১. চীৱৰৱগ্গো
১. পঠমকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৫৯. সমিতাৱিনাতি সমিতপাপেন. গোতমকে চেতিযেতি গোতমযক্খস্স চেতিযট্ঠানে কতৱিহাৰো ৱুচ্চতি. পৰিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতং হোতীতি ভগৱতা গহপতিচীৱৰে অনুঞ্ঞাতে বহূনি চীৱৰানি লভিত্ৱা ভণ্ডিকং কত্ৱা সীসেপি খন্ধেপি কটিযাপি ঠপেত্ৱা আগচ্ছন্তে ভিক্খূ দিস্ৱা চীৱৰে সীমং বন্ধন্তেন তিচীৱৰং পৰিভোগত্থায অনুঞ্ঞাতং, ন পন অধিট্ঠানৱসেন. নহাযন্তি এত্থাতি নহানং, নহানতিত্থং.
৪৬০. একো কিৰ ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি ‘‘বুদ্ধৰতনস্স চ সঙ্ঘৰতনস্স চ পূজা পঞ্ঞাযতি, কথং নু খো ধম্মৰতনং পূজিতং নাম হোতী’’তি. সো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পুচ্ছি. ভগৱা আহ ‘‘সচেপি ব্ৰাহ্মণ ধম্মৰতনং পূজেতুকামো, একং বহুস্সুতং পূজেহী’’তি. বহুস্সুতং ভন্তে আচিক্খথাতি. ভিক্খুসঙ্ঘং পুচ্ছাতি. সো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘বহুস্সুতং ভন্তে আচিক্খথা’’তি আহ. আনন্দত্থেৰো ব্ৰাহ্মণাতি. ব্ৰাহ্মণো থেৰং সহস্সগ্ঘনকেন চীৱৰেন পূজেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘পটিলাভৱসেন উপ্পন্ন’’ন্তি. উপ্পন্ন-সদ্দো নিপ্ফন্নপৰিযাযোপি হোতীতি তং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘নো নিপ্ফত্তিৱসেনা’’তি. পঠমমেৱ হি তং তন্তৱাযকম্মেন নিপ্ফন্নং.
থেৰস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গাহাপেত্ৱা সযং অনুস্সাৱনকম্মং কৰোতীতি এত্থ সাৰিপুত্তত্থেৰোপি তথেৱ কৰোতীতি দট্ঠব্বং. এৱং একমেকেন অত্তনো পত্তচীৱৰং দত্ৱা পব্বাজেত্ৱা উপজ্ঝং গণ্হাপিতানি পঞ্চ পঞ্চ ভিক্খুসতানি অহেসুং. আযস্মন্তং আনন্দং অতিৱিয মমাযতীতি আনন্দত্থেৰো তাৱ মমাযতু অখীণাসৱভাৱতো, সাৰিপুত্তত্থেৰো কথন্তি? ন ইদং মমাযনং গেহস্সিতপেমৱসেন, অথ খো গুণসম্ভাৱনাৱসেনাতি নাযং দোসো. নৱমং ৱা দিৱসং দসমং ৱাতি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং, নৱমে ৱা দসমে ৱা দিৱসেতি অত্থো. সচে ভৱেয্যাতি সচে কস্সচি এৱং সিযা. ৱুত্তসদিসমেৱাতি এত্থ ‘‘ৱুত্তদিৱসমেৱা’’তিপি পঠন্তি. ধাৰেতুন্তি এত্থ ‘‘আহা’’তি পাঠসেসো দট্ঠব্বো.
৪৬২-৪৬৩. নিট্ঠিতচীৱৰস্মিন্তি ভুম্মৱচনস্স লোপং কত্ৱা নিদ্দেসোতি আহ ‘‘নিট্ঠিতে চীৱৰস্মি’’ন্তি, চীৱৰস্স কৰণপলিবোধে উপচ্ছিন্নেতি ৱুত্তং হোতি. পাসপট্টগণ্ঠিকপট্টপৰিযোসানং যং কিঞ্চি কাতব্বং, তং কত্ৱাতি যোজেতব্বং. সূচিযা পটিসামনন্তি ইদং সূচিকম্মস্স সম্মা পৰিনিট্ঠিতভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং, সূচিকম্মনিট্ঠানমেৱেত্থ পমাণং. এতেসম্পীতি ৱিনট্ঠাদিং পৰামসতি.
কথিনে চ উব্ভতস্মিন্তি যং সঙ্ঘস্স কথিনং অত্থতং, তস্মিং কথিনে চ উব্ভতেতি অত্থো. দুতিযস্স পলিবোধস্স অভাৱং দস্সেতীতি আৱাসপলিবোধস্স অভাৱং দস্সেতি. এত্থ চ ‘‘নিট্ঠিতচীৱৰস্মিং উব্ভতস্মিং কথিনে’’তি ইমেহি দ্ৱীহি পদেহি দ্ৱিন্নং পলিবোধানং অভাৱদস্সনেন অত্থতকথিনস্স পঞ্চমাসব্ভন্তৰে যাৱ চীৱৰপলিবোধো আৱাসপলিবোধো চ ন উপচ্ছিজ্জতি, তাৱ অনধিট্ঠিতং অৱিকপ্পিতং অতিৰেকচীৱৰং দসাহতো পৰম্পি ঠপেতুং ৱট্টতীতি দীপেতি. অত্থতকথিনস্স হি যাৱ কথিনস্স উব্ভাৰা অনামন্তচাৰো অসমাদানচাৰো যাৱদত্থচীৱৰং গণভোজনং যো চ তত্থ চীৱৰুপ্পাদোতি ইমে পঞ্চানিসংসা লব্ভন্তি. পক্কমনং অন্তো অস্সাতি পক্কমনন্তিকা. এৱং সেসাপি ৱেদিতব্বা. ৱিত্থাৰো পনেত্থ আগতট্ঠানেযেৱ আৱি ভৱিস্সতি.
খোমন্তি খোমসুত্তেহি ৱাযিতং খোমপটচীৱৰং, তথা সেসানি. সাণন্তি সাণৱাকসুত্তেহি কতচীৱৰং. ভঙ্গন্তি খোমসুত্তাদীনি সব্বানি একচ্চানি ৱা মিস্সেত্ৱা কতচীৱৰং. ভঙ্গম্পি ৱাকমযমেৱাতি কেচি. দুকূলং পট্টুণ্ণং সোমাৰপটং চীনপটং ইদ্ধিজং দেৱদিন্নন্তি ইমানি পন ছ চীৱৰানি এতেসংযেৱ অনুলোমানীতি ৱিসুং ন ৱুত্তানি. দুকূলঞ্হি সাণস্স অনুলোমং ৱাকমযত্তা. পট্টুণ্ণদেসে সঞ্জাতৱত্থং পট্টুণ্ণং. ‘‘পট্টুণ্ণকোসেয্যৱিসেসো’’তি হি অভিধানকোসে ৱুত্তং. সোমাৰদেসে চীনদেসে চ জাতৱত্থানি সোমাৰচীনপটানি. পট্টুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজং এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৱৰং, তং খোমাদীনং অঞ্ঞতৰং হোতীতি তেসং এৱ অনুলোমং. দেৱতাহি দিন্নং চীৱৰং দেৱদিন্নং, তং কপ্পৰুক্খে নিব্বত্তং জালিনিযা দেৱকঞ্ঞায অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স দিন্নৱত্থসদিসং, তম্পি খোমাদীনংযেৱ অনুলোমং হোতি তেসু অঞ্ঞতৰভাৱতো.
মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স ৱিদত্থিং সন্ধায ‘‘দ্ৱে ৱিদত্থিযো’’তিআদি ৱুত্তং. ইমিনা দীঘতো ৱড্ঢকীহত্থপ্পমাণং ৱিত্থাৰতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং ৱিকপ্পনুপগন্তি দস্সেতি. তথা হি ‘‘সুগতৱিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স তিস্সো ৱিদত্থিযো, ৱড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতী’’তি কুটিকাৰসিক্খাপদট্ঠকথাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪৮-৩৪৯) ৱুত্তং, তস্মা সুগতঙ্গুলেন দ্ৱাদসঙ্গুলং ৱড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থোতি সিদ্ধং. এৱঞ্চ কত্ৱা সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলং ৱড্ঢকীহত্থপ্পমাণন্তি ইদং আগতমেৱাতি.
তং অতিক্কামযতোতি এত্থ তন্তি চীৱৰং কালং ৱা পৰামসতি. তস্স যো অৰুণোতি তস্স চীৱৰুপ্পাদদিৱসস্স যো অতিক্কন্তো অৰুণো. চীৱৰুপ্পাদদিৱসেন সদ্ধিন্তি চীৱৰুপ্পাদদিৱসস্স অতিক্কন্তঅৰুণেন সদ্ধিন্তি অত্থো. দিৱসসদ্দেন হি তংদিৱসনিস্সিতো অৰুণো ৱুত্তো. বন্ধিত্ৱাতি ৰজ্জুআদীহি বন্ধিত্ৱা. ৱেঠেত্ৱাতি ৱত্থাদীতি ৱেঠেত্ৱা.
ৱচনীযোতি সঙ্ঘং অপেক্খিত্ৱা ৱুত্তং. অঞ্ঞথাপি ৱত্তব্বন্তি এত্থ ‘‘যায কাযচি ভাসায পদপটিপাটিযা অৱত্ৱাপি অত্থমত্তে ৱুত্তে ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. তেনাতি আপত্তিং পটিগ্গণ্হন্তেন. পটিগ্গাহকেন ‘‘পস্সসী’’তি ৱুত্তে দেসকেন ৱত্তব্বৱচনং দস্সেতি ‘‘আম পস্সামী’’তি. পুন পটিগ্গাহকেন ৱত্তব্বৱচনমাহ ‘‘আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি. এৱং ৱুত্তে পুন দেসকেন ৱত্তব্বৱচনং ‘‘সাধু সুট্ঠু সংৱৰিস্সামী’’তি. ইমিনা অত্তনো আযতিং সংৱৰে পতিট্ঠিতভাৱং দস্সেতি. দ্ৱীসু পন সম্বহুলাসু ৱাতি দ্ৱীসু সম্বহুলাসু ৱা আপত্তীসু পুৰিমনযেনেৱ ৱচনভেদো ৱেদিতব্বো. ঞত্তিযং আপত্তিং সৰতি ৱিৱৰতীতি এত্থ দ্ৱে আপত্তিযোতি ৱা সম্বহুলা আপত্তিযোতি ৱা ৱত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. চীৱৰদানেপীতি নিস্সট্ঠচীৱৰস্স দানেপি. ৱত্থুৱসেনাতি চীৱৰগণনায. গণস্স ৱুত্তা পাড়িযেৱেত্থ পাড়ীতি দ্ৱীসু ইমাহং আযস্মন্তানং নিস্সজ্জামীতি ৱচনে ৱিসেসাভাৱতো ৱুত্তং. এৱং…পে… ৱত্তুং ৱট্টতীতি ৱত্ৱা তত্থ কাৰণমাহ ‘‘ইতো গৰুকতৰানী’’তিআদি. তত্থ ইতোতি ইতো নিস্সট্ঠচীৱৰদানতো. ঞত্তিকম্মতো ঞত্তিদুতিযকম্মং গৰুকতৰন্তি আহ ‘‘ইতো গৰুকতৰানী’’তি. ইমাহং চীৱৰন্তি এত্থ ‘‘ইমং চীৱৰ’’ন্তিপি পঠন্তি.
৪৬৮. ন ইধ সঞ্ঞা ৰক্খতীতি ইদং ৱেমতিকং অনতিক্কন্তসঞ্ঞঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং. যোপি এৱংসঞ্ঞী, তস্সপীতি ন কেৱলং অতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞিস্স, অথ খো ৱেমতিকস্স অনতিক্কন্তসঞ্ঞিস্সপীতি অত্থো. ‘‘ন ইধ সঞ্ঞা ৰক্খতী’’তিআদিনা ৱুত্তমত্থং সেসত্তিকেপি অতিদিসতি. এস নযো সব্বত্থাতি এস নযো অৱিনট্ঠাদীসুপীতি অঞ্ঞেসং চীৱৰেসু উপচিকাদীহি খাযিতেসু ‘‘ময্হম্পি চীৱৰং খাযিত’’ন্তি এৱংসঞ্ঞী হোতীতিআদিনা যোজেতব্বন্তি দস্সেতি. অনট্ঠতো অৱিলুত্তস্স ৱিসেসমাহ ‘‘পসয্হাৱহাৰৱসেনা’’তি. থেয্যাৱহাৰৱসেন গহিতঞ্হি নট্ঠন্তি অধিপ্পেতং, পসয্হাৱহাৰৱসেন গহিতং ৱিলুত্তন্তি. অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জতীতি ইদং নিসীদনসন্থতং সন্ধায ৱুত্তং. যং যেন হি পুৰাণসন্থতস্স সামন্তা সুগতৱিদত্থিং অনাদিযিত্ৱা অঞ্ঞং নৱং নিসীদনসন্থতং কতং, তস্স তং নিস্সগ্গিযং হোতি. তস্মা ‘‘অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জতী’’তি ইদং পৰস্স নিস্সগ্গিযং অপৰস্স পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি ইমমত্থং সাধেতি. পৰিভোগং সন্ধায ৱুত্তন্তি অনতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞিস্স ৱেমতিকস্স চ পৰিভুঞ্জন্তস্সেৱ দুক্কটং, ন পন অপৰিভুঞ্জিত্ৱা ঠপেন্তস্সাতি অধিপ্পাযো.
