৭. ৱিহাৰকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৩৬৫. সত্তমে এৱংনামকে নগৰেতি কোসম্বীনামকে. তস্স কিৰ নগৰস্স আৰামপোক্খৰণীআদীসু তেসু তেসু ঠানেসু কোসম্বৰুক্খাৱ উস্সন্না অহেসুং, তস্মা কোসম্বীতি সঙ্খ্যং অগমাসি. কুসুম্বস্স নাম ইসিনো অস্সমতো অৱিদূৰে মাপিতত্তাতি একে. ইদং ৱুত্তং হোতি – কুসুম্বস্স ইসিনো নিৱাসভূমি কোসম্বী, তস্স চ অৱিদূৰে ভৱত্তা নগৰং কোসম্বীতি সঙ্খ্যং গতন্তি. ঘোসিতনামকেন কিৰ সেট্ঠিনা সো কাৰিতোতি এত্থ কো ঘোসিতসেট্ঠি, কথঞ্চানেন সো আৰামো কাৰিতোতি? পুব্বে কিৰ অদ্দিলৰট্ঠং নাম অহোসি. ততো কোতূহলকো নাম দলিদ্দো ছাতকভযেন সপুত্তদাৰো সুভিক্খং ৰট্ঠং গচ্ছন্তো পুত্তং ৱহিতুং অসক্কোন্তো ছড্ডেত্ৱা অগমাসি. মাতা নিৱত্তিত্ৱা তং গহেত্ৱা গতা. তে একং গোপালকগামং পৱিসিংসু. গোপালকানঞ্চ তদা বহুপাযাসো পটিযত্তো হোতি, ততো পাযাসং লভিত্ৱা ভুঞ্জিংসু. অথ সো পুৰিসো বহুতৰং পাযাসং ভুত্তো জীৰাপেতুং অসক্কোন্তো ৰত্তিভাগে কালং কত্ৱা তত্থেৱ সুনখিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা কুক্কুৰো জাতো, সো গোপালকস্স পিযো অহোসি. গোপালকো চ পচ্চেকবুদ্ধং উপট্ঠাতি. পচ্চেকবুদ্ধোপি ভত্তকিচ্চকালে কুক্কুৰস্স একং পিণ্ডং দেতি. সো পচ্চেকবুদ্ধে সিনেহং উপ্পাদেত্ৱা গোপালকেন সদ্ধিং পণ্ণসালম্পি গচ্ছতি, গোপালকে অসন্নিহিতে ভত্তৱেলাযং সযমেৱ গন্ত্ৱা কালাৰোচনত্থং পণ্ণসালদ্ৱাৰে ভুস্সতি, অন্তৰামগ্গেপি চণ্ডমিগে দিস্ৱা ভুস্সিত্ৱা পলাপেতি. সো পচ্চেকবুদ্ধে মুদুকেন চিত্তেন কালং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তি. তত্ৰাস্স ‘‘ঘোসকদেৱপুত্তো’’ত্ৱেৱ নামং অহোসি.
সো দেৱলোকতো চৱিত্ৱা কোসম্বিযং একস্মিং কুলঘৰে নিব্বত্তি. তং অপুত্তকো কিৰ সেট্ঠি তস্স মাতাপিতূনং ধনং দত্ৱা পুত্তং কত্ৱা অগ্গহেসি. অথ অত্তনো পুত্তে জাতে সত্তক্খত্তুং ঘাতাপেতুং উপক্কমি. সো পুঞ্ঞৱন্ততায সত্তসুপি ঠানেসু মৰণং অপ্পত্ৱা অৱসানে একায সেট্ঠিধীতায ৱেয্যত্তিযেন লদ্ধজীৱিকো অপৰভাগে পিতু অচ্চযেন সেট্ঠিট্ঠানং পত্ৱা ঘোসিতসেট্ঠি নাম জাতো. অঞ্ঞেপি কোসম্বিযং কুক্কুটসেট্ঠি, পাৱাৰিযসেট্ঠীতি দ্ৱে সেট্ঠিনো অত্থি, ইমিনা সদ্ধিং তযো অহেসুং.
