১৩. কুলদূসকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৩১. তেৰসমে কীটাগিৰীতি তস্স নিগমস্স নামং. তঞ্হি সন্ধায পৰতো ‘‘ন অস্সজিপুনব্বসুকেহি ভিক্খূহি কীটাগিৰিস্মিং ৱত্থব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. তেন পন যোগতো সো জনপদোপি ‘‘কীটাগিৰি’’ইচ্চেৱ সঙ্খ্যং গতোতি আহ ‘‘এৱংনামকে জনপদে’’তি. আৱাসে নিযুত্তা আৱাসিকা, নিবদ্ধৱাসিনো. তে অকতং সেনাসনং কৰোন্তি, জিণ্ণং পটিসঙ্খৰোন্তি, কতে ইস্সৰা হোন্তি. তেনাহ ‘‘সো যেসং আযত্তো…পে… তে আৱাসিকা’’তি. নিৱাসো নিৱাসমত্তং এতেসং অত্থীতি নেৱাসিকাতি আহ ‘‘যে পন কেৱল’’ন্তিআদি. তেতি অস্সজিপুনব্বসুকা. ছ জনাতি পণ্ডুকো লোহিতকো মেত্তিযো ভূমজকো অস্সজি পুনব্বসুকোতি ইমে ছ জনা. সম্মাতি আলপনৱচনমেতং. আযমুখভূতাতি আযস্স মুখভূতা. ধুৰট্ঠানেতি সাৱত্থিযা অৱিদূৰে ঠানে. ৱস্সানে হেমন্তে চাতি দ্ৱীসু উতূসু ৱস্সনতো ‘‘দ্ৱীহি মেঘেহী’’তি ৱুত্তং. দিযড্ঢভিক্খুসহস্সতো গণাচৰিযানং ছন্নং জনানং অধিকত্তা ‘‘সমধিক’’ন্তি ৱুত্তং, সাধিকন্তি অত্থো. ম-কাৰো পদসন্ধিৱসেন আগতো. অকতৱত্থুন্তি অকতপুব্বং অভিনৱৱত্থুং.

কণিকাৰাদযো পুপ্ফৰুক্খা, জাতিসুমনাদযো পুপ্ফগচ্ছা. কোট্টনন্তি সযং ছিন্দনং. কোট্টাপনন্তি ‘‘ইমং ছিন্দ ভিন্দা’’তি অঞ্ঞেহি ছেদাপনং. আড়িযা বন্ধনন্তি যথা গচ্ছমূলে উদকং সন্তিট্ঠতি, তথা সমন্ততো বন্ধনং. উদকস্সাতি অকপ্পিযউদকস্স. কপ্পিযউদকসিঞ্চনন্তি ইমিনাৱ সিঞ্চাপনম্পি সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. ননু ‘‘উদকস্স সেচনং সেচাপন’’ন্তি ইমিনাৱ সামঞ্ঞতো কপ্পিযাকপ্পিযউদকসিঞ্চনাদিং সক্কা সঙ্গহেতুং, তস্মা কপ্পিযউদকসিঞ্চনাদি কস্মা ৱিসুং ৱুত্তন্তি? ‘‘আৰামাদিঅত্থং ৰোপিতে অকপ্পিযৱোহাৰেসুপি কপ্পিযউদকসিঞ্চনাদি ৱট্টতী’’তি ৱক্খমানত্তা ইধাপি ৱিভাগং কত্ৱা কপ্পিযউদকসিঞ্চনাদি ৱিসুং দস্সিতং. হত্থমুখপাদধোৱনন্হানোদকসিঞ্চনন্তি ইমিনাপি পকাৰন্তৰেন কপ্পিযউদকসিঞ্চনমেৱ দস্সেতি. ‘‘অকপ্পিযৱোহাৰো’’তি কোট্টনখণনাদিৱসেন সযং কৰণস্সপি কথং সঙ্গহোতি? অকপ্পিযন্তি ৱোহৰীযতীতি অকপ্পিযৱোহাৰোতি অকপ্পিযভূতং কৰণকাৰাপনাদি সব্বমেৱ সঙ্গহিতং, ন পন অকপ্পিযৱচনমত্তন্তি দট্ঠব্বং. কপ্পিযৱোহাৰেপি এসেৱ নযো. সুক্খমাতিকায উজুকৰণন্তি ইমিনা পুৰাণপণ্ণাদিহৰণম্পি সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. কুদালাদীনি ভূমিযং ঠপেত্ৱা ঠানতো হত্থেন গহেত্ৱা ঠানমেৱ পাকটতৰন্তি ‘‘ওভাসো’’তি ৱুত্তং.

মহাপচ্চৰিৱাদম্হি পতিট্ঠপেতুকামো পচ্ছা ৱদতি. ৱনত্থাযাতি ইদং কেচি ‘‘ৱতত্থাযা’’তি পঠন্তি, তেসং ৱতিঅত্থাযাতি অত্থো. অকপ্পিযৱোহাৰেপি একচ্চং ৱট্টতীতি দস্সেতুং ‘‘ন কেৱলঞ্চ সেস’’ন্তিআদিমাহ. যং কিঞ্চি মাতিকন্তি সুক্খমাতিকং ৱা অসুক্খমাতিকং ৱা. ‘‘কপ্পিযউদকং সিঞ্চিতু’’ন্তি ইমিনা ‘‘কপ্পিযউদকং সিঞ্চথাতি ৱত্তুম্পি ৱট্টতী’’তি দস্সেতি. সযং ৰোপেতুম্পি ৱট্টতীতি ইমিনা ‘‘ৰোপেহীতি ৱত্তুং ৱট্টতী’’তিপি সিদ্ধং. অঞ্ঞত্থায ৱা কৰোন্তস্সাতি ৱত্থুপূজাদিঅত্থং কৰোন্তস্স. কস্মা ন অনাপত্তীতি ৱত্থুপূজনত্থায গন্থনাদীসু কস্মা ন অনাপত্তি. অনাপত্তিযেৱাতি পটিৱচনং দত্ৱা ইদানি তমেৱ অনাপত্তিভাৱং দস্সেতুং ‘‘যথাহী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থাতি আৰামাদিঅত্থায ৰুক্খৰোপনে. তথা ৱত্থুপূজনত্থাযপি অনাপত্তিযেৱাতি ৰতনত্তযপূজনত্থাযপি কপ্পিযৱোহাৰেন পৰিযাযাদীহি চ গন্থাপনে অনাপত্তিযেৱাতি অত্থো.

