৪. ভোজনৱগ্গো

১. আৱসথপিণ্ডসিক্খাপদৱণ্ণনা

২০৬. ভোজনৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে অদ্ধযোজনং ৱা যোজনং ৱা গন্তুং সক্কোতীতি এত্থ তত্তকং গন্তুং সক্কোন্তস্সপি তাৱতকং গন্ত্ৱা অলদ্ধভিক্খস্স ইতো ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. ইমেসংযেৱাতি ইমেসং পাসণ্ডানংযেৱ. এত্তকানন্তি ইমস্মিং পাসণ্ডে এত্তকানং. একদিৱসং ভুঞ্জিতব্বন্তি একদিৱসং সকিংযেৱ ভুঞ্জিতব্বং. ‘‘একদিৱসং ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৱচনতো পন একস্মিং দিৱসে পুনপ্পুনং ভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি ন গহেতব্বং. পুন আদিতো পট্ঠায ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতীতি ইমিনা পঠমং ভুত্তট্ঠানেসু পুন একস্মিম্পি ঠানে ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি.

২০৮. ‘‘গচ্ছন্তো ৱা আগচ্ছন্তো ৱাতি ইদং অদ্ধযোজনৱসেন গহেতব্ব’’ন্তি ৱদন্তি. অন্তৰামগ্গে গতট্ঠানেতি একস্সেৱ সন্তকং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘আগচ্ছন্তেপি এসেৱ নযো’’তি সঙ্খেপেন ৱুত্তমেৱত্থং ৱিভাৱেন্তো ‘‘গন্ত্ৱা পচ্চাগচ্ছন্তো’’তিআদিমাহ. আপত্তিট্ঠানেযেৱ পুন ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি ৱত্তব্বাতি গমনে আগমনে চ পঠমং ভোজনং অৱত্ৱা অন্তৰামগ্গে একদিৱসং গতট্ঠানে চ একদিৱসন্তি পুনপ্পুনং ভোজনমেৱ দস্সিতং, গমনদিৱসে পন আগমনদিৱসে চ ‘‘গমিস্সামি আগমিস্সামী’’তি ভুঞ্জিতুং ৱট্টতিযেৱ. সুদ্ধচিত্তেন পুনপ্পুনং ভুঞ্জন্তস্সপি পুনপ্পুনং ভোজনে অনাপত্তি. অঞ্ঞস্সত্থায উদ্দিসিত্ৱা পঞ্ঞত্তং ভিক্খুনো গহেতুমেৱ ন ৱট্টতীতি আহ ‘‘ভিক্খূনংযেৱ অত্থাযা’’তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. আৱসথপিণ্ডতা, অগিলানতা, অনুৱসিত্ৱা ভোজনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

আৱসথপিণ্ডসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২০৯. দুতিযে অভিমাৰেতি অভিগন্ত্ৱা ভগৱতো মাৰণত্থায নিযোজিতে ধনুদ্ধৰে. গুড়্হপটিচ্ছন্নোতি অপাকটো. পৱিজ্ঝীতি ৱিস্সজ্জেসি. ননু ৰাজানম্পি মাৰাপেসীতি ৱচনতো ইদং সিক্খাপদং অজাতসত্তুনো কালে পঞ্ঞত্তন্তি সিদ্ধং, এৱঞ্চ সতি পৰতো অনুপঞ্ঞত্তিযং –

‘‘তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স ঞাতিসালোহিতো আজীৱকেসু পব্বজিতো হোতি. অথ খো সো আজীৱকো যেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসাৰং এতদৱোচ…পে… কুক্কুচ্চাযন্তা নাধিৱাসেন্তী’’তি –

ইদং কস্মা ৱুত্তন্তি? সো কিৰ আজীৱকো তং দানং দেন্তো বিম্বিসাৰকালতো পট্ঠায অদাসি, পচ্ছা অজাতসত্তুকালে সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিতো পট্ঠায ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা তং দানং ন পটিগ্গণ্হিংসু, তস্মা আদিতো পট্ঠায তং ৱত্থু দস্সিতন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘অথ খো সো আজীৱকো ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং পাহেসী’’তি ইদঞ্চ ততো পভুতি সো আজীৱকো অন্তৰন্তৰা ভিক্খূ নিমন্তেত্ৱা দানং দেন্তো অজাতসত্তুকালে সিক্খাপদে পঞ্ঞত্তে যং ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং পাহেসি, তং সন্ধায ৱুত্তং.

২১৫. অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসিট্ঠত্তা ৱিসদিসং ৰজ্জং ৱিৰজ্জং, ততো আগতা, তত্থ ৱা জাতা, ভৱাতি ৱা ৱেৰজ্জা, তে এৱ ৱেৰজ্জকা. তে পন যস্মা গোত্তচৰণাদিৱিভাগেন নানপ্পকাৰা, তস্মা ৱুত্তং ‘‘নানাৱেৰজ্জকে’’তি. অট্ঠকথাযং পন নানাৱিধেহি অঞ্ঞৰজ্জেহি আগতেতি ৰজ্জানংযেৱ ৱসেন নানপ্পকাৰতা ৱুত্তা.

২১৭-২১৮. ইমস্স সিক্খাপদস্স ৱিঞ্ঞত্তিং কত্ৱা ভুঞ্জনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তত্তা ৱিঞ্ঞত্তিতো গণভোজনং ৱত্থুৱসেনেৱ পাকটন্তি তং অৱত্ৱা ‘‘গণভোজনং নাম যত্থ…পে… নিমন্তিতা ভুঞ্জন্তী’’তি নিমন্তনৱসেনেৱ পদভাজনে গণভোজনং ৱুত্তং. ‘‘কিঞ্চি পন সিক্খাপদং ৱত্থুঅননুৰূপম্পি সিযাতি পদভাজনে ৱুত্তনযেন নিমন্তনৱসেনেৱ গণভোজনং হোতীতি কেসঞ্চি আসঙ্কা ভৱেয্যা’’তি তংনিৱত্তনত্থং ‘‘তং পনেতং গণভোজনং দ্ৱীহাকাৰেহি পসৱতী’’তি ৱুত্তং. পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৱাতি এত্থ ‘‘ভোজনং গণ্হথাতি ৱুত্তেপি গণভোজনং হোতিযেৱা’’তি ৱদন্তি. ‘‘হেট্ঠা অদ্ধানগমনৱত্থুস্মিং নাৱাভিৰুহনৱত্থুস্মিঞ্চ ‘ইধেৱ, ভন্তে, ভুঞ্জথা’তি ৱুত্তে যস্মা কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হিংসু, তস্মা ‘ভুঞ্জথা’তি ৱুত্তেপি গণভোজনং ন হোতিযেৱা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. ‘‘পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৱা নিমন্তেতী’’তি ৱুত্তত্তা পন ‘‘ওদনং ভুঞ্জথা’’তি ৱা ‘‘ভত্তং ভুঞ্জথা’’তি ৱা ভোজননামং গহেত্ৱাৱ ৱুত্তে গণভোজনং হোতি, ন অঞ্ঞথা. ‘‘ইধেৱ, ভন্তে, ভুঞ্জথা’’তি এত্থাপি ‘‘ওদন’’ন্তি ৱা ‘‘ভত্ত’’ন্তি ৱা ৱত্ৱাৱ তে এৱং নিমন্তেসুন্তি গহেতব্বং. গণৱসেন ৱা নিমন্তিতত্তা তে ভিক্খূ অপকতঞ্ঞুতায কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হিংসূতি অযং অম্হাকং খন্তি, ৱীমংসিত্ৱা যুত্ততৰং গহেতব্বং.

একতো গণ্হন্তীতি এত্থ অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দ্ৱাদসহত্থং অমুঞ্চিত্ৱা ঠিতা একতো গণ্হন্তি নামাতি গহেতব্বং. ‘‘অম্হাকং চতুন্নম্পি ভত্তং দেহীতি ৱা ৱিঞ্ঞাপেয্যু’’ন্তি ৱচনতো হেট্ঠা ‘‘ত্ৱং একস্স ভিক্খুনো ভত্তং দেহি, ত্ৱং দ্ৱিন্নন্তি এৱং ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা’’তি ৱচনতো চ অত্তনো অত্থায অঞ্ঞেহি ৱিঞ্ঞত্তম্পি সাদিযন্তস্স গণভোজনং হোতিযেৱাতি দট্ঠব্বং. এৱং ৱিঞ্ঞত্তিতো পসৱতীতি এত্থ ৱিঞ্ঞত্তিযা সতি গণ্হন্তস্স একতো হুত্ৱা গহণে ইমিনা সিক্খাপদেন আপত্তি, ৱিসুং গহণে পণীতভোজনসূপোদনৱিঞ্ঞত্তীহি আপত্তি ৱেদিতব্বা.

ৱিচাৰেতীতি পঞ্চখণ্ডাদিৱসেন সংৱিদহতি. ঘট্টেতীতি অনুৱাতং ছিন্দিত্ৱা হত্থেন দণ্ডকেন ৱা ঘট্টেতি. সুত্তং কৰোতীতি সুত্তং ৱট্টেতি. ৱলেতীতি দণ্ডকে ৱা হত্থে ৱা আৱট্টেতি. ‘‘অভিনৱস্সেৱ চীৱৰস্স কৰণং ইধ চীৱৰকম্মং নাম, পুৰাণচীৱৰে সূচিকম্মং নাম ন হোতী’’তি ৱদন্তি. ‘‘চতুত্থে আগতে ন যাপেন্তীতি ৱচনতো সচে অঞ্ঞো কোচি আগচ্ছন্তো নত্থি, চত্তাৰোযেৱ চ তত্থ নিসিন্না যাপেতুং ন সক্কোন্তি, ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি.

