১০. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫৩৭-৫৩৯. ৰাজসিক্খাপদে পন ‘‘অজ্জণ্হো’’তি পাঠে ‘‘অজ্জুণ্হো’’তিপি পঠন্তি. ভোগোতি ভুঞ্জিতব্বো. যং ৱুত্তং মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘ইমিনা চীৱৰচেতাপন্নেন চীৱৰং চেতাপেত্ৱা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰেন অচ্ছাদেহীতি ইদং আগমনসুদ্ধিং দস্সেতুং ৱুত্তং. সচে হি ‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’তি পেসেয্য, আগমনস্স অসুদ্ধত্তা অকপ্পিযৱত্থুং আৰব্ভ ভিক্খুনা কপ্পিযকাৰকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্যা’’তি, তত্থ আগমনস্স সুদ্ধিযা ৱা অসুদ্ধিযা ৱা ৱিসেসপ্পযোজনং ন দিস্সতি. সতিপি হি আগমনস্স অসুদ্ধভাৱে দূতো অত্তনো কুসলতায কপ্পিযৱোহাৰেন ৱদতি, ‘‘কপ্পিযকাৰকো ন নিদ্দিসিতব্বো’’তি ইদং নত্থি, ন চ দূতেন কপ্পিযৱোহাৰৱসেন ৱুত্তে দাযকেন ইদং কথং পেসিতন্তি ঈদিসী ৱিচাৰণা উপলব্ভতি, অৱিচাৰেত্ৱা চ তং ন সক্কা জানিতুং, যদি পন আগমনস্স অসুদ্ধত্তা কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্য, চীৱৰানং অত্থায দূতস্স হত্থে অকপ্পিযৱত্থুস্মিং পেসিতে সব্বত্থ দাযকেন কথং পেসিতন্তি পুচ্ছিত্ৱাৱ কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ভৱেয্য. তস্মা অসতিপি আগমনসুদ্ধিযং সচে সো দূতো অত্তনো কুসলতায কপ্পিযৱোহাৰৱসেন ৱদতি, দূতস্সেৱ ৱচনং গহেতব্বং. যদি হি আগমনসুদ্ধিযেৱেত্থ পমাণং, মূলসামিকেন কপ্পিযৱোহাৰৱসেন পেসিতস্স দূতস্স অকপ্পিযৱোহাৰৱসেন ৱদতোপি কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ভৱেয্য, তস্মা সব্বত্থ দূতৱচনমেৱ পমাণন্তি গহেতব্বং.

ইমিনা চীৱৰচেতাপন্নেনাতিআদিনা পন ইমমত্থং দস্সেতি – কপ্পিয ৱসেন আগতম্পি চীৱৰমূলং ঈদিসেন দূতৱচনেন অকপ্পিযং হোতি, তস্মা তং পটিক্খিপিতব্বন্তি. তেনেৱাহ – ‘‘তেন ভিক্খুনা সো দূতো এৱমস্স ৱচনীযো’’তিআদি. সুৱণ্ণং, ৰজতং, কহাপণো, মাসকোতি ইমানি হি চত্তাৰি নিস্সগ্গিযৱত্থূনি, মুত্তা, মণি, ৱেড়ুৰিযো, সঙ্খো, সিলা, পৱাড়ং, লোহিতঙ্কো, মসাৰগল্লং, সত্ত ধঞ্ঞানি, দাসিদাসং, খেত্তং, ৱত্থু, পুপ্ফাৰামফলাৰামাদযোতি ইমানি দুক্কটৱত্থূনি চ অত্তনো ৱা চেতিযসঙ্ঘগণপুগ্গলানং ৱা অত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টন্তি, তস্মা তং সাদিতুং ন ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ‘‘ন খো মযং, আৱুসো, চীৱৰচেতাপন্নং পটিগ্গণ্হামা’’তি ৱুত্তং, ‘‘চীৱৰঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তি ইদং পন অত্তানং উদ্দিস্স আভতত্তা ৱত্তুং ৱট্টতি, তস্মা ৱুত্তং. ‘‘ৱেয্যাৱচ্চকৰো নিদ্দিসিতব্বো’’তি ইদং ‘‘অত্থি পনাযস্মতো কোচি ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি কপ্পিযৱচনেন ৱুত্তত্তা অনুঞ্ঞাতং. সচে পন দূতো ‘‘কো ইমং গণ্হাতী’’তি ৱা ‘‘কস্স দেমী’’তি ৱা ৱদতি, ন নিদ্দিসিতব্বো. ‘‘আৰামিকো ৱা উপাসকো ৱা’’তি ইদং সাৰুপ্পতায ৱুত্তং, ঠপেত্ৱা পন পঞ্চ সহধম্মিকে যো কোচি কপ্পিযকাৰকো ৱট্টতি. ‘‘এসো খো, আৱুসো, ভিক্খূনং ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি ইদং ভিক্খুস্স কপ্পিযৱচনদস্সনত্থং ৱুত্তং. এৱমেৱ হি ৱত্তব্বং, ‘‘এতস্স দেহী’’তিআদি ন ৱত্তব্বং. সো ৱা চেতাপেস্সতি ৱাতি এত্থ একো ৱা-সদ্দো পদপূৰণো, ‘‘সঞ্ঞত্তো সো মযা’’তিআদি পন দূতেন এৱং আৰোচিতেযেৱ তং চোদেতুং ৱট্টতি, নেৱাস্স হত্থে দত্ৱা গতমত্তকাৰণেনাতি দস্সনত্থং ৱুত্তং.

