১০. দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৬৩. দসমে অয্যৱোসাটিতকানীতি পিতুপিণ্ডস্সেতং অধিৱচনং. উম্মাৰেতি সুসানে কতগেহস্স অত্তনো গেহস্স ৱা উম্মাৰে. ঘনবদ্ধোতি ঘনমংসেন সম্বদ্ধো, কথিনসংহতসৰীৰোতি ৱুত্তং হোতি.

২৬৪. মুখদ্ৱাৰন্তি গলনাড়িকং. আহাৰন্তি অজ্ঝোহৰিতব্বং যংকিঞ্চি যাৱকালিকাদিং. আহৰেয্যাতি মুখদ্ৱাৰং পৱেসেয্য. মুখেন ৱা পৱিট্ঠং হোতু নাসিকায ৱা, গলেন অজ্ঝোহৰণীযত্তা সব্বম্পি তং মুখদ্ৱাৰং পৱেসিতমেৱ হোতি. যস্মা পন তে ভিক্খূ অনাহাৰেপি উদকে আহাৰসঞ্ঞায দন্তপোনে চ মুখদ্ৱাৰং আহটং ইদন্তি সঞ্ঞায কুক্কুচ্চাযিংসু, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তে ভিক্খূ অদিন্নং…পে… সম্মা অত্থং অসল্লক্খেত্ৱা কুক্কুচ্চাযিংসূ’’তি. উদকঞ্হি যথাসুখং পাতুং দন্তকট্ঠঞ্চ দন্তপোনপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, তস্স পন ৰসং গিলিতুং ন ৱট্টতি. সচেপি দন্তকট্ঠৰসো অজানন্তস্স অন্তো পৱিসতি, পাচিত্তিযমেৱ. অনজ্ঝোহৰন্তেন পন দন্তকট্ঠং ৱা হোতু অঞ্ঞং ৱা, কিঞ্চি মুখে পক্খিপিতুং ৱট্টতি.

২৬৫. অকল্লকোতি গিলানো সহত্থা পৰিভুঞ্জিতুং অসক্কোন্তো মুখেন পটিগ্গণ্হাতি. উচ্চাৰণমত্তন্তি উক্খিপনমত্তং. একদেসেনপীতি অঙ্গুলিযাপি ফুট্ঠমত্তেন. তং চে পটিগ্গণ্হাতি, সব্বং পটিগ্গহিতমেৱাতি ৱেণুকোটিযা বন্ধিত্ৱা ঠপিতত্তা. সচেপি ভূমিযং ঠিতমেৱ ঘটং দাযকেন হত্থপাসে ঠত্ৱা ঘটং দস্সামীতি দিন্নৱেণুকোটিগ্গহণৱসেন পটিগ্গণ্হাতি, উভযকোটিবদ্ধং সব্বম্পি পটিগ্গহিতমেৱ হোতি. ভিক্খুস্স অত্থায অপীড়েত্ৱা পকতিযা পীড়িযমানউচ্ছুৰসং সন্ধায ‘‘গণ্হথা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘অভিহাৰো ন পঞ্ঞাযতী’’তি ৱুত্তং. হত্থপাসে ঠিতস্স পন ভিক্খুস্স অত্থায পীড়িযমানা উচ্ছুতো পগ্ঘৰন্তং ৰসং গণ্হিতুং ৱট্টতি, দোণিকায সযং পগ্ঘৰন্তং উচ্ছুৰসং মজ্ঝে আৱৰিত্ৱা আৱৰিত্ৱা ৱিস্সজ্জিতম্পি গণ্হিতুং ৱট্টতি. কত্থচি অট্ঠকথাসু.

অসংহাৰিমেতি থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেন অসংহাৰিযে. ‘‘তিন্তিণিকাদিপণ্ণেসূ’’তি ৱচনতো সাখাসু পটিগ্গহণং ৰুহতীতি দট্ঠব্বং. পুঞ্ছিত্ৱা পটিগ্গহেত্ৱাতি এত্থ ‘‘পুঞ্ছিতে পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি, তস্মা পুঞ্ছিত্ৱা গহেত্ৱাতি এৱমত্থো গহেতব্বো’’তি ৱদন্তি. পুঞ্ছিত্ৱা পটিগ্গহেত্ৱা ৱাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. পত্তে পতিতৰজনচুণ্ণঞ্হি অব্ভন্তৰপৰিভোগত্থায অপৰিহটভাৱতো পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. পুব্বাভোগস্স অনুৰূপেন ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱা…পে… ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. যস্মা পন তং ‘‘অঞ্ঞস্স দস্সামী’’তি চিত্তুপ্পাদমত্তেন পৰসন্তকং নাম ন হোতি, তস্মা তস্স অদত্ৱাপি পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.