৪৬৯. তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুন্তি নামং ৱত্ৱা অধিট্ঠাতুং. ন ৱিকপ্পেতুন্তি নামং ৱত্ৱা ন ৱিকপ্পেতুং. এস নযো সব্বত্থ. তস্মা তিচীৱৰাদীনি অধিট্ঠহন্তেন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা নামং ৱত্ৱা অধিট্ঠাতব্বং. ৱিকপ্পেন্তেন পন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটি’’ন্তিআদিনা তস্স তস্স চীৱৰস্স নামং অগ্গহেত্ৱাৱ ‘‘ইমং চীৱৰং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱিকপ্পেতব্বং. তিচীৱৰং ৱা হোতু অঞ্ঞং ৱা, যদি তং তং নামং গহেত্ৱা ৱিকপ্পেতি, অৱিকপ্পিতং হোতি, অতিৰেকচীৱৰট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতি. ততো পৰং ৱিকপ্পেতুন্তি ‘‘চতুমাসতো পৰং ৱিকপ্পেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘ততো পৰং ৱিকপ্পেত্ৱা যাৱ আগামিসংৱচ্ছৰে ৱস্সানং চাতুমাসং, তাৱ ঠপেতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তিপি ৱদন্তি. ‘‘ততো পৰং ৱিকপ্পেতুং অনুজানামীতি এত্তাৱতা ৱস্সিকসাটিকং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিঞ্চ তং তং নামং গহেত্ৱা ৱিকপ্পেতুং অনুঞ্ঞাতন্তি এৱমত্থো ন গহেতব্বো ততো পৰং ৱস্সিকসাটিকাদিনামস্সেৱ অভাৱতো. তস্মা ততো পৰং ৱিকপ্পেন্তেনপি নামং গহেত্ৱা ন ৱিকপ্পেতব্বং. উভিন্নম্পি ততো পৰং ৱিকপ্পেত্ৱা পৰিভোগস্স অনুঞ্ঞাতত্তা তথা ৱিকপ্পিতং অঞ্ঞনামেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং.
পচ্চুদ্ধৰামীতি ঠপেমি, পৰিচ্চজামীতি ৱা অত্থো. ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামীতি এত্থ ‘‘ইমং চীৱৰং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামীতি এৱম্পি ৱত্তুং ৱট্টতী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং, তম্পি ‘‘ইমং চীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠামী’’তি ইমিনা সমেতি. কাযৱিকাৰং কৰোন্তেনাতি হত্থেন চীৱৰং পৰামসন্তেন ৱা চালেন্তেন ৱা. দুৱিধন্তি সম্মুখপৰম্মুখভেদেসু দুৱিধং. হত্থপাসেতি ইদং দ্ৱাদসহত্থং সন্ধায ৱুত্তং, তস্মা দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰে ঠিতং ‘‘ইম’’ন্তি ৱত্ৱা অধিট্ঠাতব্বং. ততো পৰং ‘‘এত’’ন্তি ৱত্ৱা অধিট্ঠাতব্বন্তি কেচি ৱদন্তি. গণ্ঠিপদেসু পনেত্থ ন কিঞ্চি ৱুত্তং. পাড়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ সব্বত্থ ‘‘হত্থপাসো’’তি অড্ঢতেয্যহত্থো ৱুচ্চতি, তস্মা ইধ ৱিসেসৱিকপ্পনায কাৰণং গৱেসিতব্বং. সামন্তৱিহাৰো নাম যত্থ তদহেৱ গন্ত্ৱা নিৱত্তিতুং সক্কা. ‘‘সামন্তৱিহাৰে’’তি ইদং দেসনাসীসমত্তং, তস্মা ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱা দূৰে ঠিতম্পি অধিট্ঠাতব্বন্তি ৱদন্তি. ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱাতি চ ইদং ঠপিতট্ঠানসল্লক্খণং অনুচ্ছৱিকন্তি কত্ৱা ৱুত্তং, চীৱৰসল্লক্খণমেৱেত্থ পমাণং.
অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহীতি পৰিক্খাৰচোড়নামেন অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহি. অধিট্ঠানতো পুব্বে সঙ্ঘাটিআদিৱোহাৰস্স অভাৱতো ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পৰিক্খাৰচোড়স্স ৱিসুং পচ্চুদ্ধাৰৱিধিং দস্সেতি. পৰিক্খাৰচোড়নামেন পন অধিট্ঠিতত্তা ‘‘ইমং পৰিক্খাৰচোড়ং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি ৱুত্তেপি নেৱত্থি দোসোতি ৱিঞ্ঞাযতি. পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বানীতি ইদঞ্চ সঙ্ঘাটিআদিচীৱৰনামেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুকামং সন্ধায ৱুত্তং. পৰিক্খাৰচোড়নামেনেৱ অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স পন পুব্বেকতঅধিট্ঠানমেৱ অধিট্ঠানং. অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থীতি ইমিনা কপ্পবিন্দুদানকিচ্চম্পি নত্থীতি দস্সেতি. মুট্ঠিপঞ্চকাদিতিচীৱৰপ্পমাণযুত্তং সন্ধায ‘‘তিচীৱৰং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতুন্তি পৰিক্খাৰচোড়ং কত্ৱা অধিট্ঠাতুং. বদ্ধসীমাযং অৱিপ্পৱাসসীমাসম্মুতিসব্ভাৱতো চীৱৰৱিপ্পৱাসেপি নেৱত্থি দোসোতি ন তত্থ দুপ্পৰিহাৰতাতি আহ ‘‘অবদ্ধসীমাযং দুপ্পৰিহাৰ’’ন্তি.
অনতিৰিত্তপ্পমাণাতি সুগতৱিদত্থিযা দীঘসো ছ ৱিদত্থিযো তিৰিযং অড্ঢতেয্যৱিদত্থিঞ্চ অনতিক্কন্তপ্পমাণাতি অত্থো. ননু চ ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানাতিক্কমেন, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৱূপসমেন অধিট্ঠানং ৱিজহতি. তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেনপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৱূপসমেনপি অধিট্ঠানং ৱিজহতী’’তি ৱুত্তং. তস্মা ‘‘ততো পৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা’’তি কস্মা ৱুত্তং. সতি হি অধিট্ঠানে পচ্চুদ্ধাৰো যুত্তোতি? এত্থ তাৱ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ইদং ৱুত্তং ‘‘পচ্চুদ্ধৰিত্ৱাতি ইদং পচ্চুদ্ধৰণং সন্ধায ন ৱুত্তং, পচ্চুদ্ধৰিত্ৱাতি পন ৱস্সিকসাটিকভাৱতো অপনেত্ৱাতি এৱমত্থো গহেতব্বো. তস্মা হেমন্তস্স পঠমদিৱসতো পট্ঠায অন্তোদসাহে ৱস্সিকসাটিকভাৱতো অপনেত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বাতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘ততো পৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা’তি ৱুত্ত’’ন্তি.
কেচি পন ‘‘যথা কথিনমাসব্ভন্তৰে উপ্পন্নচীৱৰং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, এৱমযং ৱস্সিকসাটিকাপি ৱস্সানমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযা হোতি, তস্মা কত্তিকপুণ্ণমদিৱসে পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ততো পৰং হেমন্তস্স পঠমদিৱসে ৱিকপ্পেতব্বাতি এৱমত্থো গহেতব্বো. পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ততো পৰং ৱিকপ্পেতব্বাতি পদযোজনা ৱেদিতব্বা’’তি চ ৱদন্তি, তং ন যুত্তং. কথিনমাসে উপ্পন্নঞ্হি চীৱৰং অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে ঠিতত্তা অৱসানদিৱসে অনধিট্ঠিতং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি. অযং পন ৱস্সিকসাটিকা অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতত্তা ন তেন সদিসাতি ৱস্সানাতিক্কমে কথং নিস্সগ্গিযা হোতি. অনধিট্ঠিতঅৱিকপ্পিতমেৱ হি তংতংকালাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, তস্মা হেমন্তেপি ৱস্সিকসাটিকা দসাহং পৰিহাৰং লভতিযেৱ. এৱং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিপি আবাধৱূপসমেন অধিট্ঠানং ৱিজহতি, তস্মা ততো পৰং দসাহং পৰিহাৰং লভতি, দসাহং পন অনতিক্কমিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বাতি.
কেচি পন ‘‘অধিট্ঠানভেদলক্খণে অৱুত্তত্তা ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধে ৱূপসন্তেপি অধিট্ঠানং ন ৱিজহতি, তস্মা ‘ততো পৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা’তি ইদং ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তং মাতিকাট্ঠকথায ন সমেতি, সমন্তপাসাদিকায পন সমেতি. তথা হি ‘‘ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেনপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৱূপসমেনপি অধিট্ঠানং ৱিজহতী’’তি ইদং সমন্তপাসাদিকাযং নত্থি, পৰিৱাৰট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘অত্থাপত্তি হেমন্তে আপজ্জতি, নো গিম্হে’’তি এত্থ ইদং ৱুত্তং ‘‘কত্তিকপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমে পাটিপদদিৱসে ৱিকপ্পেত্ৱা ঠপিতং ৱস্সিকসাটিকং নিৱাসেন্তো হেমন্তে আপজ্জতি. কুৰুন্দিযং পন ‘কত্তিকপুণ্ণমদিৱসে অপচ্চুদ্ধৰিত্ৱা হেমন্তে আপজ্জতী’তি ৱুত্তং, তম্পি সুৱুত্তং. চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পৰং ৱিকপ্পেতুন্তি হি ৱুত্ত’’ন্তি (পৰি. অট্ঠ. ৩২৩).
তত্থ মহাঅট্ঠকথাযং নিৱাসনপচ্চযা দুক্কটং ৱুত্তং, কুৰুন্দট্ঠকথাযং পন অপচ্চুদ্ধাৰপচ্চযা. তস্মা কুৰুন্দিযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেপি অধিট্ঠানং ন ৱিজহতীতি পঞ্ঞাযতি. কুৰুন্দিযঞ্হি ‘‘ৱস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পৰং ৱিকপ্পেতু’’ন্তি ৱচনতো যদি কত্তিকপুণ্ণমাযং ন পচ্চুদ্ধৰেয্য, অৱিজহিতাধিট্ঠানা ৱস্সিকসাটিকা হেমন্তং সম্পত্তা ৱিকপ্পনক্খেত্তে অধিট্ঠানসব্ভাৱতো দুক্কটং জনেতি, তস্মা কত্তিকপুণ্ণমাযং এৱ পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা হেমন্তে ৱিকপ্পেতব্বাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ‘‘কত্তিকপুণ্ণমদিৱসে অপচ্চুদ্ধৰিত্ৱা হেমন্তে আপজ্জতী’’তি ৱুত্তং, তস্মা ৱীমংসিত্ৱা যুত্ততৰং গহেতব্বং.
নহানত্থায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ৱণ্ণভেদমত্তৰত্তাপি চেসা ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. দ্ৱে পন ন ৱট্টন্তীতি দ্ৱিন্নং অধিট্ঠানাভাৱতো ৱুত্তং. ‘‘সচে ৱস্সানে অপৰা ৱস্সিকসাটিকা উপ্পন্না হোতি, পুৰিমৱস্সিকসাটিকং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা চ অধিট্ঠাতব্বা’’তি ৱদন্তি. পমাণযুত্তন্তি দীঘসো সুগতৱিদত্থিযা দ্ৱে ৱিদত্থিযো, ৱিত্থাৰতো দিযড্ঢা, দসা ৱিদত্থীতি ইমিনা পমাণেন যুত্তং. পমাণিকাতি সুগতৱিদত্থিযা দীঘসো চতস্সো ৱিদত্থিযো, তিৰিযং দ্ৱে ৱিদত্থিযোতি এৱং ৱুত্তপ্পমাণযুত্তা. পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বাতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. ‘‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৱ হোতি, পুন ন পচ্চুদ্ধৰীযতি কালপৰিচ্ছেদাভাৱতো’’তি ৱদন্তি. অপৰে পন ‘‘একৱচনেনপি ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৱা’তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. উভযত্থাপি অস্স ৱচনস্স ইধ ৱচনে অপুব্বং পযোজনং ন দিস্সতি, তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং ইমস্মিং ঠানে ‘‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৱ হোতী’’তি ইদং পদং ন ৱুত্তং.
‘‘অত্তনো সন্তকভাৱতো মোচেত্ৱা ঠপিতং সন্ধায মহাপচ্চৰিযং অনাপত্তি ৱুত্তা’’তি ৱদন্তি. ইমিনা ভেসজ্জং চেতাপেস্সামি, ইদং মাতুযা দস্সামীতি ঠপেন্তেন অধিট্ঠাতব্বং, ইদং ভেসজ্জস্স, ইদং মাতুযাতি ৱিস্সজ্জেত্ৱা সকসন্তকভাৱতো মোচিতে অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থীতি অধিপ্পাযো. সেনাসনপৰিক্খাৰত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণেতি এত্থ ‘‘অনিৱাসেত্ৱা অপাৰুপিত্ৱা চ কেৱলং মঞ্চপীঠেসুযেৱ অত্থৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিযমানং পচ্চত্থৰণং অত্তনো সন্তকম্পি অনধিট্ঠাতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. হেট্ঠা পন ‘‘পচ্চত্থৰণম্পি অধিট্ঠাতব্বমেৱা’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা অত্তনো সন্তকং অধিট্ঠাতব্বমেৱাতি অম্হাকং খন্তি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং.