২২০. গণভোজনাপত্তিজনকনিমন্তনভাৱতো ‘‘অকপ্পিযনিমন্তন’’ন্তি ৱুত্তং. সম্পৱেসেত্ৱাতি নিসীদাপেত্ৱা. গণো ভিজ্জতীতি গণো আপত্তিং ন আপজ্জতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘যত্থ চত্তাৰো ভিক্খূ…পে… ভুঞ্জন্তী’’তি ইমায পাড়িযা সংসন্দনতো ‘‘ইতৰেসং পন গণপূৰকো হোতী’’তি ৱুত্তং. অৱিসেসেনাতি ‘‘গিলানো ৱা চীৱৰকাৰকো ৱা’’তি অৱিসেসেত্ৱা সব্বসাধাৰণৱচনেন. তস্মাতি অৱিসেসিতত্তা. ভুত্ৱা গতেসূতি এত্থ অগতেসুপি ভোজনকিচ্চে নিট্ঠিতে গণ্হিতুং ৱট্টতি. তানি চ তেহি একতো ন গহিতানীতি যেহি ভোজনেহি ৱিসঙ্কেতো নত্থি, তানি ভোজনানি তেহি ভিক্খূহি একতো ন গহিতানি একেন পচ্ছা গহিতত্তা. মহাথেৰেতি ভিক্খূ সন্ধায ৱুত্তং. দূতস্স পুন পটিপথং আগন্ত্ৱা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱচনভযেন ‘‘গামদ্ৱাৰে অট্ঠত্ৱাৱা’’তি ৱুত্তং. তত্থ তত্থ গন্ত্ৱাতি অন্তৰৱীথিআদীসু তত্থ তত্থ ঠিতানং সন্তিকং গন্ত্ৱা. ভিক্খূনং অত্থায ঘৰদ্ৱাৰে ঠপেত্ৱা দিয্যমানেপি এসেৱ নযো. নিৱত্তথাতি ৱুত্তপদে নিৱত্তিতুং ৱট্টতীতি ‘‘নিৱত্তথা’’তি ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পচ্ছা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱুত্তত্তা ৱট্টতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. গণভোজনতা, সমযাভাৱো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২২১. ততিযে কুলপটিপাটিযা অব্বোচ্ছিন্নং কত্ৱা নিৰন্তৰং দিয্যমানত্তা ‘‘ভত্তপটিপাটি অট্ঠিতা হোতী’’তি পাড়িযং ৱুত্তং, অন্তৰা অট্ঠত্ৱা নিৰন্তৰং পৱত্তাতি ৱুত্তং হোতি. উপচাৰৱসেনাতি ৱোহাৰৱসেন. ন হি সো বদৰমত্তমেৱ দেতি, উপচাৰৱসেন পন এৱং ৱদতি. বদৰচুণ্ণসক্খৰাদীহি পযোজিতং ‘‘বদৰসাড়ৱ’’ন্তি ৱুচ্চতি.

২২৬. ৱিকপ্পনাৱসেনেৱ তং ভত্তং অসন্তং নাম হোতীতি অনুপঞ্ঞত্তিৱসেন ৱিকপ্পনং অট্ঠপেত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং সিক্খাপদমেৱ ঠপিতং. পৰিৱাৰে পন ৱিকপ্পনায অনুজাননম্পি অনুপঞ্ঞত্তিসমানন্তি কত্ৱা ‘‘চতস্সো অনুপঞ্ঞত্তিযো’’তি ৱুত্তং. মহাপচ্চৰিআদীসু ৱুত্তনযং পচ্ছা ৱদন্তো পাড়িযা সংসন্দনতো পৰম্মুখাৱিকপ্পনমেৱ পতিট্ঠাপেসি. কেচি পন ‘‘তদা অত্তনো সন্তিকে ঠপেত্ৱা ভগৱন্তং অঞ্ঞস্স অভাৱতো থেৰো সম্মুখাৱিকপ্পনং নাকাসি, ভগৱতা চ ৱিসুং সম্মুখাৱিকপ্পনা ন ৱুত্তা, তথাপি সম্মুখাৱিকপ্পনাপি ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. তেনেৱ মাতিকাঅট্ঠকথাযম্পি (কঙ্খা. অট্ঠ. পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘যো ভিক্খু পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতৰস্স ‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং তুয্হং দম্মী’তি ৱা ‘ৱিকপ্পেমী’তি ৱা এৱং সম্মুখা ৱা ‘ইত্থন্নামস্স দম্মী’তি ৱা ‘ৱিকপ্পেমী’তি ৱা এৱং পৰম্মুখা ৱা পঠমনিমন্তনং অৱিকপ্পেত্ৱা পচ্ছা নিমন্তিতকুলে লদ্ধভিক্খতো একসিত্থম্পি অজ্ঝোহৰতি, পাচিত্তিয’’ন্তি ৱুত্তং.

২২৯. পঞ্চহি ভোজনেহি নিমন্তিতস্স যেন যেন পঠমং নিমন্তিতো, তস্স তস্স ভোজনতো উপ্পটিপাটিযা অৱিকপ্পেত্ৱা ৱা পৰস্স পৰস্স ভোজনং পৰম্পৰভোজনন্তি আহ ‘‘সচে পন মূলনিমন্তনং হেট্ঠা হোতি, পচ্ছিমং পচ্ছিমং উপৰি, তং উপৰিতো পট্ঠায ভুঞ্জন্তস্স আপত্তী’’তি. হত্থং অন্তো পৱেসেত্ৱা সব্বহেট্ঠিমং গণ্হন্তস্স মজ্ঝে ঠিতম্পি অন্তোহত্থগতং হোতীতি আহ ‘‘হত্থং পন…পে… যথা তথা ৱা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তী’’তি. খীৰস্স ৰসস্স চ ভত্তেন অমিস্সং হুত্ৱা উপৰি ঠিতত্তা ‘‘খীৰং ৱা ৰসং ৱা পিৱতো অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং.

মহাউপাসকোতি গেহসামিকো. ‘‘মহাঅট্ঠকথাযং ‘আপত্তী’তি ৱচনেন কুৰুন্দিযং ‘ৱট্টতী’তি ৱচনং ৱিৰুদ্ধং ৱিয দিস্সতি, দ্ৱিন্নম্পি অধিপ্পাযো মহাপচ্চৰিযং ৱিভাৱিতো’’তি মহাগণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. সব্বে নিমন্তেন্তীতি অকপ্পিযনিমন্তনেন নিমন্তেন্তি. ‘‘পৰম্পৰভোজনং নাম পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰেন ভোজনেন নিমন্তিতো, তং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং ভোজনং ভুঞ্জতি, এতং পৰম্পৰভোজনং নামা’’তি ৱুত্তত্তা সতিপি ভিক্খাচৰিযায পঠমং লদ্ধভাৱে ‘‘পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তী’’তি ৱুত্তং. অৱিকপ্পৱসেন ‘‘ৱচীকম্ম’’ন্তি ৱুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. পৰম্পৰভোজনতা, সমযাভাৱো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. কাণমাতাসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৩০-২৩১. চতুত্থে কাণায মাতাতি কাণাতি লদ্ধনামায দাৰিকায মাতা. কস্মা পনেসা কাণা নাম জাতাতি আহ ‘‘সা কিৰস্সা’’তিআদি. ইমিস্সা দহৰকালে মাতাপিতৰো সিনেহৱসেন ‘‘অম্ম কাণে, অম্ম কাণে’’তি ৱোহৰিংসু, সা তদুপাদায কাণা নাম জাতা, তস্সা চ মাতা ‘‘কাণমাতা’’তি পাকটা অহোসীতি এৱমেত্থ কাৰণং ৱদন্তি. পটিযালোকন্তি পচ্ছিমং দিসং, পচ্চাদিচ্চন্তি ৱুত্তং হোতি.

২৩৩. পূৱগণনায পাচিত্তিযন্তি মুখৱট্টিযা হেট্ঠিমলেখতো উপৰিট্ঠিতপূৱগণনায পাচিত্তিযং. ‘‘দ্ৱত্তিপত্তপূৰা পটিগ্গহেতব্বা’’তি হি ৱচনতো মুখৱট্টিযা হেট্ঠিমলেখং অনতিক্কন্তে দ্ৱে ৱা তযো ৱা পত্তপূৰে গহেতুং ৱট্টতি.

২৩৫. অট্ঠকথাসু পন…পে… ৱুত্তন্তি ইদং অট্ঠকথাসু তথা আগতভাৱমত্তদীপনত্থং ৱুত্তং, ন পন তস্স ৱাদস্স পতিট্ঠাপনত্থং. অট্ঠকথাসু ৱুত্তঞ্হি পাড়িযা ন সমেতি. ততুত্তৰিগহণে অনাপত্তিদস্সনত্থঞ্হি ‘‘ঞাতকানং পৱাৰিতান’’ন্তি ৱুত্তং. অঞ্ঞথা ‘‘অনাপত্তি দ্ৱত্তিপত্তপূৰে পটিগ্গণ্হাতী’’তি ইমিনাৱ পমাণযুত্তগ্গহণে অনাপত্তিসিদ্ধিতো ‘‘ঞাতকানং পৱাৰিতান’’ন্তি ৱিসুং ন ৱত্তব্বং. যদি এৱং ‘‘তং পাড়িযা ন সমেতী’’তি কস্মা ন ৱুত্তন্তি? হেট্ঠা ততুত্তৰিসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ সক্কা ৱিঞ্ঞাতুন্তি ন ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হি তত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫২৬) ‘‘অট্ঠকথাসু পন ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানে পকতিযাৱ বহুম্পি ৱট্টতি, অচ্ছিন্নকাৰণা পমাণমেৱ ৱট্টতীতি ৱুত্তং, তং পাড়িযা ন সমেতী’’তি. ‘‘অপাথেয্যাদিঅত্থায পটিযাদিত’’ন্তি সঞ্ঞায গণ্হন্তস্সপি আপত্তিযেৱ অচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স. অত্তনোযেৱ গহণত্থং ‘‘ইমস্স হত্থে দেহী’’তি ৱচনেনপি আপজ্জনতো ‘‘ৱচীকম্ম’’ন্তি ৱুত্তং. সেসং উত্তানমেৱ. ৱুত্তলক্খণপূৱমন্থতা, অসেসকতা, অপটিপ্পস্সদ্ধগমনতা, ন ঞাতকাদিতা, অতিৰেকপটিগ্গহণন্তি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

কাণমাতাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পঠমপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৩৬. পঞ্চমে ভুত্তাৱীতি ভুত্তাৱিনো ভুত্তৱন্তো, কতভত্তকিচ্চাতি ৱুত্তং হোতি. পৱাৰিতাতি এত্থ চতূসু পৱাৰণাসু যাৱদত্থপৱাৰণা পটিক্খেপপৱাৰণা চ লব্ভতীতি আহ ‘‘ব্ৰাহ্মণেন…পে… পটিক্খেপপৱাৰণায পৱাৰিতা’’তি. চতুব্বিধা হি পৱাৰণা ৱস্সংৱুত্থপৱাৰণা, পচ্চযপৱাৰণা, পটিক্খেপপৱাৰণা, যাৱদত্থপৱাৰণাতি. তত্থ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সংৱুত্থানং ভিক্খূনং তীহি ঠানেহি পৱাৰেতু’’ন্তি (মহাৱ. ২০৯) অযং ৱস্সংৱুত্থপৱাৰণা. পকাৰেহি দিট্ঠাদীহি ৱাৰেতি সঙ্ঘাদিকে ভজাপেতি ভত্তে কৰোতি এতাযাতি পৱাৰণা, আপত্তিৱিসোধনায অত্তৱোস্সগ্গোকাসদানং. সা পন যস্মা যেভুয্যেন ৱস্সংৱুত্থেহি কাতব্বা ৱুত্তা, তস্মা ‘‘ৱস্সংৱুত্থপৱাৰণা’’তি ৱুচ্চতি. ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, সঙ্ঘং চাতুমাসং ভেসজ্জেন পৱাৰেতু’’ন্তি (পাচি. ৩০৩) চ, ‘‘অঞ্ঞত্ৰ পুন পৱাৰণায অঞ্ঞত্ৰ নিচ্চপৱাৰণাযা’’তি (পাচি. ৩০৬) চ অযং পচ্চযপৱাৰণা পৱাৰেতি পচ্চযে ইচ্ছাপেতি এতাযাতি কত্ৱা, চীৱৰাদীহি উপনিমন্তনাযেতং অধিৱচনং. ‘‘পৱাৰিতো নাম অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো অভিহৰতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতি, এসো পৱাৰিতো নামা’’তি (পাচি. ২৩৯) অযং পটিক্খেপপৱাৰণা. ৱিপ্পকতভোজনতাদিপঞ্চঙ্গসহিতো ভোজনপটিক্খেপোযেৱ হেত্থ পকাৰযুত্তা ৱাৰণাতি পৱাৰণা. ‘‘পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসী’’তি (ম. নি. ১.৩৬৩) অযং যাৱদত্থপৱাৰণা. যাৱদত্থং ভোজনস্স পৱাৰণা যাৱদত্থপৱাৰণা.

২৩৭. তি-কাৰং অৱত্ৱা…পে… ৱত্তুং ৱট্টতীতি ইদং ৱত্তব্বাকাৰদস্সনত্থং ৱুত্তং. ‘‘তি-কাৰে পন ৱুত্তেপি অকতং নাম ন হোতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং.

২৩৮-২৩৯. পৱাৰিতোতি পটিক্খেপিতো. যো হি ভুঞ্জন্তো পৰিৱেসকেন উপনীতং ভোজনং অনিচ্ছন্তো পটিক্খিপতি, সো তেন পৱাৰিতো পটিক্খেপিতো নাম হোতি. ব্যঞ্জনং পন অনাদিযিত্ৱা অত্থমত্তমেৱ দস্সেতুং ‘‘কতপৱাৰণো কতপটিক্খেপো’’তি ৱুত্তং. যস্মা ‘‘অসন’’ন্তি ইমিনাৱ পদেন ‘‘ভুত্তাৱী’’তি ইমস্স অত্থো ৱুত্তো, তস্মা ন তস্স কিঞ্চি পযোজনং ৱিসুং উপলব্ভতি. যদি হি উপলব্ভেয্য, পৱাৰণা ছড়ঙ্গসমন্নাগতা আপজ্জেয্যাতি মনসি কত্ৱা পঞ্চসমন্নাগতত্তংযেৱ দস্সেতুং ‘‘ৱুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদিনা পাড়িং আহৰতি. কেচি পন ‘‘হত্থপাসে ঠিতো অভিহৰতী’’তি একমেৱ অঙ্গং কত্ৱা ‘‘চতুৰঙ্গসমন্নাগতা পৱাৰণা’’তিপি ৱদন্তি.

অম্বিলপাযাসাদীসূতি আদি-সদ্দেন খীৰপাযাসাদিং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ অম্বিলপাযাসগ্গহণেন তক্কাদিঅম্বিলসংযুত্তা ঘনযাগু ৱুত্তা. খীৰপাযাসগ্গহণেন খীৰসংযুত্তা যাগু সঙ্গয্হতি. পৱাৰণং ন জনেতীতি অনতিৰিত্তভোজনাপত্তিনিবন্ধনং পটিক্খেপং ন সাধেতি. কতোপি পটিক্খেপো অনতিৰিত্তভোজনাপত্তিনিবন্ধনো ন হোতীতি অকতট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতীতি আহ ‘‘পৱাৰণং ন জনেতী’’তি. ‘‘যাগু-সদ্দস্স পৱাৰণজনকযাগুযাপি সাধাৰণত্তা ‘যাগুং গণ্হথা’তি ৱুত্তেপি পৱাৰণা হোতীতি পৱাৰণং জনেতিযেৱাতি ৱুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং, তং পৰতো তত্থেৱ ‘‘ভত্তমিস্সকং যাগুং আহৰিত্ৱা’’তি এত্থ ৱুত্তকাৰণেন ন সমেতি. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘হেট্ঠা অযাগুকে নিমন্তনে উদককঞ্জিকখীৰাদীহি সদ্ধিং মদ্দিতং ভত্তমেৱ সন্ধায ‘যাগুং গণ্হথা’তি ৱুত্তত্তা পৱাৰণা হোতি, ‘ভত্তমিস্সকং যাগুং আহৰিত্ৱা’তি এত্থ পন ৱিসুং যাগুযা ৱিজ্জমানত্তা পৱাৰণা ন হোতী’’তি. তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ খীৰাদীহি সংমদ্দিতং ভত্তমেৱ সন্ধায ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৱুত্তত্তা যাগুযা চ তত্থ অভাৱতো পৱাৰণা হোতীতি এৱমেত্থ কাৰণং ৱত্তব্বং. এৱঞ্হি সতি পৰতো ‘‘যেনাপুচ্ছিতো, তস্স অত্থিতাযা’’তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তকাৰণেনপি সংসন্দতি, অঞ্ঞথা গণ্ঠিপদেসুযেৱ পুব্বাপৰৱিৰোধো আপজ্জতি. অট্ঠকথাৱচনেন চ ন সমেতি. সচে…পে… পঞ্ঞাযতীতি ইমিনা ৱুত্তপ্পমাণস্স মচ্ছমংসখণ্ডস্স নহাৰুনো ৱা সব্ভাৱমত্তং দস্সেতি. তাহীতি পুথুকাহি.

সালিৱীহিযৱেহি কতসত্তূতি যেভুয্যনযেন ৱুত্তং, সত্ত ধঞ্ঞানি পন ভজ্জিত্ৱা কতোপি সত্তুযেৱ. তেনেৱাহ ‘‘কঙ্গুৱৰক…পে… সত্তুসঙ্গহমেৱ গচ্ছতী’’তি. সত্তুমোদকোতি সত্তুযো পিণ্ডেত্ৱা কতো অপক্কো সত্তুগুড়ো. পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰৱসেন ৱিপ্পকতভোজনভাৱস্স উপচ্ছিন্নত্তা ‘‘মুখে সাসপমত্তম্পি…পে… ন পৱাৰেতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘অকপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতী’’তি ৱচনতো সচে সঙ্ঘিকং লাভং অত্তনো অপাপুণন্তং জানিত্ৱা ৱা অজানিত্ৱা ৱা পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি পটিক্খিপিতব্বস্সেৱ পটিক্খিত্তত্তা. অলজ্জিসন্তকং পটিক্খিপন্তোপি ন পৱাৰেতি. অৱত্থুতাযাতি অনতিৰিত্তাপত্তিসাধিকায পৱাৰণায অৱত্থুভাৱতো. এতেন পটিক্খিপিতব্বস্সেৱ পটিক্খিত্তভাৱং দীপেতি. যঞ্হি পটিক্খিপিতব্বং হোতি, তস্স পটিক্খেপো আপত্তিঅঙ্গং ন হোতীতি তং ‘‘পৱাৰণায অৱত্থূ’’তি ৱুচ্চতি.

উপনামেতীতি ইমিনা কাযাভিহাৰং দস্সেতি. হত্থপাসতো বহি ঠিতস্স সতিপি দাতুকামাভিহাৰে পটিক্খিপন্তস্স দূৰভাৱেনেৱ পৱাৰণায অভাৱতো থেৰস্সপি দূৰভাৱমত্তং গহেত্ৱা পৱাৰণায অভাৱং দস্সেন্তো ‘‘থেৰস্স দূৰভাৱতো’’তি আহ, ন পন থেৰস্স অভিহাৰসব্ভাৱতো. সচেপি গহেত্ৱা গতো হত্থপাসে ঠিতো হোতি, কিঞ্চি পন অৱত্ৱা আধাৰকট্ঠানে ঠিতত্তা অভিহাৰো নাম ন হোতীতি ‘‘দূতস্স চ অনভিহৰণতো’’তি ৱুত্তং. ‘‘গহেত্ৱা গতেন ‘ভত্তং গণ্হথা’তি ৱুত্তে অভিহাৰো নাম হোতীতি ‘সচে পন গহেত্ৱা আগতো ভিক্খু…পে… পৱাৰণা হোতী’তি ৱুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘পত্তং কিঞ্চি উপনামেত্ৱা ‘ইমং ভত্তং গণ্হথা’তি ৱুত্তন্তি গহেতব্ব’’ন্তি ৱদন্তি, তং যুত্তং ৱিয দিস্সতি ৱাচাভিহাৰস্স ইধ অনধিপ্পেতত্তা.

পৰিৱেসনাযাতি ভত্তগ্গে. অভিহটাৱ হোতীতি পৰিৱেসকেনেৱ অভিহটা হোতি. ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৱাৰণা হোতীতি এত্থ অগণ্হন্তম্পি পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতিযেৱ. কস্মা? দাতুকামতায অভিহটত্তা. ‘‘তস্মা সা অভিহটাৱ হোতী’’তি হি ৱুত্তং. তেনেৱ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ‘‘দাতুকামাভিহাৰে সতি কেৱলং ‘দস্সামী’তি গহণমেৱ অভিহাৰো নাম ন হোতি, ‘দস্সামী’তি গণ্হন্তেপি অগণ্হন্তেপি দাতুকামাভিহাৰোৱ অভিহাৰো নাম হোতি, তস্মা গহণসমযে ৱা অগ্গহণসমযে ৱা তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতী’’তি ৱুত্তং. ইদানি অসতি তস্স দাতুকামাভিহাৰে গহণসমযেপি পটিক্খিপতো পৱাৰণা ন হোতীতি দস্সেতুং ‘‘সচে পনা’’তিআদি ৱুত্তং.