তেন চ সমযেন তেসং সহাযকানং সেট্ঠীনং কুলূপকা পঞ্চসতা ইসযো পব্বতপাদে ৱসিংসু. তে কালেন কালং লোণম্বিলসেৱনত্থং মনুস্সপথং আগচ্ছন্তি. অথেকস্মিং ৱাৰে গিম্হসমযে মনুস্সপথং আগচ্ছন্তা নিৰুদকং মহাকন্তাৰং অতিক্কমিত্ৱা কন্তাৰপৰিযোসানে মহন্তং নিগ্ৰোধৰুক্খং দিস্ৱা চিন্তেসুং ‘‘যাদিসো অযং ৰুক্খো, অদ্ধা এত্থ মহেসক্খায দেৱতায ভৱিতব্বং, সাধু ৱতস্স, সচে নো পানীযং ৱা পৰিভোজনীযং ৱা দদেয্যা’’তি. দেৱতা ইসীনং অজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা ‘‘ইমেসং সঙ্গহং কৰিস্সামী’’তি অত্তনো আনুভাৱেন ৱিটপন্তৰতো নঙ্গলসীসমত্তং উদকধাৰং পৱত্তেসি. ইসিগণো ৰজতক্খন্ধসদিসং উদকৱট্টিং দিস্ৱা অত্তনো ভাজনেহি উদকং গহেত্ৱা পৰিভোগং কত্ৱা চিন্তেসি ‘‘দেৱতায অম্হাকং পৰিভোগুদকং দিন্নং, ইদং পন অগামকং মহাৰঞ্ঞং, সাধু ৱতস্স, সচে নো আহাৰম্পি দদেয্যা’’তি. দেৱতা ইসীনং উপকপ্পনৱসেন দিব্বানি যাগুখজ্জকাদীনি দত্ৱা সন্তপ্পেসি.
ইসযো চিন্তযিংসু ‘‘দেৱতায অম্হাকং পৰিভোগুদকম্পি ভোজনম্পি সব্বং দিন্নং, সাধু ৱতস্স, সচে নো অত্তানং দস্সেয্যা’’তি. দেৱতা তেসং অজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা উপড্ঢকাযং দস্সেসি. দেৱতে মহতী তে সম্পত্তি, কিং কম্মং কত্ৱা ইমং সম্পত্তিং অধিগতাসীতি. নাতিমহন্তং পৰিত্তকং কম্মং কত্ৱাতি. উপড্ঢুপোসথকম্মং নিস্সায হি দেৱতায সম্পত্তি লদ্ধা. অনাথপিণ্ডিকস্স কিৰ গেহে অযং দেৱপুত্তো কম্মকাৰো অহোসি. সেট্ঠিস্স হি গেহে উপোসথদিৱসেসু অন্তমসো দাসকম্মকাৰে উপাদায সব্বো জনো উপোসথিকো হোতি. একদিৱসং অযং কম্মকাৰো এককোৱ পাতো উট্ঠায কম্মন্তং গতো. মহাসেট্ঠি নিৱাপং লভমানমনুস্সে সল্লক্খেন্তো এতস্সেৱেকস্স অৰঞ্ঞং গতভাৱং ঞত্ৱা অস্স সাযমাসত্থায নিৱাপং অদাসি. ভত্তকাৰদাসী একস্সেৱ ভত্তং পচিত্ৱা অৰঞ্ঞতো আগতস্স ভত্তং ৱড্ঢেত্ৱা অদাসি. কম্মকাৰো চিন্তযি ‘‘অঞ্ঞেসু দিৱসেসু ইমস্মিং কালে গেহং একসদ্দং অহোসি, অজ্জ অতিৱিয সন্নিসিন্নং, কিং নু খো এত’’ন্তি. তস্স সা আচিক্খি ‘‘অজ্জ ইমস্মিং গেহে সব্বে মনুস্সা উপোসথিকা, মহাসেট্ঠি তুয্হেৱেকস্স নিৱাপং অদাসী’’তি. এৱং অম্মাতি. আম সামীতি. ‘‘ইমস্মিং কালে উপোসথং সমাদিন্নস্স উপোসথকম্মং হোতি, ন হোতী’’তি মহাসেট্ঠিং পুচ্ছ অম্মাতি. তায গন্ত্ৱা পুচ্ছিতো মহাসেট্ঠি আহ – ‘‘সকলউপোসথকম্মং ন হোতি, উপড্ঢকম্মং পন হোতি, উপোসথিকো হোতী’’তি. কম্মকাৰো ভত্তং অভুঞ্জিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা উপোসথিকো হুত্ৱা ৱসনট্ঠানং গহেত্ৱা নিপজ্জি. তস্স আহাৰপৰিক্খীণকাযস্স ৰত্তিং ৱাতো কুপ্পি. সো পচ্চূসসমযে কালং কত্ৱা উপড্ঢুপোসথকম্মনিস্সন্দেন মহাৱত্তনিঅটৱিদ্ৱাৰে নিগ্ৰোধৰুক্খদেৱপুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি.