‘‘তথা ৱত্থুপূজনত্থাযা’’তি হি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি ‘‘যথা হি তত্থ কপ্পিযৱোহাৰেন পৰিযাযাদীহি চা’’তি ৱুত্তত্তা কপ্পিযৱোহাৰাদীহি গন্থাপনে এৱ অনাপত্তি ৱিঞ্ঞাযতি, ন সযং গন্থনে, তেনেৱ পৰো সযং গন্থনম্পি কস্মা ন ৱট্টতীতি চোদেন্তো ‘‘ননু চা’’তিআদিমাহ. যথা আৰামাদিঅত্থং কপ্পিযপথৱিযং সযং ৰোপেতুম্পি ৱট্টতি, তথা ৱত্থুপূজনত্থায সযং গন্থনেপি কস্মা ন ৱট্টতীতি চোদকস্স অধিপ্পাযো. ৱুত্তন্তিআদি আচৰিযস্স পৰিহাৰো. অথ ‘‘ন পন মহাঅট্ঠকথায’’ন্তি কস্মা ৱদতি. মহাপচ্চৰিআদীসু ৱুত্তম্পি হি পমাণমেৱাতি নাযং ৱিৰোধো, মহাঅট্ঠকথাযং অৱুত্তম্পি তত্থেৱ ৱুত্তেন সংসন্দিত্ৱা পমাণমেৱাতি পতিট্ঠাপেতুং ৱুত্তত্তা. তং কথন্তি মঞ্ঞেয্যাসীতি সম্বন্ধো. মহাঅট্ঠকথাযঞ্চ কপ্পিযউদকসেচনং ৱুত্তং, তং কথন্তি এত্থাযমধিপ্পাযো. কিঞ্চাপি মহাঅট্ঠকথাযং আৰামাদিঅত্থায কপ্পিযপথৱিযং সযং ৰোপনং ন ৱুত্তং, কপ্পিযউদকস্স পন সযং সিঞ্চনং ৱুত্তমেৱ, তস্মা যথা আৰামাদিঅত্থায কপ্পিযউদকং সযং সিঞ্চিতুম্পি ৱট্টতি, তথা ৱত্থুপূজনত্থায সযং গন্থনম্পি কস্মা ন ৱট্টতীতি. তম্পি ন ৱিৰুজ্ঝতীতি যদেতং আৰামাদিঅত্থায সযং ৰোপনং কপ্পিযউদকসিঞ্চনঞ্চ ৱুত্তং, তম্পি ন ৱিৰুজ্ঝতি. কথং তং ন ৱিৰুজ্ঝতীতি আহ ‘‘তত্ৰহী’’তিআদি. এতং ৱুত্তন্তি মালাৱচ্ছং ৰোপেন্তিপি ৰোপাপেন্তিপি সিঞ্চন্তিপি সিঞ্চাপেন্তিপীতি এতং ৱুত্তং. অঞ্ঞত্ৰ পন পৰিযাযো অত্থীতি ‘‘মালাৱচ্ছং ৰোপেন্তিপি ৰোপাপেন্তিপি সিঞ্চন্তিপি সিঞ্চাপেন্তিপী’’তি কুলসঙ্গহত্থায ৰোপনসিঞ্চনং সন্ধায ৱুত্তত্তা ততো অঞ্ঞত্ৰ আৰামাদিঅত্থায মালাৱচ্ছৰোপনে পৰিযাযো অত্থি. তত্থ পৰিযাযং ইধ চ পৰিযাযাভাৱং ঞত্ৱাতি তত্থ ‘‘মালাৱচ্ছং ৰোপেন্তী’’তিআদীসু ‘‘মালাৱচ্ছ’’ন্তি ৱিসেসৱচনসব্ভাৱতো পৰিযাযং, ইধ ‘‘গন্থেন্তী’’তিআদীসু তথাৱিধৱিসেসৱচনাভাৱতো পৰিযাযাভাৱঞ্চ ঞত্ৱা.