‘‘হীনাযাৱত্তনেনাতি সিক্খং অপ্পচ্চক্খায গিহিভাৱূপগমনেনা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং, তং যুত্তং অঞ্ঞস্স দানে ৱিয চীৱৰে নিৰালযভাৱেনেৱ পৰিচ্চত্তত্তা. কেচি পন ‘‘হীনাযাৱত্তনেনাতি ভিক্খুনিযা গিহিভাৱূপগমনেনা’’তি এৱমত্থং গহেত্ৱা ‘‘ভিক্খু পন ৱিব্ভমন্তোপি যাৱ সিক্খং ন পচ্চক্খাতি, তাৱ ভিক্খুযেৱাতি অধিট্ঠানং ন ৱিজহতী’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং ‘‘ভিক্খুনিযা হীনাযাৱত্তনেনা’’তি ৱিসেসেত্ৱা অৱুত্তত্তা. ভিক্খুনিযা হি গিহিভাৱূপগমনে অধিট্ঠানৱিজহনং ৱিসুং ৱত্তব্বং নত্থি তস্সা ৱিব্ভমনেনেৱ অস্সমণীভাৱতো. সিক্খাপচ্চক্খানেনাতি পন ইদং সচে ভিক্খুলিঙ্গে ঠিতোৱ সিক্খং পচ্চক্খাতি, তস্স কাযলগ্গম্পি চীৱৰং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. কনিট্ঠঙ্গুলিনখৱসেনাতি হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদং দস্সেতি. পমাণচীৱৰস্সাতি পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ৱুত্তং. দ্ৱে চীৱৰানি পাৰুপন্তস্সাতি অন্তৰঘৰপ্পৱেসনত্থায সুপ্পটিচ্ছন্নসিক্খাপদে ৱুত্তনযেন সঙ্ঘাটিং উত্তৰাসঙ্গঞ্চ একতো কত্ৱা পাৰুপন্তস্স. সঙ্ঘৰিতট্ঠানেতি দ্ৱীসুপি অন্তেসু সঙ্ঘৰিতট্ঠানে. এস নযোতি ইমিনা পমাণযুত্তেসু যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৱিজহতি, মহন্তেসু পন ততো পৰেন ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ৱিজহতীতি অযমত্থো দস্সিতো. সব্বেসূতি তিচীৱৰাদিভেদেসু সব্বচীৱৰেসু.
অঞ্ঞং পচ্ছিমপ্পমাণং নাম নত্থীতি সুত্তে আগতং নত্থীতি অধিপ্পাযো. ইদানি তমেৱ ৱিভাৱেতুং ‘‘যঞ্হী’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘তং অতিক্কমযতো ছেদনকং পাচিত্তিয’’ন্তি ৱুত্তত্তা আহ ‘‘ততো উত্তৰি পটিসিদ্ধত্তা’’তি. তং ন সমেতীতি পৰিক্খাৰচোড়স্স ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমং পচ্ছিমপ্পমাণন্তি গহেত্ৱা ইতৰেসং তিচীৱৰাদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিভেদং পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ‘‘এস নযো’’তিআদিৱচনং ন সমেতি তাদিসস্স পচ্ছিমপ্পমাণস্স সুত্তে অভাৱতোতি অধিপ্পাযো. অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তৱচনং ন সমেতীতি ইমিনাৱ পটিক্খেপেন ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমস্স অন্তো যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি অযম্পি নযো পটিক্খিত্তোযেৱাতি দট্ঠব্বং. তিচীৱৰঞ্হি ঠপেত্ৱা সেসচীৱৰেসু ছিদ্দেন অধিট্ঠানৱিজহনং নাম নত্থি, তস্মা অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতেসু সেসচীৱৰেসু ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমং অপ্পহোন্তং কত্ৱা খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্নেসুপি অধিট্ঠানৱিজহনং নত্থি. সচে পন অধিট্ঠানতো পুব্বেযেৱ তাদিসং হোতি, অচীৱৰত্তা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. খুদ্দকং চীৱৰন্তি মুট্ঠিপঞ্চকাদিভেদপ্পমাণতো অনূনমেৱ খুদ্দকচীৱৰং. মহন্তং ৱা খুদ্দকং কৰোতীতি এত্থ তিণ্ণং চীৱৰানং চতূসু পস্সেসু যস্মিং পদেসে ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ৱিজহতি, তস্মিং পদেসে সমন্ততো ছিন্দিত্ৱা খুদ্দকং কৰোন্তস্স অধিট্ঠানং ন ৱিজহতীতি অধিপ্পাযো.
সম্মুখাৱিকপ্পনা পৰম্মুখাৱিকপ্পনাতি এত্থ সম্মুখেন ৱিকপ্পনা পৰম্মুখেন ৱিকপ্পনাতি এৱমত্থো গহেতব্বো. সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱন্তি আসন্নদূৰভাৱং. আসন্নদূৰভাৱো চ অধিট্ঠানে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তীতি এত্থ অধিট্ঠানস্সপি অন্তোগধত্তা সচে সঙ্ঘাটিআদিনামেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুকামো হোতি, অধিট্ঠানং কাতব্বং. নো চে, ন কাতব্বং, ৱিকপ্পনমেৱ পমাণং, তস্মা অতিৰেকচীৱৰং নাম ন হোতি. মিত্তোতি দড়্হমিত্তো. সন্দিট্ঠোতি দিট্ঠমিত্তো নাতিদড়্হমিত্তো. ৱিকপ্পিতৱিকপ্পনা নামেসা ৱট্টতীতি অধিট্ঠিতঅধিট্ঠানং ৱিযাতি অধিপ্পাযো অৱিসেসেন ৱুত্তৱচনন্তি তিচীৱৰাদিং অধিট্ঠেতি, ৱস্সিকসাটিকং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিঞ্চ ৱিকপ্পেতীতি অৱত্ৱা সব্বচীৱৰানং অৱিসেসেন ৱিকপ্পেতীতি ৱুত্তৱচনং. তিচীৱৰসঙ্খেপেনাতি তিচীৱৰনীহাৰেন, সঙ্ঘাটিআদিঅধিট্ঠানৱসেনাতি ৱুত্তং হোতি.
তুয্হং দেমীতিআদীসু ‘‘তস্মিং কালে ন গণ্হিতুকামোপি সচে ন পটিক্খিপতি, পুন গণ্হিতুকামতায সতি গহেতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. ইত্থন্নামস্সাতি পৰম্মুখে ঠিতং সন্ধায ৱদতি. ‘‘তুয্হং গণ্হাহী’’তি ৱুত্তে ‘‘ময্হং গণ্হামী’’তি ৱদতি, সুদিন্নং সুগ্গহিতঞ্চাতি এত্থ ‘‘যথা পৰতো ‘তৱ সন্তকং কৰোহী’তি ৱুত্তে দুদ্দিন্নম্পি ‘সাধু, ভন্তে, ময্হং গণ্হামী’তি ৱচনেন ‘সুগ্গহিতং হোতী’তি ৱুত্তং, এৱমিধাপি ‘তুয্হং গণ্হাহী’তি ৱুত্তে সুদিন্নত্তা ‘ময্হং গণ্হামী’তি অৱুত্তেপি ‘সুদিন্নমেৱা’’’তি ৱদন্তি. ‘‘গণ্হাহীতি চ আণত্তিযা গহণস্স তপ্পটিবদ্ধতাকৰণৱসেন পৱত্তত্তা তদা গণ্হামীতি চিত্তে অনুপ্পাদিতে পচ্ছা গহেতুং ন লভতী’’তি ৱদন্তি.
তং ন যুজ্জতীতি ৱিনযকম্মস্স কৰণৱসেন গহেত্ৱা দিন্নত্তা ৱুত্তং. সচে পন পৰো সচ্চতোযেৱ ৱিস্সাসং গণ্হাতি, পুন কেনচি কাৰণেন তেন দিন্নং তস্স ন ৱট্টতীতি নত্থি. নিস্সগ্গিযং পন চীৱৰং জানিত্ৱা ৱা অজানিত্ৱা ৱা গণ্হন্তং ‘‘মা গণ্হাহী’’তি নিৱাৰণত্থং ৱুত্তং. কাযৱাচাহি কত্তব্বঅধিট্ঠানৱিকপ্পনানং অকতত্তা হোতীতি আহ ‘‘কাযৱাচাতো সমুট্ঠাতী’’তি. চীৱৰস্স অত্তনো সন্তকতা, জাতিপ্পমাণযুত্ততা, ছিন্নপলিবোধভাৱো, অতিৰেকচীৱৰতা, দসাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
পঠমকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. উদোসিতসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৭১-৪৭৩. দুতিযে অথানন্দত্থেৰো কথং ওকাসং পটিলভতি, কিং কৰোন্তো চ আহিণ্ডতীতি আহ ‘‘থেৰো কিৰা’’তিআদি. অৱিপ্পৱাসেতি নিমিত্তত্থে ভুম্মং, অৱিপ্পৱাসত্থন্তি অত্থো, ৱিপ্পৱাসপচ্চযা যা আপত্তি, তদভাৱত্থন্তি ৱুত্তং হোতি.
৪৭৫-৪৭৬. এৱং ছিন্নপলিবোধোতি এৱং ইমেহি চীৱৰনিট্ঠানকথিনুব্ভাৰেহি ছিন্নপলিবোধো. অধিট্ঠিতেসূতি তিচীৱৰাধিট্ঠাননযেন অধিট্ঠিতেসু. তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱুত্থো হোতীতি ‘‘ৰুক্খো ছিন্নো, পটো দড্ঢো’’তিআদীসু ৱিয অৱযৱেপি সমুদাযৱোহাৰো লব্ভতীতি ৱুত্তং.
৪৭৭-৪৭৮. পৰিখায ৱা পৰিক্খিত্তোতি ইমিনা চ সমন্তা নদীতড়াকাদিউদকেন পৰিক্খিত্তোপি পৰিক্খিত্তোযেৱাতি দস্সেতি. এত্তাৱতাতি ‘‘পৰিক্খিত্তো’’তি ইমিনা ৱচনেন. আকাসে অৰুণং উট্ঠাপেতীতি ঘৰস্স উপৰি আকাসে অড্ঢতেয্যৰতনপ্পমাণং অতিক্কমিত্ৱা অৰুণং উট্ঠাপেতি. ঘৰং নিৱেসনুদোসিতাদিলক্খণমেৱ, ন পন পাটিযেক্কং ঘৰং নাম অত্থীতি আহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি.
৪৭৯. পাড়িযং ৱুত্তনযেন ‘‘সভাযে’’তি অৱত্ৱা ‘‘সভায’’ন্তি পচ্চত্তৱচনং সভায-সদ্দস্স নপুংসকলিঙ্গতাৱিভাৱনত্থং ৱুত্তং. সভা-সদ্দপৰিযাযোপি হি সভায-সদ্দো নপুংসকলিঙ্গযুত্তো ইধ ৱুত্তোতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘লিঙ্গব্যত্তযেন সভা ৱুত্তা’’তি আহ. চীৱৰহত্থপাসে ৱসিতব্বং নত্থীতি চীৱৰহত্থপাসেযেৱ ৱসিতব্বন্তি নত্থি. যং তস্সা…পে… ন ৱিজহিতব্বন্তি এত্থ তস্সা ৱীথিযা সম্মুখট্ঠানে সভাযদ্ৱাৰানং গহণেনেৱ তত্থ সব্বানিপি গেহানি সা চ অন্তৰৱীথি গহিতাযেৱ হোতি. অতিহৰিত্ৱা ঘৰে নিক্খিপতীতি তং ৱীথিং মুঞ্চিত্ৱা ঠিতে অঞ্ঞস্মিং ঘৰে নিক্খিপতি. পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা হত্থপাসেতি ঘৰস্স হত্থপাসং সন্ধায ৱদতি.
নিৱেসনাদীসু পৰিক্খিত্ততায একূপচাৰতা, অপৰিক্খিত্ততায নানূপচাৰতা চ ৱেদিতব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘এতেনেৱুপাযেনা’’তিআদিমাহ. নিৱেসনাদীনি গামতো বহি সন্নিৱিট্ঠানি গহিতানীতি ৱেদিতব্বং. অন্তোগামে ঠিতানঞ্হি গামগ্গহণেন গহিতত্তা গামপৰিহাৰোযেৱাতি. সব্বত্থাপীতি গামাদীসু অজ্ঝোকাসপৰিযন্তেসু পন্নৰসসু. পৰিক্খেপাদিৱসেনাতি এত্থ আদি-সদ্দেন অপৰিক্খেপস্সেৱ গহণং ৱেদিতব্বং, ন এককুলাদীনম্পি.