সো তং পৱত্তিং ইসীনং আৰোচেসি. ইসযো পুচ্ছিংসু ‘‘তুম্হেহি মযং ‘বুদ্ধো ধম্মো সঙ্ঘো’তি অস্সুতপুব্বং সাৱিতা, উপ্পন্নো নু খো লোকে বুদ্ধো’’তি. আম, ভন্তে, উপ্পন্নোতি. ইদানি কুহিং ৱসতীতি. সাৱত্থিযং নিস্সায জেতৱনে, ভন্তেতি. ইসযো ‘‘তিট্ঠথ তুম্হে, মযং সত্থাৰং পস্সিস্সামা’’তি হট্ঠতুট্ঠা নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন কোসম্বীনগৰং সম্পাপুণিংসু. মহাসেট্ঠিনো ‘‘ইসযো আগতা’’তি পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা ‘‘স্ৱে অম্হাকং ভিক্খং গণ্হথ, ভন্তে’’তি নিমন্তেত্ৱা পুনদিৱসে ইসিগণস্স মহাদানং অদংসু. ইসযো ‘‘ভুত্ৱাৱ গচ্ছামা’’তি আপুচ্ছিংসু. ভন্তে, তুম্হে অঞ্ঞস্মিং কালে একম্পি মাসং দ্ৱেপি তযোপি চত্তাৰোপি মাসে ৱসিত্ৱা গচ্ছথ, ইমস্মিং পন ৱাৰে হিয্যো আগন্ত্ৱা ‘‘অজ্জেৱ গচ্ছামা’’তি ৱদথ, কিং ইদন্তি. আম গহপতযো বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো, ন খো পন সক্কা জীৱিতন্তৰাযো জানিতুং, তেন মযং তুৰিতা গচ্ছামাতি. তেন হি, ভন্তে, মযম্পি আগচ্ছাম, অম্হেহি সদ্ধিংযেৱ গচ্ছথাতি. ‘‘তুম্হে অগাৰিযা নাম মহাজটা, তিট্ঠথ তুম্হে, মযং পুৰেতৰং গমিস্সামা’’তি নিক্খমিত্ৱা একট্ঠানে দ্ৱে দিৱসানি অৱসিত্ৱা তুৰিতগমনেন সাৱত্থিং পত্ৱা জেতৱনৱিহাৰে সত্থু সন্তিকমেৱ অগমংসু. তত্থ মধুৰধম্মকথং সুত্ৱা সব্বেৱ পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসু.