ননু চ যথা ‘‘গন্থেন্তী’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তত্তা পৰিযাযো ন লব্ভতীতি যস্স কস্সচি অত্থায সযং গন্থনং ন ৱট্টতি, এৱং ‘‘গন্থাপেন্তী’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তত্তা পৰিযাযেন গন্থাপনম্পি ন ৱট্টতীতি আপজ্জতি. এৱঞ্চ সতি পৰতো ‘‘এৱং জান, এৱং কতে সোভেয্য, যথা এতানি পুপ্ফানি ন ৱিকিৰিযন্তি, তথা কৰোহীতিআদিনা কপ্পিযৱচনেন কাৰেতুং ৱট্টতী’’তি ইদং ৱিৰুজ্ঝতীতি? ন ৱিৰুজ্ঝতি, পৰিযাযেন হি কাৰাপনং গন্থাপনমেৱ ন হোতি, তস্মা যথাৱুত্তনযেন পৰিযাযতো কাৰাপনং ৱট্টতি. সব্বং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি হেট্ঠা ৱুত্তং ৱিনিচ্ছযমেৱ সঙ্খেপতো নিগমেতি. হৰণাদীসু কস্মা অনাপত্তীতি ৱত্থুপূজনত্থায হৰণাদীসু কস্মা অনাপত্তি. কুলিত্থিআদীনং অত্থায হৰণতোতি কুলিত্থিআদীনং হৰণস্স তত্থ ৱুত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. তেনেৱাহ ‘‘হৰণাধিকাৰে হী’’তিআদি. মালন্তি পুপ্ফদামং. মঞ্জৰী ৱিযাতি কুসুমমঞ্জৰী ৱিয. হাৰসদিসন্তি মুত্তাহাৰসদিসং.

পাচিত্তিযঞ্চেৱ দুক্কটঞ্চাতি পথৱীখণনপচ্চযা পাচিত্তিযং, কুলসঙ্গহপচ্চযা দুক্কটং. অকপ্পিযৱোহাৰেনাতি ‘‘ইদং খণ, ইদং ৰোপেহী’’তিআদিঅকপ্পিযৱোহাৰেন. দুক্কটমেৱাতি কুলসঙ্গহপচ্চযা দুক্কটং. উভযত্থাতি কপ্পিযাকপ্পিযপথৱিযং. সব্বত্থাতি কুলসঙ্গহপৰিভোগআৰামাদিঅত্থায ৰোপিতে. দুক্কটম্পীতি ন কেৱলং পাচিত্তিযমেৱ. কপ্পিযেনাতি কপ্পিযেন উদকেন. তেসংযেৱ দ্ৱিন্নন্তি কুলদূসনপৰিভোগানং. দুক্কটন্তি কুলসঙ্গহত্থায সযং সিঞ্চনে কপ্পিযৱোহাৰেন অকপ্পিযৱোহাৰেন ৱা সিঞ্চাপনে চ দুক্কটং, পৰিভোগত্থায পন সযং সিঞ্চনে অকপ্পিযৱোহাৰেন সিঞ্চাপনে চ দুক্কটং. আপত্তিবহুলতা ৱেদিতব্বাতি এত্থ সযং সিঞ্চনে ধাৰাপচ্ছেদগণনায আপত্তিগণনা ৱেদিতব্বা. সিঞ্চাপনে পন পুনপ্পুনং আণাপেন্তস্স ৱাচায ৱাচায আপত্তি, সকিং আণত্তস্স বহূনং সিঞ্চনেপি একাৱ.

দুক্কটপাচিত্তিযানীতি কুলসঙ্গহপচ্চযা দুক্কটং, ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিযং. অঞ্ঞত্থাতি ৱত্থুপূজাদিঅত্থায ওচিননে. সকিং আণত্তোতি অকপ্পিযৱোহাৰেন আণত্তো. পাচিত্তিযমেৱাতি অকপ্পিযৱচনেন আণত্তত্তা পাচিত্তিযং. কপ্পিযৱচনেন পন ৱত্থুপূজাদিঅত্থায ওচিনাপেন্তস্স অনাপত্তিযেৱ.

গন্থনেন নিব্বত্তং গন্তিমং. এস নযো সেসেসুপি. ন ৱট্টতীতি কুলসঙ্গহত্থায ৱত্থুপূজাদিঅত্থায ৱা ৱুত্তনযেন কৰোন্তস্স চ কাৰাপেন্তস্স চ দুক্কটন্তি অত্থো. পুৰিমনযেনেৱাতি ‘‘ভিক্খুস্স ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেন. ধম্মাসনৱিতানে বদ্ধকণ্টকেসু পুপ্ফানি ৱিজ্ঝিত্ৱা ঠপেন্তীতি সম্বন্ধো. উপৰূপৰি ৱিজ্ঝিত্ৱা ছত্তসদিসং কত্ৱা আৱুণনতো ‘‘ছত্তাতিছত্তং ৱিযা’’তি ৱুত্তং. ‘‘কদলিক্খন্ধম্হী’’তিআদিনা ৱুত্তং সব্বমেৱ সন্ধায ‘‘তং অতিওড়াৰিকমেৱা’’তি ৱুত্তং, সযং কৰোন্তস্স অকপ্পিযৱচনেনেৱ কাৰাপেন্তস্স চ দুক্কটমেৱাতি অত্থো. পুপ্ফৱিজ্ঝনত্থন্তি ৱুত্তত্তা পুপ্ফানি ৱিজ্ঝিতুংযেৱ কণ্টকং বন্ধিতুং ন ৱট্টতি, পুপ্ফদামাদিবন্ধনত্থং পন ৱট্টতি. কণ্টকম্পি বন্ধিতুং ন ৱট্টতীতি চ ইদং অট্ঠকথাচৰিযপ্পমাণেন গহেতব্বং. পৱেসেতুং ন ৱট্টতীতি ৱুত্তত্তা পুপ্ফচ্ছিদ্দে অপৱেসেত্ৱা উপৰূপৰি ঠপেতুং ৱট্টতি. জালমযং ৱিতানং জালৱিতানং. নাগদন্তকম্পি সচ্ছিদ্দকংযেৱ গহেতব্বং. পুপ্ফপটিচ্ছকং দণ্ডাদীহি কতপুপ্ফাধাৰণং, তম্পি সচ্ছিদ্দমেৱ ইধ ৱুত্তং. অসোকপিণ্ডিযাতি অসোকপুপ্ফমঞ্জৰিকায. ‘‘ধম্মৰজ্জু নাম চেতিযং ৱা বোধিং ৱা পুপ্ফপৱেসনত্থং আৱিজ্ঝিত্ৱা বদ্ধৰজ্জূ’’তি মহাগণ্ঠিপদে মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চ ৱুত্তং, তস্মা তথাবদ্ধায ৰজ্জুযা চেতিযস্স চ অন্তৰে পুপ্ফানি পৱেসেতুং ৱট্টতীতি ৱিঞ্ঞাযতি. গণ্ঠিপদে পন ‘‘ধম্মৰজ্জুন্তি সিথিলং ৱট্টিকং ৰজ্জুং কত্ৱা বোধিং ৱা চেতিযং ৱা পৰিক্খিপিত্ৱা ধম্মাসনে ৱা লম্বিত্ৱা তত্থ পুপ্ফানি পৱেসেন্তী’’তি ৱুত্তং, তস্মা সিথিলৱট্টিকায ৰজ্জুযা অন্তৰেপি পুপ্ফানি পৱেসেতুং ৱট্টতীতি ৱিঞ্ঞাযতি, ৱীমংসিত্ৱা যুত্ততৰং গহেতব্বং. উভযত্থাপি পনেত্থ নেৱত্থি ৱিৰোধোতি অম্হাকং খন্তি.