‘‘ৰসং গণ্হথা’’তি অপৱাৰণজনকস্স নামং গহেত্ৱা ৱুত্তত্তা ‘‘তং সুত্ৱা পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থী’’তি ৱুত্তং. মচ্ছৰসং মংসৰসন্তি এত্থ পন ন কেৱলং মচ্ছস্স ৰসং মচ্ছৰসমিচ্চেৱ ৱিঞ্ঞাযতি, অথ খো মচ্ছো চ মচ্ছৰসঞ্চ মচ্ছৰসন্তি এৱং পৱাৰণজনকসাধাৰণনামৱসেনপি ৱিঞ্ঞাযমানত্তা তং পটিক্খিপতো পৱাৰণাৱ হোতি. পৰতো মচ্ছসূপন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. ‘‘ইদং গণ্হথা’’তি ৱুত্তেপীতি এত্থ এৱং অৱত্ৱাপি পৱাৰণপহোনকং যংকিঞ্চি অভিহটং পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতিযেৱাতি দট্ঠব্বং. কৰম্বকোতি মিস্সকাধিৱচনমেতং. যঞ্হি অঞ্ঞেনঞ্ঞেন মিস্সেত্ৱা কৰোন্তি, সো ‘‘কৰম্বকো’’তি ৱুচ্চতি. সো সচেপি মংসেন মিস্সেত্ৱা কতোৱ হোতি, ‘‘কৰম্বকং গণ্হথা’’তি অপৱাৰণাৰহস্স নামেন ৱুত্তত্তা পটিক্খিপতো পৱাৰণা ন হোতি. ‘‘মংসকৰম্বকং গণ্হথা’’তি ৱুত্তে পন মংসমিস্সকং গণ্হথাতি ৱুত্তং হোতি, তস্মা পৱাৰণাৱ হোতি.

‘‘উদ্দিস্সকত’’ন্তি মঞ্ঞমানোতি এত্থ ‘‘ৱত্থুনো কপ্পিযত্তা অকপ্পিযসঞ্ঞায পটিক্খিপতোপি অচিত্তকত্তা ইমস্স সিক্খাপদস্স পৱাৰণা হোতী’’তি ৱদন্তি. ‘‘হেট্ঠা অযাগুকে নিমন্তনে উদককঞ্জিকখীৰাদীহি সদ্ধিং মদ্দিতং ভত্তমেৱ সন্ধায ‘যাগুং গণ্হথা’তি ৱুত্তত্তা পৱাৰণা হোতি, ‘ভত্তমিস্সকং যাগুং আহৰিত্ৱা’তি এত্থ পন ৱিসুং যাগুযা ৱিজ্জমানত্তা পৱাৰণা ন হোতী’’তি ৱদন্তি. অযমেত্থ অধিপ্পাযোতি ‘‘যেনাপুচ্ছিতো’’তিআদিনা ৱুত্তমেৱত্থং সন্ধায ৱদতি. কাৰণং পনেত্থ দুদ্দসন্তি এত্থ একে তাৱ ৱদন্তি ‘‘যস্মা যাগুমিস্সকং নাম ভত্তমেৱ ন হোতি, খীৰাদিকম্পি হোতিযেৱ, তস্মা কৰম্বকে ৱিয পৱাৰণায ন ভৱিতব্বং. এৱঞ্চ সতি যাগু বহুতৰা ৱা হোতি সমসমা ৱা, ন পৱাৰেতি. ‘যাগু মন্দা, ভত্তং বহুতৰং, পৱাৰেতী’তি এত্থ কাৰণং দুদ্দস’’ন্তি. কেচি পন ৱদন্তি ‘‘যাগুমিস্সকং নাম ভত্তং, তস্মা তং পটিক্খিপতো পৱাৰণায এৱ ভৱিতব্বং. এৱঞ্চ সতি ‘ইধ পৱাৰণা হোতি ন হোতী’তি এত্থ কাৰণং দুদ্দস’’ন্তি.

যথা চেত্থ কাৰণং দুদ্দসং, এৱং পৰতো ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি এত্থাপি কাৰণং দুদ্দসমেৱাতি ৱেদিতব্বং. ন হি পৱাৰণপ্পহোনকস্স অপ্পবহুভাৱো পৱাৰণায ভাৱাভাৱনিমিত্তং, কিঞ্চৰহি পৱাৰণজনকস্স নামগ্গহণমেৱেত্থ পমাণং, তস্মা ‘‘ইদঞ্চ কৰম্বকেন ন সমানেতব্ব’’ন্তিআদিনা যম্পি কাৰণং ৱুত্তং, তম্পি পুব্বে ৱুত্তেন সংসন্দিযমানং ন সমেতি. যদি হি ‘‘মিস্সক’’ন্তি ভত্তমিস্সকেযেৱ ৰুড়্হং সিযা, এৱং সতি যথা ‘‘ভত্তমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱুত্তে ভত্তং বহুতৰং ৱা সমং ৱা অপ্পতৰং ৱা হোতি, পৱাৰেতিযেৱ, এৱং ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱুত্তেপি অপ্পতৰেপি ভত্তে পৱাৰণায ভৱিতব্বং মিস্সকন্তি ভত্তমিস্সকেযেৱ ৰুড়্হত্তা. তথা হি ‘‘মিস্সকন্তি ভত্তমিস্সকেযেৱ ৰুড়্হৱোহাৰত্তা ইদং পন ‘ভত্তমিস্সকমেৱা’তি ৱুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. অথ ‘‘মিস্সক’’ন্তি ভত্তমিস্সকে ৰুড়্হং ন হোতি, মিস্সকভত্তং পন সন্ধায ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱুত্তন্তি. এৱম্পি যথা অযাগুকে নিমন্তনে খীৰাদীহি সদ্ধিং মদ্দিতং ভত্তমেৱ সন্ধায ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৱুত্তে পৱাৰণা হোতি, এৱমিধাপি মিস্সকভত্তমেৱ সন্ধায ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱুত্তে ভত্তং অপ্পং ৱা হোতু বহু ৱা, পৱাৰণা এৱ সিযা. তস্মা ‘‘মিস্সক’’ন্তি ভত্তমিস্সকে ৰুড়্হং ৱা হোতু সন্ধাযভাসিতং ৱা, উভযত্থাপি পুব্বেনাপৰং ন সমেতীতি কিমেত্থ কাৰণচিন্তায, ঈদিসেসু পন ঠানেসু অট্ঠকথাপমাণেনেৱ গন্তব্বন্তি অযং অম্হাকং খন্তি.

‘‘ৱিসুং কত্ৱা দেতীতি ভত্তস্স উপৰি ঠিতং ৰসাদিং ৱিসুং গহেত্ৱা দেতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কেনচি পন ‘‘যথা ভত্তসিত্থং ন পততি, তথা গাড়্হং হত্থেন পীড়েত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা দেতী’’তি ৱুত্তং. তথাপি কাৰণং ন দিস্সতি. যথা হি ভত্তমিস্সকং যাগুং আহৰিত্ৱা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৱত্ৱা যাগুমিস্সকং ভত্তম্পি দেন্তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা ন হোতি, এৱমিধাপি বহুখীৰৰসাদীসু ভত্তেসু ‘‘খীৰং গণ্হথা’’তিআদীনি ৱত্ৱা খীৰাদীনি ৱা দেতু খীৰাদিমিস্সকভত্তং ৱা, উভযথাপি পৱাৰণায ন ভৱিতব্বং, তস্মা ‘‘ৱিসুং কত্ৱা দেতী’’তি তেনাকাৰেন দেন্তং সন্ধায ৱুত্তং, ন পন ভত্তমিস্সকং কত্ৱা দিয্যমানং পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতীতি দস্সনত্থন্তি গহেতব্বং. যদি পন ভত্তমিস্সকং কত্ৱা দিয্যমানে পৱাৰণা হোতীতি অধিপ্পাযেন অট্ঠকথাযং ‘‘ৱিসুং কত্ৱা দেতী’’তি ৱুত্তং, এৱং সতি অট্ঠকথাযেৱেত্থ পমাণন্তি গহেতব্বং, ন পন কাৰণন্তৰং গৱেসিতব্বং.

সচে উক্কুটিকং নিসিন্নো পাদে অমুঞ্চিত্ৱাপি ভূমিযং নিসীদতি, ইৰিযাপথং ৱিকোপেন্তো নাম হোতীতি উক্কুটিকাসনং অৱিকোপেত্ৱাৱ সুখেন নিসীদিতুং ‘‘তস্স পন হেট্ঠা…পে… নিসীদনকং দাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘আসনং অচালেত্ৱাতি পীঠে ফুট্ঠোকাসতো আনিসদমংসং অমোচেত্ৱা, অনুট্ঠহিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি, অদিন্নাদানে ৱিয ঠানাচাৱনং ন গহেতব্ব’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং.

অকপ্পিযকতন্তি এত্থ অকপ্পিযকতস্সেৱ অনতিৰিত্তভাৱতো কপ্পিযং অকাৰাপেত্ৱা তস্মিং পত্তে পক্খিত্তমূলফলাদিযেৱ অতিৰিত্তং ন হোতি, সেসং পন পত্তপৰিযাপন্নং অতিৰিত্তমেৱ হোতি, পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. তং পন মূলফলাদিং পৰিভুঞ্জিতুকামেন ততো নীহৰিত্ৱা কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা অঞ্ঞস্মিং ভাজনে ঠপেত্ৱা অতিৰিত্তং কাৰাপেত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং.

