২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং
১. সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা
ইদানি পাৰাজিকসংৱণ্ণনাসমনন্তৰা যা তেৰসকাদিসংৱণ্ণনা সমাৰদ্ধা, তস্সাপি –
অনাকুলা অসন্দেহা, পৰিপুণ্ণৱিনিচ্ছযা;
অত্থব্যঞ্জনসম্পন্না, হোতি সাৰত্থদীপনী.
তেৰসকস্সাতি তেৰস সিক্খাপদানি পৰিমাণানি অস্স কণ্ডস্সাতি তেৰসকং, তস্স তেৰসকস্স কণ্ডস্সাতি অত্থো.
২৩৪. অনভিৰতোতি অঞ্ঞত্থ গিহিভাৱং পত্থযমানো ৱুচ্চতি, ইধ পন কামৰাগৱসেন উক্কণ্ঠিততায ৱিক্খিত্তচিত্ততায সমন্নাগতো অধিপ্পেতোতি আহ ৱিক্খিত্তচিত্তোতিআদি.
২৩৬-২৩৭. সঞ্চেতনিকাতি এত্থ সং-সদ্দো ৱিজ্জমানত্থতায সাত্থকোতি দস্সেন্তো আহ সংৱিজ্জতি চেতনা অস্সাতি. তত্থ চেতনাতি ৱীতিক্কমৱসপ্পৱত্তা পুব্বভাগচেতনা. অস্সাতি সুক্কৱিস্সট্ঠিযা. ইমস্মিং ৱিকপ্পে ইক-সদ্দস্স ৱিসুং অত্থো নত্থীতি আহ সঞ্চেতনাৱ সঞ্চেতনিকাতি. ইদানি সং-সদ্দস্স অত্থং অনপেক্খিত্ৱা ইক-সদ্দোৱ অস্সত্থিঅত্থং পকাসেতীতি দস্সেন্তো সঞ্চেতনা ৱা অস্সা অত্থীতি সঞ্চেতনিকাতি দুতিযৱিকপ্পমাহ. সংৱিজ্জতি চেতনা অস্সাতি পদভাজনে ৱত্তব্বে ব্যঞ্জনে আদৰং অকত্ৱা জানন্তোতিআদি ৱুত্তং. উপক্কমামীতি জানন্তোতি মোচনত্থং উপক্কমামীতি জানন্তো.
আসযভেদতোতি পিত্তাদিআসযভেদতো. বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধানম্পি হি ৰঞ্ঞোপি চক্কৱত্তিস্স পিত্তসেম্হপুব্বলোহিতাসযেসু চতূসু অঞ্ঞতৰো আসযো হোতিযেৱ, মন্দপঞ্ঞানং পন চত্তাৰোপি আসযা হোন্তি. ধাতুনানত্ততোতি পথৱীধাতুআদীনং চতুন্নং ধাতূনং, চক্খাদীনং ৱা অট্ঠাৰসন্নং ধাতূনং, ৰসসোণিতাদীনং ৱা ধাতূনং নানত্ততো.
ৱত্থিসীসন্তি ৱত্থিপুটস্স অব্ভন্তৰে মত্থকপস্সং. ‘‘ৰাগ…পে… অসক্কোন্তো’’তি ৰাগপৰিযুট্ঠানং সন্ধায ৱুত্তং. ৰাজা পন ‘‘সম্ভৱস্স সকলকাযো ঠান’’ন্তি সুতপুব্বত্তা ৱীমংসনত্থং এৱমকাসীতি ৱদন্তি. দকসোতন্তি মুত্তমগ্গং, অঙ্গজাতপ্পদেসন্তি ৱুত্তং হোতি. দকসোতোৰোহণতো পট্ঠায পন উপাদিন্নতো ৱিনিমুত্ততায সম্ভৱে উতুসমুট্ঠানমেৱ ৰূপং অৱসিস্সতি, সেসং তিসমুট্ঠানং নত্থীতি ৱেদিতব্বং. আপোধাতুযা সন্তানৱসেন পৱত্তমানায অৱত্থাৱিসেসো সম্ভৱো, সো চতুসমুট্ঠানিকো অট্ঠকথাযং চতুসমুট্ঠানিকেসু সম্ভৱস্স ৱুত্তত্তা. সো পন সোড়সৱস্সকালে উপ্পজ্জতি, তস্স ৰাগৱসেন ঠানাচাৱনং হোতীতি ৱদন্তি, তস্মা যং ৱুত্তং কথাৱত্থুঅট্ঠকথাযং ‘‘সুক্কৱিস্সট্ঠি নাম ৰাগসমুট্ঠানা হোতী’’তি, তং সম্ভৱস্স ঠানাচাৱনং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং, ন পন সম্ভৱো চিত্তসমুট্ঠানোযেৱাতি দীপেতুং, তেনেৱ তত্থ ৱিস্সট্ঠিগ্গহণং কতং. ‘‘খীণাসৱানং পন ব্ৰহ্মানঞ্চ সম্ভৱো নত্থী’’তি আচৰিযধম্মপালত্থেৰেন ৱুত্তং, তস্মা যং ৱুত্তং কথাৱত্থুঅট্ঠকথাযং (কথা. অট্ঠ. ৩০৭) ‘‘তাসং দেৱতানং সুক্কৱিস্সট্ঠি নাম নত্থী’’তি, তম্পি ঠানাচাৱনং সন্ধায ৱুত্তন্তি গহেতব্বং, ন পন দেৱতানং সব্বসো সম্ভৱস্স অভাৱং সন্ধায. ছন্নম্পি পন কামাৱচৰদেৱতানং কামা পাকতিকাযেৱ. মনুস্সা ৱিয হি তে দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তিৱসেনেৱ মেথুনং পটিসেৱন্তি, কেৱলং পন নিস্সন্দাভাৱো তেসং ৱত্তব্বো. তঙ্খণিকপৰিড়াহৱূপসমাৱহং সম্ফস্সসুখমেৱ হি তেসং কামকিচ্চং. কেচি পন ‘‘চাতুমহাৰাজিকতাৱতিংসানংযেৱ দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তিযা কামকিচ্চং ইজ্ঝতি, যামানং অঞ্ঞমঞ্ঞং আলিঙ্গনমত্তেন, তুসিতানং হত্থামসনমত্তেন, নিম্মানৰতীনং হসিতমত্তেন, পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং ওলোকিতমত্তেন কামকিচ্চং ইজ্ঝতী’’তি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তং তাদিসস্স কামেসু ৱিৰজ্জনস্স তেসু অভাৱতো কামানঞ্চ উত্তৰুত্তৰি পণীততৰপণীততমভাৱতো.
তথেৱাতি ‘‘মোচনস্সাদেন নিমিত্তে উপক্কমতো’’তিআদিং অতিদিসতি. ‘‘ৱিস্সট্ঠীতি ঠানতো চাৱনা ৱুচ্চতী’’তি ৱুত্তত্তা দকসোতং ওতিণ্ণমত্তেতি কস্মা ৱুত্তন্তি আহ দকসোতোৰোহণঞ্চেত্থাতিআদি. এত্থাতি তীসুপি ৱাদেসু. অধিৱাসেত্ৱাতি নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা পুন ৱিপ্পটিসাৰে উপ্পন্নে অধিৱাসেত্ৱা. অন্তৰা নিৱাৰেতুন্তি ঠানতো চুতং দকসোতং ওতৰিতুং অদত্ৱা অন্তৰা নিৱাৰেতুং. তেনাহ – ঠানা চুতঞ্হি অৱস্সং দকসোতং ওতৰতীতি. ঠানাচাৱনমত্তেনেৱাতি দকসোতং অনোতিণ্ণেপীতি অধিপ্পাযো. এত্থ চ ‘‘সকলো কাযো ঠান’’ন্তি ৱাদে ঠানাচাৱনং ৱদন্তেন সকলসৰীৰতো চুতস্সপি দকসোতোৰোহণতো পুব্বে অপ্পমত্তকস্স অন্তৰাড়স্স সম্ভৱতো ৱুত্তং. সকলসৰীৰে ৱা তস্মিং তস্মিং পদেসে ঠিতস্স ঠানা চুতং সন্ধায ‘‘ঠানাচাৱনমত্তেনেৱা’’তি ৱুত্তং. নিমিত্তে উপক্কমন্তস্সেৱাতি মোচনস্সাদেন উপক্কমন্তস্স. হত্থপৰিকম্মাদীসু সতিপি মোচনস্সাদে নিমিত্তে উপক্কমাভাৱতো নত্থি আপত্তীতি আহ ‘‘হত্তপৰিকম্ম…পে… অনাপত্তী’’তি. অযং সব্বাচৰিযসাধাৰণৱিনিচ্ছযোতি ‘‘দকসোতোৰোহণঞ্চেত্থা’’তিআদিনা ৱুত্তো তিণ্ণম্পি আচৰিযানং সাধাৰণো ৱিনিচ্ছযো.
খোভকৰণপচ্চযো নাম ৱিসভাগভেসজ্জসেনাসনাহাৰাদিপচ্চযো. অত্থকামতায ৱা অনত্থকামতায ৱাতি পসন্না অত্থকামতায, কুদ্ধা অনত্থকামতায. অত্থায ৱা অনত্থায ৱাতি সভাৱতো ভৱিতব্বায অত্থায ৱা অনত্থায ৱা. উপসংহৰন্তীতি অত্তনো দেৱানুভাৱেন উপনেন্তি. বোধিসত্তমাতা ৱিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তন্তি তদা কিৰ পুৰে পুণ্ণমায সত্তমদিৱসতো পট্ঠায ৱিগতসুৰাপানং মালাগন্ধাদিৱিভূতিসম্পন্নং নক্খত্তকীড়ং অনুভৱমানা বোধিসত্তমাতা সত্তমে দিৱসে পাতোৱ উট্ঠায গন্ধোদকেন ন্হাযিত্ৱা সব্বালঙ্কাৰৱিভূসিতা ৱৰভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা সিৰিসযনে নিপন্না নিদ্দং ওক্কমমানা ইমং সুপিনং অদ্দস – চত্তাৰো কিৰ নং মহাৰাজানো সযনেনেৱ সদ্ধিং উক্খিপিত্ৱা অনোতত্তদহং নেত্ৱা ন্হাপেত্ৱা দিব্বৱত্থং নিৱাসেত্ৱা দিব্বগন্ধেহি ৱিলিম্পেত্ৱা দিব্বপুপ্ফানি পিড়ন্ধিত্ৱা ততো অৱিদূৰে ৰজতপব্বতো, তস্স অন্তো কনকৱিমানং অত্থি, তস্মিং পাচীনতো সীসং কত্ৱা নিপজ্জাপেসুং. অথ বোধিসত্তো সেতৱৰৱাৰণো হুত্ৱা ততো অৱিদূৰে একো সুৱণ্ণপব্বতো, তত্থ চৰিত্ৱা ততো ওৰুয্হ ৰজতপব্বতং অভিৰুহিত্ৱা কনকৱিমানং পৱিসিত্ৱা মাতৰং পদক্খিণং কত্ৱা দক্খিণপস্সং ফালেত্ৱা কুচ্ছিং পৱিট্ঠসদিসো অহোসি. ইমং সুপিনং সন্ধায এতং ৱুত্তং ‘‘বোধিসত্তমাতা ৱিয পুত্তপটিলাভনিমিত্ত’’ন্তি.
পঞ্চ মহাসুপিনেতি (অ. নি. অট্ঠ. ৩.৫.১৯৬) মহন্তেহি পুৰিসেহি পস্সিতব্বতো মহন্তানঞ্চ অত্থানং নিমিত্তভাৱতো মহাসুপিনে. তে পন পঞ্চ মহাসুপিনে নেৱ লোকিযমহাজনো পস্সতি, ন মহাৰাজানো, ন চক্কৱত্তিৰাজানো, ন অগ্গসাৱকা, ন পচ্চেকবুদ্ধা, ন সম্মাসম্বুদ্ধা, একো সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তোযেৱ পস্সতি. তেন ৱুত্তং ‘‘বোধিসত্তো ৱিয পঞ্চ মহাসুপিনে’’তি. অম্হাকঞ্চ পন বোধিসত্তো কদা তে সুপিনে পস্সীতি? ‘‘স্ৱে বুদ্ধো ভৱিস্সামী’’তি চাতুদ্দসিযং পক্খস্স ৰত্তিৱিভাযনকালে পস্সি. কালৱসেন হি দিৱা দিট্ঠো সুপিনো ন সমেতি, তথা পঠমযামে মজ্ঝিমযামে চ. পচ্ছিমযামে বলৱপচ্চূসে পন অসিতপীতসাযিতে সম্মাপৰিণামগতে কাযস্মিং ওজায পতিট্ঠিতায অৰুণে উগ্গচ্ছমানে দিট্ঠসুপিনো সমেতি. ইট্ঠনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো ইট্ঠং পটিলভতি, অনিট্ঠনিমিত্তং পস্সন্তো অনিট্ঠং, তস্মা বোধিসত্তোপি সুপিনং পস্সন্তো ৰত্তিৱিভাযনকালে পস্সি.
কে পন তে পঞ্চ মহাসুপিনাতি? তথাগতস্স অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পুব্বেৱ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো পঞ্চ মহাসুপিনা পাতুৰহেসুং (অ. নি. ৫.১৯৬) – অযং মহাপথৱী মহাসযনং অহোসি, হিমৱা পব্বতৰাজা বিম্বোহনং অহোসি, পুৰত্থিমে সমুদ্দে ৱামহত্থো ওহিতো অহোসি, পচ্ছিমে সমুদ্দে দক্খিণহত্থো ওহিতো অহোসি, দক্খিণসমুদ্দে উভো পাদা ওহিতা অহেসুং, অযং পঠমো মহাসুপিনো পাতুৰহোসি.
পুন চপৰং দব্বতিণসঙ্খাতা তিৰিযা নাম তিণজাতি নঙ্গলমত্তেন ৰত্তদণ্ডেন নাভিতো উগ্গন্ত্ৱা তস্স পস্সন্তস্সেৱ ৱিদত্থিমত্তং ৰতনমত্তং ব্যামমত্তং যট্ঠিমত্তং গাৱুতমত্তং অড্ঢযোজনমত্তং যোজনমত্তন্তি এৱং উগ্গন্ত্ৱা অনেকযোজনসহস্সং নভং আহচ্চ ঠিতা অহোসি, অযং দুতিযো মহাসুপিনো পাতুৰহোসি.
পুন চপৰং সেতা কিমী কণ্হসীসা পাদেহি উস্সক্কিত্ৱা যাৱ জাণুমণ্ডলা পটিচ্ছাদেসুং, অযং ততিযো মহাসুপিনো পাতুৰহোসি.
পুন চপৰং চত্তাৰো সকুণা নানাৱণ্ণা চতূহি দিসাহি আগন্ত্ৱা পাদমূলে নিপতিত্ৱা সব্বসেতা সম্পজ্জিংসু, অযং চতুত্থো মহাসুপিনো পাতুৰহোসি.
পুন চপৰং বোধিসত্তো মহতো মীড়্হপব্বতস্স উপৰূপৰি চঙ্কমতি অলিপ্পমানো মীড়্হেন, অযং পঞ্চমো মহাসুপিনো পাতুৰহোসি. ইমে পঞ্চ মহাসুপিনা.
তত্থ পঠমো অনুত্তৰায সম্মাসম্বোধিযা পুব্বনিমিত্তং, দুতিযো অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স দেৱমনুস্সেসু সুপ্পকাসিতভাৱস্স পুব্বনিমিত্তং, ততিযো বহূনং ওদাতৱসনানং গিহীনং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা সৰণগমনস্স পুব্বনিমিত্তং, চতুত্থো খত্তিযাদীনং চতুন্নং ৱণ্ণানং তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা অনুত্তৰৱিমুত্তিসচ্ছিকিৰিযায পুব্বনিমিত্তং, পঞ্চমো চতুন্নং পচ্চযানং লাভিতায তেসু চ অনুপলিত্তভাৱস্স পুব্বনিমিত্তং.
অপিচ যং সো চক্কৱাড়মহাপথৱিং সিৰিসযনভূতং অদ্দস, তং বুদ্ধভাৱস্স পুব্বনিমিত্তং. যং হিমৱন্তং পব্বতৰাজানং বিম্বোহনং অদ্দস, তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণবিম্বোহনস্স পুব্বনিমিত্তং. যং চত্তাৰো হত্থপাদে সমুদ্দস্স উপৰূপৰিভাগেন গন্ত্ৱা চক্কৱাড়মত্থকে ঠিতে অদ্দস, তং ধম্মচক্কস্স অপ্পটিৱত্তিযভাৱে পুব্বনিমিত্তং. যং অত্তানং উত্তানকং নিপন্নং অদ্দস, তং তীসু ভৱেসু অৱকুজ্জানং সত্তানং উত্তানমুখভাৱস্স পুব্বনিমিত্তং. যং অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা পস্সন্তো ৱিয অহোসি, তং দিব্বচক্খুপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. যং যাৱ ভৱগ্গা একালোকং অহোসি, তং অনাৱৰণঞাণস্স পুব্বনিমিত্তং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. ইতি তংতংৱিসেসাধিগমনিমিত্তভূতে পঞ্চ মহাসুপিনে পস্সি. তেন ৱুত্তং ‘‘বোধিসত্তো ৱিয পঞ্চ মহাসুপিনে’’তি.
কোসলৰাজা ৱিয সোড়স সুপিনেতি –
‘‘উসভা ৰুক্খা গাৱিযো গৱা চ,
অস্সো কংসো সিঙ্গালী চ কুম্ভো;
পোক্খৰণী চ অপাকচন্দনং,
লাবূনি সীদন্তি সিলা প্লৱন্তি.
‘‘মণ্ডূকিযো কণ্হসপ্পে গিলন্তি,
কাকং সুৱণ্ণা পৰিৱাৰযন্তি;
তসা ৱকা এড়কানং ভযা হী’’তি. (জা. ১.১.৭৭) –
ইমে সোড়স সুপিনে পস্সন্তো কোসলৰাজা ৱিয.
১. একদিৱসং কিৰ কোসলৰাজা ৰত্তিং নিদ্দূপগতো পচ্ছিমযামে সোড়স সুপিনে পস্সি (জা. অট্ঠ. ১.১.মহাসুপিনজাতকৱণ্ণনা). তত্থ চত্তাৰো অঞ্জনৱণ্ণা কাড়উসভা ‘‘যুজ্ঝিস্সামা’’তি চতূহি দিসাহি ৰাজঙ্গণং আগন্ত্ৱা ‘‘উসভযুদ্ধং পস্সিস্সামা’’তি মহাজনে সন্নিপতিতে যুজ্ঝনাকাৰং দস্সেত্ৱা নদিত্ৱা গজ্জিত্ৱা অযুজ্ঝিত্ৱাৱ পটিক্কন্তা. ইমং পঠমং সুপিনং অদ্দস.