মত্থকদামন্তি ধম্মাসনাদিমত্থকে লম্বকদামং. পুপ্ফেহি ৱেঠেন্তীতি পুপ্ফদামেন ৱেঠেন্তি. তেসংযেৱাতি উপ্পলাদীনংযেৱ. ৱাকেন ৱা দণ্ডকেন ৱাতি ৱিসুং অচ্ছিন্নেন পুপ্ফসহিতেনেৱ ৱাকেন ৱা দণ্ডকেন ৱা. খন্ধে ঠপিতকাসাৱস্সাতি খন্ধে ঠপিতসঙ্ঘাটিং সন্ধায ৱুত্তং. তঞ্হি তথা বন্ধিতুং সক্কা ভৱেয্য. ইমিনাৱ অঞ্ঞম্পি তাদিসং কাসাৱং ৱা ৱত্থং ৱা ৱুত্তনযেন বন্ধিত্ৱা তত্থ পুপ্ফানি পক্খিপিতুং ৱট্টতীতি সিদ্ধং. অংসভণ্ডিকং পসিব্বকে পক্খিত্তসদিসত্তা ৱেঠিমং নাম ন জাতং, তস্মা সিথিলবন্ধস্স অন্তৰন্তৰা পক্খিপিতুং ৱট্টতীতি ৱদন্তি.

পুপ্ফপটে চ দট্ঠব্বন্তি পুপ্ফপটং কৰোন্তস্স দীঘতো পুপ্ফদামস্স হৰণপচ্চাহৰণৱসেন পূৰণং সন্ধায ৱুত্তং. তিৰিযতো হৰণং পন ৱাযিমং নাম হোতি, ন পূৰিমং. পুৰিমট্ঠানং অতিক্কামেতীতি এত্থ ‘‘অফুসাপেত্ৱাপি অতিক্কামেন্তস্স আপত্তিযেৱা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. ‘‘পুৰিমট্ঠানং অতিক্কামেতী’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা তং যুত্তং. কেচি পন ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং অফুসাপেত্ৱা অনেকক্খত্তুং পৰিক্খিপিতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তীতি ৱুত্তং, তত্থ কাৰণং ন দিস্সতি. বন্ধিতুং ৱট্টতীতি পুপ্ফৰহিতায সুত্তকোটিযা ৱাককোটিযা ৱা বন্ধিতুং ৱট্টতি. একৱাৰং হৰিত্ৱা ৱা পৰিক্খিপিত্ৱা ৱাতি ইদং পুব্বে ৱুত্তচেতিযাদিপৰিক্খেপং পুপ্ফপটকৰণঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং, তস্মা চেতিযং ৱা বোধিং ৱা পৰিক্খিপন্তেন একৱাৰং পৰিক্খিপিত্ৱা পুৰিমট্ঠানং সম্পত্তে অঞ্ঞস্স দাতব্বং, তেনপি একৱাৰং পৰিক্খিপিত্ৱা তথেৱ কাতব্বং. পুপ্ফপটং কৰোন্তেন চ একৱাৰং হৰিত্ৱা অঞ্ঞস্স দাতব্বং, তেনপি তথেৱ কাতব্বং. সচেপি দ্ৱেযেৱ ভিক্খূ উভোসু পস্সেসু ঠত্ৱা পৰিযাযেন হৰন্তি, ৱট্টতিযেৱাতি ৱদন্তি.