সো পুন কাতুং ন লভতীতি তস্মিংযেৱ ভাজনে কৰিযমানং পঠমং কতেন সদ্ধিং কতং হোতীতি পুন সোযেৱ কাতুং ন লভতি, অঞ্ঞো লভতি. অঞ্ঞস্মিং পন ভাজনে তেন ৱা অঞ্ঞেন ৱা কাতুং ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘যেন অকতং, তেন কাতব্বং. যঞ্চ অকতং, তং কাতব্ব’’ন্তি. তেনপীতি এত্থ পি-সদ্দো ন কেৱলং অঞ্ঞেন ৱাতি ইমমত্থং দীপেতি. এৱং কতন্তি অঞ্ঞস্মিং ভাজনে কতং. পেসেত্ৱাতি অনুপসম্পন্নস্স হত্থে পেসেত্ৱা. ইমস্স ৱিনযকম্মভাৱতো ‘‘অনুপসম্পন্নস্স হত্থে ঠিতং ন কাৰেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.

সচে পন আমিসসংসট্ঠানীতি এত্থ সচে মুখগতেনপি অনতিৰিত্তেন আমিসেন সংসট্ঠানি হোন্তি, পাচিত্তিযমেৱাতি ৱেদিতব্বং. তস্মা পৱাৰিতেন ভোজনং অতিৰিত্তং কাৰাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তেনপি যথা অকতেন মিস্সং ন হোতি, এৱং মুখঞ্চ হত্থঞ্চ সুদ্ধং কত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং. কিঞ্চাপি অপ্পৱাৰিতস্স পুৰেভত্তং যামকালিকাদীনি আহাৰত্থায পৰিভুঞ্জতোপি অনাপত্তি, পৱাৰিতস্স পন পৱাৰণমূলকং দুক্কটং হোতিযেৱাতি ‘‘যামকালিকং…পে… অজ্ঝোহাৰে আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি পাড়িযং ৱুত্তং.

২৪১. কাযেন ভুঞ্জনতো ৱাচায আণাপেত্ৱা অতিৰিত্তং অকাৰাপনতো চ আপজ্জতীতি ‘‘কাযৱাচতো’’তি ৱুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. পৱাৰিতভাৱো, আমিসস্স অনতিৰিত্ততা, কালে অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

পঠমপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. দুতিযপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৪৩. ছট্ঠে সাধাৰণমেৱাতি ‘‘হন্দ ভিক্খু খাদ ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তপৱাৰণায সাধাৰণং. ‘‘ভুত্তস্মিং পাচিত্তিয’’ন্তি মাতিকাযং ৱুত্তত্তা ভোজনপৰিযোসানে আপত্তি, ন অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে. অভিহট্ঠুং পৱাৰেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি ইদঞ্চ ভোজনপৰিযোসানংযেৱ সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. পৱাৰিততা, পৱাৰিতসঞ্ঞিতা, আসাদনাপেক্খতা, অনতিৰিত্তেন অভিহট্ঠুং পৱাৰণা, ভোজনপৰিযোসানন্তি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

দুতিযপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৪৭. সত্তমে অগ্গসমজ্জোতি উত্তমং নচ্চং. তং কিৰ পব্বতমত্থকে ঠত্ৱা একং দেৱতং উদ্দিস্স কৰোন্তি. নটানং নাটকানি নটনাটকানি, সীতাহৰণাদীনি. অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদেতি ঊনৱীসতিৱস্সসিক্খাপদে অপঞ্ঞত্তে. অদংসূতি ‘‘ৱিহাৰং নেত্ৱা খাদিস্সথা’’তি অদংসু.

২৪৮-২৪৯. মূলকমূলাদীনি উপদেসতোযেৱ ৱেদিতব্বানি. ন হি তানি পৰিযাযন্তৰেন ৱুচ্চমানানিপি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. পৰিযাযন্তৰেপি হি ৱুচ্চমানে তং তং নামং অজানন্তানং সম্মোহোযেৱ সিযা, তস্মা তত্থ ন কিঞ্চি ৱক্খাম. খাদনীযত্থন্তি খাদনীযেন কত্তব্বকিচ্চং. নেৱ ফৰন্তীতি ন নিপ্ফাদেন্তি. তেসু তেসু জনপদেসূতি এত্থ ‘‘একস্মিং জনপদে আহাৰকিচ্চং সাধেন্তং সেসজনপদেসুপি ন কপ্পতী’’তি ৱদন্তি. ৰুক্খৱল্লিআদীনন্তি হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ সম্পিণ্ডেত্ৱা ৱুত্তং. অন্তোপথৱীগতোতি সালকল্যাণীখন্ধং সন্ধায ৱুত্তং. সব্বকপ্পিযানীতি মূলখন্ধতচপত্তাদিৱসেন সব্বসো কপ্পিযানি. তেসম্পি নামৱসেন ন সক্কা পৰিযন্তং দস্সেতুন্তি সম্বন্ধো. অচ্ছিৱাদীনং অপৰিপক্কানেৱ ফলানি যাৱজীৱিকানীতি দস্সেতুং ‘‘অপৰিপক্কানী’’তি ৱুত্তং.

হৰীতকাদীনং অট্ঠীনীতি এত্থ মিঞ্জং পটিচ্ছাদেত্ৱা ঠিতকপালানি যাৱজীৱিকানীতি আচৰিযা. মিঞ্জম্পি যাৱজীৱিকন্তি একে. হিঙ্গূতি হিঙ্গুৰুক্খতো পগ্ঘৰিতনিয্যাসো. হিঙ্গুজতুআদযোপি হিঙ্গুৱিকতিযো এৱ. তত্থ হিঙ্গুজতু নাম হিঙ্গুৰুক্খস্স দণ্ডপত্তানি পচিত্ৱা কতনিয্যাসো, হিঙ্গুসিপাটিকং নাম হিঙ্গুপত্তানি পচিত্ৱা কতনিয্যাসো. ‘‘অঞ্ঞেন মিস্সেত্ৱা কতো’’তিপি ৱদন্তি. তকন্তি অগ্গকোটিযা নিক্খন্তসিলেসো. তকপত্তিন্তি পত্ততো নিক্খন্তসিলেসো. তকপণ্ণিন্তি পলাসে ভজ্জিত্ৱা কতসিলেসো. ‘‘দণ্ডতো নিক্খন্তসিলেসো তিপি ৱদন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ৱিকালতা, যাৱকালিকতা, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৫২-৩. অট্ঠমে তাদিসন্তি অসূপব্যঞ্জনং. যংকিঞ্চি যাৱকালিকং ৱা যামকালিকং ৱাতি এত্থ ‘‘যামকালিক’’ন্তি ইমিনা ন কেৱলং যাৱকালিকে এৱ সন্নিধিপচ্চযা পাচিত্তিযং, অথ খো যামকালিকেপীতি দস্সেতি. ননু চ যামকালিকং নেৱ খাদনীযেসু অন্তোগধং, ন ভোজনীযেসু. তেনেৱ পদভাজনীযে ‘‘খাদনীযং নাম পঞ্চ ভোজনানি যামকালিকং সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকং ঠপেত্ৱা অৱসেসং খাদনীযং নাম. ভোজনীযং নাম পঞ্চ ভোজনানী’’তি ৱুত্তং, ‘‘যো পন ভিক্খু সন্নিধিকাৰকং খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা খাদেয্য ৱা ভুঞ্জেয্য ৱা, পাচিত্তিয’’ন্তি চ ৱুত্তং, তস্মা যামকালিকে পাচিত্তিযেন ভৱিতব্বন্তি কথং ৱিঞ্ঞাযতীতি? ৱুচ্চতে – পদভাজনে খাদনীয-সদ্দস্স অত্থদস্সনত্থং ‘‘যামকালিকং ঠপেত্ৱা’’তি ৱুত্তং, ন পন সন্নিধিপচ্চযা অনাপত্তিদস্সনত্থং. খাদিতব্বঞ্হি যংকিঞ্চি খাদনীযন্তি অধিপ্পেতং, ন চ যামকালিকেসু কিঞ্চি খাদিতব্বং অত্থি পাতব্যভাৱতো. তস্মা কিঞ্চাপি যামকালিকং খাদনীযভোজনীযেহি ন সঙ্গহিতং, তথাপি অনাপত্তিং দস্সেন্তেন ‘‘অনাপত্তি যামকালিকং যামে নিদহিত্ৱা ভুঞ্জতী’’তি ৱচনতো যামাতিক্কমে সন্নিধিপচ্চযা পাচিত্তিযেন ভৱিতব্বন্তি ৱিঞ্ঞাযতি. ‘‘যামকালিকেন, ভিক্খৱে, সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকং তদহুপটিগ্গহিতং যামে কপ্পতি, যামাতিক্কন্তে ন কপ্পতী’’তি (মহাৱ. ৩০৫) ইমিনাপি চাযমত্থো সিদ্ধো. তেনেৱ ভগৱতো অধিপ্পাযঞ্ঞূহি অট্ঠকথাচৰিযেহি যামকালিকে পাচিত্তিযমেৱ ৱুত্তং.

পটিগ্গহণেতি গহণমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. পটিগ্গহিতমেৱ হি তং, পুন পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি. তেনেৱ ‘‘অজ্ঝোহৰিতুকামতায গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে’’তি ৱুত্তং. মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা) পন ‘‘অজ্ঝোহৰিস্সামীতি গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. যন্তি যং পত্তং. সন্দিস্সতীতি যাগুযা উপৰি সন্দিস্সতি. তেলৱণ্ণে পত্তে সতিপি নিস্নেহভাৱে অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স ৱণ্ণৱসেনেৱ লেখা পঞ্ঞাযতি, তস্মা তত্থ অনাপত্তীতি দস্সনত্থং ‘‘সা অব্বোহাৰিকা’’তি ৱুত্তং. সযং পটিগ্গহেত্ৱা অপৰিচ্চত্তমেৱ হি দুতিযদিৱসে ন ৱট্টতীতি এত্থ পটিগ্গহণে অনপেক্খৱিস্সজ্জনেন অনুপসম্পন্নস্স নিৰপেক্খদানেন ৱা ৱিজহিতপটিগ্গহণং পৰিচ্চত্তমেৱ হোতীতি ‘‘অপৰিচ্চত্ত’’ন্তি ইমিনা উভযথাপি অৱিজহিতপটিগ্গহণমেৱ ৱুত্তং. তস্মা যং পৰস্স পৰিচ্চজিত্ৱা অদিন্নম্পি সচে পটিগ্গহণে নিৰপেক্খৱিস্সজ্জনেন ৱিজহিতপটিগ্গহণং হোতি, তম্পি দুতিযদিৱসে ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং.