৪৮০-৪৮৭. ওৱৰকো নাম গব্ভস্স অব্ভন্তৰে অঞ্ঞো গব্ভোতিপি ৱদন্তি. মুণ্ডচ্ছদনপাসাদোতি চন্দিকঙ্গণযুত্তো পাসাদো.
৪৮৯. সত্থোতি জঙ্ঘসত্থো সকটসত্থো ৱা. পৰিযাদিযিত্ৱাতি ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা. ৱুত্তমেৱত্থং ৱিভাৱেতি ‘‘অন্তোপৱিট্ঠেন…পে… ঠিতো হোতী’’তি. তত্থ অন্তোপৱিট্ঠেনাতি গামস্স নদিযা ৱা অন্তোপৱিট্ঠেন. নদীপৰিহাৰো চ লব্ভতীতি এত্থ ‘‘ৱিসুং নদীপৰিহাৰস্স অৱুত্তত্তা গামাদীহি অঞ্ঞত্থ ৱিয চীৱৰহত্থপাসোযেৱ নদীপৰিহাৰো’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. ৱিহাৰসীমন্তি অৱিপ্পৱাসসীমং সন্ধাযাহ. ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ৱসিতব্বন্তি অন্তোসীমায যত্থ কত্থচি ৱসিতব্বং. সত্থসমীপেযেৱাতি ইদং যথাৱুত্তঅব্ভন্তৰপৰিচ্ছেদৱসেন ৱুত্তং. পাড়িযং নানাকুলস্স সত্থো হোতি, সত্থে চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা হত্থপাসা ন ৱিজহিতব্বন্তি এত্থ হত্থপাসো নাম সত্থস্স হত্থপাসোতি ৱেদিতব্বং.
৪৯০. এককুলস্স খেত্তেতি অপৰিক্খিত্তং সন্ধায ৱদতি. যস্মা ‘‘নানাকুলস্স পৰিক্খিত্তে খেত্তে চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা খেত্তদ্ৱাৰমূলে ৱা তস্স হত্থপাসে ৱা ৱত্থব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, তস্মা দ্ৱাৰমূলতো অঞ্ঞত্থ অন্তোখেত্তেপি ৱসন্তেন চীৱৰং হত্থপাসে কত্ৱাযেৱ ৱসিতব্বং.
৪৯১-৪৯৪. ‘‘ৱিহাৰো নাম সপৰিক্খিত্তো ৱা অপৰিক্খিত্তো ৱা সকলো আৱাসো’’তি ৱদন্তি. যস্মিং ৱিহাৰেতি এত্থ পন একং গেহমেৱ ৱুত্তং. এককুলনানাকুলসন্তকতা চেত্থ কাৰাপকানং ৱসেন ৱেদিতব্বা. ছাযায ফুট্ঠোকাসস্স অন্তো এৱাতি যদা মহাৱীথিযং উজুকমেৱ গচ্ছন্তং সূৰিযমণ্ডলং মজ্ঝন্হিকং পাপুণাতি, তদা যং ওকাসং ছাযা ফৰতি, তং সন্ধায ৱুত্তং. অগমনপথেতি যং তদহেৱ গন্ত্ৱা পুন আগন্তুং সক্কা ন হোতি, তাদিসং সন্ধায ৱুত্তং.
৪৯৫. নদিং ওতৰতীতি হত্থপাসং মুঞ্চিত্ৱা ওতৰতি. ন আপজ্জতীতি পৰিভোগপচ্চযা দুক্কটং নাপজ্জতি. তেনাহ ‘‘সো হী’’তিআদি. অপৰিভোগাৰহত্তাতি ইমিনাৱ নিস্সগ্গিযচীৱৰং অনিস্সজ্জেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স দুক্কটং অচিত্তকন্তি সিদ্ধং. একং পাৰুপিত্ৱা একং অংসকূটে ঠপেত্ৱা গন্তব্বন্তি ইদং বহূনং সঞ্চাৰট্ঠানে এৱং অকত্ৱা গমনং ন সাৰুপ্পন্তি কত্ৱা ৱুত্তং. বহিগামে ঠপেত্ৱা…পে… ৱিনযকম্মং কাতব্বন্তি ৱুত্তত্তা অধিট্ঠানে ৱিয পৰম্মুখা ঠিতম্পি নিস্সগ্গিযং চীৱৰং নিস্সজ্জিতুং নিস্সট্ঠচীৱৰঞ্চ দাতুং ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং.
গমনে সউস্সাহত্তা ‘‘নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি ৱুত্তং. মুহুত্তং সযিত্ৱা…পে… নিস্সযো চ পটিপ্পস্সম্ভতীতি এত্থ ‘‘উস্সাহে অপৰিচ্চত্তেপি গমনস্স উপচ্ছিন্নত্তা পুন উট্ঠায সউস্সাহং গচ্ছন্তানম্পি অন্তৰা অৰুণে উট্ঠিতে নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতিযেৱা’’তি ৱদন্তি. পৰতো মুহুত্তং ঠত্ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৱচনং অগ্গহেত্ৱা গতাতি এত্থ সচে এৱং গচ্ছন্তা ‘‘পুৰাৰুণা অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সিস্সামা’’তি উস্সাহং ৱিনাৱ গতা হোন্তি, অৰুণুগ্গমনে নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধি ন ৱত্তব্বা পঠমতৰংযেৱ পটিপ্পস্সম্ভনতো. অথ ‘‘পুৰাৰুণা পস্সিস্সামা’’তি সউস্সাহাৱ গচ্ছন্তি, নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিযেৱ ন ৱত্তব্বা. এৱঞ্চ সতি ‘‘সহ অৰুণুগ্গমনা নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি কস্মা ৱুত্তং? ৱুচ্চতে – সউস্সহত্তা পঠমতৰং পটিপ্পস্সদ্ধি ন ৱুত্তা. সতিপি চ উস্সাহভাৱে একতো গমনস্স উপচ্ছিন্নত্তা ‘‘মুহুত্তং ঠত্ৱা’’তি এত্থ ৱিয সহ অৰুণুগ্গমনা পটিপ্পস্সদ্ধিযেৱ ৱুত্তা.
অন্তোসীমাযং গামন্তি অৱিপ্পৱাসসীমাসম্মুতিযা পচ্ছা পতিট্ঠাপিতগামং সন্ধায ৱদতি গামং অন্তো কত্ৱা অৱিপ্পৱাসসীমাসম্মুতিযা অভাৱতো. নেৱ চীৱৰানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তীতি অৱিপ্পৱাসসীমাভাৱতো ৱুত্তং, ন নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতীতি সউস্সাহভাৱতো. অন্তৰামগ্গেযেৱ চ নেসং অৰুণং উগ্গচ্ছতীতি ধম্মং সুত্ৱা আগচ্ছন্তানং অৰুণং উগ্গচ্ছতি. অস্সতিযা গচ্ছতীতি অস্সতিযা অত্তনো চীৱৰং অপচ্চুদ্ধৰিত্ৱা থেৰস্স চীৱৰং অপচ্চুদ্ধৰাপেত্ৱা গচ্ছতি. এৱং গতে তস্মিং পচ্ছা থেৰেন সৰিত্ৱা পটিপজ্জিতব্বৱিধিং দস্সেতি ‘‘অত্তনো চীৱৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা দহৰস্স চীৱৰং ৱিস্সাসেন গহেত্ৱা ঠপেতব্ব’’ন্তি. গন্ত্ৱা ৱত্তব্বোতি আগতকিচ্চং নিট্ঠপেত্ৱা ৱিহাৰং গতেন পটিপজ্জিতব্বৱিধিং দস্সেতি. অনধিট্ঠিতচীৱৰতা, অনত্থতকথিনতা, অলদ্ধসম্মুতিতা, ৰত্তিৱিপ্পৱাসোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
উদোসিতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ততিযকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৯৭-৪৯৯. ততিযে পাড়িযং চীৱৰপচ্চাসা নিক্খিপিতুন্তি এত্থ চীৱৰপচ্চাসায সতিযা নিক্খিপিতুন্তি এৱমত্থো গহেতব্বো. ভণ্ডিকাবদ্ধানি ভণ্ডিকবদ্ধানীতিপি পঠন্তি, ভণ্ডিকং কত্ৱা বদ্ধানীতি অত্থো. নিট্ঠিতচীৱৰস্মিং ভিক্খুনাতি এত্থ পুৰিমসিক্খাপদে ৱিয সামিৱসেনেৱ কৰণৱচনস্স অত্থো ৱেদিতব্বো.
৫০০. অনত্থতে কথিনে চীৱৰমাসে ভিক্খুনো উপ্পন্নচীৱৰং অনধিট্ঠিতং অৱিকপ্পিতং তস্মিং মাসে ঠপেতুং ৱট্টতীতি আহ ‘‘একং পচ্ছিমকত্তিকমাসং ঠপেত্ৱা’’তি. কেচি পন ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্নং, এতং অকালচীৱৰন্তি ৱচনতো অনত্থতে কথিনে পচ্ছিমকত্তিকমাসসঙ্খাতে চীৱৰমাসে উপ্পন্নচীৱৰস্সপি পচ্চাসাচীৱৰে অসতি দসাহপৰিহাৰোযেৱ, ততো পৰং ঠপেতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি. তথা হি অচ্চেকচীৱৰসিক্খাপদট্ঠকথাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৪৬-৬৪৯ আদযো) ‘‘পৱাৰণমাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিযং উপ্পন্নস্স অচ্চেকচীৱৰস্স অনত্থতে কথিনে একাদসদিৱসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে একাদসদিৱসাধিকা পঞ্চ মাসা পৰিহাৰো’’তি ৱুত্তং. তমেৱ চ পৰিহাৰং সন্ধায ‘‘ছট্ঠিতো পট্ঠায পন উপ্পন্নং অনচ্চেকচীৱৰম্পি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ঠপিতচীৱৰম্পি এতং পৰিহাৰং লভতিযেৱা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৪৬-৬৪৯) ৱুত্তং. তস্মা চীৱৰমাসে দসাহতো পৰম্পি অনধিট্ঠিতং অৱিকপ্পিতম্পি ঠপেতুং ৱট্টতি.
যদি এৱং ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্নং, এতং অকালচীৱৰ’’ন্তি ইদং কস্মা ৱুত্তন্তি চে? অকালচীৱৰসামঞ্ঞতো অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তং পঠমানিযতে সোতস্স ৰহো ৱিয. একাদসমাসে সত্তমাসে চ উপ্পন্নঞ্হি চীৱৰং ৱুত্থৱস্সেহি সেসেহি চ সম্মুখীভূতেহি ভাজেতুং লব্ভতীতি অকালচীৱৰং নাম জাতং. কালে পন ‘‘সঙ্ঘস্স ইদং অকালচীৱৰং দম্মী’’তি অনুদ্দিসিত্ৱা ‘‘সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দিন্নং ৱুত্থৱস্সেহিযেৱ ভাজেতব্বং, ন অঞ্ঞেহীতি কালচীৱৰন্তি ৱুচ্চতি. আদিস্স দিন্নং পন সম্মুখীভূতেহি সব্বেহিযেৱ ভাজেতব্বন্তি অকালচীৱৰং, তস্মা কালেপি আদিস্স দিন্নস্স ৱুত্থৱস্সেহি সেসেহি চ সম্পত্তেহি ভাজনীযত্তা অকালচীৱৰসামঞ্ঞতো ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্নং, এতং অকালচীৱৰ’’ন্তি অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তং. যদি এৱং ‘‘একপুগ্গলস্স ৱা ইদং তুয্হং দম্মীতি দিন্ন’’ন্তি কস্মা ৱুত্তং. ন হি পুগ্গলস্স আদিস্স দিন্নং কেনচি ভাজনীযং হোতীতি? নাযং ৱিৰোধো আদিস্স ৱচনসামঞ্ঞতো লব্ভমানমত্থং দস্সেতুং তথা ৱুত্তত্তা.
এৱং পন অৱত্ৱাতি ‘‘ততো চে উত্তৰি’’ন্তি ইমস্স ‘‘মাসপৰমতো উত্তৰি’’ন্তি পদভাজনং অৱত্ৱা. তাৱ উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৱৰন্তি পচ্চত্তৱচনং ‘‘অত্তনো গতিকং কৰোতী’’তি কৰণকিৰিযায কত্তুভাৱতো. অন্তৰা উপ্পন্নঞ্হি পচ্চাসাচীৱৰং মাসপৰমং মূলচীৱৰং ঠপেতুং অদত্ৱা অত্তনো দসাহপৰমতায এৱ পৰিচ্ছিন্দতীতি অত্তনো গতিকং কৰোতি. ততো উদ্ধং মূলচীৱৰন্তি এত্থ পন মূলচীৱৰন্তি পচ্চত্তৱচনং. ৱীসতিমদিৱসতো উদ্ধঞ্হি উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৱৰং দসাহপৰমং গন্তুং অদত্ৱা মূলচীৱৰং অত্তনা সদ্ধিং কৰণসম্বন্ধতামত্তেন সককালৱসেন পৰিচ্ছিন্দতীতি অত্তনো গতিকং কৰোতি. পচ্চাসাচীৱৰে পন লভিত্ৱা ৱিসুং ঠপেন্তস্স দসাহং অনতিক্কন্তে নত্থি তপ্পচ্চযা আপত্তি. পাড়িযং দসাহা কাৰেতব্বন্তি এত্থ দসাহাতি কৰণত্থে নিস্সক্কৱচনং, দসাহেনাতি অত্থো. পঞ্চাহুপ্পন্নেতিআদিং ৰস্সং কত্ৱাপি পঠন্তি. একৱীসে উপ্পন্নে…পে… নৱাহা কাৰেতব্বন্তিআদি পচ্চাসাচীৱৰস্স উপ্পন্নদিৱসং ঠপেত্ৱা ৱুত্তং.
