মস্সিতং দোমনস্সন্তিআদিনা নেয্যত্থমিদং সুত্তং, ন নীতত্থন্তি দস্সেতি. যথা পন সুত্তং উদাহটং, তথা ইধ কস্মা ন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পটিঘুপ্পত্তিৰহট্ঠানতাযা’’তিআদি. এৱম্পি সুত্তাভিধম্মপাঠানং কথমৱিৰোধোতি আহ নিপ্পৰিযাযদেসনা হেসা, সা পন পৰিযাযদেসনাতি. এৱঞ্চ কত্ৱাতি পৰিযাযদেসনত্তা এৱ. ৰাগানুসযোতি কামৰাগানুসযো অধিপ্পেতো. যতো ‘‘অনাগামিমগ্গেন সমুগ্ঘাতনং সন্ধাযা’’তি ৱুত্তং, তস্মা তস্স ন মহগ্গতধম্মা অনুসযনট্ঠানন্তি তং পঠমজ্ঝানঞ্চ অনামসিত্ৱা ‘‘ন হি লোকিযা…পে… নানুসেতীতি সক্কা ৱত্তু’’ন্তি ৱুত্তং. অৱত্থুভাৱতোতি সভাৱেনেৱ অনুপ্পত্তিট্ঠানত্তা. ইধাতি ইমস্মিং অনুসযযমকে. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘নেক্খম্মস্সিতং দোমনস্সং উপ্পাদেত্ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তেন নযেন. তংপটিপক্খভাৱতোতি তেসং পটিঘাদীনং পটিপক্খস্স মগ্গস্স সব্ভাৱতো. ন কেৱলং মগ্গসব্ভাৱতো, অথ খো বলৱৱিপস্সনাসব্ভাৱতোপীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তংসমুগ্ঘা…পে… ভাৱতো চা’’তি.

ইদানি যদেতং তত্থ তত্থ ‘‘অনুসযনট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং, তং গহেতব্বধম্মৱসেন ৱা সিযা গহণৱিসেসেন ৱাতি দ্ৱে ৱিকপ্পা, তেসু পঠমং সন্ধাযাহ ‘‘আৰম্মণে অনুসযনট্ঠানে সতী’’তি. ৰূপাদিআৰম্মণে অনুসযানং অনুসযনট্ঠানন্তি গয্হমানে যমত্থং সন্ধায ‘‘ন সক্কা ৱত্তু’’ন্তি ৱুত্তং, তং দস্সেতুং ‘‘দুক্খায হী’’তিআদিমাহ. যদি সিযাতি যদি কামৰাগানুসযো সিযা. এতস্সপীতি দিট্ঠানুসযসম্পযুত্তলোভস্সপি ‘‘সব্বসক্কাযপৰিযাপন্নেসু ধম্মেসূ’’তি কামৰাগস্স ঠানং ৱত্তব্বং সিযা, ন চ ৱুত্তং. অথ পনাতিআদি দুতিযৱিকপ্পং সন্ধায ৱুত্তং. অজ্ঝাসযৱসেন তংনিন্নতাযাতি অসতিপি আৰম্মণকৰণে যত্থ কামৰাগাদযো অজ্ঝাসযতো নিন্না, তং তেসং অনুসযনট্ঠানং. তেন ৱুত্তং ‘‘অনুগতো হুত্ৱা সেতী’’তি. অথ পন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. যথাতিআদি যথাৱুত্তস্স অত্থস্স উদাহৰণৱসেন নিৰূপনং. দুক্খে পটিহঞ্ঞনৱসেনেৱ পৱত্ততি, নাৰম্মণকৰণৱসেনাতি অধিপ্পাযো. দুক্খমেৱ তস্স অনুসযনট্ঠানং ৱুত্তন্তি অজ্ঝাসযস্স তত্থ নিন্নত্তা দুক্খমেৱ তস্স পটিঘস্স অনুসযনট্ঠানং ৱুত্তং, নালম্বিতং ৰূপাদি সুখৱেদনা চাতি অধিপ্পাযো. এৱন্তি যথা অঞ্ঞাৰম্মণস্সপি পটিঘস্স অজ্ঝাসযতো দুক্খনিন্নতায দুক্খমেৱ অনুসযনট্ঠানং ৱুত্তং, এৱং. দুক্খাদীসু…পে… ৱুত্তন্তি ‘‘দুক্খেন সুখং অধিগন্তব্বং. নত্থি দিন্ন’’ন্তি চ আদিনা কাযকিলমনদুক্খে দানানুভাৱাদিকে চ মিচ্ছাভিনিৱেসনৱসেন উপ্পজ্জমানেন দিট্ঠানুসযেন সম্পযুত্তো অঞ্ঞাৰম্মণোপি লোভো ‘‘এৱং সুখং ভৱিস্সতী’’তি অজ্ঝাসযতো সুখাভিসঙ্গৱসেনেৱ পৱত্ততীতি সুখুপেক্খাভেদং সাতসন্তসুখদ্ৱযমেৱ অস্স লোভস্স অনুসযনট্ঠানং ৱুত্তং পাড়িযং, ন যথাৱুত্তং দুক্খাদি, তস্মা ভৱৰাগ…পে… ন ৱিৰুজ্ঝতি. একস্মিংযেৱ চাতিআদি দুতিযৱিকপ্পংযেৱ উপব্ৰূহনত্থং ৱুত্তং. তত্থ ৰাগস্স সুখজ্ঝাসযতা তংসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স ৱসেন ৱেদিতব্বা, তন্নিন্নভাৱেন ৱা চক্খুস্স ৱিসমজ্ঝাসযতা ৱিয. এস নযো সেসেসুপি. তেসং ৰাগপটিঘানং নানানুসযট্ঠানতা হোতি একস্মিম্পি আৰম্মণেতি অত্থো.