পূৰিতন্তি দীঘতো পসাৰণৱসেন পূৰিতং. ৱাযিতুং ন লভতীতি দীঘতো পসাৰিতে তিৰিযতো হৰণং ৱাযনং নাম হোতীতি একৱাৰম্পি পুপ্ফগুণং তিৰিযতো হৰিতুং ন ৱট্টতি. পুপ্ফানি ঠপেন্তেনাতি অগন্থিতানি পাকতিকপুপ্ফানি ঠপেন্তেন. পুপ্ফদামং পন পূজনত্থায ভূমিযং ঠপেন্তেন ফুসাপেত্ৱা ৱা অফুসাপেত্ৱা ৱা দিগুণং কত্ৱা ঠপেতুং ন ৱট্টতীতি ৱদন্তি. ঘটিকদামওলম্বকোতি অন্তে ঘটিকাকাৰযুত্তো যমকদামওলম্বকো. একেকং পন দামং নিক্খন্তসুত্তকোটিযাৱ বন্ধিত্ৱা ওলম্বিতুং ৱট্টতি, পুপ্ফদামদ্ৱযং সঙ্ঘটিতুকামেনপি নিক্খন্তসুত্তকোটিযাৱ সুত্তকোটিং সঙ্ঘটিতুং ৱট্টতি. অড্ঢচন্দাকাৰেন মালাগুণপৰিক্খেপোতি অড্ঢচন্দাকাৰেন মালাগুণস্স পুনপ্পুনং হৰণপচ্চাহৰণৱসেন পূৰেত্ৱা পৰিক্খিপনং. তেনেৱ তং পূৰিমে পৱিট্ঠং, তস্মা এতম্পি অড্ঢচন্দাকাৰং পুনপ্পুনং হৰণপচ্চাহৰণৱসেন পূৰিতং ন ৱট্টতি. একৱাৰং পন অড্ঢচন্দাকাৰেন মালাগুণং হৰিতুং ৱট্টতীতি ৱদন্তি. পুপ্ফদামকৰণন্তি এত্থ সুত্তকোটিযং গহেত্ৱাপি একতো কাতুং ন ৱট্টতীতি ৱদন্তি. গেণ্ডুকখৰপত্তদামানং পটিক্খিত্তত্তা চেলাদীহি কতদামম্পি ন ৱট্টতি অকপ্পিযানুলোমত্তাতি ৱদন্তি.

‘‘লাসিযনাটকং নাটেন্তী’’তি ৱত্ৱা তমেৱ পৰিযাযন্তৰেন দস্সেতুং ‘‘ৰেচকং দেন্তী’’তি ৱুত্তং, অভিনযং দস্সেন্তীতি অত্থো, অত্তনো অধিপ্পাযং পকাসেত্ৱা ‘‘এৱং নচ্চিতব্ব’’ন্তি পঠমং উট্ঠহিত্ৱা নচ্চনাকাৰং দস্সেন্তীতি ৱুত্তং হোতি. কেচি পন ‘‘মুখে অঙ্গুলিযো পক্খিপিত্ৱা সদ্দং কৰোন্তা চক্কমিৱ অত্তানং ভমযমানা ৰেচকং দেন্তি নামা’’তি ৱদন্তি. একেকায পন্তিযা অট্ঠ অট্ঠ পদানি অস্সাতি অট্ঠপদং. ‘‘অট্ঠাপদ’’ন্তিপি পঠন্তি. দসপদেপি এসেৱ নযো. পদানীতি চ সাৰিআদীনং পতিট্ঠানট্ঠানানি. দসপদং নাম দ্ৱীহি পন্তীহি ৱীসতিযা পদেহি কীড়নজূতং. আকাসেযেৱ কীড়ন্তীতি ‘‘অযং সাৰী অসুকপদং মযা নীতা, অযং অসুকপদ’’ন্তি কেৱলং মুখেনেৱ ৱদন্তা আকাসেযেৱ জূতং কীড়ন্তি. জূতফলকেতি জূতমণ্ডলে. পাসককীড়ায কীড়ন্তীতি পাসকং ৱুচ্চতি ছসু পস্সেসু একেকং যাৱ ছক্কং দস্সেত্ৱা কতকীড়নং, তং ৱড্ঢেত্ৱা যথালদ্ধএককাদিৱসেন সাৰিযো অপনেন্তা উপনেন্তা চ কীড়ন্তি. ঘটেন কীড়া ঘটিকাতি একে.

মঞ্জট্ঠিযা ৱাতি মঞ্জট্ঠিৰুক্খসাৰং গহেত্ৱা পক্ককসাৱং সন্ধায ৱদতি. সলাকহত্থন্তি তালহীৰাদীনং কলাপস্সেতং অধিৱচনং. বহূসু সলাকাসু ৱিসেসৰহিতং একং সলাকং গহেত্ৱা তাসু পক্খিপিত্ৱা পুন তংযেৱ উদ্ধৰন্তা সলাকহত্থেন কীড়ন্তীতি কেচি. পণ্ণেন ৱংসাকাৰেন কতা নাড়িকা পণ্ণনাড়িকা. তেনেৱাহ ‘‘তং ধমন্তা’’তি. পুচ্ছন্তস্স মুখাগতং অক্খৰং গহেত্ৱা নট্ঠমুট্ঠিলাভালাভাদিজাননকীড়া অক্খৰিকাতিপি ৱদন্তি. হত্থিস্মিন্তি নিমিত্তত্থে ভুম্মং, হত্থিনিমিত্তসিপ্পেতি অত্থো. অস্সস্মিন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. ‘‘উস্সেড়েন্তি অপ্ফোটেন্তী’’তি দ্ৱিন্নং পদানং অত্থো পাকটোযেৱাতি ন ৱুত্তো. তত্থ উস্সেড়েন্তীতি মুখেন উস্সেড়নসদ্দং পমুঞ্চন্তি, মহন্তং কত্ৱা অব্যত্তসদ্দং পৱত্তেন্তীতি অত্থো. ‘‘অজানং সঞ্ঞং দেন্তা অজপালকা ৱিয মুখেন ৱাতং নিচ্ছাৰেন্তা সুখুমং অব্যত্তনাদং পৱত্তেন্তী’’তিপি ৱদন্তি. অপ্ফোটেন্তীতি ভুজহত্থসঙ্ঘট্টনসদ্দং পৱত্তেন্তি, ৱামহত্থং উৰে ঠপেত্ৱা দক্খিণেন পাণিনা তত্থ তাড়নেন সদ্দং কৰোন্তীতি অত্থো. মুখডিণ্ডিমন্তি মুখভেৰিযা এতং অধিৱচনং.