এতানি হি ৱচনানি…পে… ন ৱত্তব্বোতি এত্থ ‘‘এৱং ৱদন্তো পটিক্খিত্তস্স কতত্তা ৱত্তভেদে দুক্কটং আপজ্জতি, চোদনা পন হোতিযেৱা’’তি মহাগণ্ঠিপদে মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চ ৱুত্তং. উদ্দিট্ঠচোদনাপৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱাতি ‘‘দুতিযম্পি ৱত্তব্বো’’তিআদিনা দস্সেত্ৱা. পুচ্ছিযমানোতি এত্থ পুচ্ছিযমানেনাতি অত্থো গহেতব্বোতি আহ ‘‘কৰণত্থে পচ্চত্তৱচন’’ন্তি. আগতকাৰণং ভঞ্জতীতি আগতকাৰণং ৱিনাসেতি.

এত্থ কেচি ৱদন্তি ‘‘আগতকাৰণং নাম চীৱৰগ্গহণং, তং ভঞ্জতীতি ৱুত্তত্তা পুন তং চীৱৰং যেন কেনচি আকাৰেন গহেতুং ন ৱট্টতী’’তি. কেচি পন ‘‘আগতকাৰণং নাম কাযৱাচাহি চোদনা, তং ভঞ্জতীতি ৱুত্তত্তা পুন তং যেন কেনচি আকাৰেন চোদেতুং ন লভতি. সচে সযমেৱ দেতি, মূলসামিকো ৱা দাপেতি, গহেতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. অপৰে পন ‘‘আগতকাৰণং নাম ঠানং, তং ভঞ্জতীতি ৱুত্তত্তা যথা ‘অত্থো মে, আৱুসো, চীৱৰেনা’তি একায চোদনায দ্ৱে ঠানানি ভঞ্জতি, এৱমিধাপি সচে আসনে নিসীদতি, একায নিসজ্জায দ্ৱে ঠানানি ভঞ্জতি. আমিসং চে পটিগ্গণ্হাতি, একেন পটিগ্গহণেন দ্ৱে ঠানানি ভঞ্জতি. ধম্মং চে ভাসতি, ধম্মদেসনাসিক্খাপদে ৱুত্তপৰিচ্ছেদায একায ৱাচায দ্ৱে ঠানানি ভঞ্জতী’’তি ৱদন্তি. ইমেসং পন সব্বেসম্পি ৱাদং ‘‘অযুত্ত’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৱা তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ইদং ৱুত্তং ‘‘আগতকাৰণং নাম ঠানমেৱ, তস্মা ‘ন কত্তব্ব’ন্তি ৱাৰিতস্স কতত্তা নিসজ্জাদীসু কতেসু ছসু ঠানেসু একং ঠানং ভঞ্জতী’’তি.