ভিক্খুস্স দেতীতি অঞ্ঞস্স ভিক্খুস্স দেতি. কঞ্জিকন্তি খীৰৰসাদিং যংকিঞ্চি দ্ৰৱং সন্ধায ৱুত্তং. হত্থতো মোচেত্ৱা পুন গণ্হাতি, উগ্গহিতকং হোতীতি আহ ‘‘হত্থতো অমোচেন্তেনেৱা’’তি. আলুলেন্তানন্তি আলোলেন্তানং, অযমেৱ ৱা পাঠো. আহৰিত্ৱা ভূমিযং ঠপিতত্তা অভিহাৰো নত্থীতি আহ ‘‘পত্তো পটিগ্গহেতব্বো’’তি. পঠমতৰং উড়ুঙ্কতো থেৱা পত্তে পতন্তীতি এত্থ ‘‘যথা পঠমতৰং পতিতথেৱে দোসো নত্থি, তথা আকিৰিত্ৱা অপনেন্তানং পচ্ছা পতিতথেৱেপি অভিহটত্তা নেৱত্থি দোসো’’তি ৱদন্তি. চৰুকেনাতি খুদ্দকভাজনেন. মুখৱট্টিযাপি গহেতুং ৱট্টতীতি মুখৱট্টিং উক্খিপিত্ৱা হত্থে ফুসাপিতে গণ্হিতুং ৱট্টতি. কেচীতি অভযগিৰিৱাসিনো. এস নযোতি কাযপটিবদ্ধপটিবদ্ধম্পি কাযপটিবদ্ধমেৱাতি অযং নযো. তথা চ তত্থ কাযপটিবদ্ধে তংপটিবদ্ধে চ থুল্লচ্চযমেৱ ৱুত্তং.

তেনাতি যস্স ভিক্খুনো সন্তিকং গতং, তেন. তস্মাতি যস্মা মূলট্ঠস্সেৱ পৰিভোগো অনুঞ্ঞাতো, তস্মা. তং দিৱসং হত্থেন গহেত্ৱা দুতিযদিৱসে পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স উগ্গহিতকপটিগ্গহিতং হোতীতি আহ ‘‘অনামসিত্ৱা’’তি. অপ্পটিগ্গহিতত্তা ‘‘সন্নিধিপচ্চযা অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং. অপ্পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স অদিন্নমুখদ্ৱাৰাপত্তি হোতীতি আহ ‘‘পটিগ্গহেত্ৱা পন পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি. ‘‘তং দিৱসং…পে… ন ততো পৰ’’ন্তি ৱচনতো তং দিৱসং হত্থেন গহেত্ৱা ৱা অগ্গহেত্ৱা ৱা ঠপিতং দুতিযদিৱসে অপ্পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স অদিন্নমুখদ্ৱাৰাপত্তি হোতি, হত্থেন গহেত্ৱা ঠপিতং দুতিযদিৱসে পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স পন উগ্গহিতকপটিগ্গহিতং হোতি. অপ্পটিগ্গহিতমেৱ হি হত্থেন গহেত্ৱা ঠপিতং. ‘‘সামং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি হি ৱচনতো অপ্পটিগ্গহিতস্সেৱ তস্মিং দিৱসে পৰিভোগো অনুঞ্ঞাতো. তস্মা যং ৱুত্তং গণ্ঠিপদে ‘‘তং দিয্যমানং পততীতি এত্থ যথা গণভোজনাদীসু গিলানাদীনং কুক্কুচ্চাযন্তানং গণভোজনং অনুঞ্ঞাতং, এৱমিধাপি ভগৱতা পটিগ্গহিতমেৱ কুক্কুচ্চৱিনোদনত্থং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি, তং ন গহেতব্বং. ‘‘তং দিয্যমানং পততী’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা চতূসুপি কালিকেসু অযং নযো ৱেদিতব্বো.