অঞ্ঞং পচ্চাসাচীৱৰং…পে… কাৰেতব্বন্তি ইদং সতিযা এৱ পচ্চাসায ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সচে পন ‘‘ইতো পট্ঠায চীৱৰং ন লভিস্সামী’’তি পচ্চাসা উপচ্ছিন্না, মূলচীৱৰম্পি দসাহং চে সম্পত্তং, তদহেৱ অধিট্ঠাতব্বং. পচ্চাসাচীৱৰম্পি পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতব্বন্তি পঠমতৰং উপ্পন্নং ৱিসভাগপচ্চাসাচীৱৰং সন্ধায ৱদতি. অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি অঞ্ঞং অঞ্ঞং, অযমেৱ ৱা পাঠো. অঙ্গং পনেত্থ পঠমকথিনে ৱুত্তসদিসমেৱ. কেৱলঞ্হি তত্থ দসাহাতিক্কমো, ইধ মাসাতিক্কমোতি অযং ৱিসেসো.
ততিযকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পুৰাণচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫০৩. চতুত্থে ভত্তৱিস্সগ্গন্তি পাড়িপদস্স ভত্তকিচ্চন্তি অত্থো ৱেদিতব্বো, ‘‘ভত্তসংৱিধান’’ন্তিপি কেচি. তত্থ নাম ত্ৱন্তি ইমস্সপি সো নাম ত্ৱন্তি অত্থো ৱেদিতব্বো, ‘‘তায নাম ত্ৱ’’ন্তি কেচি.
৫০৫. পিতা চ মাতা চ পিতৰো, পিতূনং পিতৰো পিতামহা, তেসংযেৱ যুগো পিতামহযুগো, তস্মা যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা পিতামহদ্ৱন্দাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এৱঞ্হি পিতামহগ্গহণেনেৱ মাতামহোপি গহিতোতি. ‘‘যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা’’তি ৱচনতো হেট্ঠা চ উদ্ধঞ্চ অট্ঠমযুগো ঞাতি নাম ন হোতি. দেসনামুখমেৱ চেতন্তি পিতামহযুগাতি পিতামহ-গ্গহণং দেসনামুখং পিতামহীমাতামহীআদীনম্পি অধিপ্পেতত্তা. পিতু মাতা পিতামহী. মাতু পিতা মাতামহো. মাতু মাতা মাতামহী. এত্থ কিঞ্চাপি পঞ্চসতসাকিযানীনং ৱসেন ভিক্খুভাৱে ঠত্ৱা পৰিৱত্তলিঙ্গায ভিক্খুনিযা চ ৱসেন একতোউপসম্পন্না ভিক্খুনী লব্ভতি, তথাপি পকতিনিযামেনেৱ দস্সেতুং ‘‘ভিক্খুনী নাম উভতোসঙ্ঘে উপসম্পন্না’’তি ৱুত্তং. ‘‘কপ্পং কত্ৱাতি ৱচনতো দিন্নকপ্পমেৱ পাচিত্তিযং জনেতী’’তি ৱদন্তি. ‘‘পুৰাণচীৱৰং নাম সকিং নিৱত্থম্পি সকিং পাৰুতম্পী’’তি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি আহ ‘‘অন্তমসো পৰিভোগসীসেনা’’তিআদি. ‘‘কাযেন ফুসিত্ৱা পৰিভোগোযেৱ পৰিভোগো নামা’’তি কুৰুন্দিযং অধিপ্পাযো.
৫০৬. কাযৱিকাৰং কত্ৱাতি ইদং যাৱ ‘‘ওৰতো ঠপেতী’’তি পদং, তাৱ সব্বপদেসু সম্বন্ধিতব্বং. যথা সা ‘‘ধোৱাপেতুকামো অয’’ন্তি জানাতি, এৱং কাযৱিকাৰং কত্ৱাতি অত্থো. ‘‘কাযৱিকাৰং কত্ৱা’’তি ৱচনতো কাযৱাচাহি কঞ্চি ৱিকাৰং অকত্ৱা হত্থেন হত্থে দেন্তস্সপি অনাপত্তি. অন্তোদ্ৱাদসহত্থে ওকাসেতি ইদং ৱিসেসনং যথাসম্ভৱং যোজেতব্বং. তথা হি হত্থেন হত্থে দেন্তস্স পাদমূলে চ ঠপেত্ৱা দেন্তস্স ‘‘অন্তোদ্ৱাদসহত্থে ওকাসে’’তি ইদং ৱত্তব্বন্তি নত্থি অঞ্ঞথা অসম্ভৱতো. সতি হি সম্ভৱে ব্যভিচাৰে চ ৱিসেসনং সাত্থকং হোতি. উপৰি ‘‘খিপতী’’তিআদীনি পন সন্ধায ইদং ৱিসেসনং ৱুত্তং, তস্মা অন্তোদ্ৱাদসহত্থে ওকাসে ঠত্ৱা উপৰি খিপন্তস্স অঞ্ঞস্স হত্থে পেসেন্তস্স চ আপত্তি. উপচাৰং পন মুঞ্চিত্ৱা কাযৱাচাহি ৱিকাৰং কত্ৱা আণাপেন্তস্সপি অনাপত্তি. উপচাৰেতি অন্তোদ্ৱাদসহত্থমেৱ ওকাসং ৱদতি. উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱাতি দ্ৱাদসহত্থূপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা.
একেন ৱত্থুনাতি পঠমং কত্ৱা নিট্ঠাপিতং সন্ধায ৱুত্তং. ৰজনে অনাপত্তীতি ৰজনং পচ্চাসীসন্তস্সপি ‘‘ধোৱিত্ৱা আনেহী’’তি ৱুত্তত্তা অনাপত্তি অনাণত্তিযা কতত্তা. ‘‘অৱুত্তা ধোৱতী’’তি ইমিনা ‘‘অৱুত্তা ৰজতি, অৱুত্তা আকোটেতী’’তি ইদম্পি ৱুত্তমেৱ হোতীতি আহ – ‘‘অৱুত্তা ধোৱতীতি ইমিনা লক্খণেন অনাপত্তী’’তি. সম্বহুলা আপত্তিযো আপজ্জতীতি পাচিত্তিযেন সদ্ধিং দ্ৱে দুক্কটানি আপজ্জতি. যথাৱত্থুকমেৱাতি নিস্সগ্গিযমেৱাতি অত্থো. পঞ্চ সতানি পৰিমাণমেতাসন্তি পঞ্চসতা.
৫০৭. চীৱৰং ধোৱাতি…পে… আণাপেন্তস্সাতি এত্থ তায ধোৱনং পচ্চাসীসন্তস্সপি অনাপত্তি. পুৰাণচীৱৰতা, উপচাৰে ঠত্ৱা অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা আণাপনং, তস্সা ধোৱনাদীনি চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পুৰাণচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চীৱৰপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫০৮. পঞ্চমে অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদেতি গণম্হা ওহীযনসিক্খাপদে অপঞ্ঞত্তে. ৱিহাৰৱাৰন্তি ৱিহাৰপটিজগ্গনৱাৰং. কোট্ঠাসসম্পত্তীতি সকলা অঙ্গপচ্চঙ্গসম্পত্তি. সব্বপৰিযন্তন্তি ছট্ঠস্স অঞ্ঞচীৱৰস্স অভাৱা পঞ্চন্নং চীৱৰানং একমেকং সব্বেসং পৰিযন্তন্তি সব্বপৰিযন্তং. অন্তৰৱাসকাদীসু হি পঞ্চসু একমেকং অঞ্ঞস্স ছট্ঠস্স অভাৱা পঞ্চন্নং অন্তমেৱ হোতি. অথৱা পঞ্চসু চীৱৰেসু একমেকং অত্তনো অঞ্ঞস্স দুতিযস্স অভাৱা অন্তমেৱ হোতীতি সব্বমেৱ পৰিযন্তন্তি সব্বপৰিযন্তং, সব্বসো ৱা পৰিযন্তন্তি সব্বপৰিযন্তং. তেনাহ – ‘‘অঞ্ঞং…পে… নত্থী’’তি. যথা তস্স মনোৰথো ন পূৰতীতি ‘‘সৰীৰপাৰিপূৰিং পস্সিস্সামী’’তি তস্স উপ্পন্নো মনোৰথো যথা ন পূৰতি. এৱং হত্থতলেযেৱ দস্সেত্ৱাতি সৰীৰং অদস্সেত্ৱাৱ দাতব্বচীৱৰং হত্থতলে ‘‘হন্দা’’তি দস্সেত্ৱা.
৫১০. ৱিহত্থতাযাতি ৱিহতহত্থতায, অগণতায অপ্পচ্চযতায অপ্পটিসৰণতাযাতি ৱুত্তং হোতি. সমভিতুন্নত্তাতি পীড়িতত্তা. পৰিৱত্তেতব্বং পৰিৱত্তং, পৰিৱত্তমেৱ পাৰিৱত্তকং, পৰিৱত্তেত্ৱা দীযমানন্তি অত্থো.
৫১২. উপচাৰেতি দ্ৱাদসহত্থূপচাৰং সন্ধায ৱদতি. উপচাৰং ৱা মুঞ্চিত্ৱা খিপন্তীতি দ্ৱাদসহত্থং মুঞ্চিত্ৱা ওৰতো ঠপেন্তি, ন পুৰিমসিক্খাপদে ৱিয দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰেযেৱাতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞত্ৰ পাৰিৱত্তকাতি যং অন্তমসো হৰীতকখণ্ডম্পি দত্ৱা ৱা দস্সামীতি আভোগং কত্ৱা ৱা পাৰিৱত্তকং গণ্হাতি, তং ঠপেত্ৱা. অচিত্তকভাৱেন ন সমেতীতি যথা অঞ্ঞাতিকায ঞাতিকসঞ্ঞিস্স ৱেমতিকস্স চ গণ্হতো অচিত্তকত্তা আপত্তি, এৱমিধাপি ‘‘ভিক্খুনিযা সন্তকং ইদ’’ন্তি অজানিত্ৱা গণ্হতোপি আপত্তিযেৱাতি অধিপ্পাযো. ৱস্সাৱাসিকং দেতীতি পুগ্গলিকং কত্ৱা দেতি. পংসুকূলং অত্তনো অত্থায ঠপিতভাৱং জানিত্ৱা গণ্হন্তেনপি অঞ্ঞস্স সন্তকং গহিতং নাম ন হোতীতি আহ – ‘‘সচে পন সঙ্কাৰকূটাদীসূ’’তিআদি. অসামিকঞ্হি পংসুকূলন্তি ৱুচ্চতি. পংসুকূলং অধিট্ঠহিত্ৱাতি ‘‘অসামিকং ইদ’’ন্তি সঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা. এৱং পন পংসুকূলসঞ্ঞং অনুপ্পাদেত্ৱা গণ্হিতুং ন ৱট্টতি.
৫১৩. অঞ্ঞাতিকায অঞ্ঞাতিকসঞ্ঞীতি তিকপাচিত্তিযন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তীণি পৰিমাণমস্সাতি তিকং, তিকঞ্চ তং পাচিত্তিযঞ্চাতি তিকপাচিত্তিযং, তীণি পাচিত্তিযানীতি অত্থো.