তত্ৰ তত্ৰ ঠানে তিট্ঠতীতি ইদং চোদকস্স ঠিতট্ঠানতো অপক্কম্ম তত্ৰ তত্ৰ উদ্দিস্স ঠানংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘সামং ৱা গন্তব্বং, দূতো ৱা পাহেতব্বো’’তি ইদং সভাৱতো চোদেতুং অনিচ্ছন্তেনপি কাতব্বমেৱাতি ৱদন্তি. মুখং ৱিৱৰিত্ৱা সযমেৱ কপ্পিযকাৰকত্তং উপগতোতি মুখৱেৱটিককপ্পিযকাৰকো. অৱিচাৰেতুকামতাযাতি ইমস্মিং পক্খে ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকাৰকো’’তি ইদং ‘‘তাদিসং কৰোন্তো কপ্পিযকাৰকো নত্থী’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৱুত্তং.

‘‘মেণ্ডকসিক্খাপদে ৱুত্তনযেন পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ইদানি তং মেণ্ডকসিক্খাপদং দস্সেন্তো ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদিমাহ. ইদমেৱ হি ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সদ্ধা পসন্না’’তিআদিৱচনং ভেসজ্জক্খন্ধকে মেণ্ডকৱত্থুস্মিং (মহাৱ. ২৯৯) ৱুত্তত্তা ‘‘মেণ্ডকসিক্খাপদ’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ হি মেণ্ডকেন নাম সেট্ঠিনা –

‘‘সন্তি, ভন্তে, মগ্গা কন্তাৰা অপ্পোদকা অপ্পভক্খা, ন সুকৰা অপাথেয্যেন গন্তুং, সাধু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাথেয্যং অনুজানাতূ’’তি –

যাচিতেন ভগৱতা –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পাথেয্যং পৰিযেসিতুং. তণ্ডুলো তণ্ডুলত্থিকেন, মুগ্গো মুগ্গত্থিকেন, মাসো মাসত্থিকেন, লোণং লোণত্থিকেন, গুড়ো গুড়ত্থিকেন, তেলং তেলত্থিকেন, সপ্পি সপ্পিত্থিকেনা’’তি –

ৱত্ৱা ইদং ৱুত্তং –

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, মনুস্সা সদ্ধা পসন্না, তে কপ্পিযকাৰকানং হত্থে হিৰঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তি ‘ইমিনা অয্যস্স যং কপ্পিযং, তং দেথা’তি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যং ততো কপ্পিযং, তং সাদিতুং, ন ত্ৱেৱাহং ভিক্খৱে কেনচি পৰিযাযেন জাতৰূপৰজতং সাদিতব্বং পৰিযেসিতব্বন্তি ৱদামী’’তি.

হিৰঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তীতি এত্থাপি ভিক্খুস্স আৰোচনং অত্থিযেৱাতি গহেতব্বং. অঞ্ঞথা অনিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকত্তং ভজতীতি ন চোদেতব্বো সিযা. যদি মূলং সন্ধায চোদেতি, তং সাদিতমেৱ সিযাতি আহ ‘‘মূলং অসাদিযন্তেনা’’তি.

‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু ৱিয পটিপজ্জিতব্বন্তি ইদং অত্তনা চোদনাঠানঞ্চ ন কাতব্বন্তি দস্সনত্থং ৱুত্তং. অঞ্ঞং পন কপ্পিযকাৰকং পেসেত্ৱা লোকচাৰিত্তৱসেন অনুযুঞ্জিত্ৱাপি কপ্পিযৱত্থুং আহৰাপেতুং ৱট্টতি অত্তানং উদ্দিস্স নিক্খিত্তস্স অত্তনো সন্তকত্তা’’তি কেচি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথাযং ‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু ৱিয পটিপজ্জিতব্বং. সচে সযমেৱ চীৱৰং আনেত্ৱা দেন্তি, গহেতব্বং. নো চে, কিঞ্চি ন ৱত্তব্বা’’তি দড়্হং কত্ৱা ৱুত্তত্তা ন গহেতব্বন্তি অম্হাকং খন্তি. ন হি অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতং সযং অৱিঞ্ঞাপেত্ৱা অঞ্ঞেন ৱিঞ্ঞাপেতুং ৱট্টতি, ন চ যত্থ অঞ্ঞং পেসেত্ৱা আহৰাপেতুং ৱট্টতি, তত্থ সযং গন্ত্ৱা ন আহৰাপেতব্বন্তি সক্কা ৱত্থুং. যদি চেত্থ অঞ্ঞেন আহৰাপেতুং ৱট্টতি, ‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু ৱিয পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তিআদিৱচনমেৱ নিৰত্থকং সিযা. ‘‘দূতেনা’’তি ইমস্স ব্যভিচাৰং দস্সেতি ‘‘সযং আহৰিত্ৱাপী’’তি. দদন্তেসূতি ইমিনা সম্বন্ধো. পিণ্ডপাতাদীনং অত্থাযাতি ইমিনা পন ‘‘চীৱৰচেতাপন্ন’’ন্তি ইমস্স ব্যভিচাৰং দস্সেতি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ৱুত্তত্তা পিণ্ডপাতাদীনং অত্থায দিন্নেপি ঠানচোদনাদি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ কাতব্বং.

পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি আপত্তীতি পটিগ্গহণে পাচিত্তিযং, পৰিভোগে দুক্কটং. স্ৱেৱ সাপত্তিকোতি দুক্কটাপত্তিং সন্ধায ৱদতি. ইদঞ্চ অট্ঠকথাপমাণেনেৱ গহেতব্বং. ‘‘পৰস্স নিদ্দোসভাৱদস্সনত্থং স্ৱেৱ সাপত্তিকো সদোসোতি ৱুত্তং হোতী’’তিপি ৱদন্তি. ‘‘চোদেতীতি ৱুত্তত্তা পন আপত্তিযা চোদেতীতি কত্ৱা স্ৱেৱ সাপত্তিকোতি ইদং দুক্কটংযেৱ সন্ধায ৱত্তুং যুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি আপত্তিযেৱাতি দুক্কটমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. তড়াকস্সপি খেত্তসঙ্গহিতত্তা তস্স পটিগ্গহণেপি আপত্তি ৱুত্তা. চত্তাৰো পচ্চযে সঙ্ঘো পৰিভুঞ্জতূতি দেতীতি এত্থ ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্চতু, তড়াকং দম্মী’’তি ৱা ‘‘চতুপচ্চযপৰিভোগত্থং তড়াকং দম্মী’’তি ৱা ৱদতি, ৱট্টতিযেৱ. ‘‘ইতো তড়াকতো উপ্পন্নে চত্তাৰো পচ্চযে দম্মী’’তি ৱুত্তে পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.

অম্হাকং একং কপ্পিযকাৰকং ঠপেথাতি ৱুত্তেতি ইদং ঈদিসংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. কপ্পিযক্কমেন সম্পটিচ্ছিতেসু খেত্ততড়াকাদীসু পন অৱুত্তেপি কপ্পিযকাৰকং ঠপেতুং লব্ভতিযেৱ. যস্মা পৰসন্তকং নাসেতুং ভিক্খূনং ন ৱট্টতি, তস্মা ‘‘ন সস্সকালে’’তি ৱুত্তং. ‘‘জনপদস্স সামিকোতি ইমিনাৱ যো তং জনপদং ৱিচাৰেতি, তেনপি অচ্ছিন্দিত্ৱা দিন্নং ৱট্টতিযেৱা’’তি ৱদন্তি. উদকৱাহকন্তি উদকমাতিকং. কপ্পিযৱোহাৰেপীতি এত্থ ‘‘ৱিধানং ৱক্খামা’’তি পাঠসেসো. উদকৱসেনাতি উদকপৰিভোগত্থং. সুদ্ধচিত্তানন্তি কেৱলং উদকপৰিভোগত্থমেৱাতি অধিপ্পাযো. অলজ্জিনা কাৰাপিতে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি আহ ‘‘লজ্জীভিক্খুনা’’তি. পকতিভাগো নাম ইমস্মিং ৰট্ঠে চতুঅম্বণমত্তং. অকট্ঠপুব্বং নৱসস্সং নাম. অপৰিচ্ছিন্নভাগেতি ‘‘এত্তকে ভূমিভাগে এত্তকো ভাগো দাতব্বো’’তি এৱং অপৰিচ্ছিন্নভাগে.