যদি এৱং ‘‘পত্তো দুদ্ধোতো হোতী’’তিআদীসু কস্মা আপত্তি ৱুত্তাতি? ‘‘পটিগ্গহণং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ সযং ৱা অঞ্ঞেন ৱা তুচ্ছং কত্ৱা ন সম্মা ধোৱিত্ৱা নিট্ঠাপিতে পত্তে লগ্গম্পি অৱিজহিতপটিগ্গহণমেৱ হোতীতি তত্থ আপত্তী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘সামণেৰানং পৰিচ্চজন্তীতি ইমস্মিং অধিকাৰে ঠত্ৱা ‘অপৰিচ্চত্তমেৱা’তি ৱুত্তত্তা অনুপসম্পন্নস্স পৰিচ্চত্তমেৱ ৱট্টতি, অপৰিচ্চত্তং ন ৱট্টতীতি আপন্নং, তস্মা নিৰালযভাৱেন পটিগ্গহণে ৱিজহিতেপি অনুপসম্পন্নস্স অপৰিচ্চত্তং ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং যুত্তং ৱিয ন দিস্সতি. যদগ্গেন হি পটিগ্গহণং ৱিজহতি, তদগ্গেন সন্নিধিম্পি ন কৰোতি ৱিজহিতপটিগ্গহণস্স অপ্পটিগ্গহিতসদিসত্তা. পটিগ্গহেত্ৱা নিদহিতেযেৱ চ সন্নিধিপচ্চযা আপত্তি ৱুত্তা. ‘‘পটিগ্গহেত্ৱা একৰত্তং ৱীতিনামিতস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি হি ৱুত্তং.

পাড়িযং ‘‘সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকং আহাৰত্থায পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিনা সন্নিহিতেসু সত্তাহকালিকযাৱজীৱিকেসু পুৰেভত্তম্পি আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰণেপি দুক্কটস্স ৱুত্তত্তা যামকালিকেপি আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰণে ৱিসুং দুক্কটেনপি ভৱিতব্বন্তি আহ ‘‘আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰতো দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিয’’ন্তি. পকতিআমিসেতি ওদনাদিকপ্পিযামিসে. যামকালিকং সতি পচ্চযে সামিসেন মুখেন অজ্ঝোহৰতো দ্ৱেতি হিয্যো পটিগ্গহিতযামকালিকং অজ্জ পুৰেভত্তং সামিসেন মুখেন ভুঞ্জতো সন্নিহিতযামকালিকপচ্চযা একং পাচিত্তিযং, সন্নিহিতেন সংসট্ঠআমিসপচ্চযা একন্তি দ্ৱে পাচিত্তিযানি. ৱিকপ্পদ্ৱযেপীতি সামিসেন নিৰামিসেনাতি ৱুত্তৱিধানদ্ৱযে. দুক্কটং ৱড্ঢতীতি আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰণপচ্চযা দুক্কটং ৱড্ঢতি. থুল্লচ্চযঞ্চ দুক্কটঞ্চ ৱড্ঢতীতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযং, সেসঅকপ্পিযমংসেসু দুক্কটং ৱড্ঢতি.

২৫৫. পটিগ্গহণপচ্চযা তাৱ দুক্কটন্তি এত্থ সন্নিহিতত্তা পুৰেভত্তম্পি দুক্কটমেৱ. সতি পচ্চযে পন সন্নিহিতম্পি সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকং ভেসজ্জত্থায গণ্হন্তস্স পৰিভুঞ্জন্তস্স চ অনাপত্তিযেৱ. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. যাৱকালিকযামকালিকতা, সন্নিধিভাৱো, তস্স অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৫৭-২৫৯. নৱমে পণীতসংসট্ঠানি ভোজনানি পণীতভোজনানি. যথা হি আজঞ্ঞযুত্তো ৰথো ‘‘আজঞ্ঞৰথো’’তি ৱুচ্চতি, এৱমিধাপি পণীতসংসট্ঠানি সত্তধঞ্ঞনিব্বত্তানি ভোজনানি ‘‘পণীতভোজনানী’’তি ৱুত্তানি. যেহি পন পণীতেহি সংসট্ঠানি, তানি ‘‘পণীতভোজনানী’’তি ৱুচ্চন্তি, তেসং পভেদদস্সনত্থং ‘‘সেয্যথিদং, সপ্পি নৱনীত’’ন্তিআদি পাড়িযং ৱুত্তং. ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ইদঞ্চ পাচিত্তিযৱত্থুপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ৱুত্তং, ন পন কপ্পিযৱত্থুপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং. ন হি অকপ্পিযমংসসত্তানং সপ্পিআদীনি ন কপ্পন্তি. একঞ্হি মনুস্সৱসাতেলং ঠপেত্ৱা সব্বেসং খীৰসপ্পিনৱনীতৱসাতেলেসু অকপ্পিযং নাম নত্থি. সপ্পিভত্তন্তি এত্থ কিঞ্চাপি সপ্পিসংসট্ঠং ভত্তং সপ্পিভত্তং, সপ্পি চ ভত্তঞ্চ সপ্পিভত্তন্তিপি ৱিঞ্ঞাযতি, অট্ঠকথাসু পন ‘‘সালিভত্তং ৱিয সপ্পিভত্তং নাম নত্থী’’তি কাৰণং ৱত্ৱা দুক্কটস্সেৱ দড়্হতৰং কত্ৱা ৱুত্তত্তা ন সক্কা অঞ্ঞং ৱত্তুং. অট্ঠকথাচৰিযা এৱ হি ঈদিসেসু ঠানেসু পমাণং.

মূলন্তি কপ্পিযভণ্ডং সন্ধায ৱুত্তং. অনাপত্তীতি ৱিসঙ্কেতত্তা সব্বাহিযেৱ আপত্তীহি অনাপত্তি. কেচি পন ‘‘পাচিত্তিযেনেৱ অনাপত্তি ৱুত্তা, সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিদুক্কটং পন হোতিযেৱা’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. কপ্পিযসপ্পিনা অকপ্পিযসপ্পিনাতি চ ইদং কপ্পিযাকপ্পিযমংসানং ৱসেন ৱুত্তং, তস্মা কপ্পিযমংসসপ্পিনা অকপ্পিযমংসসপ্পিনাতি এৱমেত্থ অত্থো গহেতব্বো. নানাৱত্থুকানীতি সপ্পিনৱনীতাদীনং ৱসেন ৱুত্তং.

২৬১. মহানামসিক্খাপদেন কাৰেতব্বোতি এত্থ –

‘‘অগিলানেন ভিক্খুনা চতুমাসপচ্চযপৱাৰণা সাদিতব্বা অঞ্ঞত্ৰ পুনপৱাৰণায অঞ্ঞত্ৰ নিচ্চপৱাৰণায, ততো চে উত্তৰি সাদিযেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৩০৬) –

ইদং মহানামসিক্খাপদং নাম. ইমিনা চ সিক্খাপদেন সঙ্ঘৱসেন গিলানপচ্চযপৱাৰণায পৱাৰিতট্ঠানে সচে তত্থ ৰত্তীহি ৱা ভেসজ্জেহি ৱা পৰিচ্ছেদো কতো হোতি, এত্তকাযেৱ ৰত্তিযো এত্তকানি ৱা ভেসজ্জানি ৱিঞ্ঞাপেতব্বানীতি. অথ ততো ৰত্তিপৰিযন্ততো ৱা ভেসজ্জপৰিযন্ততো ৱা উত্তৰি ন ভেসজ্জকৰণীযেন ৱা ভেসজ্জং অঞ্ঞভেসজ্জকৰণীযেন ৱা অঞ্ঞং ভেসজ্জং ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স পাচিত্তিযং ৱুত্তং. তস্মা অগিলানো গিলানসঞ্ঞী হুত্ৱা পঞ্চ ভেসজ্জানি ৱিঞ্ঞাপেন্তো ন ভেসজ্জকৰণীযেন ভেসজ্জং ৱিঞ্ঞাপেন্তো নাম হোতীতি ‘‘মহানামসিক্খাপদেন কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তং. এতানি পাটিদেসনীযৱত্থূনীতি পাড়িযং আগতসপ্পিআদীনি সন্ধায ৱুত্তং. পাড়িযং অনাগতানি পন অকপ্পিযসপ্পিআদীনি ভিক্খুনীনম্পি দুক্কটৱত্থূনীতি ৱেদিতব্বং. সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিযন্তি ভিক্খূনং পাচিত্তিযৱত্থূনি ভিক্খুনীনং পাটিদেসনীযৱত্থূনি চ ঠপেত্ৱা অৱসেসৱিঞ্ঞত্তিং সন্ধায ৱুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. পণীতভোজনতা, অগিলানতা, অকতৱিঞ্ঞত্তিযা পটিলাভো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানি পনেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.

পণীতভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৬৩. দসমে অয্যৱোসাটিতকানীতি পিতুপিণ্ডস্সেতং অধিৱচনং. উম্মাৰেতি সুসানে কতগেহস্স অত্তনো গেহস্স ৱা উম্মাৰে. ঘনবদ্ধোতি ঘনমংসেন সম্বদ্ধো, কথিনসংহতসৰীৰোতি ৱুত্তং হোতি.

২৬৪. মুখদ্ৱাৰন্তি গলনাড়িকং. আহাৰন্তি অজ্ঝোহৰিতব্বং যংকিঞ্চি যাৱকালিকাদিং. আহৰেয্যাতি মুখদ্ৱাৰং পৱেসেয্য. মুখেন ৱা পৱিট্ঠং হোতু নাসিকায ৱা, গলেন অজ্ঝোহৰণীযত্তা সব্বম্পি তং মুখদ্ৱাৰং পৱেসিতমেৱ হোতি. যস্মা পন তে ভিক্খূ অনাহাৰেপি উদকে আহাৰসঞ্ঞায দন্তপোনে চ মুখদ্ৱাৰং আহটং ইদন্তি সঞ্ঞায কুক্কুচ্চাযিংসু, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তে ভিক্খূ অদিন্নং…পে… সম্মা অত্থং অসল্লক্খেত্ৱা কুক্কুচ্চাযিংসূ’’তি. উদকঞ্হি যথাসুখং পাতুং দন্তকট্ঠঞ্চ দন্তপোনপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, তস্স পন ৰসং গিলিতুং ন ৱট্টতি. সচেপি দন্তকট্ঠৰসো অজানন্তস্স অন্তো পৱিসতি, পাচিত্তিযমেৱ. অনজ্ঝোহৰন্তেন পন দন্তকট্ঠং ৱা হোতু অঞ্ঞং ৱা, কিঞ্চি মুখে পক্খিপিতুং ৱট্টতি.