সত্থকেনাতি পটিগ্গহিতসত্থকেন. কস্মা পনেত্থ উগ্গহিতপচ্চযা সন্নিধিপচ্চযা ৱা দোসো ন সিযাতি আহ ‘‘ন হি তং পৰিভোগত্থায পৰিহৰন্তী’’তি. ইমিনাৱ বাহিৰপৰিভোগত্থং সামং গহেত্ৱা অনুপসম্পন্নেন দিন্নং ৱা গহেত্ৱা পৰিহৰিতুং ৱট্টতীতি দীপেতি. তস্মা পত্তসম্মক্খনাদিঅত্থং সামং গহেত্ৱা পৰিহটতেলাদিং সচে পৰিভুঞ্জিতুকামো হোতি, পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. অব্ভন্তৰপৰিভোগত্থং পন সামং গহিতং পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স উগ্গহিতকপটিগ্গহিতং হোতি, অপ্পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স অদিন্নমুখদ্ৱাৰাপত্তি হোতি, অব্ভন্তৰপৰিভোগত্থমেৱ অনুপসম্পন্নেন দিন্নং গহেত্ৱা পৰিহৰন্তস্স সিঙ্গীলোণকপ্পো ৱিয সন্নিধিপচ্চযা আপত্তি হোতি. কেচি পন ‘‘থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স উচ্চাৰণমত্তং হোতীতিআদিনা ৱুত্তপঞ্চঙ্গসম্পত্তিযা পটিগ্গহণস্স ৰুহনতো বাহিৰপৰিভোগত্থম্পি সচে অনুপসম্পন্নেন দিন্নং গণ্হাতি, পটিগ্গহিতমেৱা’’তি ৱদন্তি. এৱং সতি ইধ বাহিৰপৰিভোগত্থং অনুপসম্পন্নেন দিন্নং গহেত্ৱা পৰিহৰন্তস্স সন্নিধিপচ্চযা আপত্তি ৱত্তব্বা সিযা, ‘‘ন হি তং পৰিভোগত্থায পৰিহৰন্তী’’তি চ ন ৱত্তব্বং, তস্মা বাহিৰপৰিভোগত্থং গহিতং পটিগ্গহিতং নাম ন হোতীতি ৱেদিতব্বং. যদি এৱং পঞ্চসু পটিগ্গহণঙ্গেসু ‘‘পৰিভোগত্থাযা’’তি ৱিসেসনং ৱত্তব্বন্তি? ন ৱত্তব্বং. পটিগ্গহণঞ্হি পৰিভোগত্থমেৱ হোতীতি ‘‘পৰিভোগত্থাযা’’তি ৱিসুং অৱত্ৱা ‘‘তঞ্চে ভিক্খু কাযেন ৱা কাযপটিবদ্ধেন ৱা পটিগ্গণ্হাতী’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. অপৰে পন ‘‘সতিপি পটিগ্গহণে ‘ন হি তং পৰিভোগত্থায পৰিহৰন্তী’তি ইধ অপৰিভোগত্থায পৰিহৰণে অনাপত্তি ৱুত্তা’’তি ৱদন্তি. উদুক্খলমুসলানি খিয্যন্তীতি এত্থ উদুক্খলমুসলানং খযেন পিসিতকোট্টিতভেসজ্জেসু সচে আগন্তুকৱণ্ণো পঞ্ঞাযতি, ন ৱট্টতি.

সুদ্ধং উদকং হোতীতি ৰুক্খসাখাদীহি গড়িত্ৱা পতনউদকং সন্ধায ৱুত্তং. পত্তো ৱাস্স পটিগ্গহেতব্বোতি এত্থাপি পত্তগতং ছুপিত্ৱা দেন্তস্স হত্থলগ্গেন আমিসেন দোসাভাৱত্থং পত্তপটিগ্গহণন্তি অব্ভন্তৰপৰিভোগত্থমেৱ পটিগ্গহণং ৱেদিতব্বং. যং সামণেৰস্স পত্তে পততি…পে… পটিগ্গহণং ন ৱিজহতীতি এত্থ পুনপ্পুনং গণ্হন্তস্স অত্তনো পত্তে পক্খিত্তমেৱ ‘‘অত্তনো সন্তক’’ন্তি সন্নিট্ঠানকৰণতো হত্থগতং পটিগ্গহণং ন ৱিজহতি, পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা দিন্নং পন গণ্হন্তস্স গহণসমযেযেৱ ‘‘অত্তনো সন্তক’’ন্তি সন্নিট্ঠানস্স কতত্তা হত্থগতং পটিগ্গহণং ৱিজহতি. কেসঞ্চি অত্থায ওদনং পক্খিপতীতি এত্থ অনুপসম্পন্নস্স অত্থায পক্খিপন্তেপি ‘‘আগন্ত্ৱা গণ্হিস্সতী’’তি সযমেৱ পক্খিপিত্ৱা ঠপনতো পটিগ্গহণং ন ৱিজহতি, অনুপসম্পন্নস্স হত্থে পক্খিত্তং পন অনুপসম্পন্নেনেৱ ঠপিতং নাম হোতীতি পটিগ্গহণং ৱিজহতি পৰিচ্চত্তভাৱতো. তেন ৱুত্তং ‘‘সামণেৰ…পে… পৰিচ্চত্তত্তা’’তি.