৫১৪. পত্তত্থৱিকাদিং যংকিঞ্চীতি অনধিট্ঠানুপগং সন্ধায ৱদতি. ‘‘চীৱৰং নাম ছন্নং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰং চীৱৰং ৱিকপ্পনুপগং পচ্ছিম’’ন্তি হি ৱুত্তত্তা অধিট্ঠানুপগং যংকিঞ্চি ন ৱট্টতি. তেনেৱাহ – ‘‘ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণ’’ন্তিআদি. যস্মা ভিসিচ্ছৱি মহন্তাপি সেনাসনসঙ্গহিতত্তা চীৱৰসঙ্খ্যং ন গচ্ছতীতি নেৱ অধিট্ঠানুপগা ন ৱিকপ্পনুপগা চ, তস্মা অনধিট্ঠানুপগসামঞ্ঞতো ৱুত্তং. সচেপি মঞ্চপ্পমাণা ভিসিচ্ছৱি হোতি, ৱট্টতিযেৱাতি. কো পন ৱাদো পত্তত্থৱিকাদীসূতি মহতিযাপি তাৱ ভিসিচ্ছৱিযা অনধিট্ঠানুপগত্তা অনাপত্তি, ততো খুদ্দকতৰেসু অনধিট্ঠানুপগেসু পত্তত্থৱিকাদীসু কিমেৱ ৱত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. পটিগ্গহণং কিৰিযা, অপৰিৱত্তনং অকিৰিযা. ৱিকপ্পনুপগচীৱৰতা, পাৰিৱত্তকাভাৱো, অঞ্ঞাতিকায হত্থতো গহণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
চীৱৰপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫১৫. ছট্ঠে পতিকিট্ঠোতি নিহীনো, লামকোতি অত্থো. লোলজাতিকোতি লোলসভাৱো. পটুযেৱ পট্টো. তেনাহ ‘‘ছেকো’’তিআদি. কিস্মিং ৱিযাতি এত্থ ‘‘কিস্মিং ৱিযা’’তি নিপাতৱসেন সমানত্থং ‘‘কিংসু ৱিযা’’তি নিপাতপদন্তি আহ ‘‘কিংসু ৱিযা’’তি, কিং ৱিযাতি অত্থো, দুক্খং ৱিযাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘কিলেসো ৱিযা’’তিআদি. ধম্মৱসেন উপচাৰৱসেন নিমন্তনা ধম্মনিমন্তনাতি পাড়িপদস্স অত্থো ৱেদিতব্বো. সচে পন ‘‘ৱদেয্যাথ, ভন্তে, যেনত্থো’’তি ইদং সচ্চমেৱ ৱুত্তং সিযা, পৱাৰিতোযেৱ হোতি. যস্মা পন পৱাৰেত্ৱাপি অদাতুকামো অপ্পৱাৰিতট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতি, তস্মা ভগৱা পৱাৰিতাপৱাৰিতভাৱং অৱিচাৰেত্ৱা ‘‘ঞাতকো তে, উপনন্দ, অঞ্ঞাতকো’’তি ঞাতকঅঞ্ঞাতকভাৱংযেৱ ৱিচাৰেসি. মুসিংসূতি ৱিলুম্পিংসু.
৫১৭. অনুপুব্বকথাতি অনুপুব্বেন ৱিনিচ্ছযকথা. সেসপৰিক্খাৰানং সদ্ধিৱিহাৰিকেহি গহিতত্তা নিৱাসনপাৰুপনমত্তমেৱ অৱসিট্ঠন্তি আহ ‘‘নিৱাসনপাৰুপনমত্তংযেৱ হৰিত্ৱা’’তি. সদ্ধিৱিহাৰিকানং তাৱ আগমনস্স ৱা অনাগমনস্স ৱা অজাননতায ৱুত্তং ‘‘থেৰেহি নেৱ তাৱ…পে… ভঞ্জিতব্ব’’ন্তি. পৰেসম্পি অত্থায লভন্তীতি অত্তনো চীৱৰং দদমানা সযং সাখাভঙ্গেন পটিচ্ছাদেন্তীতি তেসং অত্থাযপি ভঞ্জিতুং লভন্তি. ‘‘তিণেন ৱা পণ্ণেন ৱা পটিচ্ছাদেত্ৱা আগন্তব্ব’’ন্তি ৱচনতো ঈদিসেসু ভূতগামপাতব্যতাপি অনুঞ্ঞাতাযেৱ হোতীতি আহ – ‘‘নেৱ ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিযং হোতী’’তি. ন তেসং ধাৰণে দুক্কটন্তি তেসং তিত্থিযদ্ধজানং ধাৰণেপি দুক্কটং নত্থি.
যানি চ নেসং ৱত্থানি দেন্তীতি সম্বন্ধো. থেৰানং সযমেৱ দিন্নত্তা ৱুত্তং ‘‘অচ্ছিন্নচীৱৰট্ঠানে ঠিতত্তা’’তি. যদি লদ্ধিং গণ্হাতি, তিত্থিযপক্কন্তকো নাম হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘লদ্ধিং অগ্গহেত্ৱা’’তি. ‘‘নো চে হোতি সঙ্ঘস্স ৱিহাৰচীৱৰং ৱা…পে… আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ইমিনা অন্তৰামগ্গে পৱিট্ঠৱিহাৰতো নিক্খমিত্ৱা অঞ্ঞত্থ অত্তনো অভিৰুচিতট্ঠানং গচ্ছন্তস্স দুক্কটং ৱুত্তং. ইমিনা চ ‘‘যং আৱাসং পঠমং উপগচ্ছতী’’তি ৱুত্তং অন্তৰামগ্গে ঠিতৱিহাৰম্পি সচে নগ্গো হুত্ৱা গচ্ছতি, দুক্কটমেৱাতি ৱেদিতব্বং. যদি এৱং তত্থ কস্মা ন ৱুত্তন্তি চে? অনোকাসত্তা. তত্থ হি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অচ্ছিন্নচীৱৰস্স ৱা…পে… চীৱৰং ৱিঞ্ঞাপেতু’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধেন সঙ্ঘিকম্পি চীৱৰং নিৱাসেতুং পাৰুপিতুঞ্চ অনুজানন্তো ‘‘যং আৱাসং পঠমং…পে… গহেত্ৱা পাৰুপিতু’’ন্তি আহ, তস্মা তত্থ অনোকাসত্তা দুক্কটং ন ৱুত্তং.
ৱিহাৰচীৱৰন্তি সেনাসনচীৱৰং. চিমিলিকাহীতি পটপিলোতিকাহি. তস্স উপৰীতি ভূমত্থৰণস্স উপৰি. ৱিদেসগতেনাতি অঞ্ঞং চীৱৰং অলভিত্ৱা ৱিদেসগতেন. একস্মিং…পে… ঠপেতব্বন্তি এত্থ ‘‘লেসেন গহেত্ৱা অগতত্তা ঠপেন্তেন চ সঙ্ঘিকপৰিভোগেনেৱ ঠপিতত্তা অঞ্ঞস্মিং সেনাসনে নিযমিতম্পি অঞ্ঞত্থ ঠপেতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. পৰিভোগেনেৱাতি অঞ্ঞং চীৱৰং অলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জনেন.
৫১৯-৫২১. পৰিভোগজিণ্ণন্তি যথা তেন চীৱৰেন সৰীৰং পটিচ্ছাদেতুং ন সক্কা, এৱং জিণ্ণং. কপ্পিযৱোহাৰেনাতি কযৱিক্কযাপত্তিতো মোচনত্থং ৱুত্তং. ‘‘ৱিঞ্ঞাপেন্তস্সা’’তি ইমস্সেৱ অত্থং ৱিভাৱেতি ‘‘চেতাপেন্তস্স পৰিৱত্তাপেন্তস্সা’’তি. অত্তনো ধনেন হি ৱিঞ্ঞাপনং নাম পৰিৱত্তনমেৱাতি অধিপ্পাযো. সঙ্ঘৱসেন পৱাৰিতানং ৱিঞ্ঞাপনে ৱত্তং দস্সেতি ‘‘পমাণমেৱ ৱট্টতী’’তি. সঙ্ঘৱসেন হি পৱাৰিতে সব্বেসং সাধাৰণত্তা অধিকং ৱিঞ্ঞাপেতুং ন ৱট্টতি. যং যং পৱাৰেতীতি যং যং চীৱৰাদিং দস্সামীতি পৱাৰেতি. ৱিঞ্ঞাপনকিচ্চং নত্থীতি ৱিনা ৱিঞ্ঞত্তিযা দীযমানত্তা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা কিং কৰিস্সতীতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞস্সত্থাযাতি এত্থাপি ‘‘ঞাতকানং পৱাৰিতান’’ন্তি ইদং অনুৱত্ততিযেৱাতি আহ ‘‘অত্তনো ঞাতকপৱাৰিতে’’তিআদি. ৱিকপ্পনুপগচীৱৰতা, সমযাভাৱো, অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ততুত্তৰিসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫২২. সত্তমে পাড়িযং পগ্গাহিকসালন্তি দুস্সৱাণিজকানং আপণং. ‘‘পগ্গাহিতসাল’’ন্তিপি পঠন্তি.
৫২৩-৫২৪. অভীতি উপসগ্গোতি তস্স ৱিসেসত্থাভাৱং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘হৰিতুন্তি অত্থো’’তি. ৱৰ-সদ্দস্স ইচ্ছাযং ৱত্তমানত্তা আহ ‘‘ইচ্ছাপেয্যা’’তি. দট্ঠু খেমতোতি এত্থ গাথাবন্ধৱসেন অনুনাসিকলোপো দট্ঠব্বো. সঅন্তৰন্তি অন্তৰৱাসকসহিতং. উত্তৰন্তি উত্তৰাসঙ্গং. অস্স চীৱৰস্সাতি সাদিতব্বচীৱৰস্স. অচ্ছিন্নসব্বচীৱৰেনাতি অচ্ছিন্নানি সব্বানি তীণি চীৱৰানি অস্সাতি অচ্ছিন্নসব্বচীৱৰো, তেনাতি অত্থো. যস্স হি অচ্ছিন্দনসমযে তীণি চীৱৰানি সন্নিহিতানি হোন্তি, তানি সব্বানি অচ্ছিন্নানীতি সো ‘‘অচ্ছিন্নসব্বচীৱৰো’’তি ৱুচ্চতি. তেনেৱ ‘‘অচ্ছিন্নসব্বচীৱৰেন তিচীৱৰকেনা’’তি ৱুত্তং. তিচীৱৰকেনাতি হি অচ্ছিন্দনসমযে তিচীৱৰস্স সন্নিহিতভাৱং সন্ধায ৱুত্তং, ন পন ৱিনযতেচীৱৰিকভাৱং ধুতঙ্গতেচীৱৰিকভাৱং ৱা সন্ধায. এৱং পটিপজ্জিতব্বন্তি ‘‘সন্তৰুত্তৰপৰমং তেন ভিক্খুনা ততো চীৱৰং সাদিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তৱিধিনা পটিপজ্জিতব্বং. অঞ্ঞেনাতি অচ্ছিন্নঅসব্বচীৱৰেন. যস্স তীসু চীৱৰেসু একং ৱা দ্ৱে ৱা চীৱৰানি অচ্ছিন্নানি হোন্তি, তেনাতি অত্থো. অঞ্ঞথাপীতি ‘‘সন্তৰুত্তৰপৰম’’ন্তি ৱুত্তৱিধানতো অঞ্ঞথাপি. যস্স হি তীসু দ্ৱে চীৱৰানি অচ্ছিন্নানি হোন্তি, একং সাদিতব্বং. একস্মিং অচ্ছিন্নে ন সাদিতব্বন্তি ন তস্স সন্তৰুত্তৰপৰমসাদিযনং সম্ভৱতি, অযমেৱ চ অত্থো পদভাজনেন ৱিভাৱিতো. তেনাহ ‘‘তং ৱিভাগং দস্সেতু’’ন্তি.
কেচি পন ‘‘তিচীৱৰকেনাতি ৱুত্তত্তা তিচীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়ৱসেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জতো তস্মিং নট্ঠে বহূনিপি গহেতুং লভতী’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. পদভাজনস্স হি অধিপ্পাযং দস্সেন্তেন যস্মা পন ‘‘অচ্ছিন্নসব্বচীৱৰেন…পে… তং ৱিভাগং দস্সেতু’’ন্তি ৱুত্তং, পদভাজনে চ ন তাদিসো অত্থো উপলব্ভতি, তস্মা তং ন গহেতব্বমেৱ. যম্পি মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ততুত্তৰিসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱুত্তং ‘‘যস্স অধিট্ঠিতচীৱৰস্স তীণি নট্ঠানী’’তি, তত্থাপি অধিট্ঠিতগ্গহণং সৰূপকথনমত্তন্তি গহেতব্বং, ন পন তিচীৱৰাধিট্ঠানেন অধিট্ঠিতচীৱৰস্সেৱাতি এৱমত্থো গহেতব্বো পাড়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ তথা অত্থস্স অসম্ভৱতো. ন হি তিচীৱৰাধিট্ঠানেন অধিট্ঠিতচীৱৰস্সেৱ ইদং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. পুৰিমসিক্খাপদেন হি অচ্ছিন্নচীৱৰস্স অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিযা অনুঞ্ঞাতত্তা পমাণং অজানিত্ৱা ৱিঞ্ঞাপনৱত্থুস্মিং পমাণতো সাদিযনং অনুজানন্তেন ভগৱতা ইদং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, তস্মা ‘‘পৰিক্খাৰচোড়িকস্স বহুম্পি সাদিতুং ৱট্টতী’’তি অযমত্থো নেৱ পাড়িযা সমেতি, ন চ ভগৱতো অধিপ্পাযং অনুলোমেতি.
যস্স তীণি নট্ঠানি, তেন দ্ৱে সাদিতব্বানীতি এত্থ যস্স তিচীৱৰতো অধিকম্পি চীৱৰং অঞ্ঞত্থ ঠিতং অত্থি, তদাতস্স চীৱৰস্স অলব্ভনীযভাৱতো তেনপি সাদিতুং ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং. পকতিযাৱ সন্তৰুত্তৰেন চৰতীতি সাসঙ্কসিক্খাপদৱসেন ৱা অৱিপ্পৱাসসম্মুতিৱসেন ৱা ততিযস্স অলাভেন ৱা চৰতি. ‘‘দ্ৱে নট্ঠানী’’তি অধিকাৰত্তা ৱুত্তং ‘‘দ্ৱে সাদিতব্বানী’’তি. একং সাদিযন্তেনেৱ সমো ভৱিস্সতীতি তিণ্ণং চীৱৰানং দ্ৱীসু নট্ঠেসু একং সাদিযন্তেন সমো ভৱিস্সতি উভিন্নম্পি সন্তৰুত্তৰপৰমতায অৱট্ঠানতো. যস্স একংযেৱ হোতীতি অঞ্ঞেন কেনচি কাৰণেন ৱিনট্ঠসেসচীৱৰং সন্ধায ৱুত্তং.