৪৩২. পসাদাৱহেনাতি পসাদজননকেন. অভিক্কমনং অভিক্কন্তন্তি আহ ‘‘গমনেনা’’তি. পটিক্কমনং পটিক্কন্তং. নিৱত্তনেনাতি নিৱত্তিমত্তং দস্সেতি. নিৱত্তেত্ৱা পন গমনং গমনমেৱ. অভিমুখং লোকিতং আলোকিতন্তি আহ ‘‘পুৰতো দস্সনেনা’’তি. ইতো চিতো চ দস্সনেনাতি অনুদিসাপেক্খনং দস্সেতি. যংদিসাভিমুখো গচ্ছতি তিট্ঠতি নিসীদতি, তদভিমুখং পেক্খনং আলোকিতং, তদনুগতদিসালোকনং ‘‘ৱিলোকিত’’ন্তি হি ৱুচ্চতি. অঞ্ঞানিপি হেট্ঠা উপৰি পচ্ছতো পেক্খনৱসেন ওলোকিতউল্লোকিতাপলোকিতানি নাম হোন্তি. তানি পন ন সমণসাৰুপ্পানি অপ্পসাদাৱহানি, তেনেৱেত্থ আলোকিতৱিলোকিতানেৱ গহিতানি. তেসন্তি সমাসে গুণীভূতানিপি পব্বানি পৰামসতি. ‘‘পব্বসঙ্কোচনেনা’’তি হি ৱুত্তত্তা পব্বানি তত্থ গুণীভূতানি সঙ্কোচনস্স পধানত্তা. সতিসম্পজঞ্ঞেহীতি সাত্থকতাদিপৰিগ্গাহিকায সতিযা তথাপৱত্তসম্পজঞ্ঞেন চ সমন্ততো পকাৰেহি, পকট্ঠং ৱা সৱিসেসং জানাতীতি সম্পজানো, তস্স ভাৱো সম্পজঞ্ঞং. তথাপৱত্তঞাণস্সেতং অধিৱচনং. অভিসঙ্খতত্তাতি সম্মা পৱত্তিতত্তা. হেট্ঠাখিত্তচক্খূতি খন্ধং অনামেত্ৱাৱ অধোখিত্তচক্খু. খন্ধং নামেত্ৱা হি হেট্ঠাৱলোকনং ন সমণসাৰুপ্পং. ‘‘ওক্খিত্তচক্খূ’’তি চ ইমিনা যুগমত্তদস্সিতা ৱুত্তা.

বোন্দোতি লোলো মন্দধাতুকোতি অত্থো. ভকুটিং কত্ৱাতি ভমুকভেদং কত্ৱা. সাখল্যেন যুত্তাতি ‘‘তত্থ কতমং সাখল্যং? যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা’’তিআদিনা (ধ. স. ১৩৫০) নযেন ৱুত্তসাখল্যেন সমন্নাগতা, মুদুৱচনাতি অত্থো. নেলাতি এলং ৱুচ্চতি দোসো, নাস্সা এলন্তি নেলা, নিদ্দোসাতি অত্থো. কণ্ণসুখাতি ব্যঞ্জনমধুৰতায কণ্ণানং সুখা, সূচিনা ৱিজ্ঝনং ৱিয কণ্ণসূলং ন জনেতি. দাননিবদ্ধানীতি নিবদ্ধদানানি.

‘‘সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানে আমন্তেসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘গচ্ছথ তুম্হে সাৰিপুত্তা’’তি ৱচনতো ‘‘সাৰিপুত্তা’’তি ইদং একসেসনযেন ৱুত্তন্তি অযমত্থো পাকটোযেৱাতি ন ৱুত্তো. ‘‘সাৰিপুত্তা’’তি হি ইদং একসেসনযেন ৱুত্তং ৱিৰূপেকসেসস্সপি ইচ্ছিতত্তা, তেনেৱেত্থ বহুৱচননিদ্দেসো কতোতি. সদ্ধস্স পসন্নস্সাতি ৰতনত্তযস্স সদ্ধায সমন্নাগতস্স ততোযেৱ চ পসন্নস্স, কম্মফলসদ্ধায ৱা সমন্নাগতত্তা সদ্ধস্স ৰতনত্তযপ্পসাদবহুলতায পসন্নস্স.

৪৩৩. আপত্তিং ৰোপেতব্বাতি কুলদূসককম্মেন আপন্নাপত্তিং ৰোপেতব্বা. তস্মিং ৱিহাৰেতি বহিগামে ৱিহাৰং সন্ধায ৱুত্তং. অন্তোগামে ৱিহাৰো পন ‘‘তস্মিং গামে ন ৱসিতব্ব’’ন্তি ইমিনাৱ সঙ্গহিতো গামগ্গহণেনেৱ গহিতত্তা. ‘‘তস্মিং ৱিহাৰে’’তি ৱচনতো তস্স গামস্স সামন্তা অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৱসিতুং ৱট্টতি. সামন্তগামে পিণ্ডায ন চৰিতব্বন্তি তস্মিং ৱিহাৰে ৱাসস্স পটিক্খিত্তত্তা যদি তত্থ ৱসতি, তেন সামন্তগামেপি পিণ্ডায ন চৰিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. তস্মিং গামে পিণ্ডায ন চৰিতব্বন্তি যস্মিং গামে কুলদূসককম্মং কতং, তস্মিং গামে ন চৰিতব্বং. যস্মিঞ্হি গামে ৱা নিগমে ৱা কুলদূসককম্মং কতং, যস্মিঞ্চ ৱিহাৰে ৱসতি, নেৱ তস্মিং গামে ৱা নিগমে ৱা চৰিতুং লব্ভতি, ন ৱিহাৰে ৱসিতুং. সামন্তৱিহাৰে ৱসন্তেন পন সামন্তগামে চৰিতুং ৱট্টতি তত্থ ৱাসস্স অপ্পটিক্খিত্তত্তা.