২. খুদ্দকা ৰুক্খা চেৱ গচ্ছা চ পথৱিং ভিন্দিত্ৱা ৱিদত্থিমত্তম্পি ৰতনমত্তম্পি অনুগ্গন্ত্ৱাৱ পুপ্ফন্তি চেৱ ফলন্তি চ. ইমং দুতিযং অদ্দস.
৩. গাৱিযো তদহুজাতানং ৱচ্ছানং খীৰং পিৱন্তিযো অদ্দস. অযং ততিযো সুপিনো.
৪. ধুৰৱাহে আৰোহপৰিণাহসম্পন্নে মহাগোণে যুগপৰম্পৰায অযোজেত্ৱা তৰুণে গোদম্মে ধুৰে যোজেন্তে অদ্দস, তে ধুৰং ৱহিতুং অসক্কোন্তা ছড্ডেত্ৱা অট্ঠংসু, সকটানি নপ্পৱত্তিংসু. অযং চতুত্থো সুপিনো.
৫. একং উভতোমুখং অস্সং অদ্দস, তস্স উভোসু পস্সেসু যৱসীসং দেন্তি, সো দ্ৱীহিপি মুখেহি খাদতি. অযং পঞ্চমো সুপিনো.
৬. মহাজনো সতসহস্সগ্ঘনকং সুৱণ্ণপাতিং সম্মজ্জিত্ৱা ‘‘ইধ পস্সাৱং কৰোহী’’তি একস্স জৰসিঙ্গালস্স উপনামেসি, তং তত্থ পস্সাৱং কৰোন্তং অদ্দস. অযং ছট্ঠো সুপিনো.
৭. একো পুৰিসো ৰজ্জুং ৱট্টেত্ৱা পাদমূলে নিক্খিপতি, তেন নিসিন্নপীঠস্স হেট্ঠা সযিতা ছাতসিঙ্গালী তস্স অজানন্তস্সেৱ তং খাদতি. ইমং সত্তমং সুপিনং অদ্দস.
৮. ৰাজদ্ৱাৰে বহূহি তুচ্ছকুম্ভেহি পৰিৱাৰেত্ৱা ঠপিতং একং মহন্তং পূৰিতকুম্ভং অদ্দস, চত্তাৰোপি পন ৱণ্ণা চতূহি দিসাহি চতূহি অনুদিসাহি চ ঘটেহি উদকং আহৰিত্ৱা পূৰিতকুম্ভমেৱ পূৰেন্তি, পূৰিতপূৰিতং উদকং উত্তৰিত্ৱা পলাযতি, তেপি পুনপ্পুনং তত্থেৱ উদকং আসিঞ্চন্তি, তুচ্ছকুম্ভে ওলোকেন্তাপি নত্থি. অযং অট্ঠমো সুপিনো.
৯. একং পঞ্চপদুমসঞ্ছন্নং গম্ভীৰং সব্বতোতিত্থং পোক্খৰণিং অদ্দস, সমন্ততো দ্ৱিপদচতুপ্পদা ওতৰিত্ৱা তত্থ পানীযং পিৱন্তি, তস্সা মজ্ঝে গম্ভীৰট্ঠানে উদকং আৱিলং, তীৰপ্পদেসে দ্ৱিপদচতুপ্পদানং অক্কমনট্ঠানে অচ্ছং ৱিপ্পসন্নং অনাৱিলং. অযং নৱমো সুপিনো.
১০. একিস্সাযেৱ চ কুম্ভিযা পচ্চমানং ওদনং অপাকং অদ্দস, ‘‘অপাক’’ন্তি ৱিচাৰেত্ৱা ৱিভজিত্ৱা ঠপিতং ৱিয তীহাকাৰেহি পচ্চমানং একস্মিং পস্সে অতিকিলিন্নো হোতি, একস্মিং উত্তণ্ডুলো, একস্মিং সুপক্কোতি. অযং দসমো সুপিনো.
১১. সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসাৰং পূতিতক্কেন ৱিক্কিণন্তে অদ্দস. অযং একাদসমো সুপিনো.
১২. তুচ্ছলাবূনি উদকে সীদন্তানি অদ্দস. অযং দ্ৱাদসমো সুপিনো.
১৩. মহন্তমহন্তা কূটাগাৰপ্পমাণা ঘনসিলা নাৱা ৱিয উদকে প্লৱমানা অদ্দস. অযং তেৰসমো সুপিনো.
১৪. খুদ্দকমধুকপুপ্ফপ্পমাণা মণ্ডূকিযো মহন্তে কণ্হসপ্পে ৱেগেন অনুবন্ধিত্ৱা উপ্পলনাড়ে ৱিয ছিন্দিত্ৱা মংসং খাদিত্ৱা গিলন্তিযো অদ্দস. অযং চুদ্দসমো সুপিনো.
১৫. দসহি অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতং গামগোচৰং কাকং কঞ্চনৱণ্ণৱণ্ণতায ‘‘সুৱণ্ণা’’তি লদ্ধনামে সুৱণ্ণৰাজহংসে পৰিৱাৰেন্তে অদ্দস. অযং পন্নৰসমো সুপিনো.
১৬. পুব্বে দীপিনো এড়কে খাদন্তি, তে পন এড়কে দীপিনো অনুবন্ধিত্ৱা মুৰামুৰাতি খাদন্তে অদ্দস, অথঞ্ঞে তসা ৱকা এড়কে দূৰতোৱ দিস্ৱা তসিতা তাসপ্পত্তা হুত্ৱা এড়কানং ভযা পলাযিত্ৱা গুম্বগহনানি পৱিসিত্ৱা নিলীযিংসু. অযং সোড়সমো সুপিনো.
১. তত্থ অধম্মিকানং ৰাজূনং অধম্মিকানঞ্চ মনুস্সানং কালে লোকে ৱিপৰিৱত্তমানে কুসলে ওসন্নে অকুসলে উস্সন্নে লোকস্স পৰিহীনকালে দেৱো ন সম্মা ৱস্সিস্সতি, মেঘপাদা ছিজ্জিস্সন্তি, সস্সানি মিলাযিস্সন্তি, দুব্ভিক্খং ভৱিস্সতি, ৱস্সিতুকামা ৱিয চতূহি দিসাহি মেঘা উট্ঠহিত্ৱা ইত্থিকাহি আতপে পত্থটানং ৱীহিআদীনং তেমনভযেন অন্তো পৱেসিতকালে পুৰিসেসু কুদালপিটকে আদায আড়িবন্ধনত্থায নিক্খন্তেসু ৱস্সনাকাৰং দস্সেত্ৱা গজ্জিত্ৱা ৱিজ্জুলতা নিচ্ছাৰেত্ৱা উসভা ৱিয অযুজ্ঝিত্ৱা অৱস্সিত্ৱাৱ পলাযিস্সন্তি. অযং পঠমস্স ৱিপাকো.
২. লোকস্স পৰিহীনকালে মনুস্সানং পৰিত্তাযুককালে সত্তা তিব্বৰাগা ভৱিস্সন্তি, অসম্পত্তৱযাৱ কুমাৰিযো পুৰিসন্তৰং গন্ত্ৱা উতুনিযো চেৱ গব্ভিনিযো চ হুত্ৱা পুত্তধীতাহি ৱড্ঢিস্সন্তি. খুদ্দকৰুক্খানং পুপ্ফং ৱিয হি তাসং উতুনিভাৱো, ফলং ৱিয চ পুত্তধীতৰো ভৱিস্সন্তি. অযং দুতিযস্স ৱিপাকো.
৩. মনুস্সানং জেট্ঠাপচাযিককম্মস্স নট্ঠকালে সত্তা মাতাপিতূসু ৱা সস্সুসসুৰেসু ৱা লজ্জং অনুপট্ঠপেত্ৱা সযমেৱ কুটুম্বং সংৱিদহন্তাৱ ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি মহল্লকানং দাতুকামা দস্সন্তি, অদাতুকামা ন দস্সন্তি, মহল্লকা অনাথা হুত্ৱা অসযংৱসী দাৰকে আৰাধেত্ৱা জীৱিস্সন্তি তদহুজাতানং ৱচ্ছানং খীৰং পিৱন্তিযো মহাগাৱিযো ৱিয. অযং ততিযস্স ৱিপাকো.
৪. অধম্মিকৰাজূনং কালে অধম্মিকৰাজানো পণ্ডিতানং পৱেণিকুসলানং কম্মনিত্থৰণসমত্থানং মহামত্তানং যসং ন দস্সন্তি, ধম্মসভাযং ৱিনিচ্ছযট্ঠানেপি পণ্ডিতে ৱোহাৰকুসলে মহল্লকে অমচ্চে ন ঠপেস্সন্তি. তব্বিপৰীতানং পন তৰুণতৰুণানং যসং দস্সন্তি, তথাৰূপে এৱ চ ৱিনিচ্ছযট্ঠানে ঠপেস্সন্তি, তে ৰাজকম্মানি চেৱ যুত্তাযুত্তঞ্চ অজানন্তা নেৱ তং যসং উক্খিপিতুং সক্খিস্সন্তি, ন ৰাজকম্মানি নিত্থৰিতুং, তে অসক্কোন্তা কম্মধুৰং ছড্ডেস্সন্তি, মহল্লকাপি পণ্ডিতা অমচ্চা যসং অলভন্তা কিচ্চানি নিত্থৰিতুং সমত্থাপি ‘‘কিং অম্হাকং এতেহি, মযং বাহিৰকা জাতা, অব্ভন্তৰিকা তৰুণদাৰকা জানিস্সন্তী’’তি উপ্পন্নানি কম্মানি ন কৰিস্সন্তি, এৱং সব্বথাপি তেসং ৰাজূনং হানিযেৱ ভৱিস্সতি, ধুৰং ৱহিতুং অসমত্থানং ৱচ্ছদম্মানং ধুৰে যোজিতকালো ৱিয, ধুৰৱাহানঞ্চ মহাগোণানং যুগপৰম্পৰায অযোজিতকালো ৱিয ভৱিস্সতি. অযং চতুত্থস্স ৱিপাকো.
৫. অধম্মিকৰাজকালেযেৱ অধম্মিকবালৰাজানো অধম্মিকে লোলমনুস্সে ৱিনিচ্ছযে ঠপেস্সন্তি, তে পাপপুঞ্ঞেসু অনাদৰা বালা সভাযং নিসীদিত্ৱা ৱিনিচ্ছযং দেন্তা উভিন্নম্পি অত্থপচ্চত্থিকানং হত্থতো লঞ্জং গহেত্ৱা খাদিস্সন্তি অস্সো ৱিয দ্ৱীহি মুখেহি যৱসীসং. অযং পঞ্চমস্স ৱিপাকো.
৬. অধম্মিকাযেৱ ৱিজাতিৰাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং আসঙ্কায যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনে ৱড্ঢেস্সন্তি, এৱং মহাকুলানি দুগ্গতানি ভৱিস্সন্তি, লামককুলানি ইস্সৰানি. তে চ কুলীনা পুৰিসা জীৱিতুং অসক্কোন্তা ‘‘ইমে নিস্সায জীৱিস্সামা’’তি অকুলীনানং ধীতৰো দস্সন্তি, ইতি তাসং কুলধীতানং অকুলীনেহি সদ্ধিং সংৱাসো জৰসিঙ্গালস্স সুৱণ্ণপাতিযং পস্সাৱকৰণসদিসো ভৱিস্সতি. অযং ছট্ঠস্স ৱিপাকো.
৭. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে ইত্থিযো পুৰিসলোলা সুৰালোলা অলঙ্কাৰলোলা ৱিসিখালোলা আমিসলোলা ভৱিস্সন্তি দুস্সীলা দুৰাচাৰা. তা সামিকেহি কসিগোৰক্খাদীনি কম্মানি কত্ৱা কিচ্ছেন কসিৰেন সম্ভতং ধনং জাৰেহি সদ্ধিং সুৰং পিৱন্তিযো মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰযমানা অন্তোগেহে অচ্চাযিকম্পি কিচ্চং অনোলোকেত্ৱা গেহপৰিক্খেপস্স উপৰিভাগেনপি ছিদ্দট্ঠানেহিপি জাৰে উপধাৰযমানা স্ৱে ৱপিতব্বযুত্তকং বীজম্পি কোট্টেত্ৱা যাগুভত্তখজ্জকানি সজ্জেত্ৱা খাদমানা ৱিলুম্পিস্সন্তি হেট্ঠাপীঠকনিপন্নকছাতকসিঙ্গালী ৱিয ৱট্টেত্ৱা ৱট্টেত্ৱা পাদমূলে নিক্খিত্তৰজ্জুং. অযং সত্তমস্স ৱিপাকো.
৮. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে লোকো পৰিহাযিস্সতি, ৰট্ঠং নিৰোজং ভৱিস্সতি, ৰাজানো দুগ্গতা কপণা ভৱিস্সন্তি. যো ইস্সৰো ভৱিস্সতি, তস্স ভণ্ডাগাৰে সতসহস্সমত্তা কহাপণা ভৱিস্সন্তি, তে এৱং দুগ্গতা সব্বে জনপদে অত্তনো কম্মং কাৰযিস্সন্তি, উপদ্দুতা মনুস্সা সকে কম্মন্তে ছড্ডেত্ৱা ৰাজূনংযেৱ অত্থায পুব্বণ্ণাপৰণ্ণানি ৱপন্তা ৰক্খন্তা লাযন্তা মদ্দন্তা পৱেসেন্তা উচ্ছুখেত্তানি কৰোন্তা যন্তানি ৱাহেন্তা ফাণিতাদীনি পচন্তা পুপ্ফাৰামে ফলাৰামে চ কৰোন্তা তত্থ তত্থ নিপ্ফন্নানি পুপ্ফফলাদীনি আহৰিত্ৱা ৰঞ্ঞো কোট্ঠাগাৰমেৱ পূৰেস্সন্তি, অত্তনো গেহেসু তুচ্ছকোট্ঠে ওলোকেন্তাপি ন ভৱিস্সন্তি, তুচ্ছতুচ্ছকুম্ভে অনোলোকেত্ৱা পূৰিতকুম্ভপূৰণসদিসমেৱ ভৱিস্সতি. অযং অট্ঠমস্স ৱিপাকো.
৯. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে ৰাজানো অধম্মিকা ভৱিস্সন্তি, ছন্দাদিৱসেন অগতিং গচ্ছন্তা ৰজ্জং কাৰেস্সন্তি, ধম্মেন ৱিনিচ্ছযং নাম ন দস্সন্তি, লঞ্জৱিত্তকা ভৱিস্সন্তি ধনলোলা, ৰট্ঠৱাসিকেসু তেসং খন্তিমেত্তানুদ্দযং নাম ন ভৱিস্সতি, কক্খড়া ফৰুসা উচ্ছুযন্তে উচ্ছুগণ্ঠিকা ৱিয মনুস্সে পীড়েন্তা নানপ্পকাৰং বলিং উপ্পাদেত্ৱা ধনং গণ্হিস্সন্তি, মনুস্সা বলিপীড়িতা কিঞ্চি দাতুং অসক্কোন্তা গামনিগমাদযো ছড্ডেত্ৱা পচ্চন্তং গন্ত্ৱা ৱাসং কপ্পেস্সন্তি, মজ্ঝিমজনপদো সুঞ্ঞো ভৱিস্সতি, পচ্চন্তো ঘনৱাসো সেয্যথাপি পোক্খৰণিযা মজ্ঝে উদকং আৱিলং পৰিযন্তে ৱিপ্পসন্নং. অযং নৱমস্স ৱিপাকো.
১০. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে ৰাজানো অধম্মিকা ভৱিস্সন্তি, তেসু অধম্মিকেসু ৰাজযুত্তাপি ব্ৰাহ্মণগহপতিকাপি নেগমজানপদাপীতি সমণব্ৰাহ্মণে উপাদায সব্বে মনুস্সা অধম্মিকা ভৱিস্সন্তি, ততো তেসং আৰক্খদেৱতা বলিপটিগ্গাহিকদেৱতা ৰুক্খদেৱতা আকাসট্ঠকদেৱতাতি এৱং দেৱতাপি অধম্মিকা ভৱিস্সন্তি, অধম্মিকৰাজূনং ৰজ্জে ৱাতা ৱিসমা খৰা ৱাযিস্সন্তি, তে আকাসট্ঠকৱিমানানি কম্পেস্সন্তি, তেসু কম্পিতেসু দেৱতা কুপিতা দেৱং ৱস্সিতুং ন দস্সন্তি, ৱস্সমানোপি সকলৰট্ঠে একপ্পহাৰেনেৱ ন ৱস্সিস্সতি, ৱস্সমানোপি সব্বত্থ কসিকম্মস্স ৱা ৱপ্পকম্মস্স ৱা উপকাৰো হুত্ৱা ন ৱস্সিস্সতি. যথা চ ৰট্ঠে, এৱং জনপদেপি গামেপি একতড়াকস্সৰেপি একপ্পহাৰেনেৱ ন ৱস্সিস্সতি, তড়াকস্স উপৰিভাগে ৱস্সন্তো হেট্ঠাভাগে ন ৱস্সিস্সতি, হেট্ঠা ৱস্সন্তো উপৰি ন ৱস্সিস্সতি, একস্মিং ভাগে সস্সং অতিৱস্সেন নস্সিস্সতি, একস্মিং অৱস্সন্তো মিলাযিস্সতি, একস্মিং সম্মা ৱস্সমানো সম্পাদেস্সতি, এৱং একস্স ৰঞ্ঞো ৰজ্জে ৱুত্তা সস্সা তিপ্পকাৰা ভৱিস্সন্তি এককুম্ভিযা ওদনো ৱিয. অযং দসমস্স ৱিপাকো.