২৬৫. অকল্লকোতি গিলানো সহত্থা পৰিভুঞ্জিতুং অসক্কোন্তো মুখেন পটিগ্গণ্হাতি. উচ্চাৰণমত্তন্তি উক্খিপনমত্তং. একদেসেনপীতি অঙ্গুলিযাপি ফুট্ঠমত্তেন. তং চে পটিগ্গণ্হাতি, সব্বং পটিগ্গহিতমেৱাতি ৱেণুকোটিযা বন্ধিত্ৱা ঠপিতত্তা. সচেপি ভূমিযং ঠিতমেৱ ঘটং দাযকেন হত্থপাসে ঠত্ৱা ঘটং দস্সামীতি দিন্নৱেণুকোটিগ্গহণৱসেন পটিগ্গণ্হাতি, উভযকোটিবদ্ধং সব্বম্পি পটিগ্গহিতমেৱ হোতি. ভিক্খুস্স অত্থায অপীড়েত্ৱা পকতিযা পীড়িযমানউচ্ছুৰসং সন্ধায ‘‘গণ্হথা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘অভিহাৰো ন পঞ্ঞাযতী’’তি ৱুত্তং. হত্থপাসে ঠিতস্স পন ভিক্খুস্স অত্থায পীড়িযমানা উচ্ছুতো পগ্ঘৰন্তং ৰসং গণ্হিতুং ৱট্টতি, দোণিকায সযং পগ্ঘৰন্তং উচ্ছুৰসং মজ্ঝে আৱৰিত্ৱা আৱৰিত্ৱা ৱিস্সজ্জিতম্পি গণ্হিতুং ৱট্টতি. কত্থচি অট্ঠকথাসু.

অসংহাৰিমেতি থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেন অসংহাৰিযে. ‘‘তিন্তিণিকাদিপণ্ণেসূ’’তি ৱচনতো সাখাসু পটিগ্গহণং ৰুহতীতি দট্ঠব্বং. পুঞ্ছিত্ৱা পটিগ্গহেত্ৱাতি এত্থ ‘‘পুঞ্ছিতে পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি, তস্মা পুঞ্ছিত্ৱা গহেত্ৱাতি এৱমত্থো গহেতব্বো’’তি ৱদন্তি. পুঞ্ছিত্ৱা পটিগ্গহেত্ৱা ৱাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. পত্তে পতিতৰজনচুণ্ণঞ্হি অব্ভন্তৰপৰিভোগত্থায অপৰিহটভাৱতো পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. পুব্বাভোগস্স অনুৰূপেন ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱা…পে… ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. যস্মা পন তং ‘‘অঞ্ঞস্স দস্সামী’’তি চিত্তুপ্পাদমত্তেন পৰসন্তকং নাম ন হোতি, তস্মা তস্স অদত্ৱাপি পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.

ভিক্খুস্স দেতীতি অঞ্ঞস্স ভিক্খুস্স দেতি. কঞ্জিকন্তি খীৰৰসাদিং যংকিঞ্চি দ্ৰৱং সন্ধায ৱুত্তং. হত্থতো মোচেত্ৱা পুন গণ্হাতি, উগ্গহিতকং হোতীতি আহ ‘‘হত্থতো অমোচেন্তেনেৱা’’তি. আলুলেন্তানন্তি আলোলেন্তানং, অযমেৱ ৱা পাঠো. আহৰিত্ৱা ভূমিযং ঠপিতত্তা অভিহাৰো নত্থীতি আহ ‘‘পত্তো পটিগ্গহেতব্বো’’তি. পঠমতৰং উড়ুঙ্কতো থেৱা পত্তে পতন্তীতি এত্থ ‘‘যথা পঠমতৰং পতিতথেৱে দোসো নত্থি, তথা আকিৰিত্ৱা অপনেন্তানং পচ্ছা পতিতথেৱেপি অভিহটত্তা নেৱত্থি দোসো’’তি ৱদন্তি. চৰুকেনাতি খুদ্দকভাজনেন. মুখৱট্টিযাপি গহেতুং ৱট্টতীতি মুখৱট্টিং উক্খিপিত্ৱা হত্থে ফুসাপিতে গণ্হিতুং ৱট্টতি. কেচীতি অভযগিৰিৱাসিনো. এস নযোতি কাযপটিবদ্ধপটিবদ্ধম্পি কাযপটিবদ্ধমেৱাতি অযং নযো. তথা চ তত্থ কাযপটিবদ্ধে তংপটিবদ্ধে চ থুল্লচ্চযমেৱ ৱুত্তং.

তেনাতি যস্স ভিক্খুনো সন্তিকং গতং, তেন. তস্মাতি যস্মা মূলট্ঠস্সেৱ পৰিভোগো অনুঞ্ঞাতো, তস্মা. তং দিৱসং হত্থেন গহেত্ৱা দুতিযদিৱসে পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স উগ্গহিতকপটিগ্গহিতং হোতীতি আহ ‘‘অনামসিত্ৱা’’তি. অপ্পটিগ্গহিতত্তা ‘‘সন্নিধিপচ্চযা অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং. অপ্পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স অদিন্নমুখদ্ৱাৰাপত্তি হোতীতি আহ ‘‘পটিগ্গহেত্ৱা পন পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি. ‘‘তং দিৱসং…পে… ন ততো পৰ’’ন্তি ৱচনতো তং দিৱসং হত্থেন গহেত্ৱা ৱা অগ্গহেত্ৱা ৱা ঠপিতং দুতিযদিৱসে অপ্পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স অদিন্নমুখদ্ৱাৰাপত্তি হোতি, হত্থেন গহেত্ৱা ঠপিতং দুতিযদিৱসে পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স পন উগ্গহিতকপটিগ্গহিতং হোতি. অপ্পটিগ্গহিতমেৱ হি হত্থেন গহেত্ৱা ঠপিতং. ‘‘সামং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি হি ৱচনতো অপ্পটিগ্গহিতস্সেৱ তস্মিং দিৱসে পৰিভোগো অনুঞ্ঞাতো. তস্মা যং ৱুত্তং গণ্ঠিপদে ‘‘তং দিয্যমানং পততীতি এত্থ যথা গণভোজনাদীসু গিলানাদীনং কুক্কুচ্চাযন্তানং গণভোজনং অনুঞ্ঞাতং, এৱমিধাপি ভগৱতা পটিগ্গহিতমেৱ কুক্কুচ্চৱিনোদনত্থং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি, তং ন গহেতব্বং. ‘‘তং দিয্যমানং পততী’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা চতূসুপি কালিকেসু অযং নযো ৱেদিতব্বো.

সত্থকেনাতি পটিগ্গহিতসত্থকেন. কস্মা পনেত্থ উগ্গহিতপচ্চযা সন্নিধিপচ্চযা ৱা দোসো ন সিযাতি আহ ‘‘ন হি তং পৰিভোগত্থায পৰিহৰন্তী’’তি. ইমিনাৱ বাহিৰপৰিভোগত্থং সামং গহেত্ৱা অনুপসম্পন্নেন দিন্নং ৱা গহেত্ৱা পৰিহৰিতুং ৱট্টতীতি দীপেতি. তস্মা পত্তসম্মক্খনাদিঅত্থং সামং গহেত্ৱা পৰিহটতেলাদিং সচে পৰিভুঞ্জিতুকামো হোতি, পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. অব্ভন্তৰপৰিভোগত্থং পন সামং গহিতং পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স উগ্গহিতকপটিগ্গহিতং হোতি, অপ্পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স অদিন্নমুখদ্ৱাৰাপত্তি হোতি, অব্ভন্তৰপৰিভোগত্থমেৱ অনুপসম্পন্নেন দিন্নং গহেত্ৱা পৰিহৰন্তস্স সিঙ্গীলোণকপ্পো ৱিয সন্নিধিপচ্চযা আপত্তি হোতি. কেচি পন ‘‘থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স উচ্চাৰণমত্তং হোতীতিআদিনা ৱুত্তপঞ্চঙ্গসম্পত্তিযা পটিগ্গহণস্স ৰুহনতো বাহিৰপৰিভোগত্থম্পি সচে অনুপসম্পন্নেন দিন্নং গণ্হাতি, পটিগ্গহিতমেৱা’’তি ৱদন্তি. এৱং সতি ইধ বাহিৰপৰিভোগত্থং অনুপসম্পন্নেন দিন্নং গহেত্ৱা পৰিহৰন্তস্স সন্নিধিপচ্চযা আপত্তি ৱত্তব্বা সিযা, ‘‘ন হি তং পৰিভোগত্থায পৰিহৰন্তী’’তি চ ন ৱত্তব্বং, তস্মা বাহিৰপৰিভোগত্থং গহিতং পটিগ্গহিতং নাম ন হোতীতি ৱেদিতব্বং. যদি এৱং পঞ্চসু পটিগ্গহণঙ্গেসু ‘‘পৰিভোগত্থাযা’’তি ৱিসেসনং ৱত্তব্বন্তি? ন ৱত্তব্বং. পটিগ্গহণঞ্হি পৰিভোগত্থমেৱ হোতীতি ‘‘পৰিভোগত্থাযা’’তি ৱিসুং অৱত্ৱা ‘‘তঞ্চে ভিক্খু কাযেন ৱা কাযপটিবদ্ধেন ৱা পটিগ্গণ্হাতী’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. অপৰে পন ‘‘সতিপি পটিগ্গহণে ‘ন হি তং পৰিভোগত্থায পৰিহৰন্তী’তি ইধ অপৰিভোগত্থায পৰিহৰণে অনাপত্তি ৱুত্তা’’তি ৱদন্তি. উদুক্খলমুসলানি খিয্যন্তীতি এত্থ উদুক্খলমুসলানং খযেন পিসিতকোট্টিতভেসজ্জেসু সচে আগন্তুকৱণ্ণো পঞ্ঞাযতি, ন ৱট্টতি.