তেপি তযো সেট্ঠিনো পঞ্চহি পঞ্চহি সকটসতেহি সপ্পিমধুফাণিতাদীনি চেৱ পট্টুণ্ণদুকূলাদীনি চ আদায কোসম্বিতো নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন সাৱত্থিং পত্ৱা জেতৱনসামন্তে খন্ধাৱাৰং বন্ধিত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. সত্থা তিণ্ণম্পি সহাযানং মধুৰধম্মকথং কথেসি. তে বলৱসোমনস্সজাতা সত্থাৰং নিমন্তেত্ৱা পুনদিৱসে মহাদানং অদংসু, পুন নিমন্তেত্ৱা পুনদিৱসেতি এৱং অড্ঢমাসং দানং দত্ৱা ‘‘ভন্তে, অম্হাকং জনপদং আগমনায পটিঞ্ঞং দেথা’’তি পাদমূলে নিপজ্জিংসু. ভগৱা ‘‘সুঞ্ঞাগাৰে খো গহপতযো তথাগতা অভিৰমন্তী’’তি আহ. ‘‘এত্তাৱতা পটিঞ্ঞা দিন্না নাম হোতী’’তি গহপতযো সল্লক্খেত্ৱা ‘‘দিন্না নো ভগৱতা পটিঞ্ঞা’’তি পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা দসবলং ৱন্দিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা অন্তৰামগ্গে যোজনে যোজনে ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা অনুপুব্বেন কোসম্বিং পত্ৱা ‘‘লোকে বুদ্ধো উপ্পন্নো’’তি কথযিংসু. তযো জনা অত্তনো অত্তনো আৰামে মহন্তং ধনপৰিচ্চাগং কত্ৱা ভগৱতো ৱিহাৰে কাৰাপেসুং. তত্থ কুক্কুটসেট্ঠিনা কাৰিতো কুক্কুটাৰামো নাম অহোসি. পাৱাৰিকসেট্ঠিনা অম্বৱনে কাৰিতো পাৱাৰিকম্বৱনং নাম. ঘোসিতেন কাৰিতো ঘোসিতাৰামো নাম অহোসি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ঘোসিতনামকেন কিৰ সেট্ঠিনা সো কাৰিতো’’তি.
যো অভিনিক্খমনকালে সদ্ধিং নিক্খন্তো, যস্স চ সত্থাৰা পৰিনিব্বানকালে ব্ৰহ্মদণ্ডো আণত্তো, তং সন্ধাযাহ ‘‘বোধিসত্তকালে উপট্ঠাকছন্নস্সা’’তি. ইমিনা চ যো মজ্ঝিমনিকাযে ছন্নোৱাদসুত্তে (ম. নি. ৩.৩৮৯ আদযো) গিলানো হুত্ৱা ধম্মসেনাপতিনা ওৱদিযমানোপি মাৰণন্তিকৱেদনং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো তিণ্হেন সত্থেন কণ্ঠনাড়িং ছিন্দিত্ৱা মৰণভযে উপ্পন্নে গতিনিমিত্তে চ উপট্ঠিতে অত্তনো পুথুজ্জনভাৱং ঞত্ৱা সংৱিগ্গো ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা সঙ্খাৰে পৰিগ্গণ্হন্তো অৰহত্তং পত্ৱা সমসীসী হুত্ৱা পৰিনিব্বাযি, অযং সো ন হোতীতি দস্সেতি. পূজাৱচনপ্পযোগে কত্তৰি সামিৱচনস্সপি ইচ্ছিতত্তা আহ ‘‘গামস্স ৱা পূজিত’’ন্তি. লক্খণং পনেত্থ সদ্দসত্থানুসাৰতো ৱেদিতব্বং. একেকো কোট্ঠাসোতি একেকো ভাগো.
৩৬৬. কিৰিযতো সমুট্ঠানভাৱোতি কেৱলং কিৰিযামত্ততো সমুট্ঠানভাৱং পটিক্খিপতি, ৱত্থুনো পন অদেসনায কুটিকৰণকিৰিযায চ সমুট্ঠানতো কিৰিযাকিৰিযতো সমুট্ঠাতীতি ৱেদিতব্বং. ইমস্মিং সিক্খাপদে ভিক্খূ ৱা অনভিনেয্যাতি এত্থ ৱা-সদ্দো ‘‘অযং ৱা সো মহানাগো’’তিআদীসু ৱিয অৱধাৰণত্থোতি দট্ঠব্বো.
ৱিহাৰকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.