১১. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে সাসনে পৰিহাযন্তে পচ্চযলোলা অলজ্জিকা বহূ ভিক্খূ ভৱিস্সন্তি, তে ভগৱতা পচ্চযলোলুপ্পং নিম্মথেত্ৱা কথিতধম্মদেসনং চীৱৰাদিচতুপচ্চযহেতু পৰেসং দেসেস্সন্তি, পচ্চযেহি মুচ্ছিত্ৱা নিৰত্থকপক্খে ঠিতা নিব্বানাভিমুখং কত্ৱা দেসেতুং ন সক্খিস্সন্তি, কেৱলং ‘‘পদব্যঞ্জনসম্পত্তিঞ্চেৱ মধুৰসদ্দঞ্চ সুত্ৱা মহগ্ঘানি চীৱৰানি দস্সন্তি’’ইচ্চেৱং দেসেস্সন্তি. অপৰে অন্তৰৱীথিচতুক্কৰাজদ্ৱাৰাদীসু নিসীদিত্ৱা কহাপণঅড্ঢকহাপণপাদমাসকৰূপাদীনিপি নিস্সায দেসেস্সন্তি. ইতি ভগৱতা নিব্বানগ্ঘনকং কত্ৱা দেসিতং ধম্মং চতুপচ্চযত্থায চেৱ কহাপণঅড্ঢকহাপণাদিঅত্থায চ ৱিক্কিণিত্ৱা দেসেন্তা সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসাৰং পূতিতক্কেন ৱিক্কিণন্তা ৱিয ভৱিস্সন্তি. অযং একাদসমস্স ৱিপাকো.
১২. অধম্মিকৰাজকালে লোকে ৱিপৰিৱত্তন্তেযেৱ ৰাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনানঞ্ঞেৱ দস্সন্তি, তে ইস্সৰা ভৱিস্সন্তি, ইতৰে দলিদ্দা. ৰাজসম্মুখেপি ৰাজদ্ৱাৰেপি অমচ্চসম্মুখেপি ৱিনিচ্ছযট্ঠানেপি তুচ্ছলাবুসদিসানং অকুলীনানংযেৱ কথা ওসীদিত্ৱা ঠিতা ৱিয নিচ্চলা সুপ্পতিট্ঠিতা ভৱিস্সতি, সঙ্ঘসন্নিপাতেপি সঙ্ঘকম্মগণকম্মট্ঠানেসু চেৱ পত্তচীৱৰপৰিৱেণাদিৱিনিচ্ছযট্ঠানেসু চ দুস্সীলানং পাপপুগ্গলানংযেৱ কথা নিয্যানিকা ভৱিস্সতি, ন লজ্জিভিক্খূনন্তি এৱং সব্বথাপি তুচ্ছলাবূনং সীদনকালো ৱিয ভৱিস্সতি. অযং দ্ৱাদসমস্স ৱিপাকো.
১৩. তাদিসেযেৱ কালে অধম্মিকৰাজানো অকুলীনানং যসং দস্সন্তি, তে ইস্সৰা ভৱিস্সন্তি, কুলীনা দুগ্গতা. তেসু ন কেচি গাৰৱং কৰিস্সন্তি, ইতৰেসুযেৱ কৰিস্সন্তি, ৰাজসম্মুখে ৱা অমচ্চসম্মুখে ৱা ৱিনিচ্ছযট্ঠানে ৱা ৱিনিচ্ছযকুসলানং ঘনসিলাসদিসানং কুলপুত্তানং কথা ন ওগাহিত্ৱা পতিট্ঠহিস্সতি. তেসু কথেন্তেসু ‘‘কিং ইমে কথেন্তী’’তি ইতৰে পৰিহাসমেৱ কৰিস্সন্তি, ভিক্খুসন্নিপাতেপি ৱুত্তপ্পকাৰেসু ঠানেসু নেৱ পেসলে ভিক্খূ গৰুকাতব্বে মঞ্ঞিস্সন্তি, নাপি নেসং কথা পৰিযোগাহিত্ৱা পতিট্ঠহিস্সতি, সিলানং প্লৱকালো ৱিয ভৱিস্সতি. অযং তেৰসমস্স ৱিপাকো.
১৪. লোকে পৰিহাযন্তেযেৱ মনুস্সা তিব্বৰাগাদিজাতিকা কিলেসানুৱত্তকা হুত্ৱা তৰুণতৰুণানং অত্তনো ভৰিযানং ৱসে ৱত্তিস্সন্তি, গেহে দাসকম্মকৰাদযোপি গোমহিংসাদযোপি হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণম্পি সব্বং তাসংযেৱ আযত্তং ভৱিস্সতি, ‘‘অসুকহিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং ৱা পৰিচ্ছেদাদিজাতং ৱা কহ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘যত্থ ৱা তত্থ ৱা হোতু, কিং তুয্হিমিনা ব্যাপাৰেন, ত্ৱং ময্হং ঘৰে সন্তং ৱা অসন্তং ৱা জানিতুকামো জাতো’’তি ৱত্ৱা নানপ্পকাৰেহি অক্কোসিত্ৱা মুখসত্তীহি কোট্টেত্ৱা দাসচেটকং ৱিয ৱসে কত্ৱা অত্তনো ইস্সৰিযং পৱত্তেস্সন্তি, এৱং মধুকপুপ্ফপ্পমাণমণ্ডূকপোতিকানং আসীৱিসে কণ্হসপ্পে গিলনকালো ৱিয ভৱিস্সতি. অযং চুদ্দসমস্স ৱিপাকো.
১৫. দুব্বলৰাজকালে ৰাজানো হত্থিসিপ্পাদীসু অকুসলা যুদ্ধেসু অৱিসাৰদা ভৱিস্সন্তি, তে অত্তনো ৰাজাধিপচ্চং আসঙ্কমানা সমানজাতিকানং কুলপুত্তানং ইস্সৰিযং অদত্ৱা অত্তনো পাদমূলিকন্হাপককপ্পকাদীনং দস্সন্তি, জাতিগোত্তসম্পন্না কুলপুত্তা ৰাজকুলে পতিট্ঠং অলভমানা জীৱিকং কপ্পেতুং অসমত্থা হুত্ৱা ইস্সৰিযট্ঠানে জাতিগোত্তহীনে অকুলীনে উপট্ঠহন্তা ৱিচৰিস্সন্তি, সুৱণ্ণৰাজহংসেহি কাকস্স পৰিৱাৰিতকালো ৱিয ভৱিস্সতি. অযং পন্নৰসমস্স ৱিপাকো.
১৬. অধম্মিকৰাজকালেযেৱ চ অকুলীনাৱ ৰাজৱল্লভা ইস্সৰা ভৱিস্সন্তি, কুলীনা অপ্পঞ্ঞাতা দুগ্গতা. তে ৰাজৱল্লভা ৰাজানং অত্তনো কথং গাহাপেত্ৱা ৱিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু বলৱন্তো হুত্ৱা দুব্বলানং পৱেণিআগতানি খেত্তৱত্থুআদীনি ‘‘অম্হাকং সন্তকানি এতানী’’তি অভিযুঞ্জিত্ৱা তে ‘‘ন তুম্হাকং, অম্হাক’’ন্তি আগন্ত্ৱা ৱিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু ৱিৱদন্তে ৱেত্তলতাদীহি পহাৰাপেত্ৱা গীৱাযং গহেত্ৱা অপকড্ঢাপেত্ৱা ‘‘অত্তনো পমাণং ন জানাথ, অম্হেহি সদ্ধিং ৱিৱদথ, ইদানি ৱো ৰঞ্ঞো কথেত্ৱা হত্থপাদচ্ছেদাদীনি কাৰেস্সামা’’তি সন্তজ্জেস্সন্তি, তে তেসং ভযেন অত্তনো সন্তকানি খেত্তৱত্থূনি ‘‘তুম্হাকংযেৱ তানি, গণ্হথা’’তি নিয্যাতেত্ৱা অত্তনো গেহানি পৱিসিত্ৱা ভীতা নিপজ্জিস্সন্তি. পাপভিক্খূপি পেসলে ভিক্খূ যথাৰুচি ৱিহেঠেস্সন্তি, পেসলা ভিক্খূ পটিসৰণং অলভমানা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা গহনট্ঠানেসু নিলীযিস্সন্তি, এৱং হীনজচ্চেহি চেৱ পাপভিক্খূহি চ উপদ্দুতানং জাতিমন্তকুলপুত্তানঞ্চেৱ পেসলভিক্খূনঞ্চ এড়কানং ভযেন তসৱকানং পলাযনকালো ৱিয ভৱিস্সতি. অযং সোড়সমস্স ৱিপাকো. এৱং তস্স তস্স অত্থস্স পুব্বনিমিত্তভূতে সোড়স সুপিনে পস্সি. তেন ৱুত্তং – ‘‘কোসলৰাজা ৱিয সোড়স সুপিনে’’তি. এত্থ চ পুব্বনিমিত্ততো অত্তনো অত্থানত্থনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো অত্তনো কম্মানুভাৱেন পস্সতি, কোসলৰাজা ৱিয লোকস্স অত্থানত্থনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো পন সব্বসত্তসাধাৰণকম্মানুভাৱেন পস্সতীতি ৱেদিতব্বং.
কুদ্ধা হি দেৱতাতি নাগমহাৱিহাৰে মহাথেৰস্স কুদ্ধা দেৱতা ৱিয. ৰোহণে কিৰ নাগমহাৱিহাৰে মহাথেৰো ভিক্খুসঙ্ঘং অনপলোকেত্ৱাৱ একং নাগৰুক্খং ছিন্দাপেসি. ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা থেৰস্স কুদ্ধা পঠমমেৱ নং সচ্চসুপিনেন পলোভেত্ৱা পচ্ছা ‘‘ইতো তে সত্তদিৱসমত্থকে উপট্ঠাকো ৰাজা মৰিস্সতী’’তি সুপিনে আৰোচেসি. থেৰো তং কথং আহৰিত্ৱা ৰাজোৰোধানং আচিক্খি. তা একপ্পহাৰেনেৱ মহাৱিৰৱং ৱিৰৱিংসু. ৰাজা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি. তা ‘এৱং থেৰেন ৱুত্ত’’ন্তি আৰোচযিংসু. ৰাজা দিৱসে গণাপেত্ৱা সত্তাহে ৱীতিৱত্তে থেৰস্স হত্থপাদে ছিন্দাপেসি. একন্তসচ্চমেৱ হোতীতি ফলস্স সচ্চভাৱতো ৱুত্তং, দস্সনং পন ৱিপল্লত্থমেৱ. তেনেৱ পহীনৱিপল্লাসা পুব্বনিমিত্তভূতম্পি সুপিনং ন পস্সন্তি, দ্ৱীহি তীহি ৱা কাৰণেহি কদাচি সুপিনং পস্সন্তীতি আহ ‘‘সংসগ্গভেদতো’’তি. ‘‘অসেক্খা ন পস্সন্তি পহীনৱিপল্লাসত্তা’’তি ৱচনতো চতুন্নম্পি কাৰণানং ৱিপল্লাসো এৱ মূলকাৰণন্তি দট্ঠব্বং.
তন্তি সুপিনকালে পৱত্তং ভৱঙ্গচিত্তং. ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণন্তি কম্মনিমিত্তগতিনিমিত্ততো অঞ্ঞং ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণং ন হোতি. ঈদিসানীতি পচ্চক্খতো অনুভূতপুব্বপৰিকপ্পিতৰূপাদিআৰম্মণানি চেৱ ৰাগাদিসম্পযুত্তানি চ. সব্বোহাৰিকচিত্তেনাতি পকতিচিত্তেন. দ্ৱীহি অন্তেহি মুত্তোতি কুসলাকুসলসঙ্খাতেহি দ্ৱীহি অন্তেহি মুত্তো. আৱজ্জনতদাৰম্মণক্খণেতি ইদং যাৱ তদাৰম্মণুপ্পত্তি, তাৱ পৱত্তং চিত্তৱাৰং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘সুপিনেনেৱ দিট্ঠং ৱিয মে, সুতং ৱিয মেতি কথনকালে পন অব্যাকতোযেৱ আৱজ্জনমত্তস্সেৱ উপ্পজ্জনতো’’তি ৱদন্তি. এৱং ৱদন্তেহি পঞ্চদ্ৱাৰে দুতিযমোঘৱাৰে ৱিয মনোদ্ৱাৰেপি আৱজ্জনং দ্ৱত্তিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৱা জৱনট্ঠানে ঠত্ৱা ভৱঙ্গং ওতৰতীতি অধিপ্পেতন্তি দট্ঠব্বং একচিত্তক্খণিকস্স আৱজ্জনস্স উপ্পত্তিযং ‘‘দিট্ঠং ৱিয মে, সুতং ৱিয মে’’তি কপ্পনায অসম্ভৱতো.
এত্থ চ ‘‘সুপিনন্তেপি তদাৰম্মণৱচনতো পচ্চুপ্পন্নৱসেন ৱা অতীতৱসেন ৱা সভাৱধম্মাপি সুপিনন্তে আৰম্মণং হোন্তী’’তি ৱদন্তি. ‘‘যদিপি সুপিনন্তে ৱিভূতং হুত্ৱা উপট্ঠিতে ৰূপাদিৱত্থুম্হি তদাৰম্মণং ৱুত্তং, তথাপি সুপিনন্তে উপট্ঠিতনিমিত্তস্স পৰিকপ্পৱসেন গহেতব্বতায দুব্বলভাৱতো দুব্বলৱত্থুকত্তাতি ৱুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘কৰজকাযস্স নিৰুস্সাহসন্তভাৱপ্পত্তিতো তন্নিস্সিতং হদযৱত্থু ন সুপ্পসন্নং হোতি, ততো তন্নিস্সিতাপি চিত্তুপ্পত্তি ন সুপ্পসন্না অসুপ্পসন্নৱট্টিনিস্সিতদীপপ্পভা ৱিয, তস্মা দুব্বলৱত্থুকত্তাতি এত্থ দুব্বলহদযৱত্থুকত্তা’’তি অত্থং ৱদন্তি, ৱীমংসিত্ৱা যুত্ততৰং গহেতব্বং.
সুপিনন্তচেতনাতি মনোদ্ৱাৰিকজৱনৱসেন পৱত্তা সুপিনন্তে চেতনা. সুপিনঞ্হি পস্সন্তো মনোদ্ৱাৰিকেনেৱ জৱনেন পস্সতি, ন পঞ্চদ্ৱাৰিকেন. পটিবুজ্ঝন্তো চ মনোদ্ৱাৰিকেনেৱ পটিবুজ্ঝতি, ন পঞ্চদ্ৱাৰিকেন. নিদ্দাযন্তস্স হি মহাৱট্টিং জালেত্ৱা দীপে চক্খুসমীপং উপনীতে পঠমং চক্খুদ্ৱাৰিকং আৱজ্জনং ভৱঙ্গং ন আৱট্টেতি, মনোদ্ৱাৰিকমেৱ আৱট্টেতি, অথ জৱনং জৱিত্ৱা ভৱঙ্গং ওতৰতি. দুতিযৱাৰে চক্খুদ্ৱাৰিকং আৱজ্জনং ভৱঙ্গং আৱট্টেতি, ততো চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি জৱনপৰিযোসানানি পৱত্তন্তি, তদনন্তৰং ভৱঙ্গং পৱত্ততি. ততিযৱাৰে মনোদ্ৱাৰিকআৱজ্জনেন ভৱঙ্গে আৱট্টিতে মনোদ্ৱাৰিকজৱনং জৱতি, তেন চিত্তেন ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে আলোকো’’তি জানাতি. তথা নিদ্দাযন্তস্স কণ্ণসমীপে তূৰিযেসু পগ্গহিতেসু ঘানসমীপে সুগন্ধেসু ৱা দুগ্গন্ধেসু ৱা পুপ্ফেসু উপনীতেসু মুখে সপ্পিম্হি ৱা ফাণিতে ৱা পক্খিত্তে পিট্ঠিযং পাণিনা পহাৰে দিন্নে পঠমং সোতদ্ৱাৰিকাদীনি আৱজ্জনানি ভৱঙ্গং ন আৱট্টেন্তি, মনোদ্ৱাৰিকমেৱ আৱট্টেতি, অথ জৱনং জৱিত্ৱা ভৱঙ্গং ওতৰতি. দুতিযৱাৰে সোতদ্ৱাৰিকাদীনি আৱজ্জনানি ভৱঙ্গং আৱট্টেন্তি, ততো সোতঘানজিৱ্হাকাযৱিঞ্ঞাণাদীনি জৱনপৰিযোসানানি পৱত্তন্তি, তদনন্তৰং ভৱঙ্গং পৱত্ততি. ততিযৱাৰে মনোদ্ৱাৰিকআৱজ্জনেন ভৱঙ্গে আৱট্টিতে মনোদ্ৱাৰিকজৱনং জৱতি, তেন চিত্তেন ঞত্ৱা ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে সদ্দো, সঙ্খসদ্দো ভেৰিসদ্দো’’তি ৱা ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে গন্ধো, মূলগন্ধো সাৰগন্ধো’’তি ৱা ‘‘কিং ইদং ময্হং মুখে পক্খিত্তং, সপ্পি ফাণিত’’ন্তি ৱা ‘‘কেনম্হি পিট্ঠিযং পহটো, অতিথদ্ধো মে পহাৰো’’তি ৱা ৱত্তা হোতি, এৱং মনোদ্ৱাৰিকজৱনেনেৱ পটিবুজ্ঝতি, ন পঞ্চদ্ৱাৰিকেন. সুপিনম্পি তেনেৱ পস্সতি, ন পঞ্চদ্ৱাৰিকেন.
অস্সাতি অস্স আপত্তিনিকাযস্স. ননু চ অযুত্তোযং নিদ্দেসো ‘‘সঙ্ঘো আদিম্হি চেৱ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সা’’তি. ন হি আপত্তিনিকাযস্স আদিম্হি চেৱ সেসে চ সঙ্ঘো ইচ্ছিতো, কিঞ্চৰহি ৱুট্ঠানস্সাতি ইমং চোদনং মনসি সন্নিধায যথা ন ৱিৰুজ্ঝতি, তথা অধিপ্পাযং ৱিৱৰন্তো ‘‘কিং ৱুত্তং হোতী’’তিআদিমাহ. আপত্তিতো ৱুট্ঠানস্স আদিম্হি চেৱ সেসে চ ইচ্ছিতো সঙ্ঘো আপত্তিযাৱ ইচ্ছিতো নাম হোতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. আপত্তিৱুট্ঠানন্তি আপত্তিতো ৱুট্ঠানং, অনাপত্তিকভাৱূপগমনন্তি অত্থো. ৱচনকাৰণন্তি ‘‘সঙ্ঘাদিসেসো’’তি এৱং ৱচনে কাৰণং. সমুদাযে নিৰুড়্হো নিকায-সদ্দো তদেকদেসে পৱত্তমানোপি তায এৱ ৰুড়্হিযা পৱত্ততীতি আহ ৰুড়ীসদ্দেনাতি. অথ ৱা কিঞ্চি নিমিত্তং গহেত্ৱা সতিপি অঞ্ঞস্মিং তংনিমিত্তযুত্তে কিস্মিঞ্চিদেৱ ৱিসযে সম্মুতিযা চিৰকালতাৱসেন নিমিত্তৱিৰহেপি পৱত্তনিৰুড়্হো ৰুড়্হী নাম. যথা মহিযং সেতীতি মহিংসো, গচ্ছতীতি গোতি, এৱং নিকায-সদ্দস্সপি ৰুড়্হিভাৱো ৱেদিতব্বো. একস্মিম্পি ৱিসিট্ঠে সতিপি সামঞ্ঞা ৱিয সমুদাযে পৱত্তৱোহাৰো অৱযৱেপি পৱত্ততীতি আহ অৱযৱে সমূহৱোহাৰেন ৱাতি. নৱমস্স অধিপ্পাযস্সাতি ৱীমংসাধিপ্পাযস্স.