৪৩৫. অট্ঠাৰস ৱত্তানীতি ‘‘ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো, ন ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতি সাদিতব্বা, সম্মতেন ভিক্খুনিযো ন ওৱদিতব্বা, যায আপত্তিযা সঙ্ঘেন পব্বাজনীযকম্মং কতং হোতি, ন সা আপত্তি আপজ্জিতব্বা অঞ্ঞা ৱা তাদিসিকা ততো ৱা পাপিট্ঠতৰা, কম্মং ন গৰহিতব্বং, কম্মিকা ন গৰহিতব্বা, ন পকতত্তস্স ভিক্খুনো উপোসথো ঠপেতব্বো, ন পৱাৰণা ঠপেতব্বা, ন সৱচনীযং কাতব্বং, ন অনুৱাদো ঠপেতব্বো, ন ওকাসো কাৰেতব্বো, ন চোদেতব্বো, ন সাৰেতব্বো, ন ভিক্খূহি সম্পযোজেতব্ব’’ন্তি এৱমাগতানি অট্ঠাৰস ৱত্তানি.

অস্সজিপুনব্বসুকপ্পধানা অস্সজিপুনব্বসুকাতি ৱুত্তা সহচৰণঞাযেন. অনুলোমপটিপদং অপ্পটিপজ্জনতাযাতি যথাপঞ্ঞত্তসম্মাৱত্তসঙ্খাতং অনুলোমপটিপদং অপ্পটিপজ্জনতায, যেন ৱত্তেন চিণ্ণেন সঙ্ঘো অনুলোমিকো হোতি, তস্মিং অৱত্তনতোতি ৱুত্তং হোতি. ন পন্নলোমা হোন্তীতি পতিতলোমা ন হোন্তি, অনুকূলৱুত্তিনো ন হোন্তীতি অত্থো. নিত্থৰণমগ্গং ন পটিপজ্জন্তীতি অনুলোমৱত্তসঙ্খাতং নিত্থৰণূপাযং ন পটিপজ্জন্তি, যেন ৱত্তেন চিণ্ণেন সাপত্তিকভাৱতো নিত্তিণ্ণা হোন্তি, তস্মিং নিত্থৰণকৱত্তস্মিং ন ৱত্তন্তি, আপত্তিৱুট্ঠানত্থং তুৰিততুৰিতা ছন্দজাতা ন হোন্তীতি ৱুত্তং হোতি. দসহি অক্কোসৱত্থূহীতি জাতিনামগোত্তকম্মসিপ্পআবাধলিঙ্গকিলেসআপত্তিহীনসঙ্খাতেহিদসহি অক্কোসকাৰণেহি. ছন্দগামিতা পাপেন্তীতিআদীসু য-কাৰো ‘‘সযং অভিঞ্ঞা’’তিআদীসু ৱিয লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি আহ ‘‘ছন্দগামিতাযপি পাপেন্তী’’তিআদি. তেসন্তি অস্সজিপুনব্বসুকানং গণপামোক্খানং.

৪৩৬-৪৩৭. নিগমস্স অপাকটত্তা তং দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. পৰসন্তকং দেতি, দুক্কটমেৱাতি ৱিস্সাসগ্গাহেন পৰসন্তকং গহেত্ৱা দেন্তং সন্ধায ৱুত্তং. তঞ্চ খো ৱত্থুপূজনত্থাযাতি মাতাপিতূনম্পি দেন্তেন ৱত্থুপূজনত্থায এৱ দাতব্বন্তি দস্সেতি. ‘‘মণ্ডনত্থায পন সিৱলিঙ্গাদিপূজনত্থাযাতি এত্তকমেৱ ৱুত্তত্তা ইমং ৱিক্কিণিত্ৱা জীৱিকম্পি কপ্পেস্সন্তীতি মাতুআদীনং দাতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. কস্সচিপীতি ঞাতকস্স অঞ্ঞাতকস্স ৱা কস্সচিপি. ঞাতিসামণেৰেহেৱাতি অনুচ্ছৱিকত্তা ৱুত্তং. সম্পত্তানং সামণেৰানং উপড্ঢভাগং দাতুং ৱট্টতীতি সঙ্ঘিকস্স লাভস্স উপচাৰসীমগতানং সামণেৰানম্পি সন্তকত্তা তেসম্পি উপড্ঢভাগো লব্ভতেৱাতি কত্ৱা ৱুত্তং. চূড়কন্তি উপড্ঢভাগতোপি উপড্ঢং. চতুত্থভাগস্সেতং অধিৱচনং.