পটিগ্গহণূপগং ভাৰং নাম থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স উক্খেপাৰহং. কিঞ্চাপি অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ অঞ্ঞেন হত্থেন পিদহন্তস্স দোসো নত্থি, তথাপি ন পিদহিতব্বন্তি অট্ঠকথাপমাণেনেৱ গহেতব্বং. মচ্ছিকৱাৰণত্থন্তি এত্থ ‘‘সচেপি সাখায লগ্গৰজং পত্তে পততি, সুখেন পৰিভুঞ্জিতুং সক্কাতি সাখায পটিগ্গহিতত্তা অব্ভন্তৰপৰিভোগত্থমেৱিধ পটিগ্গহণন্তি মূলপটিগ্গহণমেৱ ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. অপৰে পন ‘‘মচ্ছিকৱাৰণত্থন্তি এত্থ ৱচনমত্তং গহেত্ৱা বাহিৰপৰিভোগত্থং গহিত’’ন্তি ৱদন্তি. তস্মিম্পি অসতীতি চাটিযা ৱা কুণ্ডকে ৱা অসতি. অনুপসম্পন্নং গাহাপেত্ৱাতি তংযেৱ অজ্ঝোহৰণীযভণ্ডং অনুপসম্পন্নেন গাহাপেত্ৱা. থেৰস্স পত্তং অনুথেৰস্সাতি থেৰস্স পত্তং অত্তনা গহেত্ৱা অনুথেৰস্স দেতি. তুয্হং যাগুং ময্হং দেহীতি এত্থ এৱং ৱত্ৱা সামণেৰস্স পত্তং গহেত্ৱা অত্তনোপি পত্তং তস্স দেতি. এত্থ পনাতি পণ্ডিতো সামণেৰোতিআদিপত্তপৰিৱত্তনকথায. কাৰণং উপপৰিক্খিতব্বন্তি যথা মাতুআদীনং তেলাদীনি হৰন্তো তথাৰূপে কিচ্চে অনুপসম্পন্নেন অপৰিৱত্তেত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিতুং লভতি, এৱমিধ পত্তপৰিৱত্তনং অকত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন লভতীতি এত্থ কাৰণং ৱীমংসিতব্বন্তি অত্থো.

এত্থ পন ‘‘সামণেৰেহি গহিততণ্ডুলেসু পৰিক্খীণেসু অৱস্সং অম্হাকং সামণেৰা সঙ্গহং কৰোন্তীতি ৱিতক্কুপ্পত্তি সম্ভৱতি, তস্মা তং পৰিৱত্তেত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিতব্বং. মাতাপিতূনং অত্থায পন ছাযত্থায ৱা গহণে পৰিভোগাসা নত্থি, তস্মা তং ৱট্টতী’’তি কাৰণং ৱদন্তি. তেনেৱ আচৰিযবুদ্ধদত্তত্থেৰেনপি ৱুত্তং –

‘‘মাতাপিতূনমত্থায, তেলাদিহৰতোপি চ;

সাখং ছাযাদিঅত্থায, ইমেসং ন ৱিসেসতি.

‘‘তস্মা হিস্স ৱিসেসস্স, চিন্তেতব্বং তু কাৰণং;

তস্স সালযভাৱং তু, ৱিসেসং তক্কযাম ত’’ন্তি.

ইদমেৱেত্থ যুত্ততৰং অৱস্সং তথাৱিধৱিতক্কুপ্পত্তিযা সম্ভৱতো. ন সক্কা হি এত্থ ৱিতক্কং সোধেতুন্তি. মাতাদীনং অত্থায হৰণে পন নাৱস্সং তথাৱিধৱিতক্কুপ্পত্তীতি সক্কা ৱিতক্কং সোধেতুং. যত্থ হি ৱিতক্কং সোধেতুং সক্কা, তত্থ নেৱত্থি দোসো. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘সচে পন সক্কোতি ৱিতক্কং সোধেতুং, ততো লদ্ধং খাদিতুম্পি ৱট্টতী’’তি.