২৩৮-২৩৯. লোমা এতেসং সন্তীতি লোমসা, বহুলোমাতি ৱুত্তং হোতি. অৰোগো ভৱিস্সামীতি ৰাগপৰিড়াহৱূপসমতো নিৰোগো ভৱিস্সামি. মোচনেনাতি মোচনত্থায উপক্কমকৰণেন. উপক্কমকৰণঞ্হেত্থ মোচনন্তি অধিপ্পেতং মোচেতি এতেনাতি কত্ৱা. বীজং ভৱিস্সতীতি চোড়গ্গহণাদিকম্মং সন্ধায ৱুত্তং.
২৪০. দ্ৱে আপত্তিসহস্সানীতি খণ্ডচক্কাদিভেদং অনামসিত্ৱা ৱুত্তং, ইচ্ছন্তেন পন খণ্ডচক্কাদিভেদেনপি আপত্তিগণনা কাতব্বা. মিস্সকচক্কন্তি উভতোৱড্ঢনকং সন্ধায ৱুত্তং. এত্থ চ নীলঞ্চ পীতকঞ্চাতিআদিনা একক্খণে অনেকৱণ্ণানং মোচনাধিপ্পাযৱচনং যথাধিপ্পাযেন মোচনং ভৱতু ৱা মা ৱা, ইমিনাপি অধিপ্পাযেন উপক্কমিত্ৱা মোচেন্তস্স আপত্তি হোতীতি দস্সনত্থং. ন হি একস্মিং খণে নীলাদীনং সব্বেসম্পি মুত্তি সম্ভৱতি. অঞ্ঞং ৱদতীতি অত্তনো দোসং উজুং ৱত্তুং অসক্কোন্তো পুন পুট্ঠো অঞ্ঞং ভণতি.
মোচনস্সাদোতি মোচনস্স পুব্বভাগে পৱত্তঅস্সাদো. তেনেৱ ‘‘মোচেতুং অস্সাদো মোচনস্সাদো’’তি ৱুত্তং. গেহস্সিতপেমন্তি এত্থ গেহ-সদ্দেন গেহে ঠিতা মাতুভগিনীআদযো অজ্ঝত্তিকঞাতকা গহিতা. তেসু মাতুপেমাদিৱসেন উপ্পন্নো সিনেহো গেহস্সিতপেমং, অঞ্ঞত্থ পন গেহস্সিতপেমন্তি পঞ্চকামগুণিকৰাগো ৱুচ্চতি. সম্পযুত্তঅস্সাদসীসেনাতি ৰাগসম্পযুত্তসুখৱেদনামুখেন. একেন পদেনাতি গেহস্সিতপেম-পদেন.
তথেৱাতি মোচনস্সাদচেতনায এৱ. পুব্বভাগে মোচনস্সাদৱসেন কতপ্পযোগং অৱিজহিত্ৱাৱ সযিতত্তা ‘‘সচে পন…পে… সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৱুত্তং. পুন সুদ্ধচিত্তে উপ্পন্নে তস্স পযোগস্স পটিপ্পস্সদ্ধত্তা ‘‘সুদ্ধচিত্তো…পে… অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং. জগ্গনত্থাযাতি ধোৱনত্থায. অনোকাসন্তি অঙ্গজাতপ্পদেসং.
২৬৩-২৬৪. গেহস্সিতকামৱিতক্কন্তি পঞ্চকামগুণসন্নিস্সিতং কামৱিতক্কং. ৱত্থিং দড়্হং গহেত্ৱাতি অঙ্গজাতস্স অগ্গে পস্সাৱনিগ্গমনট্ঠানে চম্মং দড়্হং গহেত্ৱা. নিমিত্তে উপক্কমাভাৱতো ‘‘মোচনস্সাদাধিপ্পাযস্সপি মুত্তে অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং.
২৬৫. ‘‘এহি মে ত্ৱং, আৱুসো, সামণেৰাতি আণত্তিযা অঞ্ঞেন কতোপি পযোগো অত্তনাৱ কতো নাম হোতীতি কত্ৱা আপত্তি ৱুত্তা. যদি পন অনাণত্তো সযমেৱ কৰোতি, অঙ্গপাৰিপূৰিযা অভাৱতো অনাপত্তী’’তি ৱদন্তি. সুত্তসামণেৰৱত্থুস্মিং অসুচিম্হি মুত্তেপি অঙ্গজাতস্স গহণপচ্চযা দুক্কটং ৱুত্তং, ন পন মুত্তপচ্চযা.
২৬৬. কাযত্থম্ভনৱত্থুস্মিং চলনৱসেন যথা অঙ্গজাতেপি উপক্কমো সম্ভৱতি, তথাপি ৱিজম্ভিতত্তা আপত্তি ৱুত্তা. ‘‘পচ্ছতো ৱা’’তি ৱচনতো উভোসু পস্সেসু কটিযং ঊৰুপ্পদেসোপি গহিতোযেৱাতি দট্ঠব্বং, তস্মা উভোসুপি পস্সেসু ঠত্ৱা ইমস্মিং ওকাসে নিমিত্তন্তি উপনিজ্ঝাযন্তস্সপি আপত্তিযেৱ. ‘‘অঙ্গজাত’’ন্তি ৱচনতো নিমিত্তন্তি পস্সাৱমগ্গোৱ ৱুত্তো. উম্মীলননিমীলনৱসেন পন ন কাৰেতব্বোতি উম্মীলননিমীলনপ্পযোগৱসএন আপত্তিভেদো ন কাৰেতব্বোতি অত্থো. অনেকক্খত্তুম্পি উম্মীলেত্ৱা নিমীলেত্ৱা উপনিজ্ঝাযন্তস্স একমেৱ দুক্কটন্তি ৱুত্তং হোতি. অক্খীনি অৱিপ্ফন্দেত্ৱা অভিমুখং সম্পত্তস্স মাতুগামস্স নিমিত্তোলোকনেপি আপত্তিযেৱাতি দট্ঠব্বং. ‘‘দাৰুধীতলিকলেপচিত্তানং অঙ্গজাতুপনিজ্ঝানেপি দুক্কট’’ন্তি ৱদন্তি.
২৬৭. পুপ্ফাৱলীতি কীড়াৱিসেসস্সাধিৱচনং. তং কীড়ন্তা নদীআদীসু ছিন্নতটং উদকেন চিক্খল্লং কত্ৱা তত্থ উভো পাদে পসাৰেত্ৱা নিসিন্না পপতন্তি. ‘‘পুপ্ফাৱলিয’’ন্তিপি পাঠো. পৱেসেন্তস্সাতি দ্ৱিকম্মকত্তা ৱালিকং অঙ্গজাতন্তি উভযত্থাপি উপযোগৱচনং কতং. ৱালিকন্তি ৱালিকাযাতি অত্থো. চেতনা, উপক্কমো, মুচ্চনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি ৱেদিতব্বানি.
সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৬৯. দুতিযে যেসু ৱিৱটেসু অন্ধকাৰো হোতি, তানি ৱিৱৰন্তোতি ব্ৰাহ্মণিযা সদ্ধিং কাযসংসগ্গং সমাপজ্জিতুকামো এৱমকাসি. তেন কতস্সপি ৱিপ্পকাৰস্স অত্তনি কতত্তা ‘‘অত্তনো ৱিপ্পকাৰ’’ন্তি ৱুত্তং. উড়াৰত্ততাতি উড়াৰচিত্ততা, পণীতাধিমুত্ততাতি ৱুত্তং হোতি.
২৭০. ওতিণ্ণোতি ইদং কম্মসাধনং কত্তুসাধনং ৱা হোতীতি তদুভযৱসেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘যক্খাদীহি ৱিয সত্তা’’তিআদিমাহ. অসমপেক্খিত্ৱাতি যথাসভাৱং অনুপপৰিক্খিত্ৱা, যথা তে ৰতিজনকা ৰূপাদযো ৱিসযা অনিচ্চদুক্খাসুভানত্তাকাৰেন অৱত্থিতা, তথা অপস্সিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি.
২৭১. সঞ্ঞমৱেলন্তি সীলমৰিযাদং. আচাৰোতি আচৰণং হত্থগহণাদিকিৰিযা. অস্সাতি ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি পদস্স.
২৭৩. এতেসং পদানং ৱসেনাতি আমসনাদিপদানং ৱসেন. ইতো চিতো চ…পে… সঞ্চোপেতীতি অত্তনো হত্থং ৱা কাযং ৱা তিৰিযং ইতো চিতো চ সঞ্চাৰেতি. ‘‘কাযতো অমোচেত্ৱাৱাতি ৱচনতো মত্থকতো পট্ঠায হত্থং ওতাৰেন্তস্স কাযতো মোচেত্ৱা নিৱত্থসাটকূপৰি ওমসন্তস্স থুল্লচ্চযং, সাটকতো ওতাৰেত্ৱা জঙ্ঘতো পট্ঠায কাযং ওমসন্তস্স পুন সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৱদন্তি.
দ্ৱাদসসুপি আমসনাদিপ্পযোগেসু একেকস্মিং পযোগে কাযতো অমোচিতে একেকাৱ আপত্তি হোতীতি আহ ‘‘মূলগ্গহণমেৱ পমাণ’’ন্তি. ইদঞ্চ একেন হত্থেন কাযং গহেত্ৱা ইতৰেন হত্থেন কাযপৰামসনং সন্ধায ৱুত্তং. একেন পন হত্থেন কাযপটিবদ্ধং গহেত্ৱা ইতৰেন তত্থ তত্থ কাযং পৰামসতো পযোগগণনায আপত্তি. অযং পন সঙ্ঘাদিসেসো ন কেৱলং ৱত্থুৱসেনেৱ, অপিচ সঞ্ঞাৱসেনপীতি আহ ‘‘ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিস্স সঙ্ঘাদিসেসো’’তি. পাড়িযং তিৰচ্ছানগতো চ হোতীতি এত্থ তিৰচ্ছানগতিত্থিযা তিৰচ্ছানগতপুৰিসস্স চ গহণং ৱেদিতব্বং.
সমসাৰাগোতি কাযসংসগ্গৰাগেন একসদিসৰাগো. পুৰিমনযেনেৱাতি ৰজ্জুৱত্থাদীহি পৰিক্খিপিত্ৱা গহণে ৱুত্তনযেন. পুন পুৰিমনযেনেৱাতি সমসাৰাগো ৱুত্তো. অনন্তৰনযেনেৱাতি কাযপটিবদ্ধআমসননযেন. ৱেণিগ্গহণেন লোমানম্পি সঙ্গহিতত্তা লোমানং ফুসনেপি সঙ্ঘাদিসেসো ৱুত্তো. ইদানি ৱুত্তমেৱত্থং পকাসেতুকামো ‘‘উপাদিন্নকেন হী’’তিআদিমাহ.
যথানিদ্দিট্ঠনিদ্দেসেতি যথাৱুত্তকাযসংসগ্গনিদ্দেসে. তেনাতি তেন যথাৱুত্তকাৰণেন. সঞ্ঞায ৱিৰাগিতম্হীতি সঞ্ঞায ৱিৰদ্ধায. লিঙ্গব্যত্তযেন ‘‘ৱিৰাগিতম্হী’’তি ৱুত্তং. ইমং নাম ৱত্থুন্তি ইমস্মিং সিক্খাপদে আগতং সন্ধায ৱদতি. অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি ৱত্থুং সন্ধায ৱদতীতিপি কেচি. সাৰত্তন্তি কাযসংসগ্গৰাগেন সাৰত্তং. ৱিৰত্তন্তি কাযসংসগ্গৰাগৰহিতং মাতুভগিনীআদিং সন্ধায ৱদতি. ‘‘ৱিৰত্তং গণ্হিস্সামী’’তি ৱিৰত্তং গণ্হি, দুক্কটন্তি মাতুপেমাদিৱসেন গহণে দুক্কটং ৱুত্তং.
ইমায পাড়িযা সমেতীতি সম্বন্ধো. কথং সমেতীতি চে? যদি হি ‘‘ইত্থিযা কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নে ইত্থিসঞ্ঞা ৱিৰাগিতা ভৱেয্য, কাযপটিবদ্ধগ্গহণে থুল্লচ্চযং ৱদন্তেন ভগৱতা ‘‘ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী চা’’তি ন ৱত্তব্বং সিযা, ৱুত্তঞ্চ, তস্মা ‘‘ইত্থিযা কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’’তি কাযং গণ্হন্তস্স ইত্থিসঞ্ঞা ৱিৰাগিতা নাম ন হোতীতি ‘‘কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামীতি কাযং গণ্হন্তো যথাৱত্থুকমেৱ আপজ্জতী’’তি মহাসুমত্থেৰেন ৱুত্তৱাদো ইমায পাড়িযা সমেতি. যো পনেত্থ ‘‘সতিপি ইত্থিসঞ্ঞায কাযপটিবদ্ধং গণ্হন্তস্স গহণসমযে ‘কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’তি সঞ্ঞং ঠপেত্ৱা ‘ইত্থিং গণ্হামী’তি সঞ্ঞায অভাৱতো ৱত্থুসঞ্ঞানং ভিন্নত্তা অযুত্ত’’ন্তি ৱদেয্য, সো পুচ্ছিতব্বো ‘‘কিং কাযপটিবদ্ধং ৱত্থাদিং গণ্হন্তো ইত্থিযা ৰাগেন গণ্হাতি, উদাহু ৱত্থাদীসু ৰাগেনা’’তি. যদি ‘‘ৱত্থাদীসু ৰাগেন গণ্হাতী’’তি ৱদেয্য, ইত্থিযা কাযপটিবদ্ধং অহুত্ৱা অঞ্ঞত্থ ঠিতং ৱত্থাদিং গণ্হন্তস্সপি থুল্লচ্চযং সিযা, তস্মা ইত্থী ইত্থিসঞ্ঞা সাৰত্তভাৱো গহণঞ্চাতি অঙ্গপাৰিপূৰিসব্ভাৱতো মহাসুমত্থেৰৱাদোৱ যুত্তৱাদো. অট্ঠকথাৱিনিচ্ছযেহি চ সমেতীতি এত্থাপি অযমধিপ্পাযো – যদি সঞ্ঞাৱিৰাগেন ৱিৰাগিতং নাম সিযা, ‘‘সম্বহুলা ইত্থিযো বাহাহি পৰিক্খিপিত্ৱা গণ্হামী’’তি এৱংসঞ্ঞিস্স ‘‘মজ্ঝগতিত্থিযো কাযপটিবদ্ধেন গণ্হামী’’তি এৱৰূপায সঞ্ঞায অভাৱতো মজ্ঝগতানং ৱসেন থুল্লচ্চযং ন সিযা, এৱং সন্তেপি অট্ঠকথায থুল্লচ্চযস্স ৱুত্তত্তা সঞ্ঞাৱিৰাগেন ৱিৰাগিতং নাম ন হোতীতি অযমত্থো সিদ্ধোযেৱাতি. নীলেন দুৱিঞ্ঞেয্যসভাৱতো কাড়িত্থী ৱুত্তা.
২৭৯. সেৱনাধিপ্পাযোতি ফস্সসুখসেৱনাধিপ্পাযো. ইত্থিযা কাযেন ভিক্খুস্স কাযপটিবদ্ধামসনৱাৰেপি ফস্সং পটিৱিজানাতীতি ইদং অত্তনো কাযপটিবদ্ধামসনেপি কাযসম্বন্ধসভাৱতো ৱুত্তং. এত্থাতি নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযৱাৰে. মোক্খাধিপ্পাযোতি এত্থ পঠমং কাযসংসগ্গৰাগে সতিপি পচ্ছা মোক্খাধিপ্পাযস্স অনাপত্তি.
২৮১. পাৰিপন্থিকাতি ৱিলুম্পনিকা, অন্তৰাযিকাতি ৱুত্তং হোতি. নদীসোতেন ৱুয্হমানং মাতৰন্তি উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ৱুত্তং, অঞ্ঞাসুপি পন ইত্থীসু কাৰুঞ্ঞাধিপ্পাযেন মাতৰি ৱুত্তনযেন পটিপজ্জন্তস্স নেৱত্থি দোসোতি ৱদন্তি. ‘‘মাতৰ’’ন্তি ৱুত্তত্তা অঞ্ঞাসং ন ৱট্টতীতি ৱদন্তাপি অত্থি. তিণণ্ডুপকন্তি হিৰীৱেৰাদিমূলেহি কতচুম্বটকং. তালপণ্ণমুদ্দিকন্তি তালপণ্ণেহি কতঅঙ্গুলিমুদ্দিকং. পৰিৱত্তেত্ৱাতি অত্তনো নিৱাসনপাৰুপনভাৱতো অপনেত্ৱা, চীৱৰত্থায অপনামেত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. চীৱৰত্থায পাদমূলে ঠপেতি, ৱট্টতীতি ইদং নিদস্সনমত্তং, পচ্চত্থৰণৱিতানাদিঅত্থম্পি ৱট্টতিযেৱ, পূজাদিঅত্থং তাৱকালিকম্পি গহেতুং ৱট্টতি.