ৰজ্জুযা ৱা দণ্ডেন ৱাতি এত্থ ‘‘পাদেহিপি মিনিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. খলে ৱা ঠত্ৱা ৰক্খতীতি এত্থ পন থেনেত্ৱা গণ্হন্তে দিস্ৱা ‘‘মা গণ্হথা’’তি নিৱাৰেন্তো ৰক্খতি নাম. সচে পন অৱিচাৰেত্ৱা কেৱলং তুণ্হীভূতোৱ ৰক্খণত্থায ওলোকেন্তো তিট্ঠতি, ৱট্টতি. সচেপি তস্মিং তুণ্হীভূতে চোৰিকায হৰন্তি, ‘‘মযং ভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰোচেস্সামা’’তি এৱং ৱত্তুং ৱট্টতীতি ৱদন্তি. নীহৰাপেতি পটিসামেতীতি এত্থাপি ‘‘সচে পৰিযাযেন ৱদতি, ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. অপুব্বস্স অনুপ্পাদিতত্তা অঞ্ঞেসং ৱট্টতীতি আহ ‘‘তস্সেৱ তং অকপ্পিয’’ন্তি.

ননু চ দুব্বিচাৰিতমত্তেন তস্সেৱ তং অকপ্পিযং, ন সব্বেসং ৰূপিযসংৱোহাৰে চতুত্থপত্তো ৱিয. ৱুত্তঞ্হি তত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৯) ‘‘যো পন ৰূপিযং অসম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘থেৰস্স পত্তং কিণিত্ৱা দেহী’তি পহিতকপ্পিযকাৰকেন সদ্ধিং কম্মাৰকুলং গন্ত্ৱা পত্তং দিস্ৱা ‘ইমে কহাপণে গহেত্ৱা ইমং দেহী’তি কহাপণে দাপেত্ৱা গহিতো, অযং পত্তো এতস্সেৱ ভিক্খুনো ন ৱট্টতি দুব্বিচাৰিতত্তা, অঞ্ঞেসং পন ৱট্টতি মূলস্স অসম্পটিচ্ছিতত্তা’’তি. তস্মা যং তে আহৰন্তি, সব্বেসং অকপ্পিযং. কস্মা? কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তাতি ইদং কস্মা ৱুত্তন্তি? এত্থ কেচি ৱদন্তি ‘‘কহাপণে সাদিযিত্ৱা ৱিচাৰিতং সন্ধায এৱং ৱুত্ত’’ন্তি. সঙ্ঘিকত্তা চ নিস্সজ্জিতুং ন সক্কা, তস্মা সব্বেসং ন কপ্পতীতি তেসং অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘অসাদিযিত্ৱাপি কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তা ৰূপিযসংৱোহাৰো কতো হোতি, সঙ্ঘিকত্তা চ নিস্সজ্জিতুং ন সক্কা, তস্মা সব্বেসং ন কপ্পতী’’তি ৱদন্তি. গণ্ঠিপদেসু পন তীসুপি ইদং ৱুত্তং ‘‘চতুত্থপত্তো গিহিসন্তকানংযেৱ কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তা অঞ্ঞেসং কপ্পতি, ইধ পন সঙ্ঘিকানং ৱিচাৰিতত্তা সব্বেসং ন কপ্পতী’’তি. সব্বেসম্পি ৱাদো তেন তেন পৰিযাযেন যুজ্জতিযেৱ.

চতুসালদ্ৱাৰেতি ভোজনসালং সন্ধায ৱুত্তং. পৰিযাযেন কথিতত্তাতি ‘‘গণ্হা’’তি অৱত্ৱা ‘‘সীমা গতা’’তি পৰিযাযেন কথিতত্তা. পকতিভূমিকৰণত্থং ‘‘হেট্ঠা গহিতং পংসু’’ন্তিআদি ৱুত্তং. দাসং দম্মীতি এত্থ ‘‘মনুস্সং দম্মীতি ৱুত্তে ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. কুক্কুটসূকৰা…পে… ৱট্টতীতি এত্থ কুক্কুটসূকৰেসু দীযমানেসু ‘‘ইমেহি অম্হাকং অত্থো নত্থি, সুখং জীৱন্তু, অৰঞ্ঞে ৱিস্সজ্জেথা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. ‘‘খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তিআদিৱচনতো (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) খেত্তাদীনং পটিগ্গহণে অযং সব্বো ৱিনিচ্ছযো ৱুত্তো. কপ্পিযকাৰকস্স ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠভাৱো, দূতেন অপ্পিততা, ততুত্তৰি ৱাযামো, তেন ৱাযামেন পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.

ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো চীৱৰৱগ্গো পঠমো.