নিচ্চালেতুং ন সক্কোতীতি নিচ্চালেত্ৱা সক্খৰা অপনেতুং ন সক্কোতি. আধাৰকে পত্তো ঠপিতো হোতীতি পটিগ্গহেতব্বপত্তং সন্ধায ৱুত্তং. চালেতীতি ৱিনা কাৰণং চালেতি. সতিপি কাৰণে ভিক্খূনং পৰিভোগাৰহং চালেতুং ন ৱট্টতি. কিঞ্চাপি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অমনুস্সিকাবাধে আমকমংসং আমকলোহিত’’ন্তি (মহাৱ. ২৬৪) তাদিসে আবাধে অত্তনো অত্থায আমকমংসপটিগ্গহণং অনুঞ্ঞাতং, ‘‘আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তি চ সামঞ্ঞতো পটিক্খিত্তং, তথাপি অত্তনো অঞ্ঞস্স ৱা ভিক্খুনো অত্থায অগ্গহিতত্তা ‘‘সীহৱিঘাসাদিং…পে… ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. সক্কোতি ৱিতক্কং সোধেতুন্তি ময্হম্পি দেতীতি ৱিতক্কস্স অনুপ্পন্নভাৱং সল্লক্খেতুং সক্কোতি, সামণেৰস্স দস্সামীতি সুদ্ধচিত্তেন মযা গহিতন্তি ৱা সল্লক্খেতুং সক্কোতি.

সচে পন মূলেপি পটিগ্গহিতং হোতীতি এত্থ ‘‘গহেত্ৱা গতে ময্হম্পি দদেয্যুন্তি সঞ্ঞায সচে পটিগ্গহিতং হোতী’’তি ৱদন্তি. কোট্ঠাসে কৰোতীতি ভিক্খুসামণেৰা চ অত্তনো অত্তনো অভিৰুচিতং কোট্ঠাসং গণ্হন্তূতি সব্বেসং সমকে কোট্ঠাসে কৰোতি. গহিতাৱসেসন্তি সামণেৰেহি গহিতকোট্ঠাসতো অৱসেসং. গণ্হিত্ৱাতি ‘‘ময্হং ইদং গণ্হিস্সামী’’তি গহেত্ৱা. ইধ গহিতাৱসেসং নাম তেন গণ্হিত্ৱা পুন ঠপিতং. পটিগ্গহেত্ৱাতি তদহু পটিগ্গহেত্ৱা. তেনেৱ ‘‘যাৱকালিকেন যাৱজীৱিকসংসগ্গে দোসো নত্থী’’তি ৱুত্তং. সচে পন পুৰিমদিৱসে পটিগ্গহেত্ৱা ঠপিতা হোতি, সামিসেন মুখেন তস্সা ৱট্টিযা ধূমং পিৱিতুং ন ৱট্টতি. সমুদ্দোদকেনাতি অপ্পটিগ্গহিতসমুদ্দোদকেন. যস্মা কতকট্ঠি উদকং পসাদেত্ৱা ৱিসুং তিট্ঠতি, তস্মা ‘‘অব্বোহাৰিক’’ন্তি ৱুত্তং. লগ্গতীতি মুখে হত্থে চ উদকে সুক্খে সেতৱণ্ণং দস্সেন্তং লগ্গতি. পানীযং গহেত্ৱাতি অত্তনোযেৱ অত্থায গহেত্ৱা. সচে পন পীতাৱসেসং তত্থেৱ আকিৰিস্সামীতি গণ্হাতি, পুন পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি. ৱিক্খম্ভেত্ৱাতি ৱিযূহিত্ৱা, অপনেত্ৱাতি অত্থো.

মহাভূতেসূতি সৰীৰনিস্সিতেসু মহাভূতেসু. পততীতি ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পততি. ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পতিতমেৱ হি পটিগ্গহেতব্বং, ন ইতৰং. অল্লদাৰুং ৰুক্খতো ছিন্দিত্ৱাপি কাতুং ৱট্টতীতি এত্থ মত্তিকত্থায পথৱিং খণিতুম্পি ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং. সপ্পদট্ঠক্খণেযেৱ ৱট্টতীতি অসতি কপ্পিযকাৰকে সামং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, অঞ্ঞদা পটিগ্গহাপেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. অপ্পটিগ্গহিততা, অননুঞ্ঞাততা, ধূমাদিঅব্বোহাৰিকাভাৱো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানি পনেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.

দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো ভোজনৱগ্গো চতুত্থো.