ইত্থিসণ্ঠানেন কতন্তি এত্থ হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদতো পাৰাজিকৱত্থুভূততিৰচ্ছানগতিত্থীনম্পি অনামাসভাৱতো তাদিসং ইত্থিসণ্ঠানেন কতং তিৰচ্ছানগতৰূপম্পি অনামাসন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘ভিক্খুনীহি পটিমাৰূপং আমসিতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি আচৰিযা. ইত্থিৰূপানি দস্সেত্ৱা কতং ৱত্থঞ্চ পচ্চত্থৰণঞ্চ ভিত্তিঞ্চ ইত্থিৰূপং অনামসিত্ৱা গণ্হিতুং ৱট্টতি. ভিন্দিত্ৱাতি এত্থ হত্থেন অগ্গহেত্ৱাৱ কেনচিদেৱ দণ্ডাদিনা ভিন্দিতব্বং. এত্থ চ ‘‘অনামাসম্পি হত্থেন অপৰামসিত্ৱা দণ্ডাদিনা কেনচি ভিন্দিতুং ৱট্টতী’’তি ইধ ৱুত্তত্তা ‘‘পংসুকূলং গণ্হন্তেন মাতুগামসৰীৰেপি সত্থাদীহি ৱণং কত্ৱা গহেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তত্তা চ গহিতমণ্ডূকসপ্পিনিং দণ্ডাদীহি নিপ্পীড়েত্ৱা মণ্ডূকং ৱিস্সজ্জাপেতুং ৱট্টতি.
মগ্গং অধিট্ঠাযাতি মগ্গে গচ্ছামীতি এৱং মগ্গসঞ্ঞী হুত্ৱাতি অত্থো. কীড়ন্তেনাতি ইদং গিহিসন্তকং সন্ধায ৱুত্তং, ভিক্খুসন্তকং পন যেন কেনচি অধিপ্পাযেন অনামসিতব্বমেৱ দুৰুপচিণ্ণভাৱতো. তালপনসাদীনীতি চেত্থ আদি-সদ্দেন নাড়িকেৰলবুজতিপুসঅলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলএড়ালুকফলানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ‘‘যথাৱুত্তফলানংযেৱ চেত্থ কীড়াধিপ্পাযেন আমসনং ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা পাসাণসক্খৰাদীনি কীড়াধিপ্পাযেনপি আমসিতুং ৱট্টতি.
মুত্তাতি হত্থিকুম্ভজাদিকা অট্ঠৱিধা মুত্তা. তথা হি হত্থিকুম্ভং, ৱৰাহদাঠং, ভুজঙ্গসীসং, ৱলাহকং, ৱেড়ু, মচ্ছসিৰো, সঙ্খো, সিপ্পীতি অট্ঠ মুত্তাযোনিযো. তত্থ হত্থিকুম্ভজা পীতৱণ্ণা পভাৱিহীনা. ৱৰাহদাঠজা ৱৰাহদাঠৱণ্ণাৱ. ভুজঙ্গসীসজা নীলাদিৱণ্ণা সুৱিসুদ্ধা ৱট্টলা. ৱলাহকজা আভাসূৰা দুব্বিভাগৰূপা ৰত্তিভাগে অন্ধকাৰং ৱিদ্ধমন্তিযো তিট্ঠন্তি, দেৱূপভোগা এৱ চ হোন্তি. ৱেড়ুজা কৰকফলসমানৱণ্ণা ন আভাসূৰা, তে চ ৱেড়ূ অমনুস্সগোচৰে এৱ পদেসে জাযন্তি. মচ্ছসিৰজা পাঠীনপিট্ঠিসমআনৱণ্ণা ৱট্টলা লঘৱো চ হোন্তি পভাৱিহীনা চ, তে চ মচ্ছা সমুদ্দমজ্ঝেযেৱ জাযন্তি. সঙ্খজা সঙ্খউদৰচ্ছৱিৱণ্ণা কোলফলপ্পমাণাপি হোন্তি পভাৱিহীনাৱ. সিপ্পিজা পভাৱিসেসযুত্তা হোন্তি নানাসণ্ঠানা. এৱং জাতিতো অট্ঠৱিধাসু মুত্তাসু যা মচ্ছসঙ্খসিপ্পিজা, তা সামুদ্দিকা. ভুজঙ্গজাপি কাচি সামুদ্দিকা হোন্তি, ইতৰা অসামুদ্দিকা. যস্মা বহুলং সামুদ্দিকাৱ মুত্তা লোকে দিস্সন্তি, তত্থাপি সপ্পিজাৱ, ইতৰা কদাচি কাচি, তস্মা সম্মোহৱিনোদনিযং ‘‘মুত্তাতি সামুদ্দিকা মুত্তা’’তি ৱুত্তং.
মণীতি ঠপেত্ৱা ৱেড়ুৰিযাদিকে সেসো জোতিৰসাদিভেদো সব্বোপি মণি. ৱেড়ুৰিযোতি ৱংসৱণ্ণমণি. সঙ্খোতি সামুদ্দিকসঙ্খো. সিলাতি কাড়সিলাপণ্ডুসিলাসেতসিলাদিভেদা সব্বাপি সিলা. ৰজতন্তি কহাপণাদিকং ৱুত্তাৱসেসং ৰতনসম্মতং. জাতৰূপন্তি সুৱণ্ণং. লোহিতঙ্কোতি ৰত্তমণি. মসাৰগল্লন্তি কবৰমণি. ভণ্ডমূলত্থাযাতি পত্তচীৱৰাদিভণ্ডমূলত্থায. কুট্ঠৰোগস্সাতি নিদস্সনমত্তং, তায ৱূপসমেতব্বস্স যস্স কস্সচি ৰোগস্সত্থাযপি ৱট্টতিযেৱ. ‘‘ভেসজ্জত্থঞ্চ অধিট্ঠাযেৱ মুত্তা ৱট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. আকৰমুত্তোতি আকৰতো মুত্তমত্তো. ‘‘ভণ্ডমূলত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি ইমিনা চ আমসিতুম্পি ৱট্টতীতি দস্সেতি. পচিত্ৱা কতোতি কাচকাৰেহি পচিত্ৱা কতো.
ধোতৱিদ্ধো চ ৰতনমিস্সোতি অলঙ্কাৰত্থং কঞ্চনলতাদিং দস্সেত্ৱা কতো ৰতনখচিতো ধোতৱিদ্ধো অনামাসো. ধোতৱিদ্ধো চ ৰতনমিস্সো চাতি ৱিসুং ৱা পদং সম্বন্ধিতব্বং. পানীযসঙ্খোতি ইমিনা চ সঙ্খেন কতপানীযভাজনপিধানাদিসমণপৰিক্খাৰোপি আমসিতুং ৱট্টতীতি সিদ্ধং. সেসন্তি ৰতনমিস্সং ঠপেত্ৱা অৱসেসং. মুগ্গৱণ্ণংযেৱ ৰতনসম্মিস্সং কৰোন্তি, ন অঞ্ঞন্তি আহ ‘‘মুগ্গৱণ্ণাৱা’’তি, মুগ্গৱণ্ণা ৰতনমিস্সাৱ ন ৱট্টতীতি ৱুত্তং হোতি. সেসাতি ৰতনসম্মিস্সং ঠপেত্ৱা অৱসেসা মুগ্গৱণ্ণা নীলসিলা.
বীজতো পট্ঠাযাতি ধাতুপাসাণতো পট্ঠায. সুৱণ্ণচেতিযন্তি ধাতুকৰণ্ডকং. পটিক্খিপীতি ‘‘ধাতুট্ঠপনত্থায গণ্হথা’’তি অৱত্ৱা ‘‘তুম্হাকং গণ্হথা’’তি পেসিতত্তা পটিক্খিপি. সুৱণ্ণবুব্বুড়কন্তি সুৱণ্ণতাৰকং. ‘‘কেড়াপযিতুন্তি ইতো চিতো চ সঞ্চাৰন্তেহি আমসিতুং ৱট্টতী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. কচৱৰমেৱ হৰিতুং ৱট্টতীতি চেতিযগোপকা ৱা ভিক্খূ হোন্তু অঞ্ঞে ৱা, হত্থেনপি পুঞ্ছিত্ৱা কচৱৰং অপনেতুং ৱট্টতি, মলম্পি পমজ্জিতুং ৱট্টতিযেৱ.
আৰকূটলোহন্তি কিত্তিমলোহং. তীণি হি কিত্তিমলোহানি কংসলোহং, ৱট্টলোহং, আৰকূটন্তি. তত্থ তিপুতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং কংসলোহং, সীসতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং ৱট্টলোহং, পকতিৰসতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং আৰকূটং. তেনেৱ তংকৰণেন নিব্বত্তত্তা ‘‘কিত্তিমলোহ’’ন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘জাতৰূপগতিকমেৱাতি ৱুত্তত্তা আৰকূটং সুৱণ্ণসদিসমেৱ আমসিতুং ন ৱট্টতি, অঞ্ঞং পন ৱট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘আৰকূটং অনামসিতব্বতো জাতৰূপগতিকমেৱাতি ৱুত্তং, তস্মা উভযম্পি জাতৰূপং ৱিয আমসিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. পঠমং ৱুত্তোযেৱ চ অত্থো গণ্ঠিপদকাৰেহি অধিপ্পেতো. পটিজগ্গিতুং ৱট্টতীতি সেনাসনপটিবদ্ধত্তা ৱুত্তং.
সামিকানং পেসেতব্বন্তি সামিকানং সাসনং পেসেতব্বং. ভিন্দিত্ৱাতি হত্থেন অগ্গহেত্ৱা অঞ্ঞেন যেন কেনচি ভিন্দিত্ৱা. ভেৰিসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মভেৰী. ৱীণাসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মৱীণা. চম্মৱিনদ্ধানং ভেৰিৱীণানমেতং অধিৱচনং. তুচ্ছপোক্খৰন্তি অৱিনদ্ধচম্মং ভেৰিপোক্খৰং ৱীণাপোক্খৰঞ্চ. আৰোপিতচম্মন্তি ভেৰিআদীনং ৱিনদ্ধনত্থায মুখৱট্টিযং আৰোপিতচম্মং ততো উদ্ধৰিত্ৱা ৱিসুং ঠপিতচম্মঞ্চ. ওনহিতুং ৱাতি ভেৰিপোক্খৰাদীনি চম্মং আৰোপেত্ৱা ৱিনন্ধিতুং. ওনহাপেতুং ৱাতি তথেৱ অঞ্ঞেহি ৱিনন্ধাপেতুং. পাৰাজিকপ্পহোনককালেতি অকুথিতকালে.
২৮২. সঙ্কমাদি ভূমিগতিকত্তা ন কাযপটিবদ্ধট্ঠানিযন্তি দুক্কটং ৱুত্তং. একপদিকসঙ্কমোতি খুদ্দকসেতু. সকটমগ্গসঙ্কমোতি সকটমগ্গভূতো মহাসেতু. ঠানা চালেতুন্তি ৰজ্জুং ঠানা চালেতুং. পটিচ্ছাদেতব্বাতি অপনেতব্বা. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, কাযসংসগ্গৰাগো, তেন ৰাগেন ৱাযামো, হত্থগ্গাহাদিসমাপজ্জনন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৮৩. ততিযে উত্তৰপদলোপেন ছিন্নওত্তপ্পা ‘‘ছিন্নিকা’’তি ৱুত্তাতি আহ ‘‘ছিন্নিকাতি ছিন্নওতপ্পা’’তি.
২৮৫. যথা যুৱা যুৱতিন্তি এতেন ওভাসনে নিৰাসঙ্কভাৱং দস্সেতি. মেথুনুপসঞ্হিতাহীতি ইদং দুট্ঠুল্লৱাচায সিখাপ্পত্তলক্খণদস্সনং. ইত্থিলক্খণেনাতি ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘সুভলক্খণেনা’’তি ৱুত্তং. ন তাৱ সীসং এতীতি ‘‘ইত্থিলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তিআদিনা ৱণ্ণভণনং সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিজনকং হুত্ৱা মত্থকং ন পাপুণাতি. ৱণ্ণভণনঞ্হি যেনাকাৰেন ভণন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো হোতি, তেনাকাৰেন ভণন্তস্স সিখাপ্পত্তং নাম হোতি. ‘‘ইত্থিলক্খণেন সমন্নাগতাসীতিআদিকং পন দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগৱসেন ভণন্তস্স দুক্কট’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং.
একাদসহি পদেহি অঘটিতে সীসং ন এতীতি ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদীহি একাদসহি পদেহি অঘটিতে অৱণ্ণভণনং সীসং ন এতি, অৱণ্ণভণনং নাম ন হোতীতি ৱুত্তং হোতি. ঘটিতেপীতি একাদসহি পদেহি অৱণ্ণভণনে ঘটিতেপি. ইমেহি তীহি ঘটিতেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসোতি ‘‘সিখৰণী’’তিআদীহি তীহিযেৱ পদেহি অৱণ্ণভণনে ঘটিতেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো পস্সাৱমগ্গস্স নিযতৱচনত্তা অচ্চোড়াৰিকত্তা চ. অনিমিত্তাসীতিআদীহি পন অট্ঠহি পদেহি ঘটিতে কেৱলং অৱণ্ণভণনমেৱ সম্পজ্জতি, ন সঙ্ঘাদিসেসো, তস্মা তানি থুল্লচ্চযৱত্থূনীতি কেচি. অক্কোসনমত্তত্তা দুক্কটৱত্থূনীতি অপৰে. পৰিব্বাজিকাৱত্থুস্মিং ৱিয থুল্লচ্চযমেৱেত্থ যুত্ততৰং দিস্সতি. কুঞ্চিকপণালিমত্তন্তি কুঞ্চিকাছিদ্দমত্তং.
২৮৬-২৮৭. গৰুকাপত্তিন্তি ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গে পাৰাজিকাপত্তিং সন্ধায ৱদতি. হসন্তো হসন্তোতি সভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. অহসন্তোপি ৱাচস্সাদৰাগেন পুনপ্পুনং ৱদতি, আপত্তিযেৱ. কাযচিত্ততোতি হত্থমুদ্দায ওভাসন্তস্স কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি.
২৮৮. তস্মা দুক্কটন্তি অপ্পটিৱিজাননহেতু দুক্কটং, পটিৱিজানন্তিযা পন অখেত্তপদত্তা থুল্লচ্চযেন ভৱিতব্বং. তেনেৱ পৰিব্বাজিকাৱত্থুস্মিং পটিৱিজানন্তিযা থুল্লচ্চযং ৱক্খতি.
২৮৯. অসদ্ধম্মং সন্ধাযাহাতি ‘‘ৱাপিত’’ন্তি ইমস্স বীজনিক্খেপৱচনত্তা ৱুত্তং. সংসীদতীতি ৱহতি পৱত্ততি. অথ ৱা সংসীদতীতি সংসীদিস্সতি. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগো, তেন ৰাগেন ওভাসনং, তঙ্খণৱিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. অত্তকামপাৰিচৰিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৯০. চতুত্থে চীৱৰন্তি নিৱাসনাদি যং কিঞ্চি চীৱৰং. পিণ্ডপাতন্তি যো কোচি আহাৰো. সো হি পিণ্ডোল্যেন ভিক্খুনো পত্তে পতনতো তত্থ তত্থ লদ্ধভিক্খানং পিণ্ডানং পাতো সন্নিপাতোতি ৱা পিণ্ডপাতোতি ৱুচ্চতি. সেনাসনন্তি সযনঞ্চ আসনঞ্চ. যত্থ হি ৱিহাৰাদিকে সেতি নিপজ্জতি আসতি নিসীদতি, তং সেনাসনং. পতি এতি এতস্মাতি পচ্চযোতি আহ ‘‘পতিকৰণট্ঠেন পচ্চযো’’তি. ৰোগস্স পতিঅযনট্ঠেন ৱা পচ্চযো, পচ্চনীকগমনট্ঠেনাতি অত্থো, ৱূপসমনত্থেনাতি ৱুত্তং হোতি. ধাতুক্খোভলক্খণস্স হি তংহেতুকদুক্খৱেদনালক্খণস্স ৱা ৰোগস্স পটিপক্খভাৱো পতিঅযনট্ঠো. যস্স কস্সচীতি সপ্পিআদীসু যস্স কস্সচি. সপ্পাযস্সাতি হিতস্স ৱিকাৰৱূপসমেনাতি অধিপ্পাযো. ভিসক্কস্স কম্মং তেন ৱিধাতব্বতো, তেনাহ ‘‘অনুঞ্ঞাতত্তা’’তি. নগৰপৰিক্খাৰেহীতি নগৰং পৰিৱাৰেত্ৱা ৰক্খণকেহি. আৱাটপৰিক্খেপো পৰিখা উদ্দাপো পাকাৰো এসিকা পলিঘো পাকাৰমত্থকমণ্ডলন্তি সত্ত নগৰপৰিক্খাৰাতি ৱদন্তি. সেতপৰিক্খাৰোতি সুৱিসুদ্ধসীলালঙ্কাৰো. অৰিযমগ্গো হি ইধ ‘‘ৰথো’’তি অধিপ্পেতো. তস্স চ সম্মাৱাচাদযো অলঙ্কাৰট্ঠেন ‘‘পৰিক্খাৰো’’তি ৱুত্তা. চক্কৱীৰিযোতি ৱীৰিযচক্কো. জীৱিতপৰিক্খাৰাতি জীৱিতস্স পৱত্তিকাৰণানি. সমুদানেতব্বাতি সম্মা উদ্ধং উদ্ধং আনেতব্বা পৰিযেসিতব্বা. পৰিৱাৰোপি হোতি অন্তৰাযানং পৰিতো ৱাৰণতো, তেনাহ – ‘‘জীৱিত…পে… ৰক্খণতো’’তি. তত্থ অন্তৰন্তি ৱিৱৰং, ওকাসোতি অত্থো. ৰক্খণতোতি ৱেৰিকানং অন্তৰং অদত্ৱা অত্তনো সামীনং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতসেৱকা ৱিয ৰক্খণতো. অস্সাতি জীৱিতস্স. কাৰণভাৱতোতি চিৰপ্পৱত্তিযা কাৰণভাৱতো. ৰসাযনভূতঞ্হি ভেসজ্জং সুচিৰম্পি কালং জীৱিতং পৱত্তেতিযেৱ.