‘‘সামণেৰা…পে… ঠপেন্তী’’তি ইদং ৱস্সগ্গেন অভাজিযং সন্ধায ৱুত্তং. তত্থ তত্থাতি মগ্গে ৱা চেতিযঙ্গণে ৱা. দাপেতুং ন লভন্তীতি সামণেৰেহি দাপেতুং অননুচ্ছৱিকত্তা ৱুত্তং. ন হি তং পুপ্ফদানং নাম সিযা. যদি হি তথা আগতানং তেসং দানং পুপ্ফদানং ভৱেয্য, সামণেৰেহিপি দাতুং ন লব্ভেয্য. সযমেৱাতি সামণেৰা সযমেৱ. যাগুভত্তাদীনি আদাযাতি ইদং ভিক্খূনং অত্থায যাগুভত্তাদিসম্পাদনং সন্ধায ৱুত্তত্তা ‘‘ন ৱট্টতী’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তং.

ৱুত্তনযেনেৱাতি মাতাপিতূনং তাৱ হৰিত্ৱাপি হৰাপেত্ৱাপি পক্কোসিত্ৱাপি পক্কোসাপেত্ৱাপি দাতুং ৱট্টতি, সেসঞাতকানং পক্কোসাপেত্ৱাৱ. মাতাপিতূনঞ্চ হৰাপেন্তেন ঞাতিসামণেৰেহেৱ হৰাপেতব্বং, ইতৰে পন যদি সযমেৱ ইচ্ছন্তি, ৱট্টতীতি ইমং পুপ্ফে ৱুত্তনযং ফলেপি অতিদিসতি, তস্মা ফলম্পি মাতাপিতূনং হৰণহৰাপনাদিনা দাতুং ৱট্টতি, সেসঞাতীনং পক্কোসাপেত্ৱাৱ. ইদানি ‘‘যো হৰিত্ৱা ৱা হৰাপেত্ৱা ৱা…পে… ইস্সৰৱতায দদতো থুল্লচ্চয’’ন্তি ইমং পুপ্ফে ৱুত্তনযং ফলেপি সঙ্খিপিত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘কুলসঙ্গহত্থায পনা’’তিআদিমাহ. খীণপৰিব্বযানন্তি আগন্তুকে সন্ধায ৱুত্তং. ফলপৰিচ্ছেদেন ৱাতি ‘‘এত্তকানি ফলানি দাতব্বানী’’তি এৱং ফলপৰিচ্ছেদেন ৱা. ৰুক্খপৰিচ্ছেদেন ৱাতি ‘‘ইমেহি ৰুক্খেহি দাতব্বানী’’তি এৱং ৰুক্খপৰিচ্ছেদেন ৱা. পৰিচ্ছিন্নেসুপি ৰুক্খেসু ‘‘ইধ ফলানি সুন্দৰানি, ইতো গণ্হথা’’তি ৱদন্তেন কুলসঙ্গহো কতো নাম হোতীতি আহ ‘‘এৱং পন ন ৱত্তব্ব’’ন্তি.

ৰুক্খচ্ছল্লীতি ৰুক্খত্তচো. তেসং তেসং গিহীনং গামন্তৰদেসন্তৰাদীসু সাসনপটিসাসনহৰণং জঙ্ঘপেসনিকং. তেনাহ ‘‘গিহীনং দূতেয্যং সাসনহৰণকম্ম’’ন্তি. দূতস্স কম্মং দূতেয্যং. পঠমং সাসনং অগ্গহেত্ৱাপি…পে… পদে পদে দুক্কটন্তি ইদং তস্স সাসনং আৰোচেস্সামীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন গমনং সন্ধায ৱুত্তং, তস্স পন সাসনং পটিক্খিপিত্ৱা সযমেৱ কাৰুঞ্ঞে ঠিতো গন্ত্ৱা অত্তনো পতিৰূপং সাসনং আৰোচেতি, অনাপত্তি. পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰন্তি ‘‘মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে ৱন্দথা’’তিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰং সিক্খাপদে পঠমং ৱুত্তং. পক্কমতাযস্মাতি ইদং পব্বাজনীযকম্মৱসেন ৱুত্তং. পুন পক্কমতাযস্মাতি ইদং পন পব্বাজনীযকম্মকতস্স ৱত্তৱসেন ৱুত্তং. পঠমসঙ্ঘভেদসদিসানেৱাতি এত্থ অঙ্গেসুপি যথা তত্থ পৰক্কমনং, এৱং ইধ ছন্দাদীহি পাপনং দট্ঠব্বং. সেসং তাদিসমেৱাতি.

কুলদূসকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিগমনৱণ্ণনা

৪৪২. পঠমং আপত্তি আপজ্জনং এতেসন্তি পঠমাপত্তিকা. তত্তকানি অহানীতি পটিচ্ছাদিতদিৱসতো পট্ঠায যাৱ আৰোচিতদিৱসো, তাৱ দিৱসপক্খমাসসংৱচ্ছৰৱসেন যত্তকো কালো অতিক্কন্তো, তত্তকং কালন্তি অত্থো. অকামেন অৱসেনাতি এত্থ অপ্পটিকম্মকতায আপত্তিযা সগ্গমোক্খাৱৰণভাৱতো অনিচ্ছন্তেনপি পৰিৱসিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. অৱ্হাতব্বোতি অব্ভানকম্মৱসেন পক্কোসিতব্বো. তে চ ভিক্খূ গাৰয্হাতি এত্থ যে ঊনভাৱং ঞত্ৱা অব্ভেন্তি, তে ভিক্খূ চ গৰহিতব্বা সাতিসাৰা সদোসা, দুক্কটং আপজ্জন্তীতি অযমত্থো পাকটোযেৱাতি ন ৱুত্তো. সামীচীতি ৱত্তং.

ইতি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায সাৰত্থদীপনিযং

তেৰসকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.