৫২৬. ‘‘সেসকং তুয্হেৱ হোতূতি দেন্তী’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘পমাণযুত্তং গণ্হিস্সাম, সেসকং আহৰিস্সামা’’তি ৱত্ৱা গহেত্ৱা গমনসমযেপি ‘‘সেসকম্পি তুম্হাকঞ্ঞেৱ হোতূ’’তি ৱদন্তি, লদ্ধকপ্পিযমেৱ. পৱাৰিতানন্তি অচ্ছিন্নকালতো পুব্বেযেৱ পৱাৰিতানং. পাড়িযা ন সমেতীতি সন্তৰুত্তৰপৰমতো উত্তৰি সাদিযনে অনাপত্তিদস্সনত্থং ‘‘অনাপত্তি ঞাতকানং পৱাৰিতান’’ন্তি ৱুত্তত্তা ন সমেতি. সন্তৰুত্তৰপৰমং সাদিযন্তস্স হি আপত্তিপ্পসঙ্গোযেৱ নত্থি, সতি চ সিক্খাপদেন আপত্তিপ্পসঙ্গে অনাপত্তি যুত্তা দস্সেতুন্তি অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘পমাণমেৱ ৱট্টতীতি ইদং সল্লেখদস্সনত্থং ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি.
যস্মা পনিদং…পে… ন ৱুত্তন্তি এত্থাযমধিপ্পাযো – ‘‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’’তি ৱুচ্চমানে অঞ্ঞেসং অত্থায পমাণং অতিক্কমিত্ৱাপি গণ্হিতুং ৱট্টতীতি আপজ্জতি, তঞ্চ অঞ্ঞস্সত্থায ৱিঞ্ঞাপনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তত্তা ৱত্থুনা সংসন্দিযমানং ন সমেতি. ন হি যং ৱত্থুং নিস্সায সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, তস্মিংযেৱ অনাপত্তিৱচনং যুত্তন্তি. গণ্ঠিপদেসু পন তীসুপি ‘‘ইমস্স সিক্খাপদস্স অত্তনো সাদিযনপটিবদ্ধতাৱসেন পৱত্তত্তা ‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’তি ৱত্তুং ওকাসোযেৱ নত্থি, তস্মা ন ৱুত্ত’’ন্তি কথিতং. ইধ ‘‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’’তি অৱুত্তত্তা অঞ্ঞেসং অত্থায ঞাতকপৱাৰিতেসু অধিকং ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স আপত্তীতি চে? ন, তত্থ পুৰিমসিক্খাপদেনেৱ অনাপত্তিসিদ্ধিতো. ততুত্তৰিতা, অচ্ছিন্নাদিকাৰণতা, অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
ততুত্তৰিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. পঠমউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫২৭. অট্ঠমে অপি ময্যাতি পাঠেপি সোযেৱত্থো. অয্যাতি পন বহুৱচনেন আমন্তনং কতং.
৫২৮-৫২৯. অপদিস্সাতি ‘‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দস্সামী’’তি এৱং অপদিসিত্ৱা. পচ্চযং কত্ৱাতি কাৰণং কত্ৱা. উদ্দিস্সাতি এত্থ যো কত্তাতি ‘‘উদ্দিস্সা’’তি ইমিনা ৱুত্তউদ্দিসনকিৰিযায যো কত্তা. চীৱৰং চেতাপেন্তি পৰিৱত্তেন্তি এতেনাতি চীৱৰচেতাপন্নং. ন-কাৰাগমং কত্ৱা চীৱৰচেতাপন্নন্তি ৱুত্তং, ‘‘চীৱৰচেতাপন’’ন্তিপি পঠন্তি. পচুৰৱোহাৰৱসেনাতি যেভুয্যৱোহাৰৱসেন. যেভুয্যৱসেন হি ঘৰসামিকং দট্ঠুকামা তস্স ঘৰং গচ্ছন্তীতি তথেৱ বহুলং ৱোহাৰো. ব্যঞ্জনমত্তমেৱাতি অত্থো নেতব্বো নত্থীতি অধিপ্পাযো.
৫৩১. সমকেপি পন অনাপত্তীতি যদগ্ঘনকং সো দাতুকামো হোতি, তদগ্ঘনকে অনাপত্তি মূলং ৱড্ঢেত্ৱা অধিকৱিধানং অনাপন্নত্তা. এত্থ চ ‘‘দাতুকামোম্হী’’তি অত্তনো সন্তিকে অৱুত্তেপি দাতুকামতং সুত্ৱা যদগ্ঘনকং সো দাতুকামো হোতি, তদগ্ঘনকং আহৰাপেতুং ৱট্টতি. অগ্ঘৱড্ঢনকঞ্হি ইদং সিক্খাপদন্তি এত্থ অগ্ঘৱড্ঢনং এতস্স অত্থীতি অগ্ঘৱড্ঢনকং, অগ্ঘৱড্ঢনং সন্ধায ইদং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি অধিপ্পাযো. চীৱৰং দেহীতি সঙ্ঘাটিআদীসু যংকিঞ্চি চীৱৰং সন্ধায ৱদতি. চীৱৰে ভিয্যোকম্যতা, অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পঠমউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫৩২. দুতিযউপক্খটে ৱত্তব্বং নত্থি.
১০. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৩৭-৫৩৯. ৰাজসিক্খাপদে পন ‘‘অজ্জণ্হো’’তি পাঠে ‘‘অজ্জুণ্হো’’তিপি পঠন্তি. ভোগোতি ভুঞ্জিতব্বো. যং ৱুত্তং মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘ইমিনা চীৱৰচেতাপন্নেন চীৱৰং চেতাপেত্ৱা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰেন অচ্ছাদেহীতি ইদং আগমনসুদ্ধিং দস্সেতুং ৱুত্তং. সচে হি ‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’তি পেসেয্য, আগমনস্স অসুদ্ধত্তা অকপ্পিযৱত্থুং আৰব্ভ ভিক্খুনা কপ্পিযকাৰকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্যা’’তি, তত্থ আগমনস্স সুদ্ধিযা ৱা অসুদ্ধিযা ৱা ৱিসেসপ্পযোজনং ন দিস্সতি. সতিপি হি আগমনস্স অসুদ্ধভাৱে দূতো অত্তনো কুসলতায কপ্পিযৱোহাৰেন ৱদতি, ‘‘কপ্পিযকাৰকো ন নিদ্দিসিতব্বো’’তি ইদং নত্থি, ন চ দূতেন কপ্পিযৱোহাৰৱসেন ৱুত্তে দাযকেন ইদং কথং পেসিতন্তি ঈদিসী ৱিচাৰণা উপলব্ভতি, অৱিচাৰেত্ৱা চ তং ন সক্কা জানিতুং, যদি পন আগমনস্স অসুদ্ধত্তা কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্য, চীৱৰানং অত্থায দূতস্স হত্থে অকপ্পিযৱত্থুস্মিং পেসিতে সব্বত্থ দাযকেন কথং পেসিতন্তি পুচ্ছিত্ৱাৱ কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ভৱেয্য. তস্মা অসতিপি আগমনসুদ্ধিযং সচে সো দূতো অত্তনো কুসলতায কপ্পিযৱোহাৰৱসেন ৱদতি, দূতস্সেৱ ৱচনং গহেতব্বং. যদি হি আগমনসুদ্ধিযেৱেত্থ পমাণং, মূলসামিকেন কপ্পিযৱোহাৰৱসেন পেসিতস্স দূতস্স অকপ্পিযৱোহাৰৱসেন ৱদতোপি কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ভৱেয্য, তস্মা সব্বত্থ দূতৱচনমেৱ পমাণন্তি গহেতব্বং.
ইমিনা চীৱৰচেতাপন্নেনাতিআদিনা পন ইমমত্থং দস্সেতি – কপ্পিয ৱসেন আগতম্পি চীৱৰমূলং ঈদিসেন দূতৱচনেন অকপ্পিযং হোতি, তস্মা তং পটিক্খিপিতব্বন্তি. তেনেৱাহ – ‘‘তেন ভিক্খুনা সো দূতো এৱমস্স ৱচনীযো’’তিআদি. সুৱণ্ণং, ৰজতং, কহাপণো, মাসকোতি ইমানি হি চত্তাৰি নিস্সগ্গিযৱত্থূনি, মুত্তা, মণি, ৱেড়ুৰিযো, সঙ্খো, সিলা, পৱাড়ং, লোহিতঙ্কো, মসাৰগল্লং, সত্ত ধঞ্ঞানি, দাসিদাসং, খেত্তং, ৱত্থু, পুপ্ফাৰামফলাৰামাদযোতি ইমানি দুক্কটৱত্থূনি চ অত্তনো ৱা চেতিযসঙ্ঘগণপুগ্গলানং ৱা অত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টন্তি, তস্মা তং সাদিতুং ন ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ‘‘ন খো মযং, আৱুসো, চীৱৰচেতাপন্নং পটিগ্গণ্হামা’’তি ৱুত্তং, ‘‘চীৱৰঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তি ইদং পন অত্তানং উদ্দিস্স আভতত্তা ৱত্তুং ৱট্টতি, তস্মা ৱুত্তং. ‘‘ৱেয্যাৱচ্চকৰো নিদ্দিসিতব্বো’’তি ইদং ‘‘অত্থি পনাযস্মতো কোচি ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি কপ্পিযৱচনেন ৱুত্তত্তা অনুঞ্ঞাতং. সচে পন দূতো ‘‘কো ইমং গণ্হাতী’’তি ৱা ‘‘কস্স দেমী’’তি ৱা ৱদতি, ন নিদ্দিসিতব্বো. ‘‘আৰামিকো ৱা উপাসকো ৱা’’তি ইদং সাৰুপ্পতায ৱুত্তং, ঠপেত্ৱা পন পঞ্চ সহধম্মিকে যো কোচি কপ্পিযকাৰকো ৱট্টতি. ‘‘এসো খো, আৱুসো, ভিক্খূনং ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি ইদং ভিক্খুস্স কপ্পিযৱচনদস্সনত্থং ৱুত্তং. এৱমেৱ হি ৱত্তব্বং, ‘‘এতস্স দেহী’’তিআদি ন ৱত্তব্বং. সো ৱা চেতাপেস্সতি ৱাতি এত্থ একো ৱা-সদ্দো পদপূৰণো, ‘‘সঞ্ঞত্তো সো মযা’’তিআদি পন দূতেন এৱং আৰোচিতেযেৱ তং চোদেতুং ৱট্টতি, নেৱাস্স হত্থে দত্ৱা গতমত্তকাৰণেনাতি দস্সনত্থং ৱুত্তং.
এতানি হি ৱচনানি…পে… ন ৱত্তব্বোতি এত্থ ‘‘এৱং ৱদন্তো পটিক্খিত্তস্স কতত্তা ৱত্তভেদে দুক্কটং আপজ্জতি, চোদনা পন হোতিযেৱা’’তি মহাগণ্ঠিপদে মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চ ৱুত্তং. উদ্দিট্ঠচোদনাপৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱাতি ‘‘দুতিযম্পি ৱত্তব্বো’’তিআদিনা দস্সেত্ৱা. পুচ্ছিযমানোতি এত্থ পুচ্ছিযমানেনাতি অত্থো গহেতব্বোতি আহ ‘‘কৰণত্থে পচ্চত্তৱচন’’ন্তি. আগতকাৰণং ভঞ্জতীতি আগতকাৰণং ৱিনাসেতি.
এত্থ কেচি ৱদন্তি ‘‘আগতকাৰণং নাম চীৱৰগ্গহণং, তং ভঞ্জতীতি ৱুত্তত্তা পুন তং চীৱৰং যেন কেনচি আকাৰেন গহেতুং ন ৱট্টতী’’তি. কেচি পন ‘‘আগতকাৰণং নাম কাযৱাচাহি চোদনা, তং ভঞ্জতীতি ৱুত্তত্তা পুন তং যেন কেনচি আকাৰেন চোদেতুং ন লভতি. সচে সযমেৱ দেতি, মূলসামিকো ৱা দাপেতি, গহেতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. অপৰে পন ‘‘আগতকাৰণং নাম ঠানং, তং ভঞ্জতীতি ৱুত্তত্তা যথা ‘অত্থো মে, আৱুসো, চীৱৰেনা’তি একায চোদনায দ্ৱে ঠানানি ভঞ্জতি, এৱমিধাপি সচে আসনে নিসীদতি, একায নিসজ্জায দ্ৱে ঠানানি ভঞ্জতি. আমিসং চে পটিগ্গণ্হাতি, একেন পটিগ্গহণেন দ্ৱে ঠানানি ভঞ্জতি. ধম্মং চে ভাসতি, ধম্মদেসনাসিক্খাপদে ৱুত্তপৰিচ্ছেদায একায ৱাচায দ্ৱে ঠানানি ভঞ্জতী’’তি ৱদন্তি. ইমেসং পন সব্বেসম্পি ৱাদং ‘‘অযুত্ত’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৱা তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ইদং ৱুত্তং ‘‘আগতকাৰণং নাম ঠানমেৱ, তস্মা ‘ন কত্তব্ব’ন্তি ৱাৰিতস্স কতত্তা নিসজ্জাদীসু কতেসু ছসু ঠানেসু একং ঠানং ভঞ্জতী’’তি.