২৯১. উপচাৰেতি যত্থ ঠিতো ৱিঞ্ঞাপেতুং সক্কোতি, তাদিসে. কামো চেৱ হেতু চ পাৰিচৰিযা চ অত্থো. সেসং ব্যঞ্জনন্তিআদীসু পাড়িযং ‘‘অত্তকাম’’ন্তি পদং উদ্ধৰিত্ৱা অত্তনো কামং, অত্তনো হেতুং, অত্তনো অধিপ্পাযং, অত্তনো পাৰিচৰিযন্তি চত্তাৰো অত্থা পদভাজনে ৱুত্তা. তেসু পঠমে অত্থৱিকপ্পে কামো চ হেতু চ পাৰিচৰিযা চ অত্থো, সেসং অধিপ্পাযপদমেকং ব্যঞ্জনং পঠমৱিগ্গহে তদত্থস্স অসম্ভৱভাৱতো নিৰত্থকত্তা. দুতিযে পন অত্থৱিকপ্পে অধিপ্পাযো চ পাৰিচৰিযা চ অত্থো, কামো চ হেতু চাতি সেসং পদদ্ৱযং ব্যঞ্জনং তেসং তত্থ অত্থাভাৱতোতি এৱং চত্তাৰি পদানি দ্ৱিন্নং ৱিগ্গহানং ৱসেন যোজিতানীতি কেচি ৱদন্তি. গণ্ঠিপদে চ অযমেৱত্থো ৱুত্তো. চূড়মজ্ঝিমমহাগণ্ঠিপদেসু পন ‘‘পঠমস্মিং অত্থৱিকপ্পে কামো চ হেতু চ পাৰিচৰিযা চ অধিপ্পাযত্থো, সেসং মেথুনধম্মসঙ্খাতেন কামেনাতিআদি ৱিগ্গহৱাক্যং অক্খৰৱিৱৰণমত্ততো ব্যঞ্জনমত্তং. দুতিযে অত্থৱিকপ্পে অধিপ্পাযো চ পাৰিচৰিযা চ অধিপ্পাযত্থো, সেসং অত্তনা কামিতা ইচ্ছিতাতিআদি ৱিগ্গহৱাক্যং অক্খৰৱিৱৰণমত্ততো ব্যঞ্জনমত্ত’’ন্তি এৱমত্থো ৱুত্তো. ‘‘ব্যঞ্জনে আদৰং অকত্ৱা’’তি ৱচনতো অযমেৱত্থো ইধ যুত্ততৰোতি ৱিঞ্ঞাযতি. ব্যঞ্জনে আদৰং অকত্ৱাতি ইমিনা হি অট্ঠকথাযং ৱুত্তৱিগ্গহৱসেন ব্যঞ্জনে আদৰং অকত্ৱাতি অযমত্থো দীপিতো.
ইদানি যথাৱুত্তমেৱত্থং পদভাজনেন সংসন্দিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো হেতুং অত্তনো পাৰিচৰিযন্তি হি ৱুত্তে জানিস্সন্তি পণ্ডিতা’’তিআদি আৰদ্ধং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘অত্তনো হেতু’’ন্তি ৱুত্তে অত্তনো অত্থাযাতি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো পাৰিচৰিয’’ন্তি চ ৱুত্তে কামেন পাৰিচৰিযাতি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. তস্মা অত্তনো কামং অত্তনো হেতুং অত্তনো পাৰিচৰিযন্তি ইমেহি তীহি পদেহি অত্তনো অত্থায কামেন পাৰিচৰিযা অত্তকামপাৰিচৰিযাতি অযমত্থৱিকপ্পো ৱুত্তোতি ৱিঞ্ঞূ জানিস্সন্তি. ‘‘অত্তনো অধিপ্পায’’ন্তি ৱুত্তে পন অধিপ্পাযসদ্দস্স কামিতসদ্দেন সমানত্থভাৱতো অত্তনো পাৰিচৰিযন্তি ইমস্স চ উভযৱিগ্গহসামঞ্ঞতো অত্তনো ইচ্ছিতকামিতট্ঠেন অত্তকামপাৰিচৰিযাতি অযমত্থৱিকপ্পো দ্ৱীহি পদেহি দস্সিতোতি ৱিঞ্ঞূ জানিস্সন্তীতি.
এতদগ্গন্তি এসা অগ্গা. দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদে কিঞ্চাপি মেথুনযাচনং আগতং, তথাপি তং দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগৱসেন ৱুত্তং, ইধ পন অত্তনো মেথুনস্সাদৰাগৱসেনাতি অযং ৱিসেসো. ৱিনীতৱত্থূসু ‘‘তেন হি ভগিনি অগ্গদানং দেহী’’তি ইদং অত্তনো অত্থায ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, অত্তকামপাৰিচৰিযায ৰাগো, তেন ৰাগেন ৱণ্ণভণনং, তঙ্খণৱিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
অত্তকামপাৰিচৰিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৯৬. পঞ্চমে পণ্ডিতস্স ভাৱো পণ্ডিচ্চং, ঞাণস্সেতং অধিৱচনং. গতিমন্তাতি ঞাণগতিযা সমন্নাগতা. পণ্ডিতাতি ইমিনা সভাৱঞাণেন সমন্নাগততা ৱুত্তা, ব্যত্তাতি ইমিনা ইত্থিকত্তব্বেসু ৱিসাৰদপঞ্ঞায. তেনাহ ‘‘উপাযঞ্ঞূ ৱিসাৰদা’’তি. মেধাৱিনীতি ঠানুপ্পত্তিপঞ্ঞাসঙ্খাতায তস্মিং তস্মিং অত্থকিচ্চে উপট্ঠিতে ঠানসো তঙ্খণে এৱ উপ্পজ্জনপঞ্ঞায সমন্নাগতা. তেনাহ ‘‘দিট্ঠং দিট্ঠং কৰোতী’’তি. ছেকাতি যাগুভত্তসম্পাদনাদীসু নিপুণা. উট্ঠানৱীৰিযসম্পন্নাতি কাযিকেন ৱীৰিযেন সমন্নাগতা, যথা অঞ্ঞা কুসীতা নিসিন্নট্ঠানে নিসিন্নাৱ হোন্তি, ঠিতট্ঠানে ঠিতাৱ, এৱং অহুত্ৱা ৱিপ্ফাৰিকেন চিত্তেন সব্বকিচ্চং নিপ্ফাদেতীতি ৱুত্তং হোতি. কুমাৰিকাযাতি নিমিত্তত্থে ভুম্মং, হেতুম্হি ৱা কৰণৱচনং. তেনাহ ‘‘কুমাৰিকায কাৰণা’’তি. আৱহনং আৱাহো, পৰিগ্গহভাৱেন দাৰিকায গণ্হাপনং, তথা দাপনং ৱিৱাহো. তেনাহ ‘‘দাৰকস্সা’’তিআদি.
২৯৭-২৯৮. ভত্তপাচনং সন্ধায ৰন্ধাপনং ৱুত্তং, যস্স কস্সচি পাচনং সন্ধায পচাপনং ৱুত্তং. দুট্ঠুং কুলং গতা দুগ্গতাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘যত্থ ৱা গতা’’তিআদিমাহ. আহৰণং আহাৰো. ন উপাহটন্তি ন দিন্নং. কযো গহণং, ৱিক্কযো দানং. তদুভযং সঙ্গণ্হিত্ৱা ‘‘ৱোহাৰো’’তি ৱুত্তং. মণ্ডিতপসাধিতোতি এত্থ বাহিৰুপকৰণেন অলঙ্কৰণং মণ্ডনং, অজ্ঝত্তিকানং কেসাদীনংযেৱ সণ্ঠপনং পসাধনং.
৩০০. ‘‘অব্ভুতং কাতুং ন ৱট্টতী’’তি ইমিনা দুক্কটং হোতীতি দীপেতি. ‘‘পৰাজিতেন দাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তত্তা অদেন্তো ধুৰনিক্খেপেন কাৰেতব্বো. অচিৰকালে অধিকাৰো এতস্স অত্থীতি অচিৰকালাধিকাৰিকং, সঞ্চৰিত্তং. ‘‘অচিৰকালাচাৰিক’’ন্তি ৱা পাঠো, অচিৰকালে আচাৰো অজ্ঝাচাৰো এতস্সাতি অচিৰকালাচাৰিকং.
কিঞ্চাপি এহিভিক্খূপসম্পন্না চেৱ সৰণগমনূপসম্পন্না চ সঞ্চৰিত্তাদিপণ্ণত্তিৱজ্জং আপত্তিং আপজ্জন্তি, তেসং পন ন সব্বকালিকত্তা তে ৱজ্জেত্ৱা সব্বকালানুৰূপং তন্তিং ঠপেন্তো ভগৱা ইধাপি ঞত্তিচতুত্থেনেৱ কম্মেন উপসম্পন্নং ভিক্খুং দস্সেতুং ‘‘তত্ৰ য্ৱাযং ভিক্খু…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূ’’তি পদভাজনং আহ, ন পন নেসং সঞ্চৰিত্তাদিআপজ্জনে অভব্বভাৱতো. খীণাসৱাপি হি অপ্পস্সুতা কিঞ্চাপি লোকৱজ্জং নাপজ্জন্তি, পণ্ণত্তিযং পন অকোৱিদত্তা ৱিহাৰকাৰং কুটিকাৰং সহাগাৰং সহসেয্যন্তি এৱৰূপা কাযদ্ৱাৰে আপত্তিযো আপজ্জন্তি, সঞ্চৰিত্তং পদসোধম্মং উত্তৰিছপ্পঞ্চৱাচং ভূতাৰোচনন্তি এৱৰূপা ৱচীদ্ৱাৰে আপত্তিযো আপজ্জন্তি, উপনিক্খিত্তসাদিযনৱসেন মনোদ্ৱাৰে ৰূপিযপটিগ্গহণাপত্তিং আপজ্জন্তি.
৩০১. সঞ্চৰণং সঞ্চৰো, সো এতস্স অত্থীতি সঞ্চৰী, তস্স ভাৱো সঞ্চৰিত্তং. তেনাহ ‘‘সঞ্চৰণভাৱ’’ন্তি, ইত্থিপুৰিসানং অন্তৰে সঞ্চৰণভাৱন্তি অত্থো. জাযত্তনে জাৰত্তনেতি চ নিমিত্তত্থে ভুম্মং, জাযভাৱত্থং জাৰভাৱত্থন্তি ৱুত্তং হোতি. জাযভাৱেতি ভৰিযভাৱায. জাৰভাৱেতি সামিকভাৱায. কিঞ্চাপি ইমস্স পদভাজনে ‘‘জাৰী ভৱিস্সসী’’তি ইত্থিলিঙ্গৱসেন পদভাজনং ৱুত্তং, জাৰত্তনেতি পন নিদ্দেসস্স উভযলিঙ্গসাধাৰণত্তা পুৰিসলিঙ্গৱসেনপি যোজেত্ৱা অত্থং দস্সেন্তো ‘‘ইত্থিযা মতিং পুৰিসস্স আৰোচেন্তো জাৰত্তনে আৰোচেতী’’তিআদিমাহ. এত্থ হি ‘‘জাৰো ভৱিস্সসী’’তি ইত্থিযা মতিং পুৰিসস্স আৰোচেন্তো জাৰত্তনে আৰোচেতি নাম. পাড়িযং পন ইত্থিলিঙ্গৱসেনেৱ যোজনা কতা, তদনুসাৰেন পুৰিসলিঙ্গৱসেনপি সক্কা যোজেতুন্তি.
ইদানি পাড়িযং ৱুত্তনযেনপি অত্থং দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. পতি ভৱিস্সসীতি ৱুত্তমেৱত্থং ‘‘সামিকো ভৱিস্সসী’’তি পৰিযাযৱচনেন ৱিসেসেত্ৱা দস্সেতি. ইদঞ্চ জাৰত্তনেতি নিদ্দেসস্স উভযলিঙ্গসাধাৰণত্তা ৱুত্তং. মুহুত্তিকা ভৱিস্সসীতি অসামিকং সন্ধায ৱুত্তং, জাৰী ভৱিস্সসীতি সসামিকং সন্ধায. অন্তমসো তঙ্খণিকাযপীতি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি আহ ‘‘এতেনেৱুপাযেনা’’তিআদি.
৩০৩. সেৰিৱিহাৰন্তি সচ্ছন্দচাৰং. অত্তনো ৱসন্তি অত্তনো আণং. গোত্তন্তি গোতমগোত্তাদিকং গোত্তং. ধম্মোতি পণ্ডৰঙ্গপৰিব্বাজকাদীনং, তেসং তেসং ৱা কুলানং ধম্মো. গোত্তৱন্তেসু গোত্তসদ্দো, ধম্মচাৰীসু চ ধম্মসদ্দো ৱত্ততীতি আহ ‘‘সগোত্তেহী’’তিআদি. তত্থ সগোত্তেহীতি সমানগোত্তেহি, একৱংসজাতেহীতি অত্থো. সহধম্মিকেহীতি একস্স সত্থুসাসনে সহচৰিতব্বধম্মেহি, সমানকুলধম্মেহি ৱা. তেনেৱাহ ‘‘একং সত্থাৰ’’ন্তিআদি. তত্থ ‘‘একং সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিতেহী’’তি ইমিনা পণ্ডৰঙ্গপৰিব্বাজকাদযো ৱুত্তা, একগণপৰিযাপন্নেহীতি মালাকাৰাদিএকগণপৰিযাপন্নেহি.
সসামিকা সাৰক্খা. যস্সা গমনে ৰঞ্ঞা দণ্ডো ঠপিতো, সা সপৰিদণ্ডা. পচ্ছিমানং দ্ৱিন্নন্তি সাৰক্খসপৰিদণ্ডানং মিচ্ছাচাৰো হোতি তাসং সসামিকভাৱতো. ন ইতৰাসন্তি ইতৰাসং মাতুৰক্খিতাদীনং অট্ঠন্নং পুৰিসন্তৰগমনে নত্থি মিচ্ছাচাৰো তাসং অসামিকভাৱতো. যা হি সামিকস্স সন্তকং ফস্সং থেনেত্ৱা পৰেসং অভিৰতিং উপ্পাদেন্তি, তাসং মিচ্ছাচাৰো, ন চ মাতাদযো তাসং ফস্সে ইস্সৰা. মাতাদযো হি ন অত্তনা ফস্সানুভৱনত্থং তা ৰক্খন্তি, কেৱলং অনাচাৰং নিসেধেন্তা পুৰিসন্তৰগমনং তাসং ৱাৰেন্তি. পুৰিসস্স পন এতাসু অট্ঠসুপি হোতিযেৱ মিচ্ছাচাৰো মাতাদীহি যথা পুৰিসেন সদ্ধিং সংৱাসং ন কপ্পেতি, তথা ৰক্খিতত্তা পৰেসং ৰক্খিতগোপিতং ফস্সং থেনেত্ৱা ফুট্ঠভাৱতো.
ধনেন কীতাতি ভৰিযভাৱত্থং ধনেন কীতা. তেনাহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. ভোগেনাতি ভোগহেতু. ভোগত্থঞ্হি ৱসন্তী ‘‘ভোগৱাসিনী’’তি ৱুচ্চতি. লভিত্ৱাতি যো নং ৱাসেতি, তস্স হত্থতো লভিত্ৱা. উদকপত্তং আমসিত্ৱা গহিতা ওদপত্তকিনী. তেনাহ ‘‘উভিন্ন’’ন্তিআদি. ধজেন আহটাতি এত্থ ধজযোগতো সেনাৱ ধজসদ্দেন ৱুত্তা, উস্সিতদ্ধজায সেনায আহটাতি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘উস্সিতদ্ধজাযা’’তিআদি.
৩০৫. বহিদ্ধা ৱিমট্ঠং নাম হোতীতি অঞ্ঞত্থ আৰোচিতং নাম হোতি. তং কিৰিযং সম্পাদেস্সতীতি তস্সা আৰোচেত্ৱা তং কিচ্চং সম্পাদেতু ৱা মা ৱা, তংকিৰিযাসম্পাদনে যোগ্যতং সন্ধায ৱুত্তং. দাৰকং দাৰিকঞ্চ অজানাপেত্ৱা তেসং মাতাপিতুআদীহি মাতাপিতুআদীনংযেৱ সন্তিকং সাসনে পেসিতেপি হৰণৱীমংসনপচ্চাহৰণসঙ্খাতায তিৱঙ্গসম্পত্তিযা সঙ্ঘাদিসেসো হোতিযেৱাতি দট্ঠব্বং. যং উদ্দিস্স সাসনং পেসিতং, তংযেৱ সন্ধায তস্সা মাতুআদীনং আৰোচিতে ৱত্থুনো একত্তা মাতুআদযোপি খেত্তমেৱাতি খেত্তমেৱ ওতিণ্ণভাৱং দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধং পচ্চক্খামী’’তিআদি উদাহটং. ইমিনা সমেতীতি এত্থাযমধিপ্পাযো – যথা সযং অনাৰোচেত্ৱা অঞ্ঞেন অন্তেৱাসিআদিনা আৰোচাপেন্তস্স ৱিসঙ্কেতো নত্থি, এৱং তস্সা সযং অনাৰোচেত্ৱা আৰোচনত্থং মাতুআদীনং ৱদন্তস্সপি নত্থি ৱিসঙ্কেতোতি. ঘৰং নযতীতি ঘৰণী. মূলট্ঠানঞ্চ ৱসেনাতি এত্থ পুৰিসস্স মাতুআদযো সাসনপেসনে মূলভূতত্তা ‘‘মূলট্ঠা’’তি ৱুচ্চন্তি. মাতুৰক্খিতায মাতা ভিক্খুং পহিণতীতি এত্থ অত্তনো ৱা ধীতু সন্তিকং ‘‘ইত্থন্নামস্স ভৰিযা হোতূ’’তি ভিক্খুং পহিণতি, পুৰিসস্স ৱা সন্তিকং ‘‘মম ধীতা ইত্থন্নামস্স ভৰিযা হোতূ’’তি পহিণতীতি গহেতব্বং. এস নযো সেসেসুপি. পুব্বে ৱুত্তনযত্তাতি পঠমসঙ্ঘাদিসেসে ৱুত্তনযত্তা.
৩৩৮. এত্তোৱ পক্কমতীতি পুন আগন্ত্ৱা আণাপকস্স অনাৰোচেত্ৱা ততোযেৱ পক্কমতি. অঞ্ঞেন কৰণীযেনাতি গমনহেতুৱিসুদ্ধিদস্সনত্থং ৱুত্তং. তেনেৱ পন কৰণীযেন গন্ত্ৱাপি কিঞ্চি অনাৰোচেন্তো ন ৱীমংসতি নাম. অনভিনন্দিত্ৱাতি ইদং তথা পটিপজ্জমানং সন্ধায ৱুত্তং, সতিপি অভিনন্দনে সাসনং অনাৰোচেন্তো পন ন ৱীমংসতি নাম. ততিযপদে ৱুত্তনযেনাতি ‘‘সো তস্সা ৱচনং অনভিনন্দিত্ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেন. ৱত্থুগণনাযাতি সম্বহুলানং ইত্থিপুৰিসানং সমভাৱে সতি দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং ইত্থিপুৰিসৱত্থূনং গণনায. সচে পন একতো অধিকা হোন্তি, অধিকানং গণনায আপত্তিভেদো ৱেদিতব্বো.