এৱঞ্চ কত্ৱাতি অসতিপি গহেতব্বভেদে গহণৱিসেসেন অনুসযনট্ঠানস্স ভিন্নত্তা এৱ. ‘‘যত্থ…পে… নো’’তি ৱুত্তং, অঞ্ঞথা ৱিৰুজ্ঝেয্য. গহেতব্বভেদেন হি ৰাগপটিঘানং অনুসযনট্ঠানভেদে গয্হমানে ৱিপাকমত্তে ঠাতব্বং সিযা, ন চ তং যুত্তং, নপি সব্বেসং পুৰিসদ্ৱাৰানং ইট্ঠানিট্ঠং নিযতন্তি. যদিপি যথাৱুত্তলোভস্স ৱুত্তনযেন কামৰাগানুসযতা সম্ভৱতি, যথা পন সুখুপেক্খাসু ইট্ঠাৰম্মণে চ উপ্পজ্জন্তেন দোমনস্সেন সহ পৱত্তো দোসো দুব্বলভাৱেন পটিঘানুসযো ন হোতি, এৱং যথাৱুত্তলোভোপি কামৰাগানুসযো ন হোতীতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘অট্ঠকথাযং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. ন পটিঘানুসযোতি এত্থ ন-কাৰো পটিসেধনত্থো, ন অঞ্ঞত্থো, ইতৰত্থ পন সম্ভৱো এৱ নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘যং পনেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘ন হি দোমনস্সস্স পটিঘানুসযভাৱাসঙ্কা অত্থী’’তি ইমিনা ন-কাৰস্স অঞ্ঞত্থতাভাৱদস্সনমুখেন অভাৱত্থতং সমত্থেতি.

দেসনা সংকিণ্ণা ৱিয ভৱেয্যাতি এত্থ দেসনাসঙ্কৰং দস্সেতুং ‘‘ভৱৰাগস্সপি…পে… ভৱেয্যা’’তি ৱুত্তং. তস্সত্থো – যথা কামৰাগস্স কামধাতুযা দ্ৱীসু ৱেদনাসু আৰম্মণকৰণৱসেন উপ্পত্তি ৱুত্তা ‘‘কামৰাগো কামধাতুযা দ্ৱীসু ৱেদনাসু অনুসেতী’’তি, এৱং যদি ‘‘ভৱৰাগো কামধাতুযা দ্ৱীসু ৱেদনাসু অনুসেতী’’তি ৱুচ্চেয্য, ভৱৰাগস্সপি…পে… ভৱেয্য. ততো চ কামৰাগেন সদ্ধিং ভৱৰাগস্স দেসনা সংকিণ্ণা ভৱেয্য, কামৰাগতো চ ভৱৰাগস্স ৱিসেসো দস্সেতব্বো. সো চ সহজাতানুসযৱসেন ন সক্কা দস্সেতুন্তি আৰম্মণকৰণৱসেন দস্সেতব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘তস্মা আৰম্মণ…পে… অধিপ্পাযো’’তি. তত্থ আৰম্মণৱিসেসেনাতি ৰূপাৰূপধাতুসঙ্খাতআৰম্মণৱিসেসেন. ৱিসেসদস্সনত্থন্তি কামৰাগতো ভৱৰাগস্স ৱিসেসদস্সনত্থং. এৱং দেসনা কতাতি ‘‘ৰূপধাতুযা অৰূপধাতুযা এত্থ ভৱৰাগানুসযো অনুসেতী’’তি এৱং ৱিসযে ভুম্মং কত্ৱা দেসনা কতা. তেনাহ ‘‘সহজাতৱেদনাৱিসেসাভাৱতো’’তি.

উপ্পত্তিট্ঠানৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.