তত্ৰ তত্ৰ ঠানে তিট্ঠতীতি ইদং চোদকস্স ঠিতট্ঠানতো অপক্কম্ম তত্ৰ তত্ৰ উদ্দিস্স ঠানংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘সামং ৱা গন্তব্বং, দূতো ৱা পাহেতব্বো’’তি ইদং সভাৱতো চোদেতুং অনিচ্ছন্তেনপি কাতব্বমেৱাতি ৱদন্তি. মুখং ৱিৱৰিত্ৱা সযমেৱ কপ্পিযকাৰকত্তং উপগতোতি মুখৱেৱটিককপ্পিযকাৰকো. অৱিচাৰেতুকামতাযাতি ইমস্মিং পক্খে ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকাৰকো’’তি ইদং ‘‘তাদিসং কৰোন্তো কপ্পিযকাৰকো নত্থী’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৱুত্তং.
‘‘মেণ্ডকসিক্খাপদে ৱুত্তনযেন পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ইদানি তং মেণ্ডকসিক্খাপদং দস্সেন্তো ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদিমাহ. ইদমেৱ হি ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সদ্ধা পসন্না’’তিআদিৱচনং ভেসজ্জক্খন্ধকে মেণ্ডকৱত্থুস্মিং (মহাৱ. ২৯৯) ৱুত্তত্তা ‘‘মেণ্ডকসিক্খাপদ’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ হি মেণ্ডকেন নাম সেট্ঠিনা –
‘‘সন্তি, ভন্তে, মগ্গা কন্তাৰা অপ্পোদকা অপ্পভক্খা, ন সুকৰা অপাথেয্যেন গন্তুং, সাধু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাথেয্যং অনুজানাতূ’’তি –
যাচিতেন ভগৱতা –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পাথেয্যং পৰিযেসিতুং. তণ্ডুলো তণ্ডুলত্থিকেন, মুগ্গো মুগ্গত্থিকেন, মাসো মাসত্থিকেন, লোণং লোণত্থিকেন, গুড়ো গুড়ত্থিকেন, তেলং তেলত্থিকেন, সপ্পি সপ্পিত্থিকেনা’’তি –
ৱত্ৱা ইদং ৱুত্তং –
‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, মনুস্সা সদ্ধা পসন্না, তে কপ্পিযকাৰকানং হত্থে হিৰঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তি ‘ইমিনা অয্যস্স যং কপ্পিযং, তং দেথা’তি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যং ততো কপ্পিযং, তং সাদিতুং, ন ত্ৱেৱাহং ভিক্খৱে কেনচি পৰিযাযেন জাতৰূপৰজতং সাদিতব্বং পৰিযেসিতব্বন্তি ৱদামী’’তি.
হিৰঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তীতি এত্থাপি ভিক্খুস্স আৰোচনং অত্থিযেৱাতি গহেতব্বং. অঞ্ঞথা অনিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকত্তং ভজতীতি ন চোদেতব্বো সিযা. যদি মূলং সন্ধায চোদেতি, তং সাদিতমেৱ সিযাতি আহ ‘‘মূলং অসাদিযন্তেনা’’তি.
‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু ৱিয পটিপজ্জিতব্বন্তি ইদং অত্তনা চোদনাঠানঞ্চ ন কাতব্বন্তি দস্সনত্থং ৱুত্তং. অঞ্ঞং পন কপ্পিযকাৰকং পেসেত্ৱা লোকচাৰিত্তৱসেন অনুযুঞ্জিত্ৱাপি কপ্পিযৱত্থুং আহৰাপেতুং ৱট্টতি অত্তানং উদ্দিস্স নিক্খিত্তস্স অত্তনো সন্তকত্তা’’তি কেচি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথাযং ‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু ৱিয পটিপজ্জিতব্বং. সচে সযমেৱ চীৱৰং আনেত্ৱা দেন্তি, গহেতব্বং. নো চে, কিঞ্চি ন ৱত্তব্বা’’তি দড়্হং কত্ৱা ৱুত্তত্তা ন গহেতব্বন্তি অম্হাকং খন্তি. ন হি অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতং সযং অৱিঞ্ঞাপেত্ৱা অঞ্ঞেন ৱিঞ্ঞাপেতুং ৱট্টতি, ন চ যত্থ অঞ্ঞং পেসেত্ৱা আহৰাপেতুং ৱট্টতি, তত্থ সযং গন্ত্ৱা ন আহৰাপেতব্বন্তি সক্কা ৱত্থুং. যদি চেত্থ অঞ্ঞেন আহৰাপেতুং ৱট্টতি, ‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু ৱিয পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তিআদিৱচনমেৱ নিৰত্থকং সিযা. ‘‘দূতেনা’’তি ইমস্স ব্যভিচাৰং দস্সেতি ‘‘সযং আহৰিত্ৱাপী’’তি. দদন্তেসূতি ইমিনা সম্বন্ধো. পিণ্ডপাতাদীনং অত্থাযাতি ইমিনা পন ‘‘চীৱৰচেতাপন্ন’’ন্তি ইমস্স ব্যভিচাৰং দস্সেতি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ৱুত্তত্তা পিণ্ডপাতাদীনং অত্থায দিন্নেপি ঠানচোদনাদি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ কাতব্বং.
পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি আপত্তীতি পটিগ্গহণে পাচিত্তিযং, পৰিভোগে দুক্কটং. স্ৱেৱ সাপত্তিকোতি দুক্কটাপত্তিং সন্ধায ৱদতি. ইদঞ্চ অট্ঠকথাপমাণেনেৱ গহেতব্বং. ‘‘পৰস্স নিদ্দোসভাৱদস্সনত্থং স্ৱেৱ সাপত্তিকো সদোসোতি ৱুত্তং হোতী’’তিপি ৱদন্তি. ‘‘চোদেতীতি ৱুত্তত্তা পন আপত্তিযা চোদেতীতি কত্ৱা স্ৱেৱ সাপত্তিকোতি ইদং দুক্কটংযেৱ সন্ধায ৱত্তুং যুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি আপত্তিযেৱাতি দুক্কটমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. তড়াকস্সপি খেত্তসঙ্গহিতত্তা তস্স পটিগ্গহণেপি আপত্তি ৱুত্তা. চত্তাৰো পচ্চযে সঙ্ঘো পৰিভুঞ্জতূতি দেতীতি এত্থ ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্চতু, তড়াকং দম্মী’’তি ৱা ‘‘চতুপচ্চযপৰিভোগত্থং তড়াকং দম্মী’’তি ৱা ৱদতি, ৱট্টতিযেৱ. ‘‘ইতো তড়াকতো উপ্পন্নে চত্তাৰো পচ্চযে দম্মী’’তি ৱুত্তে পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.
অম্হাকং একং কপ্পিযকাৰকং ঠপেথাতি ৱুত্তেতি ইদং ঈদিসংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. কপ্পিযক্কমেন সম্পটিচ্ছিতেসু খেত্ততড়াকাদীসু পন অৱুত্তেপি কপ্পিযকাৰকং ঠপেতুং লব্ভতিযেৱ. যস্মা পৰসন্তকং নাসেতুং ভিক্খূনং ন ৱট্টতি, তস্মা ‘‘ন সস্সকালে’’তি ৱুত্তং. ‘‘জনপদস্স সামিকোতি ইমিনাৱ যো তং জনপদং ৱিচাৰেতি, তেনপি অচ্ছিন্দিত্ৱা দিন্নং ৱট্টতিযেৱা’’তি ৱদন্তি. উদকৱাহকন্তি উদকমাতিকং. কপ্পিযৱোহাৰেপীতি এত্থ ‘‘ৱিধানং ৱক্খামা’’তি পাঠসেসো. উদকৱসেনাতি উদকপৰিভোগত্থং. সুদ্ধচিত্তানন্তি কেৱলং উদকপৰিভোগত্থমেৱাতি অধিপ্পাযো. অলজ্জিনা কাৰাপিতে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি আহ ‘‘লজ্জীভিক্খুনা’’তি. পকতিভাগো নাম ইমস্মিং ৰট্ঠে চতুঅম্বণমত্তং. অকট্ঠপুব্বং নৱসস্সং নাম. অপৰিচ্ছিন্নভাগেতি ‘‘এত্তকে ভূমিভাগে এত্তকো ভাগো দাতব্বো’’তি এৱং অপৰিচ্ছিন্নভাগে.
ৰজ্জুযা ৱা দণ্ডেন ৱাতি এত্থ ‘‘পাদেহিপি মিনিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. খলে ৱা ঠত্ৱা ৰক্খতীতি এত্থ পন থেনেত্ৱা গণ্হন্তে দিস্ৱা ‘‘মা গণ্হথা’’তি নিৱাৰেন্তো ৰক্খতি নাম. সচে পন অৱিচাৰেত্ৱা কেৱলং তুণ্হীভূতোৱ ৰক্খণত্থায ওলোকেন্তো তিট্ঠতি, ৱট্টতি. সচেপি তস্মিং তুণ্হীভূতে চোৰিকায হৰন্তি, ‘‘মযং ভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰোচেস্সামা’’তি এৱং ৱত্তুং ৱট্টতীতি ৱদন্তি. নীহৰাপেতি পটিসামেতীতি এত্থাপি ‘‘সচে পৰিযাযেন ৱদতি, ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. অপুব্বস্স অনুপ্পাদিতত্তা অঞ্ঞেসং ৱট্টতীতি আহ ‘‘তস্সেৱ তং অকপ্পিয’’ন্তি.
ননু চ দুব্বিচাৰিতমত্তেন তস্সেৱ তং অকপ্পিযং, ন সব্বেসং ৰূপিযসংৱোহাৰে চতুত্থপত্তো ৱিয. ৱুত্তঞ্হি তত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৯) ‘‘যো পন ৰূপিযং অসম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘থেৰস্স পত্তং কিণিত্ৱা দেহী’তি পহিতকপ্পিযকাৰকেন সদ্ধিং কম্মাৰকুলং গন্ত্ৱা পত্তং দিস্ৱা ‘ইমে কহাপণে গহেত্ৱা ইমং দেহী’তি কহাপণে দাপেত্ৱা গহিতো, অযং পত্তো এতস্সেৱ ভিক্খুনো ন ৱট্টতি দুব্বিচাৰিতত্তা, অঞ্ঞেসং পন ৱট্টতি মূলস্স অসম্পটিচ্ছিতত্তা’’তি. তস্মা যং তে আহৰন্তি, সব্বেসং অকপ্পিযং. কস্মা? কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তাতি ইদং কস্মা ৱুত্তন্তি? এত্থ কেচি ৱদন্তি ‘‘কহাপণে সাদিযিত্ৱা ৱিচাৰিতং সন্ধায এৱং ৱুত্ত’’ন্তি. সঙ্ঘিকত্তা চ নিস্সজ্জিতুং ন সক্কা, তস্মা সব্বেসং ন কপ্পতীতি তেসং অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘অসাদিযিত্ৱাপি কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তা ৰূপিযসংৱোহাৰো কতো হোতি, সঙ্ঘিকত্তা চ নিস্সজ্জিতুং ন সক্কা, তস্মা সব্বেসং ন কপ্পতী’’তি ৱদন্তি. গণ্ঠিপদেসু পন তীসুপি ইদং ৱুত্তং ‘‘চতুত্থপত্তো গিহিসন্তকানংযেৱ কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তা অঞ্ঞেসং কপ্পতি, ইধ পন সঙ্ঘিকানং ৱিচাৰিতত্তা সব্বেসং ন কপ্পতী’’তি. সব্বেসম্পি ৱাদো তেন তেন পৰিযাযেন যুজ্জতিযেৱ.
চতুসালদ্ৱাৰেতি ভোজনসালং সন্ধায ৱুত্তং. পৰিযাযেন কথিতত্তাতি ‘‘গণ্হা’’তি অৱত্ৱা ‘‘সীমা গতা’’তি পৰিযাযেন কথিতত্তা. পকতিভূমিকৰণত্থং ‘‘হেট্ঠা গহিতং পংসু’’ন্তিআদি ৱুত্তং. দাসং দম্মীতি এত্থ ‘‘মনুস্সং দম্মীতি ৱুত্তে ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. কুক্কুটসূকৰা…পে… ৱট্টতীতি এত্থ কুক্কুটসূকৰেসু দীযমানেসু ‘‘ইমেহি অম্হাকং অত্থো নত্থি, সুখং জীৱন্তু, অৰঞ্ঞে ৱিস্সজ্জেথা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. ‘‘খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তিআদিৱচনতো (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) খেত্তাদীনং পটিগ্গহণে অযং সব্বো ৱিনিচ্ছযো ৱুত্তো. কপ্পিযকাৰকস্স ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠভাৱো, দূতেন অপ্পিততা, ততুত্তৰি ৱাযামো, তেন ৱাযামেন পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো চীৱৰৱগ্গো পঠমো.