৩৩৯-৩৪০. পাড়িযং চতুত্থৱাৰে অসতিপি ‘‘গচ্ছন্তো ন সম্পাদেতি, আগচ্ছন্তো ৱিসংৱাদেতি, অনাপত্তী’’তি ইদং অত্থতো আপন্নমেৱাতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘চতুত্থে অনাপত্তী’’তি. কাৰুকানন্তি ৱড্ঢকীআদীনং. তচ্ছকঅযোকাৰতন্তৱাযৰজকন্হাপিতকা পঞ্চ কাৰৱো ‘‘কাৰুকা’’তি ৱুচ্চন্তি. এৱৰূপেন…পে… অনাপত্তীতি তাদিসং গিহিৱেয্যাৱচ্চম্পি ন হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং.
কাযতো সমুট্ঠাতীতি পণ্ণত্তিং ৱা অলংৱচনীযভাৱং ৱা অজানন্তস্স কাযতো সমুট্ঠাতি. ৱাচতো সমুট্ঠাতীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. কাযৱাচতো সমুট্ঠাতীতি পণ্ণত্তিং জানিত্ৱা অলংৱচনীযভাৱং অজানন্তস্সপি কাযৱাচতো সমুট্ঠাতীতি ৱেদিতব্বং. অলংৱচনীযা হোন্তীতি দেসচাৰিত্তৱসেন পণ্ণদানাদিনা পৰিচ্চত্তা হোন্তি. পণ্ণত্তিং পন জানিত্ৱাতি এত্থ অলংৱচনীযভাৱং ৱাতি চ দট্ঠব্বং. তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘তদুভযং পন জানিত্ৱা এতেহেৱ তীহি নযেহি সমাপজ্জন্তস্স তানেৱ তীণি তদুভযজাননচিত্তেন সচিত্তকানি হোন্তী’’তি ৱুত্তং. তস্মা পণ্ণত্তিজাননচিত্তেনাতি এত্থাপি তদুভযজাননং ৱত্তব্বং. ভিক্খুং অজানাপেত্ৱা অত্তনো অধিপ্পাযং পণ্ণে লিখিত্ৱা দিন্নং হৰন্তস্সপি আপত্তি হোতি, ইমস্স সিক্খাপদস্স অচিত্তকত্তাতি ন গহেতব্বং. পাড়িযং পন ‘‘আৰোচেতী’’তি ৱুত্তত্তা অট্ঠকথাযঞ্চ তত্থ তত্থ আৰোচনস্সেৱ দস্সিতত্তা কাযেন ৱা ৱাচায ৱা আৰোচেন্তস্সেৱ আপত্তি হোতীতি গহেতব্বং.
৩৪১. দুট্ঠুল্লাদীসুপীতি আদি-সদ্দেন সঞ্চৰিত্তম্পি সঙ্গণ্হাতি. এত্থ পন কিঞ্চাপি ইত্থী নাম মনুস্সিত্থী, ন যক্খী, ন পেতী, ন তিৰচ্ছানগতা, পুৰিসো নাম মনুস্সপুৰিসো, ন যক্খোতিআদি ন ৱুত্তং, তথাপি মনুস্সজাতিকাৱ ইত্থিপুৰিসা ইধ অধিপ্পেতা. তস্মা যেসু সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতি, তেসং মনুস্সজাতিকতা, ন নালংৱচনীযতা, পটিগ্গণ্হনৱীমংসনপচ্চাহৰণানীতি ইমানেত্থ পঞ্চঙ্গানি.
সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. কুটিকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৩৪২. ছট্ঠে এত্তকেনাতি এত্তকেন দাৰুআদিনা. অপৰিচ্ছিন্নপ্পমাণাযোতি অপৰিচ্ছিন্নদাৰুআদিপ্পমাণাযো. মূলচ্ছেজ্জায পুৰিসং যাচিতুং ন ৱট্টতীতি পৰসন্তকভাৱতো মোচেত্ৱা অত্তনোযেৱ সন্তকং কত্ৱা যাচিতুং ন ৱট্টতি. এৱং মূলচ্ছেজ্জায অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতট্ঠানতো যাচন্তস্স অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং. দাসং অত্তনো অত্থায সাদিযন্তস্সপি দুক্কটমেৱ ‘‘দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) ৱচনতো. ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানতো পন দাসং মূলচ্ছেজ্জায যাচন্তস্স সাদিযনৱসেন দুক্কটং. সককম্মং ন যাচিতব্বাতি পাণাতিপাতসিক্খাপদৰক্খণত্থং ৱুত্তং. অনিযমেত্ৱাপি ন যাচিতব্বাতি মনুস্সানং অঞ্ঞথা গাহস্সপি সম্ভৱতো ৱুত্তং, সুদ্ধচিত্তেন পন হত্থকম্মং যাচন্তস্স আপত্তি নাম নত্থি.
সব্বকপ্পিযভাৱদীপনত্থন্তি সব্বসো কপ্পিযভাৱদীপনত্থং. মূলং দেথাতি ৱত্তুং ৱট্টতীতি যস্মা মূলং দস্সামাতি তেহি পঠমং ৱুত্তত্তা ৱিঞ্ঞত্তি ন হোতি, যস্মা চ মূলন্তি ভণিতং সামঞ্ঞৱচনতো অকপ্পিযৱচনং ন হোতি, তস্মা মূলং দেথাতি ৱত্তুং ৱট্টতি. অনজ্ঝাৱুত্থকন্তি অপৰিগ্গহিতং. অকপ্পিযকহাপণাদি ন দাতব্বন্তি কিঞ্চাপি অকপ্পিযকহাপণাদিং অসাদিযন্তেন কপ্পিযৱোহাৰতো দাতুং ৱট্টতি, তথাপি সাৰুপ্পং ন হোতি. মনুস্সা চ এতস্স সন্তকং কিঞ্চি অত্থীতি ৱিহেঠেতব্বং মঞ্ঞন্তীতি অকপ্পিযকহাপণাদিদানং পটিক্খিত্তং. তথেৱ পাচেত্ৱাতি হত্থকম্মৱসেনেৱ পাচেত্ৱা. ‘‘কিং, ভন্তে’’তি এত্তকেপি পুচ্ছিতে যদত্থায পৱিট্ঠো, তং কথেতুং ৱট্টতি পুচ্ছিতপঞ্হত্তা.
ৱত্তন্তি চাৰিত্তং, আপত্তি পন ন হোতীতি অধিপ্পাযো. কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা পটিগ্গহেতব্বানীতি সাখায লগ্গৰজস্মিং পত্তে পতিতেপি সাখং ছিন্দিত্ৱা খাদিতুকামতাযপি সতি সুখপৰিভোগত্থং ৱুত্তং. ‘‘নদিং ৱা…পে… আহৰা’’তি ৱত্থুং ৱট্টতীতি অপৰিগ্গহিতত্তা ৱুত্তং. গেহতো…পে… পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি পৰিগ্গহিতউদকত্তা ৱিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং হোতীতি অধিপ্পাযো. অলজ্জীহি…পে… ন কাৰেতব্বন্তি ইদং উত্তৰিভঙ্গাধিকাৰত্তা অজ্ঝোহৰণীযং সন্ধায ৱুত্তং. বাহিৰপৰিভোগেসু পন অলজ্জীহিপি হত্থকম্মং কাৰেতুং ৱট্টতীতি.
গোণং পন…পে… আহৰাপেতুং ন ৱট্টতীতি অত্তনো অত্থায মূলচ্ছেজ্জৱসেন আহৰাপেতুং ন ৱট্টতি. আহৰাপেন্তস্স দুক্কটন্তি অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং. অত্তনো অত্থায সাদিযনেপি দুক্কটমেৱ ‘‘হত্থিগৱাস্সৱড়ৱপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) ৱুত্তত্তা. তেনেৱাহ ‘‘ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানতোপি মূলচ্ছেজ্জায যাচিতুং ন ৱট্টতী’’তি. ৰক্খিত্ৱাতি যথা চোৰা ন হৰন্তি, এৱং ৰক্খিত্ৱা. জগ্গিত্ৱাতি তিণদানাদীহি জগ্গিত্ৱা. ন সম্পটিচ্ছিতব্বন্তি অত্তনো অত্থায গোণে সাদিযনস্স পটিক্খিত্তত্তা ৱুত্তং.
সকটং দেথাতি…পে… ৱট্টতীতি মূলচ্ছেজ্জৱসেন সকটং দেথাতি ৱত্তুং ন ৱট্টতি. তাৱকালিকং ৱট্টতীতি তাৱকালিকং কত্ৱা সব্বত্থ যাচিতুং ৱট্টতি. ৱল্লিআদীসু চ পৰপৰিগ্গহিতেসু এসেৱ নযোতি যোজেতব্বং. গৰুভণ্ডপ্পহোনকেসুযেৱ চ ৱল্লিআদীসূতি এত্থ আদি-সদ্দেন ৱেড়ুমুঞ্জপব্বজতিণমত্তিকানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. যং পন ৱত্থুৱসেন অপ্পং হুত্ৱা অগ্ঘৱসেন মহন্তং হৰিতালহিঙ্গুলকাদি, তং গৰুভণ্ডং অপ্পহোন্তম্পি যাচিতুং ন ৱট্টতীতি ৱদন্তি.
সাতি ৱিঞ্ঞত্তিং পৰামসতি. সা চ ইধ পৰিকথাদিনা যেন কেনচি অধিপ্পাযৱিঞ্ঞাপনং ৱিঞ্ঞত্তীতি গহেতব্বা. তেনাহ ‘‘সব্বেন সব্ব’’ন্তি, সব্বপ্পকাৰেনাতি অত্থো. তেন ‘‘পৰিকথাদিৱসেনপি ৱিঞ্ঞাপনং ন ৱট্টতী’’তি দীপেতি. পৰিকথোভাসনিমিত্তকম্মম্পি হি চীৱৰপিণ্ডপাতেসু দ্ৱীসু পচ্চযেসু ন ৱট্টতি. ইদানি সেনাসনপচ্চযে অধিপ্পেতং ৱিঞ্ঞত্তিং পৰিকথাদীহি ৱিসেসেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘আহৰ দেহীতি ৱিঞ্ঞত্তিমত্তমেৱ ন ৱট্টতী’’তি আহ. পৰিকথোভাসনিমিত্তকম্মানি ৱট্টন্তীতি এত্থ পৰিকথা নাম পৰিযাযেন কথনং ভিক্খুসঙ্ঘস্স সেনাসনং সম্বাধন্তিআদিৱচনং. ওভাসো নাম উজুকমেৱ অকথেত্ৱা যথা অধিপ্পাযো ৱিভূতো হোতি, এৱং ওভাসনং, উপাসকা, তুম্হে কুহিং ৱসথাতি? পাসাদে, ভন্তেতি. ভিক্খূনং পন, উপাসকা, পাসাদো ন ৱট্টতীতিআদিৱচনং. নিমিত্তকম্মং নাম পচ্চযে উদ্দিস্স যথা অধিপ্পাযো ৱিঞ্ঞাযতি, এৱং নিমিত্তকম্মং, সেনাসনত্থং ভূমিপৰিকম্মাদীনি কৰোন্তস্স ‘‘কিং, ভন্তে, কৰোসি, কো কাৰাপেতী’’তি ৱুত্তে ‘‘ন কোচী’’তিআদিৱচনং.
ইদানি গিলানপচ্চযে ৱিঞ্ঞত্তিআদিকং সব্বম্পি ৱট্টতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘গিলানপচ্চযে পনা’’তিআদি. তথা উপ্পন্নং পন ভেসজ্জং ৰোগে ৱূপসন্তে পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, ন ৱট্টতীতি? তত্থ ৱিনযধৰা ‘‘ভগৱতা ৰোগসীসেন পৰিভোগস্স দ্ৱাৰং দিন্নং, তস্মা অৰোগকালেপি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, আপত্তি ন হোতী’’তি ৱদন্তি. সুত্তন্তিকা পন ‘‘কিঞ্চাপি আপত্তি ন হোতি, আজীৱং পন কোপেতি, তস্মা সল্লেখপ্পটিপত্তিযং ঠিতস্স ন ৱট্টতি, সল্লেখং কোপেতী’’তি ৱদন্তি. উক্কমন্তীতি অপগচ্ছন্তি.
৩৪৪. মণি কণ্ঠে অস্সাতি মণিকণ্ঠো, মণিনা উপলক্খিতো ৱা কণ্ঠো অস্সাতি মণিকণ্ঠোতি মজ্ঝপদলোপীসমাসো দট্ঠব্বো. দেৱৱণ্ণন্তি দেৱত্তভাৱং. পসন্নাকাৰন্তি পসন্নেহি কাতব্বকিচ্চং, কাযৱেয্যাৱচ্চসঙ্খাতং উপট্ঠানন্তি ৱুত্তং হোতি. মণিযাচনায তস্স অনাগমনেন অত্তনো ৱড্ঢি হোতীতি ৱুত্তং ‘‘মণিনা মে অত্থো’’তি, মন্তপদনীহাৰেন ৱা তথা ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
৩৪৫. ৱত্তমানসমীপেতি ৱত্তমানস্স সমীপে অতীতে. এৱং ৱত্তুং লব্ভতীতি ‘‘আগতোসী’’তি ৱত্তব্বে ৱত্তমানসমীপত্তা ‘‘আগচ্ছসী’’তি এৱং ৱত্তমানৱোহাৰেন ৱত্তুং লব্ভতি. লক্খণং পনেত্থ সদ্দসত্থানুসাৰতো ৱেদিতব্বং. সো এৱ নযোতি ‘‘আগতোম্হী’’তি ৱত্তব্বে ‘‘আগচ্ছামী’’তি অযম্পি ৱত্তমানসমীপে ৱত্তমানৱোহাৰোতি দস্সেতি.
৩৪৮-৩৪৯. যস্মা পন ন সক্কা কেৱলং যাচনায কিঞ্চি কাতুং, তস্মা ‘‘সযং যাচিতকেহি উপকৰণেহী’’তি অধিপ্পাযত্থো ৱুত্তো. উদ্ধংমুখং লিত্তা উল্লিত্তা, অধোমুখং লিত্তা অৱলিত্তা. যস্মা পন উদ্ধংমুখং লিম্পন্তা যেভুয্যেন অন্তো লিম্পন্তি, অধোমুখং লিম্পন্তা চ বহি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘উল্লিত্তাতি অন্তোলিত্তা, অৱলিত্তাতি বহিলিত্তা’’তি. তত্থ উল্লিত্তা নাম ঠপেত্ৱা তুলাপিট্ঠসঙ্ঘাতৱাতপানধূমছিদ্দাদিভেদং অলেপোকাসং অৱসেসে লেপোকাসে কুট্টেহি সদ্ধিং ঘটেত্ৱা ছদনস্স অন্তো সুধায ৱা মত্তিকায ৱা লিত্তা. অৱলিত্তা নাম ৱুত্তনযেনেৱ ছদনস্স বহি লিত্তা. উল্লিত্তাৱলিত্তা নাম তথেৱ ছদনস্স অন্তো চ বহি চ লিত্তা.
ব্যঞ্জনং সমেতীতি ‘‘কাৰযমানেনা’’তি হেতুকত্তুৱসেন উদ্দিট্ঠপদস্স ‘‘কাৰাপেন্তেনা’’তি হেতুকত্তুৱসেনেৱ নিদ্দেসস্স কতত্তা ব্যঞ্জনং সমেতি. যদি এৱং ‘‘কৰোন্তো ৱা কাৰাপেন্তো ৱা’’তি কস্মা তস্স পদভাজনং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. ‘‘অত্তনা ৱিপ্পকতং পৰেহি পৰিযোসাপেতী’’তিআদিৱচনতো ‘‘কৰোন্তেনপি ইধ ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ ইধ ৱুত্তনযেনেৱাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ. উভোপেতেতি কাৰককাৰাপকা. কাৰযমানেনাতি ইমিনাৱ পদেন সঙ্গহিতাতি কথং সঙ্গহিতা. ন হি কাৰযমানো কৰোন্তো নাম হোতি, এৱং পনেত্থ অধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো – যস্মা কৰোন্তেনপি কাৰযমানেনপি ইধ ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিতব্বং, তস্মা কাৰযমানেন এৱং পটিপজ্জিতব্বন্তি ৱুত্তে পগেৱ কৰোন্তেনাতি ইদং অত্থতো আগতমেৱাতি ‘‘কাৰযমানেনা’’তি ভগৱতা ৱুত্তং. ততো ‘‘কাৰযমানেনা’’তি ৱুত্তে সামত্থিযতো লব্ভমানোপি অত্থো তেনেৱ সঙ্গহিতো নাম হোতীতি. ব্যঞ্জনং ৱিলোমিতং ভৱেয্যাতি যস্মা ‘‘কাৰযমানেনা’’তি ইমস্স ‘‘কৰোন্তেনা’’তি ইদং পৰিযাযৱচনং ন হোতি, তস্মা কৰোন্তেন ৱা কাৰাপেন্তেন ৱাতি পদত্থৱসেন নিদ্দেসে কতে ব্যঞ্জনং ৱিৰুদ্ধং ভৱেয্যাতি অধিপ্পাযো. অত্থমত্তমেৱাতি পদত্থতো সামত্থিযতো চ লব্ভমানং অত্থমত্তমেৱ.
উদ্দেসোতি উদ্দিসিতব্বো. অব্বোহাৰিকন্তি অপ্পমাণং. ‘‘আযামতো চ ৱিত্থাৰতো চা’’তি অৱত্ৱা ৱিকপ্পত্থস্স ৱা-সদ্দস্স ৱুত্তত্তা একতোভাগেন ৱড্ঢিতেপি আপত্তিযেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘যো পনা’’তিআদিমাহ. তিহত্থাতি ৱড্ঢকীহত্থেন তিহত্থা. পমাণযুত্তো মঞ্চোতি পকতিৱিদত্থিযা নৱৱিদত্থিপ্পমাণো মঞ্চো. পমাণিকা কাৰেতব্বাতি উক্কট্ঠপ্পমাণং সন্ধায ৱুত্তত্তা উক্কট্ঠপ্পমাণযুত্তাৱ কুটি অদেসিতৱত্থুকা ন ৱট্টতি, পমাণতো পন ঊনতৰা অদেসিতৱত্থুকাপি ৱট্টতীতি কস্সচি সন্দেহো সিযাতি তংনিৱত্তনত্থং ‘‘পমাণতো ঊনতৰম্পী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পমাণতো ঊনতৰন্তি পাড়িযং ৱুত্তপ্পমাণতো ঊনতৰং. পচ্ছিমেন পমাণেন চতুহত্থতো ঊনতৰা কুটি নাম ন হোতীতি চতুহত্থতো পট্ঠায কুটিলক্খণপ্পত্তং কুটিং দস্সেতুং ‘‘চতুহত্থং পঞ্চহত্থম্পী’’তি ৱুত্তং. কলললেপোতি কেনচি সিলেসেন কতলেপো, তম্বমত্তিকাদিকলললেপো ৱা. অলেপো এৱাতি অব্বোহাৰিকাযেৱাতি অধিপ্পাযো. পিট্ঠসঙ্ঘাটো দ্ৱাৰবাহা. ওলোকেত্ৱাপীতি অপলোকেত্ৱাপি, অপলোকনকম্মৱসেনপি কাতুং ৱট্টতীতি অধিপ্পাযো.