সুদ্ধং উদকং হোতীতি ৰুক্খসাখাদীহি গড়িত্ৱা পতনউদকং সন্ধায ৱুত্তং. পত্তো ৱাস্স পটিগ্গহেতব্বোতি এত্থাপি পত্তগতং ছুপিত্ৱা দেন্তস্স হত্থলগ্গেন আমিসেন দোসাভাৱত্থং পত্তপটিগ্গহণন্তি অব্ভন্তৰপৰিভোগত্থমেৱ পটিগ্গহণং ৱেদিতব্বং. যং সামণেৰস্স পত্তে পততি…পে… পটিগ্গহণং ন ৱিজহতীতি এত্থ পুনপ্পুনং গণ্হন্তস্স অত্তনো পত্তে পক্খিত্তমেৱ ‘‘অত্তনো সন্তক’’ন্তি সন্নিট্ঠানকৰণতো হত্থগতং পটিগ্গহণং ন ৱিজহতি, পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা দিন্নং পন গণ্হন্তস্স গহণসমযেযেৱ ‘‘অত্তনো সন্তক’’ন্তি সন্নিট্ঠানস্স কতত্তা হত্থগতং পটিগ্গহণং ৱিজহতি. কেসঞ্চি অত্থায ওদনং পক্খিপতীতি এত্থ অনুপসম্পন্নস্স অত্থায পক্খিপন্তেপি ‘‘আগন্ত্ৱা গণ্হিস্সতী’’তি সযমেৱ পক্খিপিত্ৱা ঠপনতো পটিগ্গহণং ন ৱিজহতি, অনুপসম্পন্নস্স হত্থে পক্খিত্তং পন অনুপসম্পন্নেনেৱ ঠপিতং নাম হোতীতি পটিগ্গহণং ৱিজহতি পৰিচ্চত্তভাৱতো. তেন ৱুত্তং ‘‘সামণেৰ…পে… পৰিচ্চত্তত্তা’’তি.

পটিগ্গহণূপগং ভাৰং নাম থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স উক্খেপাৰহং. কিঞ্চাপি অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ অঞ্ঞেন হত্থেন পিদহন্তস্স দোসো নত্থি, তথাপি ন পিদহিতব্বন্তি অট্ঠকথাপমাণেনেৱ গহেতব্বং. মচ্ছিকৱাৰণত্থন্তি এত্থ ‘‘সচেপি সাখায লগ্গৰজং পত্তে পততি, সুখেন পৰিভুঞ্জিতুং সক্কাতি সাখায পটিগ্গহিতত্তা অব্ভন্তৰপৰিভোগত্থমেৱিধ পটিগ্গহণন্তি মূলপটিগ্গহণমেৱ ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. অপৰে পন ‘‘মচ্ছিকৱাৰণত্থন্তি এত্থ ৱচনমত্তং গহেত্ৱা বাহিৰপৰিভোগত্থং গহিত’’ন্তি ৱদন্তি. তস্মিম্পি অসতীতি চাটিযা ৱা কুণ্ডকে ৱা অসতি. অনুপসম্পন্নং গাহাপেত্ৱাতি তংযেৱ অজ্ঝোহৰণীযভণ্ডং অনুপসম্পন্নেন গাহাপেত্ৱা. থেৰস্স পত্তং অনুথেৰস্সাতি থেৰস্স পত্তং অত্তনা গহেত্ৱা অনুথেৰস্স দেতি. তুয্হং যাগুং ময্হং দেহীতি এত্থ এৱং ৱত্ৱা সামণেৰস্স পত্তং গহেত্ৱা অত্তনোপি পত্তং তস্স দেতি. এত্থ পনাতি পণ্ডিতো সামণেৰোতিআদিপত্তপৰিৱত্তনকথায. কাৰণং উপপৰিক্খিতব্বন্তি যথা মাতুআদীনং তেলাদীনি হৰন্তো তথাৰূপে কিচ্চে অনুপসম্পন্নেন অপৰিৱত্তেত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিতুং লভতি, এৱমিধ পত্তপৰিৱত্তনং অকত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন লভতীতি এত্থ কাৰণং ৱীমংসিতব্বন্তি অত্থো.

এত্থ পন ‘‘সামণেৰেহি গহিততণ্ডুলেসু পৰিক্খীণেসু অৱস্সং অম্হাকং সামণেৰা সঙ্গহং কৰোন্তীতি ৱিতক্কুপ্পত্তি সম্ভৱতি, তস্মা তং পৰিৱত্তেত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিতব্বং. মাতাপিতূনং অত্থায পন ছাযত্থায ৱা গহণে পৰিভোগাসা নত্থি, তস্মা তং ৱট্টতী’’তি কাৰণং ৱদন্তি. তেনেৱ আচৰিযবুদ্ধদত্তত্থেৰেনপি ৱুত্তং –

‘‘মাতাপিতূনমত্থায, তেলাদিহৰতোপি চ;

সাখং ছাযাদিঅত্থায, ইমেসং ন ৱিসেসতি.

‘‘তস্মা হিস্স ৱিসেসস্স, চিন্তেতব্বং তু কাৰণং;

তস্স সালযভাৱং তু, ৱিসেসং তক্কযাম ত’’ন্তি.

ইদমেৱেত্থ যুত্ততৰং অৱস্সং তথাৱিধৱিতক্কুপ্পত্তিযা সম্ভৱতো. ন সক্কা হি এত্থ ৱিতক্কং সোধেতুন্তি. মাতাদীনং অত্থায হৰণে পন নাৱস্সং তথাৱিধৱিতক্কুপ্পত্তীতি সক্কা ৱিতক্কং সোধেতুং. যত্থ হি ৱিতক্কং সোধেতুং সক্কা, তত্থ নেৱত্থি দোসো. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘সচে পন সক্কোতি ৱিতক্কং সোধেতুং, ততো লদ্ধং খাদিতুম্পি ৱট্টতী’’তি.

নিচ্চালেতুং ন সক্কোতীতি নিচ্চালেত্ৱা সক্খৰা অপনেতুং ন সক্কোতি. আধাৰকে পত্তো ঠপিতো হোতীতি পটিগ্গহেতব্বপত্তং সন্ধায ৱুত্তং. চালেতীতি ৱিনা কাৰণং চালেতি. সতিপি কাৰণে ভিক্খূনং পৰিভোগাৰহং চালেতুং ন ৱট্টতি. কিঞ্চাপি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অমনুস্সিকাবাধে আমকমংসং আমকলোহিত’’ন্তি (মহাৱ. ২৬৪) তাদিসে আবাধে অত্তনো অত্থায আমকমংসপটিগ্গহণং অনুঞ্ঞাতং, ‘‘আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তি চ সামঞ্ঞতো পটিক্খিত্তং, তথাপি অত্তনো অঞ্ঞস্স ৱা ভিক্খুনো অত্থায অগ্গহিতত্তা ‘‘সীহৱিঘাসাদিং…পে… ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. সক্কোতি ৱিতক্কং সোধেতুন্তি ময্হম্পি দেতীতি ৱিতক্কস্স অনুপ্পন্নভাৱং সল্লক্খেতুং সক্কোতি, সামণেৰস্স দস্সামীতি সুদ্ধচিত্তেন মযা গহিতন্তি ৱা সল্লক্খেতুং সক্কোতি.

সচে পন মূলেপি পটিগ্গহিতং হোতীতি এত্থ ‘‘গহেত্ৱা গতে ময্হম্পি দদেয্যুন্তি সঞ্ঞায সচে পটিগ্গহিতং হোতী’’তি ৱদন্তি. কোট্ঠাসে কৰোতীতি ভিক্খুসামণেৰা চ অত্তনো অত্তনো অভিৰুচিতং কোট্ঠাসং গণ্হন্তূতি সব্বেসং সমকে কোট্ঠাসে কৰোতি. গহিতাৱসেসন্তি সামণেৰেহি গহিতকোট্ঠাসতো অৱসেসং. গণ্হিত্ৱাতি ‘‘ময্হং ইদং গণ্হিস্সামী’’তি গহেত্ৱা. ইধ গহিতাৱসেসং নাম তেন গণ্হিত্ৱা পুন ঠপিতং. পটিগ্গহেত্ৱাতি তদহু পটিগ্গহেত্ৱা. তেনেৱ ‘‘যাৱকালিকেন যাৱজীৱিকসংসগ্গে দোসো নত্থী’’তি ৱুত্তং. সচে পন পুৰিমদিৱসে পটিগ্গহেত্ৱা ঠপিতা হোতি, সামিসেন মুখেন তস্সা ৱট্টিযা ধূমং পিৱিতুং ন ৱট্টতি. সমুদ্দোদকেনাতি অপ্পটিগ্গহিতসমুদ্দোদকেন. যস্মা কতকট্ঠি উদকং পসাদেত্ৱা ৱিসুং তিট্ঠতি, তস্মা ‘‘অব্বোহাৰিক’’ন্তি ৱুত্তং. লগ্গতীতি মুখে হত্থে চ উদকে সুক্খে সেতৱণ্ণং দস্সেন্তং লগ্গতি. পানীযং গহেত্ৱাতি অত্তনোযেৱ অত্থায গহেত্ৱা. সচে পন পীতাৱসেসং তত্থেৱ আকিৰিস্সামীতি গণ্হাতি, পুন পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি. ৱিক্খম্ভেত্ৱাতি ৱিযূহিত্ৱা, অপনেত্ৱাতি অত্থো.

মহাভূতেসূতি সৰীৰনিস্সিতেসু মহাভূতেসু. পততীতি ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পততি. ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পতিতমেৱ হি পটিগ্গহেতব্বং, ন ইতৰং. অল্লদাৰুং ৰুক্খতো ছিন্দিত্ৱাপি কাতুং ৱট্টতীতি এত্থ মত্তিকত্থায পথৱিং খণিতুম্পি ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং. সপ্পদট্ঠক্খণেযেৱ ৱট্টতীতি অসতি কপ্পিযকাৰকে সামং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, অঞ্ঞদা পটিগ্গহাপেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. অপ্পটিগ্গহিততা, অননুঞ্ঞাততা, ধূমাদিঅব্বোহাৰিকাভাৱো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানি পনেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.

দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো ভোজনৱগ্গো চতুত্থো.