৩৫৩. যথা সীহাদীনং গোচৰায পক্কমন্তানং নিবদ্ধগমনমগ্গো ন ৱট্টতি, এৱং হত্থীনম্পি নিবদ্ধগমনমগ্গো ন ৱট্টতি. এতেসন্তি সীহাদীনং. চাৰিভূমীতি গোচৰভূমি. ন গহিতাতি ন ৱাৰিতাতি অধিপ্পাযো. আৰোগ্যত্থাযাতি নিৰুপদ্দৱত্থায. সেসানীতি পুব্বণ্ণনিস্সিতাদীনি. পুব্বণ্ণনিস্সিতন্তি এত্থ পুব্বণ্ণৱিৰুহনট্ঠানং পুব্বণ্ণ-সদ্দেন গহিতং. তেনাহ – ‘‘সত্তন্নং ধঞ্ঞানং…পে… ঠিত’’ন্তি. অভিহনন্তি এত্থাতি অব্ভাঘাতং. ‘‘ৱেৰিঘৰ’’ন্তি ৱুত্তমেৱত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘চোৰানং মাৰণত্থায কত’’ন্তি ৱুত্তং. ধম্মগন্ধিকাতি হত্থপাদাদিছিন্দনগন্ধিকা.
আৱিজ্জিতুং ন সক্কা হোতীতি ছিন্দতটাদিসম্ভৱতো ন সক্কা হোতি আৱিজ্জিতুং. পাচিনন্তি কুটিৱত্থুসামন্তা চিনিতব্বঅধিট্ঠানং. কিঞ্চাপি ইধ পুব্বপযোগসহপযোগানং অদিন্নাদানে ৱিয ৱিসেসো নত্থি, তথাপি তেসং ৱিভাগেন দস্সনং ছিন্দিত্ৱা পুন কাতব্বাতি এত্থ কুটিযা ভেদনপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং কতং. তদত্থাযাতি তচ্ছনত্থায. এৱং কতন্তি অদেসিতৱত্থুং পমাণাতিক্কন্তং ৱা কতং. দাৰুনা কতং কুট্টং এত্থাতি দাৰুকুট্টিকা, কুটি. সিলাকুট্টিকন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. পণ্ণসালন্তি বহি পণ্ণেহি ছাদেতব্বং উল্লিত্তাৱলিত্তং কুটিমেৱ ৱদতি. তেনেৱাহ ‘‘সভিত্তিচ্ছদনং লিম্পিস্সামী’’তি.
অন্তোলেপেনেৱ নিট্ঠাপেতুকামং সন্ধায ‘‘অন্তোলেপে ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. বহিলেপে ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. তস্মিং দ্ৱাৰবদ্ধে ৱা ৱাতপানে ৱা ঠপিতেতি যোজেতব্বং. তস্সোকাসন্তি তস্স দ্ৱাৰবদ্ধস্স ৱা ৱাতপানস্স ৱা ওকাসং. পুন ৱড্ঢেত্ৱা ৱাতি পুব্বেৱ ঠপিতোকাসং খুদ্দকং চে, ভেদনেন পুন ৱড্ঢেত্ৱা. লেপো ন ঘটিযতীতি পুব্বে দিন্নলেপো দ্ৱাৰবদ্ধেন ৱা ৱাতপানেন ৱা সদ্ধিং ন ঘটিযতি, একাবদ্ধং হুত্ৱা ন তিট্ঠতীতি ৱুত্তং হোতি. তন্তি দ্ৱাৰবদ্ধং ৱা ৱাতপানং ৱা. পঠমমেৱ সঙ্ঘাদিসেসোতি লেপকিচ্চস্স নিট্ঠিতত্তা দ্ৱাৰবদ্ধং ৱা ৱাতপানং ৱা ঠপনতো পুব্বেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো. অট্ঠঙ্গুলমত্তেন অপ্পত্তচ্ছদনং কত্ৱাতি এত্থ এৱং মে আপত্তি ন সিযাতি ভিত্তিযং ৱা ছদনে ৱা একঙ্গুলমত্তম্পি ওকাসং লেপেন অঘটেত্ৱা ঠপেতি, ৱট্টতীতি ৱদন্তি. মত্তিকাকুট্টমেৱ মত্তিকালেপসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি আহ – ‘‘সচে মত্তিকায কুট্টং কৰোতি, ছদনলেপেন সদ্ধিং ঘটনে আপত্তী’’তি. উভিন্নং অনাপত্তীতি পুৰিমস্স লেপস্স অঘটিতত্তা দুতিযস্স অত্তুদ্দেসিকতাসম্ভৱতো উভিন্নং অনাপত্তি, তস্মা ৱিনাপি ৱত্তসীসেন তেন অনাণত্তো তস্স কৰোমীতি কৰোতি, উভিন্নং অনাপত্তিযেৱ. সচে তেন আণত্তো কৰোতি, মূলট্ঠস্সেৱ আপত্তি.
৩৫৪. ছত্তিংস চতুক্কানি নাম ‘‘ভিক্খু কুটিং কৰোতী’’তিআদিম্হি পঠমৱাৰে অদেসিতৱত্থুকচতুক্কং দেসিতৱত্থুকচতুক্কং পমাণাতিক্কন্তচতুক্কং পমাণিকচতুক্কং অদেসিতৱত্থুকপ্পমাণাতিক্কন্তচতুক্কং দেসিতৱত্থুকপ্পমাণিকচতুক্কন্তি ছ চতুক্কানি, এৱং সমাদিসতিৱাৰাদীসুপি পঞ্চসূতি ছত্তিংস. আপত্তিভেদদস্সনত্থং ৱুত্তানীতি ‘‘সাৰম্ভে চে ভিক্খু ৱত্থুস্মিং অপৰিক্কমনে’’তি অৱিসেসেন মাতিকায ৱুত্তত্তা সাৰম্ভঅপৰিক্কমনেসুপি সঙ্ঘাদিসেসোৱ সিযাতি মিচ্ছাগাহনিৱত্তনত্থং সাৰম্ভে অপৰিক্কমনে চ দুক্কটং, অদেসিতৱত্থুকতায পমাণাতিক্কন্ততায চ সঙ্ঘাদিসেসোতি এৱং আপত্তিভেদদস্সনত্থং ৱুত্তানি.
৩৫৫-৩৬১. ‘‘দ্ৱীহি সঙ্ঘাদিসেসেহী’’তি ৱত্তব্বে ৱিভত্তিব্যত্তযেন চ ৱচনব্যত্তযেন চ দ্ৱিন্নং সঙ্ঘাদিসেসেনাতি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘দ্ৱীহি সঙ্ঘাদিসেসেহি…পে… অত্থো ৱেদিতব্বো’’তি. ‘‘অঞ্ঞস্স ৱা দাতব্বা’’তি ৱুত্তত্তা ৱিপ্পকতং কুটিং লভিত্ৱা অত্তনো অত্থায কৰোন্তস্সপি আদিতো পট্ঠায অকতত্তা অনাপত্তিযেৱাতি ৱদন্তি. অপচিনিতব্বাতি ৱিদ্ধংসেতব্বা. ভূমিসমং কত্ৱাতি কুটিৱত্থুসমং কত্ৱা.
৩৬৪. ন হেত্থ লেপো ঘটিযতীতি ছদনলেপস্স অভাৱতো ৱুত্তং, ৱিসুংযেৱ অনুঞ্ঞাতত্তা পন সচেপি লেণস্স অন্তো উপৰিভাগে চিত্তকম্মাদিকৰণত্থং লেপং দেন্তি, ৱট্টতিযেৱ. লেপদানৱসেন অকতা ইট্ঠকাদিগুহা গুহা নামাতি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. তিণেহি ৱা পণ্ণেহি ৱা ছাদিতকুটিকাৱ ৱুত্তাতি ‘‘কুক্কুটচ্ছিকগেহং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ছদনং দণ্ডকেহী’’তিআদিনা পুন তং দস্সেন্তেহি তিণপণ্ণচ্ছদনা কুটিকাৱ ৱুত্তা. ছদনং দণ্ডকেহি জালবন্ধং কত্ৱাতি ছদনং দীঘতো তিৰিযতো চ ঠপিতদণ্ডকেহি জালং ৱিয বন্ধিত্ৱা. ওগুম্ফেত্ৱাতি তিণাদিং ৱিদ্ধংসেত্ৱা. ভিত্তিলেপেন সদ্ধিং লেপে ঘটিতেতি এত্থ উল্লিত্তাৱলিত্তভাৱস্স ছদনং সন্ধায ৱুত্তত্তা সচেপি ভিত্তিলেপেন অনত্থিকো হোতি, ছদনলেপে সমন্ততো ভিত্তিযা অপ্পমত্তকেনপি ঘটিতে ভিত্তিলেপেন ৱিনাপি আপত্তিযেৱাতি ৱদন্তি. উপচিকামোচনত্থমেৱ হেট্ঠা পাসাণকুট্টং কত্ৱা তং অলিম্পিত্ৱা উপৰি লিম্পতি, লেপো ন ঘটিযতি নাম, অনাপত্তিযেৱাতি ইমিনা অট্ঠকথাৱচনেন তং ন সমেতি. তত্থ কেচি ৱদন্তি ‘‘ভিত্তিং অলিম্পিতুকামতায অভাৱতো ছদনলেপে পাসাণকুট্টেন সদ্ধিং ঘটিতেপি তত্থ অনাপত্তি ৱুত্তা’’তি, তম্পি ন যুত্তং. ‘‘উপচিকামোচনত্থমেৱা’’তি হি ৱুত্তত্তা পাসাণকুট্টে পুন লিম্পিতুকামতায অভাৱোযেৱ ৱিঞ্ঞাযতি, তেনেৱ ‘‘তং অলিম্পিত্ৱা’’তি ৱুত্তং. তস্মা ‘‘উল্লিত্তাদিভাৱো…পে… ছদনমেৱ সন্ধায ৱুত্তো’’তি ইদং সতিপি ভিত্তিলেপে ছদনলেপেন ৱিনা আপত্তি ন হোতীতি ছদনলেপস্স পধানভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং, ন পন ভিত্তিলেপেন ৱিনাপি আপত্তি হোতীতি দস্সনত্থন্তি ৱদন্তি, ইদমেৱ চেত্থ যুত্ততৰন্তি অম্হাকং খন্তি. এত্থাতি তিণকুটিকায.
এত্থ চ তিণকুটিকায এৱ সব্বথা অনাপত্তিভাৱস্স দস্সনং পৰিৱাৰপাড়িং আনেত্ৱা তিণকুটিকায সাৰম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিভাৱো সুখেন সক্কা সাধেতুন্তি কতং. তিণকুটিকায চ সব্বথা অনাপত্তিভাৱে সাধিতে তেনেৱ নযেন লেণগুহাদীসুপি সাৰম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিভাৱো সক্কা ৱিঞ্ঞাতুন্তি. তেনেৱ ‘‘যং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. তথা হি তিণকুটিকায সাৰম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিভাৱে সাধিতে তেনেৱ নযেন অঞ্ঞস্সত্থায কৰোন্তস্সপি সাৰম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিভাৱো অত্থতো দস্সিতোযেৱ হোতি. এৱঞ্চ সতি ভিক্খু সমাদিসিত্ৱা পক্কমতি ‘‘কুটিং মে কৰোথা’’তি, সমাদিসতি চ দেসিতৱত্থুকা চ হোতু অনাৰম্ভা চ সপৰিক্কমনা চাতি, তস্স কুটিং কৰোন্তি অদেসিতৱত্থুকং সাৰম্ভং অপৰিক্কমনং. ‘‘আপত্তি কাৰুকানং তিণ্ণং দুক্কটান’’ন্তি পাড়িযং অঞ্ঞস্সত্থায কৰোন্তস্সপি সাৰম্ভাদিপচ্চযাপি দুক্কটং কস্মা ৱুত্তন্তি ইমং চোদনং মনসি নিধায ‘‘যং পন…পে… অকৰণপচ্চযা ৱুত্ত’’ন্তি ইদং ৱুত্তং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অঞ্ঞস্সত্থায কৰোন্তস্সপি সাৰম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিযেৱ. ‘‘আপত্তি কাৰুকানং তিণ্ণং দুক্কটান’’ন্তি ইদং পন অঞ্ঞস্সত্থায কৰোন্তস্স ন সাৰম্ভাদিপচ্চযা আপত্তিদস্সনত্থং ৱুত্তং, কিঞ্চৰহি যথাসমাদিট্ঠায অকৰণপচ্চযা আপত্তিদস্সনত্থন্তি. যস্মা বহূসু পোত্থকেসু সতসোধিতসম্মতে চ পুৰাণপোত্থকে অযমেৱ পাঠক্কমো দিস্সতি, তস্মা যথাদিট্ঠপাঠানুক্কমেনেৱেত্থ অত্থো পকাসিতো. কত্থচি পোত্থকে পন ‘‘কুটিলক্খণপ্পত্তম্পি কুটিং…পে… অনাপত্তী’’তি ইমস্সানন্তৰং ‘‘যং পনা’’তিআদিপাঠং লিখন্তি, এৱঞ্চ সতি তত্থ অধিপ্পাযো পাকটোযেৱ. অনাপত্তীতি ৱত্ৱাতি উপোসথাগাৰঞ্চ ভৱিস্সতি, অহঞ্চ ৱসিস্সামীতিআদীসু ৱাসাগাৰত্থায এৱ অনিযমিতত্তা অনাপত্তীতি ৱত্ৱা.
পমাণাতিক্কন্তকুটিকৰণলক্খণা কিৰিযাযেৱ, অদেসিতৱত্থুমূলিকাযপি আপত্তিযা অঙ্গং হোতি পমাণাতিক্কন্তমূলিকাযপি, তদুভযং একতো কত্ৱা ‘‘কিৰিযাকিৰিযতো’’তি ৱুত্তং. ৱত্থুং অদেসাপেত্ৱা পমাণযুত্তং কুটিং কৰোন্তস্সপি ৱত্থুং দেসাপেত্ৱা অকিৰিযায কুটিকৰণকিৰিযায চ সমুট্ঠানতো কিৰিযাকিৰিযতোৱ সমুট্ঠাতীতি ৱেদিতব্বং. অচিত্তকন্তি পণ্ণত্তিঅজাননচিত্তেন অচিত্তকং. উল্লিত্তাদীনং অঞ্ঞতৰতা, হেট্ঠিমপ্পমাণসম্ভৱো, অদেসিতৱত্থুতা, পমাণাতিক্কন্ততা, অত্তুদ্দেসিকতা, ৱাসাগাৰতা, লেপঘট্টনাতি ইমানেত্থ ছ ৱা সত্ত ৱা অঙ্গানি.
কুটিকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৱিহাৰকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৩৬৫. সত্তমে এৱংনামকে নগৰেতি কোসম্বীনামকে. তস্স কিৰ নগৰস্স আৰামপোক্খৰণীআদীসু তেসু তেসু ঠানেসু কোসম্বৰুক্খাৱ উস্সন্না অহেসুং, তস্মা কোসম্বীতি সঙ্খ্যং অগমাসি. কুসুম্বস্স নাম ইসিনো অস্সমতো অৱিদূৰে মাপিতত্তাতি একে. ইদং ৱুত্তং হোতি – কুসুম্বস্স ইসিনো নিৱাসভূমি কোসম্বী, তস্স চ অৱিদূৰে ভৱত্তা নগৰং কোসম্বীতি সঙ্খ্যং গতন্তি. ঘোসিতনামকেন কিৰ সেট্ঠিনা সো কাৰিতোতি এত্থ কো ঘোসিতসেট্ঠি, কথঞ্চানেন সো আৰামো কাৰিতোতি? পুব্বে কিৰ অদ্দিলৰট্ঠং নাম অহোসি. ততো কোতূহলকো নাম দলিদ্দো ছাতকভযেন সপুত্তদাৰো সুভিক্খং ৰট্ঠং গচ্ছন্তো পুত্তং ৱহিতুং অসক্কোন্তো ছড্ডেত্ৱা অগমাসি. মাতা নিৱত্তিত্ৱা তং গহেত্ৱা গতা. তে একং গোপালকগামং পৱিসিংসু. গোপালকানঞ্চ তদা বহুপাযাসো পটিযত্তো হোতি, ততো পাযাসং লভিত্ৱা ভুঞ্জিংসু. অথ সো পুৰিসো বহুতৰং পাযাসং ভুত্তো জীৰাপেতুং অসক্কোন্তো ৰত্তিভাগে কালং কত্ৱা তত্থেৱ সুনখিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা কুক্কুৰো জাতো, সো গোপালকস্স পিযো অহোসি. গোপালকো চ পচ্চেকবুদ্ধং উপট্ঠাতি. পচ্চেকবুদ্ধোপি ভত্তকিচ্চকালে কুক্কুৰস্স একং পিণ্ডং দেতি. সো পচ্চেকবুদ্ধে সিনেহং উপ্পাদেত্ৱা গোপালকেন সদ্ধিং পণ্ণসালম্পি গচ্ছতি, গোপালকে অসন্নিহিতে ভত্তৱেলাযং সযমেৱ গন্ত্ৱা কালাৰোচনত্থং পণ্ণসালদ্ৱাৰে ভুস্সতি, অন্তৰামগ্গেপি চণ্ডমিগে দিস্ৱা ভুস্সিত্ৱা পলাপেতি. সো পচ্চেকবুদ্ধে মুদুকেন চিত্তেন কালং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তি. তত্ৰাস্স ‘‘ঘোসকদেৱপুত্তো’’ত্ৱেৱ নামং অহোসি.